Euthanasie en de wet

Bij euthanasie dient een arts dodelijke medicijnen toe aan een patiënt om een eind te maken aan ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Ook hulp bij zelfdoding door een arts valt voor de wet onder euthanasie. De patiënt neemt dan zelf dodelijke medicijnen in.

Wetgeving en richtlijnen bij euthanasie

In de euthanasiewet staat dat een arts mag meewerken aan levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding. Hij moet dan wel de zorgvuldigheidseisen uit de wet naleven. De wet beschrijft ook hoe de handelingen van de arts gemeld en beoordeeld moeten worden.

Zorgvuldigheidseisen euthanasiewet

Euthanasie en hulp bij zelfdoding zijn alleen legaal als is voldaan aan alle 6 zorgvuldigheidseisen in de euthanasiewet:

  • De arts is ervan overtuigd dat het verzoek van de patiënt om euthanasie vrijwillig en weloverwogen was.
  • Er is sprake van uitzichtloos en ondraaglijk lijden van de patiënt.
  • De arts heeft de patiënt geïnformeerd over zijn situatie en zijn vooruitzichten.
  • De arts en de patiënt zijn tot de conclusie gekomen dat er geen redelijke andere oplossing was.
  • De arts heeft ten minste 1 andere, onafhankelijke arts geraadpleegd, die de patiënt heeft gezien. Deze arts heeft schriftelijk zijn oordeel gegeven over de situatie, op basis van de zorgvuldigheidseisen.
  • De arts heeft de levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding medisch zorgvuldig uitgevoerd.

Overigens is levensbeëindiging op verzoek geen plicht van de arts en geen recht van de patiënt. Als een arts niet zelf euthanasie wil uitvoeren, moet hij dit bespreken met de patiënt. De arts kan de patiënt dan eventueel doorverwijzen naar een andere arts.

Euthanasie kan alleen plaatsvinden op verzoek van de patiënt. Dus niet op verzoek van familieleden of vrienden. Wel kunnen familieleden de wilsverklaring van de patiënt onder de aandacht van de arts brengen.

Strafmaat bij overtreden euthanasiewet

Als een arts zich niet houdt aan de wet, kan het Openbaar Ministerie (OM) hem vervolgen. De straf die hij kan krijgen, verschilt:

  • Euthanasie kan leiden tot een straf van maximaal 12 jaar.
  • Hulp bij zelfdoding kan leiden tot een gevangenisstraf van maximaal 3 jaar. 

Commissie toetst zorgvuldigheid van handelen arts

Regionale toetsingscommissies beoordelen artsen die euthanasie uitvoeren. Zij controleren of artsen zich hebben gehouden aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen. In de commissies zitten in elk geval een arts, een ethicus en een jurist.

Jaarlijks brengen de commissies een verslag uit. Hierin geven zij een overzicht van:

  • het aantal gemelde gevallen van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding;
  • de aard van de gevallen; 
  • een selectie van de oordelen en de afwegingen die artsen hebben gemaakt.

De regionale toetsingscommissies publiceren hun oordelen over gemelde euthanasiegevallen op hun website. Daar staan ook:

Richtlijn voor euthanasie bij een verlaagd bewustzijn

Soms raakt een patiënt vlak voor de geplande uitvoering van euthanasie in een staat van verlaagd bewustzijn. Artsen kunnen in dit geval gebruikmaken van de richtlijn euthanasie bij verlaagd bewustzijn van artsenorganisatie KNMG.

Geen euthanasie

De volgende voorbeelden vallen niet onder de euthanasiewet:

  • als een arts op verzoek van de patiënt een medische behandeling staakt als een arts afziet van een medisch zinloze behandeling;
  • als een arts de pijn van een patiënt probeert te verlichten met steeds zwaardere medicijnen die daarnaast het leven van de patiënt sneller beëindigen (palliatieve sedatie).

De Rijksoverheid. Voor Nederland.