Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 3 juli 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag. Woensdag heeft minister Van Essen van landbouw met de Kamer het stikstofpakket besproken waarmee we Nederland weer in beweging willen krijgen. Mijn afdronk is dat er veel bereidheid wordt getoond om ervoor te zorgen dat we van het stikstofslot af gaan. Zowel bij de betrokken sectoren als in de Kamer. Natuurlijk is er een deel van de Kamer dat het pakket graag anders had ziet. En ik zie ook dat er veel emoties zijn bij de groepen die het meest worden geraakt, en in het bijzonder natuurlijk onze boeren. Daar hebben we ook oog voor. En tegelijkertijd is het van belang dat we nu echt maatregelen voor Nederland nemen op het land weer vooruit te helpen. Dat biedt boeren weer meer duidelijkheid en helpt bouwers woningen te kunnen bouwen. En natuurlijk moet ook de natuur worden hersteld. En ik heb ook goede hoop dat we de komende maanden met alle wetten die er nu gaan komen om dit stikstofpakket ook echt uit te voeren en een meerderheid, een brede meerderheid in de Kamer zal ontstaan. En dat laat ook in bredere zin zien hoe we als minderheidskabinet hard werken om een aantal grote opgaven in Nederland op te lossen.
Als kabinet hebben we daarvoor ideeën en voorstellen, en zoeken we naar brede steun zowel binnen als buiten het parlement. Dat is een gezond democratisch proces. Een proces waarin we coalitie en oppositie tot de beste oplossingen proberen te komen. En ja, een minderheidskabinet moet daar misschien nog iets harder werken dan een regulier meerderheidskabinet. Maar vergeet niet dat ook voorgaande kabinetten niet automatische een meerderheid hadden, zeker niet in de Eerste Kamer.
In aanloop naar Prinsjesdag zijn we nu bezig om met een groot aantal oppositiepartijen te peilen wat hun wensen en ideeën zijn voor de begroting van volgend jaar. Daar gaan we ook in augustus volop mee door en ik heb er volle vertrouwen in dat we op een volwassen en verantwoordelijke manier tot die begroting gaan komen.
Dan naar een aantal concrete besluiten die we vandaag in de ministerraad hebben genomen. Stage lopen is voor veel studenten in het mbo, hbo en wo een belangrijk onderdeel van hun studie. En een goede leerschool voor de arbeidsmarkt. Vaak leveren ze daarbij ook een heel positieve bijdrage aan het bedrijf of de organisatie waar studenten stage lopen. Dat verdient erkenning en waardering, ook in financiële zin. Daarom gaan we in de wet vastleggen dat alle stagiairs recht krijgen op een stagevergoeding. Deze wettelijke stagevergoeding maakt onderdeel uit van een breder pakket waarmee we de kwaliteit van stages willen verhogen, bijvoorbeeld ook met bredere begeleiding. En dat is nodig. Nederland staat te springen om goede vakmensen onder andere in de bouw en in de zorg. Om techneuten die werken aan de techniek van de toekomst, want het zijn zeker ook die MBO-studenten die ons land draaiende houden, de ruggengraat van de Nederlandse economie.
Een heel ander besluit van vandaag, is dat Nederland bereid is gastland te worden van een Speciaal Tribunaal voor het Misdrijf Agressie tegen Oekraïne. Dit agressietribunaal is bedoeld om de verantwoordelijken voor de Russische inval en oorlog tegen Oekraïne te kunnen berechten. Als gastland kunnen we ons extra inzetten voor waarheidsvinding en gerechtigheid voor alle slachtoffers en nabestaanden. Dat is zeker niet makkelijk en vooral een kwestie van de lange adem. Maar we moeten de stappen ernaartoe wel zetten, zodat Poetin en de kliek om Poetin heen verantwoording moeten afleggen voor de misdrijven die zij begaan tegen de Oekraïners.
Tot slot, volgende week in Ankara is de NAVO-top. Daar ben ik samen met de minister van Defensie en minister van Buitenlandse Zaken bij aanwezig. Maar deze top staat vanuit Nederlands
Perspectief misschien iets minder in de schijnwerpers dan die van vorig jaar in Den Haag, maar dat maakt deze bijeenkomst niet minder belangrijk. Den Haag was een historische top om de NAVO-norm opnieuw vast te stellen op vijf procent. In Ankara worden die resultaten van die Den Haag afspraken besproken. Alle bondgenoten zijn hard aan het werk om de ambities en toezeggingen ook echt in te vullen zodat we meer menskracht en meer materiaal hebben om het NAVO-gebied beter te verdedigen tegen bedreigingen. Dat doen we in goed overleg en eensgezindheid. Ik ben erg blij dat we dat volgende week in Ankara kunnen laten zien, dan zie ik u graag volgende week vrijdag voor de laatste ministerraad voor ons zomerreces.
DE KRUIF (RTL)
U had het net over het peilen van oppositiepartijen voor de begroting. Heeft u ze eigenlijk wat te bieden?
