Toespraak van minister van Defensie Dilan Yeşilgöz-Zegerius bij de perspresentatie voor de Defensienota 2026.
Geachte aanwezigen, excellenties, partners van Defensie en natuurlijk geachte militairen,
Ik heb vaak nota’s mogen presenteren, maar dit is de eerste keer dat die onbemenst op rupsbanden komt aanrijden…
De afgelopen maanden heb ik op veel verschillende plekken onze militairen bezocht – in Nederland en daarbuiten. Militairen zoals Kjell. Hun energie, zelfdiscipline en deskundigheid zou ik iedere Nederlander toewensen. Bij ieder bezoek stel ik dezelfde vraag: wat kan ik voor jou doen? Het antwoord is bijna altijd hetzelfde: ‘Zet mij in’.
Of het nu een soldaat, onderofficier of officier is – steeds hoor ik dezelfde boodschap: ik ben klaar voor mijn taak en ik wil iets betekenen voor mijn land. Wetende dat die inzet vaak plaatsvindt onder de moeilijkste omstandigheden.
Dat zijn mensen die gedreven worden, zoals de Britse schrijver Chesterton ooit schreef: door liefde voor wat er achter hen ligt, niet uit haat voor wat er tegenover hen staat. Niet gedreven door haat voor de vijand, maar door de liefde voor thuis en de waarden die wij koesteren en willen doorgeven. Mensen die vol beseffen dat onze manier van leven niet gegeven is. En dat de moeite waard vinden om te verdedigen.
Dát is waarom we investeren in Defensie.
Dames en heren,
De wereld om ons heen verandert heel snel. Moderne conflicten beperken zich niet tot het slagveld; ze raken ook onze economie, onze digitale netwerken, ons dagelijks leven. Via cyberaanvallen op onze universiteiten, ziekenhuizen en havens. Via spionage, sabotage en desinformatie op onze mobiele telefoons. Zo hadden Russische staatshackers al toegang tot Signal- en WhatsApp-accounts.
Vrijheid vraagt bescherming. Precies daarom maakten NAVO-bondgenoten een jaar geleden tijdens de NAVO-top in Den Haag de historische afspraak 3,5% van hun bbp te investeren in defensie. Dit kabinet heeft die afspraak verankerd in het coalitieakkoord en in de begroting. Vandaag vertalen wij die historische investering naar keuzes voor een sterke, moderne krijgsmacht.
Daarbij is ons eerste en belangrijkste doel: afschrikking. Laten zien dat we klaar staan en paraat zijn en daarmee zorgen dat een tegenstander nooit de fout maakt ons aan te vallen. Maar als het toch gebeurt en het komt tot een grootschalig gewapend conflict, moeten we kunnen vechten, volhouden en winnen.
Nederland steunt Oekraïne militair, industrieel en politiek. Uit solidariteit. En uit welbegrepen eigenbelang. Terwijl we steunen, leert onze krijgsmacht en groeit ons bedrijfsleven en dus onze economie.
En die lessen uit Oekraïne zijn glashelder. Niet de grootste krijgsmacht wint. Maar de krijgsmacht die zich het snelst kan aanpassen.
En dan ben ik terug bij vandaag. Want precies dát is de kern van onze Defensienota. We bouwen niet simpelweg méér krijgsmacht. We bouwen een ándere krijgsmacht. Gevormd door de lessen uit Oekraïne. Een krijgsmacht die we fundamenteel anders inrichten. Een krijgsmacht waarin mensen, technologie en data naadloos samenwerken. Een krijgsmacht van soldaten, samenleving, staal én software.
Ik wil 5 kernpunten noemen, waarmee we vandaag heel concreet breken met het verleden.
Ten eerste kiezen we voor gevechtskracht en resultaat. De vraag van vandaag is niet hoe efficiënt wij zijn in vredestijd. De vraag is hoe effectief wij zijn als het erop aankomt. Of er genoeg munitie is. Of voertuigen blijven rijden. Of voorraden op tijd aankomen. Of we een conflict kunnen volhouden als het langer duurt dan verwacht. Onze mensen verdienen de middelen om hun kans op succes én overleving zo groot mogelijk te maken.
Ten tweede zetten we vol in op onbemenste systemen. Drones – te land, ter zee en in de lucht – kunnen verkennen, waarnemen en zelfs optreden op plekken waar we onze militairen liever niet heen sturen. Onze ambitie is helder: over 5 jaar bereiken we meer dan de helft van onze operationele effecten met onbemenste systemen.
Ten derde bouwen we een digitale krijgsmacht. In moderne operaties draait alles om software en data. Wie het eerst ziet, begrijpt en handelt, wint. Daarom verbinden we informatie uit sensoren, data, inlichtingen en cyber- en ruimtecapaciteiten direct met onze commandovoering. Zodat informatie sneller leidt tot besluiten en besluiten sneller tot actie.
Ten vierde kiezen we voor kwaliteit én schaal. Hoogwaardige systemen, zoals radar- en luchtverdedigingssystemen, blijven essentieel. Maar Oekraïne laat ook zien dat aantallen ertoe doen. Goedkope drones bijvoorbeeld die snel beschikbaar zijn. Juist de combinatie van die beide – hightech wapens en grote aantallen betaalbare systemen – bepaalt de slagkracht van morgen.
Ten vijfde, en misschien wel het belangrijkste punt: Defensie kan dit niet alleen. Deze nieuwe krijgsmacht bouwen we samen. Met onze bondgenoten binnen de NAVO. Maar ook met u, hier in het publiek: bedrijven, kennisinstellingen, technici, beleidsmakers en iedereen die bijdraagt aan onze veiligheid – van software tot industrie, van logistiek tot zorg. En met alle Nederlanders. Want weerbaarheid begint niet alleen op de kazerne, maar ook thuis, op school en op het werk. Samen bouwen we een parate krijgsmacht en een weerbare samenleving.
Dames en heren,
2 jaar geleden sprak ik in Kyiv een jonge Oekraïense vrouw die ik nooit meer zal vergeten. Ze had gevochten bij Marioepol en was daarna een jaar lang krijgsgevangene geweest van de Russen. Ze was net vrijgelaten.
Ze vertelde mij dat ze niet kon wachten om terug te keren naar het front. Ik zei dat ik haar nauwelijks durfde te vragen wat ze had meegemaakt. Ze keek me strak aan en zei: “Ze wilden me breken, maar dat is ze niet gelukt. Meer valt er niet over te zeggen. Ik moet mijn land verdedigen”. Die woorden zullen me altijd bijblijven.
Oekraïne strijdt moedig en succesvol voor zijn bestaan. Maar het vecht ook voor een veilig Europa en een veilig Nederland. De veerkracht van Oekraïners is indrukwekkend. En ik weet dat onze eigen militairen – zoals Kjell – die kracht begrijpen. Want zij delen dezelfde overtuiging: de bereidheid verantwoordelijkheid te nemen voor iets dat groter is dan henzelf.
Ik besef heel goed dat plannen op papier de werkelijkheid niet veranderen. Dat gebeurt pas als deze vrouwen en mannen, hier om mij heen, daar met professionaliteit, daadkracht en doorzettingsvermogen mee aan de slag gaan. Ik dank hen en hun thuisfront en via hen al die duizenden in het land en elders, voor hun inzet voor onze vrijheid.
Samen kiezen wij voor kracht, weerbaarheid en verantwoordelijkheid. Niet uit angst voor de toekomst, maar in het vertrouwen dat een goed voorbereid Nederland sterker is dan welke dreiging dan ook.
Dank u wel.