Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 10 juli 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Een van de belangrijkste missies van dit kabinet is om van Nederland de sterkste economie van Europa te maken, met het beste investeringsklimaat. Niet eens door harder te werken dan andere landen, maar vooral door slimmer te investeren in mensen, kennis en innovatie. Dat is precies waar de ministerraad vandaag belangrijke stappen heeft gezet. Nederland moet dé plek zijn waar de bedrijven van morgen willen groeien. Waar onderzoekers willen ontdekken. En waar talent wil wonen en werken. Daarom is dit kabinet hard aan de slag om te moderniseren, verduurzamen, innoveren en investeren. Zo maken we Nederland klaar voor de toekomst. Eén van de concrete stappen die we nemen, is het lanceren van een Talentstrategie, met als doel om talent ruimte te geven. We investeren gericht in de mensen die onze toekomst gaan bouwen, zoals ingenieurs, leraren, zorgprofessionals, vakmensen en AI-specialisten. Mensen die Nederland elke dag vooruit helpen. En we richten ons in het bijzonder op de terreinen waar we als land in voorop willen lopen. Zoals AI, veiligheid en klimaattechnologie. En op een aantal maatschappelijke opgaven waar we meer vakmensen voor nodig hebben, zoals onderwijs, zorg en woningbouw. Voor deze werkvelden gaan we ervoor zorgen dat er voldoende jonge mensen worden opgeleid, dat ervaren mensen worden bij- of omgeschoold. En als bepaalde kennis hier niet beschikbaar is, dan zorgen we ervoor dat we de beste mensen uit de wereld naar Nederland willen halen. Daarmee creëren we een win-winsituatie. Voor werknemers geeft het uitzicht op waardevol werk met toekomstperspectief. Voor Nederland draagt het bij aan onze toekomstige welvaart en aan belangrijke opgaven in bijvoorbeeld de zorg en de woningbouw. Daarnaast hebben we vandaag ook een Productiviteitsagenda vastgesteld om Nederland productiever te maken. Door de vergrijzing is iedere vakman, iedere verpleegkundige en iedere ondernemer nog meer nodig. Daarom willen we slimmer werken, niet alleen harder. Dat begint bij een goed opgeleide beroepsbevolking en een goed functionerende arbeidsmarkt. Maar het zit ook in het stimuleren van nieuwe innovatieve technologieën en werkwijzen. En zorgen dat startups en scale-ups en andere bedrijven alle ruimte krijgen om die ontwikkelingen ook mee te maken met makkelijkere financiering en met minder onnodige regels die hen belemmeren. Dat zijn dus ook de prioriteiten uit deze Productiviteitsagenda die ook aansluiten bij de Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat. Daarnaast zijn er nog vijf andere taskforces waar we met het kabinet dwars door verschillende terreinen heen werken om ook door de Haagse barrières te breken om ook zichtbare versnelling aan te brengen. Dan van een iets andere orde. Wij hebben als kabinet vandaag drie nieuwe Ministers van Staat benoemd. Het gaat om: Thom de Graaf, Johan Remkes en Frans Timmermans. Alle drie hebben zij hun sporen in het openbaar bestuur ruim verdiend en een grote bijdrage geleverd aan de Nederlandse samenleving. Met deze benoeming spreken we daar onze waardering daarvoor uit. En ik ben blij dat we ook in deze nieuwe rol een beroep op hen mogen blijven doen. Na vandaag zit ook voor het kabinet deze parlementaire periode erop en start het zomerreces, maar echt vakantie is het nog niet. Een aantal kabinetsleden werkt nog een weekje door en zelf ben ik aankomende maandag en dinsdag in Parijs voor de Coalition of the Willing. De landen die Oekraïne volop steunen.
Daarna hoop ik dat de kabinetsploeg, net als u misschien, eventjes een beetje kan bijtanken. Want half augustus ligt er alweer een volgende klus met een hoop werk op ons te wachten. De focus ligt dan direct op het opstellen van de begrotingen en, minstens zo belangrijk, het bouwen van een stabiele meerderheid daarvoor. Concreet betekent dit dat we in de tweede helft van augustus om tafel zullen gaan met een aantal fractievoorzitters van oppositiepartijen die hebben aangegeven open te staan voor samenwerking. Met het oog op Prinsjesdag spreken we dan verder over hun ideeën en prioriteiten en dat doen we op basis van de meest actuele cijfers in de hand. Ik heb er alle vertrouwen in dat we daar op een volwassen en verantwoordelijke manier er met elkaar uit kunnen komen. Want uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde, namelijk Nederland weer vooruit helpen. En ik zie de afgelopen weken veel bereidheid om daar met elkaar te komen. En dat is goed nieuws, want de mensen in Nederland willen vooral een politiek die dingen oplost in plaats van vooruitschuift.
BORGMAN (NOS)
Meneer Jetten, vandaag begint ook voor het kabinet een vergaderloze periode. Hebt u de troepen nog toegesproken in de ministerraad?
JETTEN
Nou, dat hebben we eigenlijk vorige week al gedaan. En vandaag merkt u ook wel dat we echt een hele lange agenda hadden met heel veel punten die nog moesten worden afgehandeld. Maar ook dat iedereen er wel toe is om even een beetje te gaan bijtanken. Dus ik heb iedereen een fijne zomer gewenst. Maar ook al gezegd, als we terugkomen dan moeten we weer vol aan de bak.
BORGMAN
Ik hoorde u geloof ik vorige week zeggen dat u met een redelijk opgewekt gemoed die zomervakantie ingaat. Maar voor de mensen thuis is dat misschien toch lastig te begrijpen. Want die denken wel van: ‘ja, je hebt dat minderheidskabinet, wanneer ga je nou echt laten zien dat je dingen voor elkaar krijgt?’
JETTEN
Nou, ik denk dat we dat de afgelopen weken wel degelijk hebben al laten zien. Onder andere op het terrein van landbouw, stikstof en natuur. Enorme vaart die we hebben gehad in het doorvoeren van een hele hoop nieuwe wetgeving op het gebied van migratie. Goede berichten rondom woningbouw. Rondom investeringen in de economie. Maar iedereen beseft zich wel goed: in augustus wordt het maken van die begroting echt de belangrijkste klus voor dit kabinet van dit jaar.
