Gemeentefonds

Het gemeentefonds is een fonds met belastinggeld van het Rijk. Gemeenten krijgen elk jaar geld uit het gemeentefonds om een deel van hun uitgaven te betalen, de algemene uitkering. Gemeenten mogen zelf bepalen waar ze dit geld aan besteden. Gemeenten gebruiken het geld voor bijvoorbeeld wegen en schoolgebouwen.

Bezuinigingen gemeentefonds

In het aanvullend beleidsakkoord tussen Rijk en gemeenten van april 2009 staat dat het gemeentefonds in de jaren 2009-2011 niet groeit. Dit is omdat het Rijk moet bezuinigen vanwege de economische crisis.

Het kabinet is van plan (regeerakkoord) om vanaf 2012 het gemeentefonds evenveel te laten groeien of krimpen als de netto rijksuitgaven. Deze methode wordt 'trap op, trap af' genoemd.

Verdeling gemeentefonds

Hoeveel geld individuele gemeenten uit het gemeentefonds krijgen is afhankelijk van de kenmerken en de belastingcapaciteit van de gemeenten.

Het Rijk hanteert bij de verdeling van het gemeentefonds over individuele gemeenten onder meer de volgende gegevens:

• het aantal inwoners;
• het aantal jongeren;
• het aantal uitkeringsgerechtigden
• de oppervlakte van het land;
• de grootte van de watergebieden.

Dit worden maatstaven genoemd. Er zijn ruim 60 maatstaven. Elke maatstaf heeft een bedrag ‘per eenheid’. De gemeente krijgt dus geld voor iedere inwoner, iedere jongere enzovoort. Hoe de verdeling van het gemeentefonds precies worden berekend staat in de Toelichting op de berekening van de uitkeringen uit het gemeentefonds. Ook is er een overzicht per jaar van de bedragen die iedere gemeente heeft ontvangen uit het gemeentefonds.

Inkomsten

De gemeente heeft inkomsten uit de gemeentebelasting, bedrijfsmatige activiteiten, rechten en heffingen en eigen bezittingen, bijvoorbeeld gebouwen. De gemeente krijgt een groot deel van haar belastinginkomsten uit onroerendezaakbelasting (OZB).
Het Rijk doet ieder jaar onderzoek naar het systeem van verdeling van het gemeentefonds. De uitkomsten van dit onderzoek staan in het Periodiek Onderhoudsrapport (POR). Dit rapport is een bijlage bij de begroting van het gemeentefonds.

Groei gemeentefonds (accres en normering)

De jaarlijkse groei van het gemeentefonds wordt bepaald door de normeringssystematiek. Dat betekent dat de jaarlijkse groei van het gemeentefonds is gekoppeld aan de groei van de rijksuitgaven. Extra uitgaven, bezuinigingen, mee- en tegenvallers op de rijksbegroting hebben in deze systematiek direct invloed op de omvang van het gemeentefonds.

Accres

Deze groei van het gemeentefonds heet het accres. Het Rijk informeert de gemeenten jaarlijks in de maart-, mei- en septembercirculaires over het accres van het gemeentefonds. In deze circulaires worden gemeenten ook geïnformeerd over nieuwe gemeentelijke taken of taken die vervallen.

Evaluatie normeringssystematiek

In september 2010 is de Evaluatie Normeringssystematiek Gemeente- en Provinciefonds 2007 - 2010 verschenen.

WOZ-kosten

Een belangrijk deel van de inkomsten van gemeenten is afkomstig van de onroerendezaakbelastingen (OZB). De OZB is een promillage van de waarde van een onroerende zaak (WOZ-waarde), bijvoorbeeld een woning of  bedrijfspand. De gemeente stelt de waarde van onroerende zaken vast. Dit is geregeld in de Wet waardering onroerende zaken.

WOZ-kosten delen met Rijk en waterschappen

De kosten die gemeenten maken bij het vaststellen van de WOZ-waarden, worden gedeeld met het Rijk en de waterschappen. Ook zij maken namelijk bij de belastingheffing gebruik van de WOZ-waarde. Sinds 2009 is de bijdrage van het Rijk en de waterschappen aan de WOZ-kosten onderdeel van het gemeentefonds. Dit is bepaald in het Uitvoeringbesluit kostenverrekening en gegevensuitwisseling Wet waardering onroerende zaken. Daarmee hebben de gemeenten meer vrijheid bij de besteding van de middelen.

Sinds 2010 loopt de aanpassing van het totale bedrag mee met de normeringssystematiek van het gemeentefonds. Als de kosten hoger zijn dan de bedragen die de gemeenten ontvangen, moeten de gemeenten ze zelf betalen.

Meer informatie

Meer informatie over het gemeentefonds staat in de Financiële-verhoudingswet.

Delen op: Twitter, Hyves, Facebook of LinkedIn