Deltaprogramma: waterveiligheid, zoetwater en ruimtelijke adaptatie

Nederland is een delta: een laaggelegen land met veel water. Deze ligging maakt Nederland kwetsbaar. In het Deltaprogramma staan plannen om Nederland te beschermen tegen overstromingen, een tekort aan zoetwater of de gevolgen van extreem weer.

Doel Deltaprogramma

De overheid wil voorkomen dat er weer een watersnoodramp gebeurt, zoals in 1953. Of dat de rivieren overstromen zoals in de jaren ’90. In het Deltaprogramma staan de plannen hiervoor.

Het doel van het Deltaprogramma is:

  • Nederland nu en in de toekomst beschermen tegen overstromingen;
  • zorgen voor voldoende zoetwater;
  • de inrichting van het land klimaatbestendig maken.

Nederland beschermen tegen overstromingen

Na de watersnoodramp van 1953 heeft de overheid maatregelen genomen om Nederland beter te beschermen tegen overstromingen. Bijvoorbeeld door afspraken te maken over de hoogte van de dijken en de kust.

Maar nu, bijna 70 jaar later, is de situatie anders:

  • Uit metingen blijkt dat de zeespiegel stijgt en de bodem daalt.
  • Er zijn meer extreme regenbuien. 
  • Er wonen meer mensen in Nederland, dus bij een overstroming zouden er meer slachtoffers vallen.
  • Bijna 60% van Nederland kan onder water komen te staan. In dat gebied liggen ook de grootste steden. Een deel van dat gebied is het economische centrum van Nederland.

Hierdoor ontstaan nieuwe risico’s. Daarom moet Nederland plannen maken voor de waterveiligheid. 

Zorgen voor voldoende zoetwater

Uit metingen blijkt dat de temperatuur stijgt. Daardoor worden de zomers warmer en droger. Het gevolg is dat er soms te weinig zoetwater zal zijn. Dat merken dan vooral landbouw, industrie en natuur.

In het Deltaprogramma staan daarom afspraken over de beschikbaarheid van zoetwater. Dus: wat de overheid precies kan bieden in welke gevallen. Zo weten de sectoren die veel zoetwater gebruiken waar zij op kunnen rekenen.

De inrichting van het land klimaatbestendig maken

Om de gevolgen van wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen zo veel mogelijk te beperken, heeft het Deltaprogramma sinds 2018 een Deltaplan Ruimtelijke adaptatie.

De overheid wil meer inzicht krijgen in de kwetsbaarheden voor weersextremen, zodat zij daarna de juiste maatregelen kan nemen. Ruimtelijke adaptatie moet een vanzelfsprekend onderdeel worden van alle aanpassingen in ons land. 

Uitvoering Deltaprogramma

Het Deltaprogramma is een nationaal programma. Rijksoverheid, provincies, waterschappen en gemeenten werken erin samen. Ook maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en organisaties met veel kennis over water zijn erbij betrokken.

De afspraken over het Deltaprogramma staan in de Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Elk jaar op Prinsjesdag krijgt het parlement het nieuwe Deltaprogramma. In het Deltaprogramma staat ook een planning en een overzicht van de kosten.

Onderzoek naar stijging zeespiegel

De zeespiegel stijgt mogelijk sneller dan waar tot nu toe rekening mee wordt gehouden in het Deltaprogramma. Het Kennisprogramma Zeespiegelstijging onderzoekt daarom sinds 2019:

  • de ontwikkelingen op het gebied van de zeespiegelstijging en de gevolgen daarvan voor de Nederlandse kust;
  • of de huidige strategieën en maatregelen van het Deltaprogramma aangepast of aangevuld moeten worden;
  • welke maatregelen nodig zijn na 2100. 

Deltaprogramma opgezet na advies Commissie Veerman

Het Deltaprogramma is er gekomen na een advies van de Deltacommissie. De Deltacommissie wordt ook wel de Commissie Veerman genoemd. De commissie stond namelijk onder leiding van oud-minister Veerman. In het advies van de Deltacommissie staan 12 aanbevelingen hoe Nederland zich kan beschermen tegen de gevolgen van overstromingen. Het kabinet heeft deze aanbevelingen overgenomen.

De belangrijkste aanbeveling is om een Deltawet te maken. In de Deltawet staan:

  • afspraken over de taken en bevoegdheden van de deltacommissaris;
  • afspraken over de financiering van het Deltaprogramma;
  • afspraken over de jaarlijkse verschijning van een Deltaprogramma.

Deltacommissaris

In de Deltawet staat ook dat er een Deltacommissaris moet zijn. De Deltacommissaris heeft de leiding over het opstellen en uitvoeren van het Deltaprogramma.

Deltafonds

Voor de maatregelen van het Deltaprogramma is er geld gereserveerd in de Rijksbegroting: het Deltafonds. Met dat geld draagt de Rijksoverheid bij aan de uitvoering van het Deltaprogramma.

Tot en met 2032 heeft het Deltafonds een gemiddelde grootte van ongeveer € 1,25 miljard per jaar. Daarvan kan ruim 55% gebruikt worden voor investeringen. En bijna 45% is nodig voor organisatiekosten en het normale beheer en onderhoud.