BORGMAN
Hebt u de afgelopen maanden dingen geleerd die van pas kunnen komen bij die gesprekken vanaf half augustus?
JETTEN
Ja, het belangrijkste is toch echt, en ik zag het zeker aan de start van dit kabinet, dat kabinetsleden en ook coalitiefracties daaraan moesten winnen. Begin nou niet bij jezelf of bij de collega's in kabinet of coalitie. Maar begin de vraag te stellen aan oppositiepartijen: ‘wat vinden jullie op dit onderwerp belangrijk? En hoe kunnen we daar elkaar ook tegemoet treden’? En dat is ook de reden waarom ik in die week van 17 augustus met meerdere oppositiepartijen aan tafel zal gaan zitten.
BORGMAN
U zegt dat niet voor niks. De buitenstaander had wel eens het idee dat de drie partijen vooral met zichzelf bezig waren en niet zozeer met de toekomst van het land. Wat hebt u daar… welke rol heeft u daarin gespeeld om mensen daar wel aan te laten wennen dat dat niet meer vanzelf gaat?
JETTEN
Nou, daar hebben we echt ook wel in het kabinet en met de coalitie met elkaar over gesproken. De eerste maand was voor iedereen gewoon echt even wennen en zoeken. Er liep ook nog een campagne voor gemeenteraadsverkiezingen doorheen, dat maakte het soms af en toe extra politiek spannend. Maar als je kijkt naar bijvoorbeeld stemmingen in de Tweede Kamer, dan is er echt ruimte - ook voor de oppositie - om een punt te maken. Dan zie je dat een aantal oppositiepartijen er ook constructief in zitten. En dat we nu op een aantal grote onderwerpen echt wel enorme stappen hebben gezet. En dat gaat de komende maanden gaan mensen in het land dat ook echt merken als we grip hebben op die instroom, de asielopvang beter organiseren, weer vergunningverlening op gang kunnen brengen voor boeren en voor woningbouw en dat is waar we het voor doen.
BORGMAN
Maar was het nodig om de drie coalitiepartijen weer op één lijn te krijgen of wat minder met zichzelf bezig te laten zijn en wat meer met het kabinet?
JETTEN
Nou, het mooie daarvan is dat ik dat niet als taak voor mezelf heb, maar dat dat in deze coalitie gewoon een gesprek is dat je met elkaar voert. Hoe gaat het? Hoe kunnen we het beter doen? Hoe kunnen we ook die brug naar de niet alleen de oppositie, maar bijvoorbeeld ook naar sociale partners, medeoverheden nog meer slaan? En daarom heb ik er eigenlijk alle vertrouwen in dat we op die basis vanaf augustus gewoon weer met goede moed verder kunnen.
BORGMAN
U zei u hebt er alle vertrouwen in dat de oppositie ook de helpende hand gaat uitsteken, maar waarom zouden ze dat doen?
JETTEN
Helpende hand zou ik niet per se misschien als term kiezen, maar wel dat ze bereid zijn om er met elkaar uit te komen.
BORGMANS
Wat is er mis met die term?
JETTEN
Nou, kijk, oppositiepartijen hebben denk ik - en dat is terecht begrijpelijk, zeker ook vanuit hun rol -natuurlijk wel een aantal wensen of ideeën die niet in het coalitieakkoord zijn terug te vinden. Dus wij zullen als kabinet zelf de helpende hand moeten reiken en moeten zeggen: ‘wij horen jullie, wij zijn ook bereid om plannen van oppositiepartijen over te nemen, te omarmen, onze plannen daarop aan te passen’. En dan kun je er volgens mij met elkaar goed uitkomen.
BORGMAN
Ja, dat is op een heel abstract niveau natuurlijk altijd het uitgangspunt, maar zodra het concreet wordt, wordt dat wel lastig. We kijken bijvoorbeeld even naar wat er vandaag is gezegd over de belasting op vermogen. De ene minister zegt: ‘er zijn geen taboes’. En de andere minister zegt: ‘nou, dat moesten we maar misschien niet doen’. Dus als het op microniveau zo uit elkaar loopt, dan wordt dat toch lastig om met de oppositie een akkoord te sluiten?
JETTEN
We gaan daarom ook echt in augustus weer beginnen met goed luisteren naar de oppositie. Welke ideeën en plannen leven daar en hoe kunnen we die verbinden aan de miljoenennota van het kabinet. Het begint op half augustus natuurlijk met de cijfers voor volgend jaar als het gaat om de koopkracht en het bestrijden van armoede. Daar wil iedereen hier in Den Haag - zodat mensen er gewoon goed op vooruit gaan - dat je armoede ook goed bestrijdt. Een beetje afhankelijk van de oorlog in het Midden-Oosten zullen we zien wat er aan extra werk op dit vlak te doen is. Maar daar hebben we ook als kabinet richting oppositie aangegeven: wij gaan daar niet met een enorm probleem naar de oppositiepartij toe. Wij gaan oplossen wat we moeten oplossen om gewoon een nette basisbegroting te maken als kabinet. En vanuit daar kan je met de oppositie hopelijk volop zaken doen.
BREMER (RTL)
Het werd net ook al even aangestipt, die vermogenstaks. Is er nog eenheid van kabinetsbeleid in de manier waarop u de bonden weer aan tafel denkt te krijgen?
JETTEN
Zeker.
BREMER
En is dat dan inderdaad dat u gaat kijken naar hoe er eventueel belasting op vermogen gegeven kan worden?
JETTEN
Nee, we hebben vanaf het begin tegen de sociale polder gezegd: wij willen vooral met hen in gesprek over een aantal noodzakelijke hervormingen om die arbeidsmarkt beter te laten draaien. En als daar een rekening uitkomt, gaan we dan met elkaar bekijken hoe die moet worden betaald.
BREMER
Ja, nou als je minister Heinen spreekt, dan zegt hij: ‘nee hoor, dat hebben we helemaal niet afgesproken in het coalitieakkoord, gaat niet gebeuren’. Minister Vijlbrief - die moet ook die bonden aan tafel weer zien te krijgen - die zegt: ‘nou, kunnen we best naar kijken’. Wat is het nou?
