Openbaar en bijzonder onderwijs

Bijzondere scholen geven onderwijs op grond van godsdienst, levensovertuiging of onderwijskundige overtuiging. Openbare scholen hebben deze grondslag niet. Beide type scholen ontvangen evenveel geld van de overheid. Daarvoor moeten scholen voldoen aan voorwaarden als bijvoorbeeld voldoende leerlingen en lesuren.

Overheid betaalt openbaar en bijzonder onderwijs evenveel

Het Nederlandse onderwijsstelsel is uniek in de wereld. De overheid betaalt zowel het openbare als het bijzondere onderwijs (artikel 23 Grondwet). Bijzondere basisscholen krijgen evenveel geld van de overheid als openbare basisscholen. Ook het openbaar en bijzonder voortgezet onderwijs ontvangt geld van de overheid. Voorwaarde waarop de overheid scholen bekostigt is dat zij voldoen aan voorwaarden als bijvoorbeeld voldoende leerlingen en lesuren.

Openbare scholen

Openbare scholen zijn voor iedere leerling en elke docent toegankelijk. Het onderwijs is niet gebaseerd op een bepaalde godsdienst of levensovertuiging. Een openbare school wordt door de gemeente gesticht.

In elke gemeente moet genoeg openbaar onderwijs zijn. Dit staat ook in artikel 23 van de Grondwet. Zijn er niet voldoende scholen, dan moet de gemeente zorgen dat kinderen op een andere manier openbaar onderwijs krijgen. Bijvoorbeeld door vervoer te regelen naar een openbare school.

De overheid (meestal de gemeente) is verantwoordelijk voor de bekostiging en de kwaliteit van het openbaar onderwijs. De gemeente houdt ook toezicht op de openbare scholen.

Bijzondere scholen

Bijzondere scholen worden opgericht en bestuurd door particulieren, meestal ouders. Ouders richten bijvoorbeeld een stichting op met het doel een gereformeerde of islamitische school te beginnen. Bijzondere scholen mogen leermiddelen gebruiken die aansluiten op de grondslag van de school.

Soorten bijzondere scholen

De meeste bijzondere scholen hebben een religieuze of levensbeschouwelijke grondslag. Voorbeelden:

  • protestants (evangelisch, gereformeerd, reformatorisch en protestants-christelijk);
  • (rooms) katholiek;
  • hindoeïstisch;
  • islamitisch;
  • joods.

Eisen aan docenten en leerlingen op bijzondere scholen

Een bijzondere school mag van docenten en leerlingen eisen dat ze een bepaalde godsdienst of levensovertuiging hebben. Zo mag een gereformeerde school van een docent vragen dat deze een gereformeerde levensovertuiging heeft. Verder mag bijvoorbeeld een katholieke school het dragen van hoofddoekjes binnen de school verbieden.

Maar een bijzondere school mag deze eisen alleen stellen als dat nodig is om aan de principes van de school te voldoen. Hierbij mag een school niet discrimineren en de school moet zijn beleid consequent toepassen. 

Een openbare school mag deze eisen niet stellen.

Homoseksuele leraren en leerlingen niet meer weigeren of ontslaan

Een bijzondere school mag docenten niet weigeren of ontslaan omdat zij homoseksueel zijn. Ook mag een bijzondere school geen leerlingen om die reden weigeren. Partijen in de Tweede Kamer vinden dat de huidige wet daar niet duidelijk genoeg over is. Daarom hebben zij een initiatiefwetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. De Tweede Kamer heeft het voorstel aangenomen. Het wetsvoorstel gaat nu naar de Eerste Kamer.

Scholen met onderwijskundige grondslag

Scholen met onderwijskundige grondslag geven les op grond van hun visie over onderwijs of opvoeding. Zij heten ook wel algemeen bijzondere scholen. Deze scholen werken niet op basis van godsdienst of levensbeschouwing. Voorbeelden zijn het Daltononderwijs, Jenaplanscholen, Montessori-onderwijs en de Vrije school.

Leerlingenvervoer

De gemeente kan vervoer regelen voor leerlingen die een bijzondere school bezoeken die niet in de buurt ligt. Ook kan de gemeente ouders een tegemoetkoming geven in hun kosten van het vervoer van hun kind.

Onderwijsinspectie houdt toezicht

Scholen zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun onderwijs. De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de kwaliteit van het onderwijs van openbare en bijzondere scholen. Elk jaar brengt de inspectie een onderwijsverslag uit aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De minister stuurt dat verslag aan de Tweede en Eerste Kamer.

De onderwijsinspectie bemoeit zich niet met zaken in een school die te maken hebben met godsdienst of levensovertuiging. Als een werknemer van een school zich gediscrimineerd voelt, kan hij terecht bij het College voor de Rechten van de Mens

Verder in dit onderwerp

Zie ook

De Rijksoverheid. Voor Nederland.