JETTEN
Nou, dat we rustig onderhandelingen met de polder hopen te gaan starten weer deze zomer om ervoor te zorgen dat mensen sneller aan het werk kunnen, minder lang bij het UWV moeten wachten, dat we mensen ook veel sneller en makkelijker van werk naar werk begeleiden met goede omscholing. En wij hebben daar als kabinet een aantal bezuinigingen aan gekoppeld, op de SZW-begroting onder andere. Nou, daarvan weten we dat die nog niet op een meerderheid in de Tweede Kamer kunnen rekenen. Dus dat zullen we op een manier moeten inpassen met elkaar. Maar de wijze waarop we die rekening betalen, dat moet echt gewoon onderdeel zijn van de gesprekken in de zomer.
BREMER
Is het een taboe om te gaan kijken of er op vermogen belasting kan worden gegeven?
JETTEN
Nou, ik denk dat het ook niet helpt om allerlei taboes op te werpen.
BREMER
Nou, dat doet uw eigen minister.
JETTEN
Nou, maar het is natuurlijk wel duidelijk dat in ieder geval de drie partijen in de coalitie een aantal onderwerpen hebben waarvan al tijdens de formatie al duidelijk is geworden: daar is weinig ruimte over met ons om over te praten. En daarom zullen we ook naar andere varianten moeten kijken deze zomer.
BREMER
Maar wie bedoelt u dan? Wie geeft weinig ruimte om waarover te praten? De VVD?
JETTEN
Nee, iedereen. Elke partij heeft sowieso een paradepaardje of zijn dekkingen die die niet wil. Dat geldt voor coalitie, maar zeker ook voor oppositiepartijen. Mijn oproep aan iedereen is: laten we de komende week even rustig bijtanken en zorgen dat we met volle energie weer aan de gesprekken starten half augustus.
BREMER
Maar daarmee neemt u dit paradepaardje niet weg van de VVD, want die blijft gewoon zeggen: ‘gaan we niet doen’. En uw partij, uw partijgenoot Vijlbrief zegt: ‘dat gaan we wel doen’.
JETTEN
Ja, maar goed, ik denk in die zin ben ik net zomin als u verrast volgens mij van de uitspraken die we deze week hebben gezien. Dat zijn bekende standpunten van partijen of vanuit perspectief van deze twee ministers. Maar het belangrijkste is dat we eerst als kabinet een goede basis leggen voor de miljoenennota, dan met de oppositiepartijen spreken over mogelijke steun daarvoor en ondertussen met sociale partners werken aan noodzakelijke hervormingen voor de arbeidsmarkt. En ik heb ook bij het laatste Catshuisoverleg met de sociale partners gezegd: ‘als je die discussie begint met de tabel, met de bedragen, dan weet je zeker dat je er niet uit komt. Dus laten we bij de inhoud beginnen’.
BREMER
Maar wat vindt u er dan van dat uw minister van Sociale Zaken deze stenen in de vijver gooit vlak voor het reces?
JETTEN
Nou, ik zie gewoon twee ministers die deze week allebei heel helder uitdragen: wat is er in het coalitieakkoord afgesproken? Dat heeft de minister van Financiën helder gezegd: ‘daar zit niet in, en ook niet in de financiële afspraken van het coalitieakkoord, deze aanpassing’.
BREMER
Dus u bent van de lijn Heinen?
JETTEN
Zolang het coalitieakkoord niet is aangepast is dat de lijn. Maar dat neemt niet weg dat je met elkaar en dus met de sociale partners van gedachten zal moeten wisselen over hoe je de hervormingen met elkaar vorm gaat geven.
BREMER
Dus als Hans Spekman nu belt, dan zegt u: ‘ja hoor, daar valt wel over te praten’.
JETTEN
Nee, Hans Spekman weet heel goed wat mijn inzet is bij die onderhandelingen, dat heb ik met hem helder gewisseld.
BREMER
Maar hij wil dit graag?
JETTEN
Nou, we gaan het zien.
BEEKMAN (BNR)
Ik heb eigenlijk nog één verhelderende vraag voor het kabinet. Vindt het kabinet dat de lasten op arbeid en vermogen nu oneerlijk verdeeld zijn?
JETTEN
Nee, maar de lasten in Nederland, daar hebben we al jarenlang allerlei evaluaties voor liggen. Kun je op een andere manier vormgeven, maar dan moet je dat het liefst in een bredere beweging doen. Zodat je ook echt een nieuw en simpeler fiscaal systeem bouwt. Dat is ook waar we mee bezig zijn, onder andere ten aanzien van het afschaffen van de toeslagen en het moderniseren van het belastingsysteem. Zodat mensen er gewoon in hun portemonnee op vooruit gaan, maar we ook voor het bedrijfsleven een aantrekkelijk investeringsklimaat houden.
BEEKMAN
Ik snap uw antwoord niet helemaal, want u begint met nee en daarna zwakt u nee af. Maar wat is het nou eigenlijk? Want het is best wel een simpele vraag, want het is een hele principiële vraag ook. Zijn die lasten nou oneerlijk verdeeld tussen arbeid en vermogen? Daar kan je maar één antwoord op geven als kabinet. Het kabinet spreekt met één mond. Minister Vijlbrief zegt ja, dat is zo, in het FD nu in een langer interview. Maar wat is nou het officiële standpunt van het kabinet? Die van Vijlbrief neem ik aan dan, omdat hij dat in de krant zegt.
JETTEN
Er zit helemaal geen licht tussen. Namelijk, we hebben met het coalitieakkoord een aantal fiscale aanpassingen gedaan, omdat we werken willen stimuleren. Maar ook het investeringsklimaat voor bedrijven willen verstevigen. Daar zijn we volop mee bezig. Maar de hele versimpeling van ons fiscale stelsel en het continu bewaken van een eerlijke lastenverdeling. Dat is iets wat je de komende jaren stap voor stap met elkaar zal moeten uitrollen en daar zijn we mee bezig.
BEEKMAN
Ik begrijp uw antwoord niet, want het is eigenlijk gewoon een hele simpele vraag. Want u legt uit dat het fiscale stelsel moet hervormd worden en dat weten we allemaal. Dat staat inderdaad in het coalitieakkoord. Maar dit gaat toch wel echt om een fundamentele vraag over verdeling. En daar komen we ook bij Pro uit, want zij zeggen dat ook, de verdeling van de lasten op arbeid en op vermogen. En de simpele vraag is, is dat nu oneerlijk verdeeld? Dat is een hele principiële vraag waar u met een technisch antwoord op komt. Maar wat is nou uw antwoord op die principiële vraag?
JETTEN
Ja, maar dat vind ik niet de relevante vraag. Omdat je moet kijken naar het totale fiscale klimaat dat we in Nederland hebben en hoe dat kan bijdragen aan het stimuleren van werk en aan een goed investeringsklimaat. Dat zijn twee hele heldere uitgangspunten in het coalitieakkoord. We hebben bij het debat over de regeringsverklaring al gezien dat een heel groot deel van de Kamer zegt dat onder andere de vrijheidsbijdrage daarin een hele forse stap kan zijn voor mensen. Met de oproep aan het kabinet om daar nog eens goed naar te kijken bij de miljoenennota. En we weten ook uit gesprekken met oppositiepartijen dat zij dat waarschijnlijk zullen inbrengen als we in augustus weer met hen om tafel gaan.
BEEKMAN
Maar nu zegt u, ik vind het geen relevante vraag. Maar dat vind ik een beetje apart. Zeker omdat een minister met een van de grootste portefeuilles in uw kabinet, minister Vijlbrief, en iemand van uw eigen partij, dit zelf opbrengt in de krant. Dus daardoor is het automatisch een hele relevante vraag geworden. Zeker met het oog op de augustusbesluitvorming.
JETTEN
Ja, maar ook dat interview was niet een ja-nee-interview. Dat was een heel genuanceerd interview. Waar de brede blik op de fiscaliteit werd geworpen.
BEEKMAN
Ja, nou goed, dan zal ik nog voor het laatst afsluiten. Maar daarin zegt hij dus wel, als we er niet uitkomen moeten we in het vermogensdomein gaan kijken. En dan moet je het coalitieakkoord openbreken. Bent u daartoe bereid?
JETTEN
Het coalitieakkoord is het coalitieakkoord. Maar we weten dat we met 66 zetels zaken met anderen zullen moeten doen om een meerderheid voor onze begrotingen te vinden. En op basis van de gesprekken gaan we kijken of dat tot aanpassingen moet leiden. Maar die aanpassingen, ja, die kunnen natuurlijk alleen als alle drie de coalitiepartijen daarmee kunnen instemmen.
EK
Wist u dat meneer ijlbrief deze steen in de vijver ging gooien?
JETTEN
Nou, ministers hebben aan het lopende band interviews, net zoals dat deze week het geval was.
EK
Nou ja, maar dit is er wel eentje à la Hoekstra die zegt dat 2030 bijvoorbeeld niet heilig is.
JETTEN
Dat ben ik niet met u eens.
EK
Nee? Waarom verschilt dit ervan dan?
JETTEN
Omdat hier nogmaals ook in het interview duidelijk uiteen wordt gezet wat de ambitie van het kabinet is. Namelijk mensen aan het werk helpen en bedrijven in Nederland laten investeren. En dat je dan altijd open moet staan voor suggesties van anderen.
EK
Ja, maar hij noemt daarbij een suggestie wat bij één van de coalitiepartijen totaal niet goed valt.
JETTEN
Ja, dan is de kans niet zo groot dat je daar aan het eind van de rit met elkaar op uit gaat komen.
EK
Maar waarom dat dan toch noemen?
JETTEN
Maar er zijn ook allerlei andere leden van kabinet en coalitie die regelmatig gewoon reageren op vragen die worden gesteld. Ik vind dat helemaal niet zo raar.
EK
Vindt u het niet vervelend dat er nu dus alleen maar vragen zijn over eenheid van kabinetsbeleid, dat het eigenlijk heel raar eruitziet naar aanleiding van iets wat Hans Vijlbrief zegt?
JETTEN
Nee, wij gaan gewoon vanaf augustus weer rustig aan het werk met het kabinet, met coalitiepartners en met de oppositiepartijen om tot de miljoenennota te komen.
EK
Totaal geen antwoord op mijn vraag.
JETTEN
Nee, maar ik lig dus ook niet wakker van dit interview. Dat heeft geen zin.
EK
Nee, maar vindt u het niet vervelend? U staat hier nu al, nou wat is het, twintig minuten lang een poging te doen om het uit te leggen waarom er wel eenheid van kabinetsbeleid is. Vindt u het niet vervelend dat dan toch die onduidelijkheid erover bestaat door zo'n interview?
JETTEN
Nee, want ik zie die onduidelijkheid niet.
EK
Nee, maar anderen zien dat wel. Gaat het toch ook om hoe het overkomt?
JETTEN
Nee, maar kijk, nogmaals, wij gaan in de zomer met elkaar gewoon hard aan het werk om een begroting te maken. We weten dat we de plannen van het kabinet zullen moeten aanpassen om tot een meerderheid te komen, maar aanpassen van de kabinetsplannen kan alleen als drie coalitiepartijen daarmee instemmen.
EK
U heeft niet tegen Hans Vijlbrief gezegd, dat was niet zo verstandig wat je daar deed?
JETTEN
Nee, dat heb ik niet gedaan vandaag, nee.
EK
Want hij zei bij de inloop dat hij dit toch meer als D66'er had gezegd.
JETTEN
Nou, hij is ook gewoon de minister van Sociale Zaken, maar ook daarvoor geldt dat de opdracht van hem helder is, namelijk met sociale partners proberen tot een akkoord te komen zodat we de komende jaren de arbeidsmarkt zo kunnen hervormen dat er meer mensen meedoen.
EK
Is het wenselijk dat bewindspersonen dingen gaan roepen als zijnde partijpersonen?
JETTEN
Je hebt geen splitsing. Je bent 24 uur per dag dezelfde persoon met dezelfde baan.
EK
Ja, dus je kan niet wisselen van het ene moment ben je minister van Sociale Zaken en het andere moment zeg je als D66'er iets wat totaal ingaat tegen jouw eigen kabinetsbeleid?
JETTEN
Dat heeft niet zoveel zin, nee.
EK
Nee, dus in dat geval was het misschien toch niet zo verstandig.
JETTEN
Nou, ik was niet bij zijn inloop, maar nogmaals, je bent gewoon minister 24-7.
BHIKHIE (Volkskrant)
Meneer Jetten, ik ga ook wel een poging doen. U schreef in de formatie samen met het CDA een startdocument waarin jullie met z'n tweeën een analyse maakten van hoe Nederland ervoor staat. Jullie schrijven daarin dat jullie willen streven naar een eerlijkere verdeling van de lasten. Op dit moment is het zo, schrijven jullie in jullie analyse, dat er een betere balans tussen lasten op arbeid enerzijds, zodat werken meer gaat lonen en de lasten op vermogen, anderzijds, dat die beter met elkaar in balans moeten raken. Dat is eigenlijk een soortgelijk iets wat de heer Vijlbrief zegt. Staat deze analyse nog steeds overeind?
JETTEN
Wij hebben met elkaar daarna onderhandeld met drie partijen. Daar is een coalitieakkoord uitgerold en dat coalitieakkoord is wat het kabinet uitvoert.
BHIKHIE
Maar de vraag is eigenlijk of u nog steeds achter die analyse staat?
JETTEN
Daar stond toen mijn handtekening onder, dus ja. Alleen ik sta hier nu als minister-president en wij werken op basis van het coalitieakkoord.
BHIKHIE
Is het eerlijke antwoord dan niet gewoon dat jullie dit vinden, maar dat het niet mag van de VVD?
JETTEN
Nee, maar dat vind ik ook echt te flauw. Want we hebben wel degelijk in het coalitieakkoord een hele ambitieuze agenda over fiscaliteit met elkaar afgesproken waar we de komende jaren er stap voor stap aan werken om toeslagen af te bouwen zodat het systeem simpeler wordt voor mensen. Dat we de prikkels zo inrichten dat meedoen en werken ook echt wordt beloond. En dat we voorkomen dat we lasten onnodig hoog bij het bedrijfsleven neerleggen. Omdat we die zo hard nodig hebben voor die 1,5% economische groep per jaar.
BHIKHIE
Zou u het een goed idee vinden als er binnenkort gekeken wordt opnieuw naar of belasting op arbeid en belasting op vermogen nog wel met elkaar in balans staan?
JETTEN
Wat onze inzet is voor deze zomer is dat we een miljoenennota opleveren die op het gebied van de arbeidsmarkten er voor zorgt dat we die verschrikkelijke wachtlijsten bij het UWV weg kunnen werken. En dat we mensen beter van werk naar werk kunnen begeleiden. Dus het gaat echt om de inhoudelijke agenda die daarachter zit. En ik hoop dat we daar niet alleen in de oppositie maar ook bij de sociale partners steun voor kunnen vinden. Dat leidt wellicht tot een aanpassing van de begroting zoals ze die in potlood hebben ingetekend bij het coalitieakkoord. En dan is het gewoon onderdeel van de gesprekken, hoe je dat met elkaar financiert.
BHIKHIE
U heeft ooit in een Kerkdijklezing gepleit voor miljonairsbelasting. U bent, wat ze noemen, een D66'er van een beetje de sociaalliberale kant. Bent u dat nog steeds?
JETTEN
Van de sociaalliberale kant zeker, ja.
BHIKHIE
Staat u ook nog steeds achter het idee dat er beter, of nou niet beter, dat er eerlijker belasting gegeven moet worden op vermogen en op arbeid?
JETTEN
Ik denk dat die Kerkdijklezing destijds een prima weerspiegeling is van de koers van D66. En nu sta ik hier als minister-president met een coalitieakkoord waar we hele heldere afspraken hebben gemaakt.
PAK (EW)
Over die augustusbesluitvorming. Heeft u nou zelf een idee hoe dat eruit moet gaan zien in augustus rondom die onderhandelingen met de oppositie?
JETTEN
Ja.
PAK
En kunt u daar iets meer over vertellen? Want er ligt natuurlijk een harde deadline op 31 augustus. Op 1 september wil de Raad van State de stukken hebben. Moet er dan al een akkoord zijn?
JETTEN
Nou, dat zou mooi zijn als dat lukt. Want dan kan de Raad van State ook meteen adviseren over een akkoord dat we met oppositiepartijen hebben gesloten. Wij gaan vanaf half augustus als kabinet aan de slag op basis van de voorlopige macro-economische cijfers. Kijken waar we de koopkracht nog extra moeten ondersteunen. Of dat er nog wat extra inspanning nodig is om de armoede te bestrijden. En parallel daaraan zullen we gesprekken voeren met oppositiepartijen. Dat doe ik met de minister van Financiën en de staatssecretaris van Financiën met verschillende fracties als het echt gaat om het belastingplan en over de cijfers van de miljoenennota. En als het nodig is zal ik met de vicepremiers ook politieke gesprekken voeren.
PAK
Dus u wacht op de (onverstaanbaar, red.) die op 14 augustus komt om dan in 14 dagen tijd dit allemaal te doen wat u net schetst.
JETTEN
Nou we hebben natuurlijk al heel veel voorwerk gedaan. Omdat we de afgelopen weken en maanden al allerlei andere gesprekken hebben gevoerd. En net als in alle voorgaande jaren, ik loop hier nu 8 jaar rond, heb je ongeveer 2,5 week om die miljoenennota bij de Raad van State aan te leveren.
PAK
Ja maar het cruciale verschil daarbij was dat in die 8,5 jaar dat u dat heeft gezien. Er in ieder geval een coalitie zat waarvan ze wisten dat wat ze indiende uiteindelijk bij de Raad van State door een meerderheid gedragen werd in het parlement. Dat lijkt me toch een vrij wezenlijk verschil.
JETTEN
Nou maar toch he. Hoeveel jaren heeft u ook niet diep in de nacht voor het ministerie van Financiën gestaan omdat coalitiepartijen met een meerderheid elkaar nog net niet de hersens in sloegen om de laatste 100.000 euro in de miljoenennota. Dus deze twee weken wordt echt niet ingewikkelder dan dat het eerder is geweest.
PAK
Want nu gaat u ook met de oppositie de hersens inslaan?
JETTEN
Wij gaan met hen gewoon een constructief gesprek. Zoals we dat de afgelopen weken ook al hebben gedaan. En ik denk dat dat misschien nog wel beter is, dan dat je alleen maar als coalitie naar binnen bent gekeerd. Dat je vooral de hand reikt zoals ik net zei, naar anderen met de vraag, hoe kunnen we met elkaar hier zaken op doen.
PAK
Ja de hand reiken en de hersenen inslaan is natuurlijk wel een verschil. Maar ik gebruikte slechts uw woorden he. Ik vraag me namelijk af, ten slotte, in uw regeringsverklaring had u het over de toekomst en de politiek met optimisme en realisme tegemoet treden. Hoe staat het daar nu mee?
JETTEN
Ja best wel goed als je kijkt wat we de afgelopen twee maanden hebben geleverd. Op migratie, woningbouw, stikstof en een aantal investeringen in onze economie. Met de aanpak van de overvolle gevangenissen. Met de aanpak van ondermijning. Met een heel realistisch buitenland beleid ook in Europa. En dat doen we ook met optimisme. En dat werkt aanstekelijk. Dat gaan we dus ook in augustus zo volhouden.
PAK
Want ziet u ook dat optimisme en realisme dan bij de oppositie terug?
JETTEN
Ja eerlijk gezegd wel. Omdat er ook de afgelopen weken behoorlijk wat wetsvoorstellen op een constructieve manier in de Kamer zijn behandeld. Ook een heel ingewikkeld dossier als stikstof zo'n twee weken geleden, nee vorige week in het Kamerdebat, gewoon behoorlijk inhoudelijk is behandeld. En ook in de gesprekken die wij hebben gevoerd met een aantal oppositiepartijen. De vrij redelijke eisen of wensen bij ons worden neergelegd ten aanzien van aanpassingen van het coalitieakkoord en de miljoenennota. En die gaan we in augustus uitgebreid met hen bespreken.
WOLZAK (FD)
Nu hoor ik u het hebben over een akkoord toch weer voor 31 augustus met de oppositiepartijen. Dus u wilt na de CMF, zoals mijn collega al zei, binnen twee weken ook nog een akkoord sluiten met de oppositie?
JETTEN
Ik kreeg de vraag of dat wat we al ter advisering naar de Raad van State sturen of dat daar ook dus een akkoord met de oppositie in zit. Als dat kan, is dat natuurlijk fantastisch. Want dan kan de Raad van State ook meteen adviseren op aanpassingen die we met de oppositie zijn overeengekomen. Als we daar meer tijd voor nodig hebben, dan hebben we daar meer tijd voor nodig.
WOLZAK
Want voorheen leefde toch ook wel een beetje de beleving dat het kabinet heeft gezegd van ja, we zijn langsgekomen, we hebben koffie gedronken, we hebben opgehaald wat jullie wensen zijn en we komen met een plannetje. Of een plat klinkt misschien wat denigrerend. Maar we komen met een plan en dan kunt u zich daarover uitlaten richting de oppositie.
JETTEN
Er zijn meerdere oppositiepartijen die hebben aangegeven ook in augustus graag langs te willen komen om met ons daarover door te spreken.
WOLZAK
Dus die onderhandelingen op het ministerie van Financiën, waar we zo aan gewend zijn, die gaan dan straks met vier of vijf partijen gebeuren?
JETTEN
Ja, dat kan.
WOLZAK
Meer?
JETTEN
Nou, er zijn in ieder geval zes partijen die hebben aangegeven ook weer door te willen praten. Dus dat zult u op een gegeven moment in mijn openbare agenda weer gaan terugzien.
WOLZAK
Dat is doorpraten. Maar dat is dus het idee, u wilt ze echt op het ministerie van meneer Heinen uitnodigen om daarover...
JETTEN
Ja, we gaan niet zeer gewaardeerde leden van de oppositie in augustus lastigvallen met gesprekken die nergens toe leiden. Dus dat moet dan wel ook echt ergens over gaan met als doel om de plannen van het kabinet zo aan te passen dat we steun daarvoor kunnen vergaren in de Tweede en in de Eerste Kamer.
WOLZAK
En wat is het scenario waar het kabinet aan werkt op het moment dat dat niet lukt?
JETTEN
Kijk, wij zullen altijd eind augustus een miljoenennota bij de Raad van State indienen. Dat zal dan ook een stuk zijn waar wij gewoon in ieder geval zelf achter staan. En dan heb je in september natuurlijk de algemene politieke beschouwingen, financiële beschouwingen, begrotingsbehandelingen. Er zijn dan nog heel veel momenten waarop je als Kamer en kabinet zaken kan doen. Maar mijn oproep is, hoe eerder we dat doen, hoe makkelijker het ook is om met een aantal grote bewegingen die miljoenennota zo aan te passen dat die op breed drijfvlak kan rekenen.
WOLZAK
Ja, een deel van de moeilijkheidsgraad zal natuurlijk ook liggen in de belasting. Het is ook nog denkbaar dat daar na Prinsjesdag nog heel veel wordt ge-heen-en-weert tussen uw kabinet en de oppositie?
JETTEN
Is natuurlijk nooit uit te sluiten, maar wat ik merk is dat eigenlijk iedereen wel naar de miljoenennota en het belastingplan als één geheel kijkt. Omdat bijvoorbeeld aanpassingen van hervormingen in het sociale domein of in het VWS domein vaak ook wel direct weer een link hebben met wat je in het belastingplan doet. Dus dat ook oppositiepartijen wel aangeven, ik wil graag begrijpen wat het totaalbeeld is.
WOLZAK
En dan nog een laatste vraag hier over uw, die wens om een akkoord te sluiten in augustus. U kijkt natuurlijk altijd ook nadrukkelijk naar Pro als partij daarbij. Die hebben eigenlijk gezegd, wij klampen ons vast aan de vakbond en een sociaal akkoord, die wens is er, maar dat is er nog niet. Gaat dat wel samen?
JETTEN
Nou, kijk, zij gaan zelf over waar ze zich wel of niet aan vastklampen. Wij hebben ook weer aan de sociale partners duidelijk gemaakt dat het kabinet ook vanaf begin augustus heel graag weer met hen doorpraat. Omdat het ook in het belang is van de sociale partners om die beweging één keer met elkaar te maken. En dan hoeft er niet een gedetailleerd sociaal akkoord te liggen, omdat op sommige onderwerpen echt nog wel veel uitwerking nodig zal zijn. Maar als je op hoofdlijnen in ieder geval met elkaar een aantal afspraken kan maken, dan kan het kabinet daar ook rekening mee houden in de miljoenennota die we uiteindelijk aan de Kamer aanbieden.
WOLZAK
Dat moet ook nog voor 31 augustus?
JETTEN
Ja, ik heb er wel zin in hoor. We gaan even twee weken een beetje bijtanken en dan kunnen we er weer tegenaan.
WOLZAK
Ik wens u alle sterkte toe.
JETTEN
Dank u wel.
? (Telegraaf)
Ja, nog één verduidelijkende vraag. Ik hoorde u zeggen, zes partijen hebben aangegeven wel verder te willen praten. Wie zijn dat?
JETTEN
Nou, ik wacht dan heel even de openbare agenda van half augustus af, want anders ga ik voor die partijen spreken. Maar dat is een breed scala, zowel ter rechterzijde als ter linkerzijde.
?
Zit Pro daar ook bij?
JETTEN
Nou ja, zoals ik net al zei, we zullen half augustus via de openbare agenda duidelijk maken welke partijen weer langskomen.
?
U wil dat nu niet zeggen?
JETTEN
Nou, ik heb geen zin in nu gedoe met die zeer gewaardeerde fractievoorzitters.
?
U klapt een beetje uit de school misschien?
JETTEN
Nee, maar het is altijd duidelijk geweest, en dat heb ik ook gezegd toen we hier door de gangen liepen, dat partijen, hoe kritisch ze ook zijn op het kabinet, wel degelijk ook de bereidheid tonen om met ons door te praten. En dat vinden we heel fijn.
?
Zit er een partij bij die niet zelf naar Financiën wilde komen, maar straks wel?
JETTEN
Goeie vraag, maar u ziet de openbare agenda half augustus verschijnen.
?
Misschien een hele andere vraag als dat mag. Heeft u wel eens eerder een wapen cadeau gehad?
JETTEN
Nee.
?
Hoe ging dat nou precies in zijn werk?
JETTEN
Nou, zoals bij elke grote internationale top worden er vaak cadeaus door het gastland uitgereikt. Dus deze was aan de Nederlandse delegatie overgedragen in een hele mooie doos. Dus toen die doos werd opengemaakt, kwamen we erachter dat daar een gepersonaliseerd wapen in zat.
?
Dat was u niet zelf, die die doos open maakte?
JETTEN
Ik was niet de eerste die hem openmaakte, nee, maar ik zag hem daar kort daarna.
?
En wat doe je dan op zo'n moment?
JETTEN
Nou, mijn eerste reactie was, een keer wat anders dan een doosje stroopwafels, dat we zelf hebben uitgedeeld bij de NAVO-top in Den Haag.
?
Heeft u ook nog gedacht, misschien moeten we dit teruggeven?
JETTEN
Nee. Nee, kijk, ik vind oprecht ook dat als je gewoon te gast bent bij zo'n internationale top, dat je gewoon netjes het cadeau van het gastland in ontvangst neemt. En zo probeert elk land met het cadeau iets uit te stralen. Wij waren dat dus vorig jaar met stroopwafels. Ik denk dat de Turkse president vooral wilde onderstrepen wat we ook tijdens die NAVO-top zagen, namelijk dat de Turkse defensie-industrie tot de top van de wereld behoort.
?
Ik heb gister gelezen over hoe wethouders zijn geïnstalleerd in Rotterdam. Vooral de ophef rondom D66-wethouder. Heeft u daar inmiddels meer informatie over? Want uw partij had daar een wethouder aangedragen. Zij en haar familie waren ook in de veronderstelling van nou, hartstikke leuk, ik word zo geïnstalleerd. En er kwam nogal een plot twist. Heeft u daar meer informatie over?
JETTEN
Nou, niet heel veel meer dan u. Ik ken de beide dames in kwestie als zeer capabel. En ik denk dat iedereen het vervelend vindt als iets zo verloopt tijdens een stemming in de gemeenteraad.
?
Nou lijkt het erop dat de een geen wethouder is geworden omdat ze wit is. Is dat ook uw indruk?
JETTEN
Nee, zo erg heb ik me daar niet in verdiept. Kijk, de gemeenteraad van Rotterdam houdt, en dat vind ik een mooi gebruik, hoorzittingen met kandidaat-wethouders, stemt dan daarna over de voordracht. En helaas is deze stemming zo verlopen.
?
Kan een college te wit zijn?
JETTEN
Nee, ik denk dat elk raad zelf over de samenstelling van het college gaat. En als partijen het daarbij belangrijk vinden dat zo'n college een goede afspiegeling is, mannen, vrouwen, welke variant dan ook, dan is dat iets wat je als gemeenteraad met elkaar moet bespreken.
?
Mocht het nou inderdaad zo zijn dat de een is afgevallen vanwege haar huidskleur en de ander dus is benoemd ook vanwege haar huidskleur, namelijk een donkere huidskleur. Is dat discriminerend?
JETTEN
Nee, maar ik ga niet hier als-dan suggesties doen omdat ik gewoon niet van de hoed en de rand weet waarom hier de raad heeft gestemd zoals zij hebben gestemd.
ORNSTEIN
Ik wilde ook nog iets over Ankara vragen en niet over dat wapen wat u cadeau heeft gekregen. Er is weer gezegd dat er ontzettend veel geld naar Defensie gaat. Ja, is er op al die uitgaven nog enige controle?
JETTEN
Nou, kijk, in Ankara ging het over wat doe je met de toezeggingen die tijdens de NAVO-top in Den Haag zijn gedaan. Dus niet per se meer geld, maar wel meer invulling van de besteding van dat geld. Nou, hier in Nederland geldt in ieder geval dat je heel netjes elk jaar ook als ministerie van Defensie zal moeten verantwoorden waar dat geld dan wordt uitgevoerd.
ORNSTEIN
Daarop ingaand, de Rekenkamer heeft een heel kritisch rapport over die Defensie-uitgaven geschreven en gezegd van, ja, die audit, er is eigenlijk veel te weinig controle op hoe dat gaat. En ja, er worden maar miljoenen, miljarden uitgegeven. Hoe gaat u, misschien is dat ook iets voor augustus, dat daar nog wat geld op gevonden wordt, hoe gaat u dat allemaal controleren?
JETTEN
Nou, we hebben sterker nog, al eerder hierover gesproken. Dus de Algemene Rekenkamer, de auditdienst van het Rijk, het ministerie van Defensie en -Financiën zitten sinds een paar maanden intensief met elkaar om tafel om op basis van de aanbevelingen die zijn gedaan te kijken hoe kan de besteding van defensiegelden nog inzichtelijker worden gemaakt. Daar moeten natuurlijk op korte termijn behoorlijke contracten worden afgesloten om ervoor te zorgen dat we de noodzakelijke aanschaf van materieel en middelen kunnen doen. En daar heeft de Algemene Rekenkamer een aantal best wel praktische aanbevelingen gegeven over hoe je daar ook in deze geopolitieke context op een goede manier mee kan omgaan. Dus dat zal bij de begrotingsstukken worden teruggekoppeld, hoe die aanbevelingen worden opgevolgd.
ORNSTEIN
Minister Yeşilgöz is niet erg bezorgd hierover en wimpelt het eigenlijk steeds weg. Staat u daar anders in?
JETTEN
Nou, naar aanleiding van de eerste reactie destijds heb ik in het debat, ik denk, bij, hoe heet dat ook weer? Woensdag gehaktdag. Dat heeft een hele chique term, maar die kan ik even niet reproduceren. Maar daar heb ik al ook mede namens de minister van Defensie gezegd dat we dus die aanbevelingen nu op deze manier oppakken zoals ik net heb toegelicht.
ORNESTEIN
En erkent u de zorgen van de Nederlandse bevolking in deze? Er is een Clingendael-onderzoek dat eigenlijk zegt dat geloof ik driekwart van de Nederlanders geen vertrouwen heeft in die controle.
JETTEN
Nou, die cijfers ken ik niet, maar het verbaast me niet hoor. Het gaat natuurlijk om heel veel geld. Het gaat om belastinggeld. Dat we gewoon netjes en zorgvuldig moeten uitgeven. Het liefst ook op een manier dat we daarmee ook de Nederlandse en de Europese defensie-industrie de komende tijd een extra boost geven. Dat is ook de reden waarom we nu een aantal contracten hebben aangekondigd waar vaak Nederlandse bedrijven samen met andere Europese bedrijven bij betrokken zijn. Zodat al die defensiemiljarden van de komende jaren ook niet alleen zorgen voor meer veiligheid, maar ook voor nieuwe werkgelegenheid en economische groei.
ORNSTEIN
De verzorgingsstaat staat weer onder druk. Sociale zekerheid hebben we net uitvoerig gehoord. Ja, het zou ook kunnen dat je denkt van misschien moeten we een beetje schuiven ook met, ja, er gaan nu miljarden naar Defensie. Kunnen we daar misschien ietsje, een onsje minder aan doen en dan die sociale zekerheid nog iets ontzien? Of is dat helemaal niet im frage?
JETTEN
Nou, de extra investeringen die we in defensie willen doen vinden we echt noodzakelijk. Zeker gezien de Russische dreiging en het feit dat Europese landen meer voor hun eigen veiligheid zullen moeten zorgen. We denken echt dat we deze miljarden daarvoor nodig hebben. En als je bijvoorbeeld kijkt naar de ambities van dit kabinet op het terrein van zorg, dan zorgen wij ervoor dat die uitgaven minder hard stijgen, vijf miljard minder hard stijgen. Maar die stijgen nog steeds gewoon door. Dus het is minder meer. Dat vinden we verantwoord.
EK (SBS)
Meneer Jetten, nog even over de ministers van staat. We horen daar vrij, ja hoe zeg ik dit nou respectabel, vrij oudere namen tussen zitten. Maar ook toch iemand die heel recent is teruggetreden uit de politiek, Frans Timmermans. Vanwaar wordt hij minister van Staat? Want dat is toch wel een grote eretitel die niet heel veel mensen krijgen.
JETTEN
Nou, de heer Timmermans heeft een enorme staat van dienst als Kamerlid, als minister en natuurlijk ook hele lange tijd als vicepresident van de Europese Commissie. En heeft daarmee denk ik aan alle kwaliteiten ook voldaan om als minister van Staat niet zozeer alleen de eretitel te dragen, maar ook de komende tijd nog door het kabinet af en toe te worden ingezet om Nederland te vertegenwoordigen in binnen- of buitenland.
EK
En hoe gaat die besluitvorming dan? Bent u gewoon, eigenlijk denkt u nou ik vind dat zij dat verdienen. Met wie overlegt u dat bijvoorbeeld? Hoe komt zoiets tot stand?
JETTEN
Kijk, er zijn, de vijver om uit te vissen voor nieuwe ministers van Staat is ook weer niet oneindig groot. Dus nu we zien dat het aantal huidige ministers van staat in aantallen wat is teruggelopen, we er dan soms ook gewoon tegen de praktische issues aanlopen dat we te weinig man- en vrouwkracht kunnen inzetten, hebben we opnieuw gewogen wie zou er eventueel daarvoor kunnen worden voorgedragen. En dat bespreek ik dan met een aantal leden van het kabinet. En dan komen we uiteindelijk tot deze selectie.
EK
Is dat dan met een aantal leden van het kabinet, is dat dan een vaste afvaardiging?
JETTEN
Ja, dus we zorgen gewoon dat we dit op een goede manier wegen met alle betrokkenen.
EK
Ja.
JETTEN
Oké, dank jullie wel. Fijne zomer.