JETTEN
Zeker, want wij zijn als coalitie en als kabinet bereid om afspraken te maken met oppositiepartijen, bijvoorbeeld voor noodzakelijke investeringen in woningbouw en economie, maar ook om te kijken hoe we hervormingen op het gebied van de arbeidsmarkt en de zorg zo kunnen vormgeven dat die ook een meerderheid hebben in beide kamers van de Staten-Generaal.
DE KRUIF
Ik hoor u steeds zeggen dat u een breed draagvlak wil met meerdere partijen. Maar die partijen zeggen vaak, ja, kies nou voor links of voor rechts. Waarom kiest u niet?
JETTEN
Nou, wij vinden het belangrijk dat als je de komende jaren bijvoorbeeld de arbeidsmarkt fors wil hervormen om miljoenen mensen extra aan het werk te helpen, dat dat op breed politiek draagvlak kan rekenen, zodat die hervormingen ook echt stand kunnen houden en als Nederland een aantal jaar vooruit kunnen, in plaats van elke keer weer jojobeleid. Dus dat zien we als onze taak, om zowel met linkse als rechtse oppositiepartijen die gesprekken te voeren. Het is duidelijk dat die partijen niet per se samen in hun hok willen zitten. Dat vragen we ook niet van hen. We hebben hen wel uitgenodigd om ook in augustus weer langs te komen voor intensievere gesprekken over de begroting. En meerdere partijen zijn daartoe bereid.
DE KRUIF
Maar dan gaat u dus niet samen in een hok zitten, dan is het met per partij deals sluiten? Hoe moet ik dat zien?
JETTEN
Het zal van de minister van Financiën, de staatssecretaris van Financiën, mijzelf, de vicepremiers behoorlijk wat tijd vergen in augustus om dus inderdaad veel gesprekken te voeren met oppositiepartijen. En wij zien het echt als onze taak om zoveel mogelijk oppositiekamerleden aan boord te krijgen en we faciliteren het op zo'n manier dat het ook voor die partijen aantrekkelijk is.
DE KRUIF
Is het een gok?
JETTEN
Nee, ik vind het echt verstandig, want dit zal niet, vermoed ik zomaar eens, het laatste minderheidskabinet zijn dat we in een versplinterd politiek landschap zien. En dat betekent dat we allemaal in Den Haag ook zullen moeten wennen aan de realiteit dat kabinetten op zoek gaan naar draagvlak in allebei de kamers. En dan heb je ook niet de luxe om een deel van de Kamer en daarmee een deel van de kiezers helemaal uit te sluiten.
DE KRUIF
U gaat volgende week naar de NAVO-top in Ankara. Is het ongemakkelijk om te gast te zijn in een land waar de oppositieleider al maanden in de cel zit, kritische journalisten monddood worden gemaakt en nu ook een stand-up comedian is opgepakt?
JETTEN
Nou, er zijn zeker in Turkije ook ontwikkelingen die ook in Nederland tot zorgen leiden. In onze bilaterale contacten met Turkije wordt dat ook regelmatig besproken. Dat zijn open gesprekken van beide kanten. Volgende week staat wel echt voornamelijk in het teken van die NAVO-top waar we met alle NAVO-lidstaten een heel vol programma hebben. We hebben wel via de NAVO echt aandacht gevraagd voor het belang van die vrije pers, niet alleen tijdens die NAVO-top, maar ook in een generieke zin.
DE KRUIF
Wordt daarnaar geluisterd?
JETTEN
Nou, dat is altijd een stevig gesprek waar we het niet altijd met elkaar eens zijn.
DE KRUIF
Heeft u niet ook gewoon Turkije heel hard nodig voor de NAVO? Is dat niet het eerlijke verhaal?
JETTEN
Nou, dat is zeker ook onderdeel van het feit dat Turkije binnen de NAVO een van de sterkste bondgenoten is als het gaat om militaire kracht. Dat we ook vanuit het kader van de Europese Unie zeggen we moeten ook met Turkije weer intensiever samenwerken op het gebied van economie, op het gebied van migratie, op het gebied van veiligheid. Maar juist binnen die sterke samenwerking kun je dus ook onderwerpen met elkaar bespreken waar je over een week kritisch is over bent.
VERWEIJ (AD)
Meneer Jetten, toch even over stikstof nog. Is het nou een vloek of een zegen die steun van PRO voor de plannen?
JETTEN
Nou, ik denk dat het heel goed is dat we ook bij PRO zien dat zij het belangrijk vinden om die vergunningverlening op gang te krijgen. En dat te doen op een manier dat het ook maatschappelijk te dragen is. Want ook dit pakket is niet één op één het verkiezingsprogramma van GroenLinks of Partij van de Arbeid. Het is een pakket dat we als kabinet verstandig vinden op een manier dat je ook een toekomstgerichte landbouw kan realiseren. Ik ben heel blij dat PRO zich daar ook achter wil scharen.
VERWEIJ
Dus een zegen?
JETTEN
Wij willen de komende tijd een zevental wetsvoorstellen door de Kamer heen loodsen. Om die vergunningverlening weer op gang te krijgen en 20 miljard in te zetten voor de natuur en voor de landbouwsector. Daar ben ik blij met steun van Pro. Maar we gaan ook heel hard ons best doen om daarnaast andere partijen, ik denk onder andere aan Volt, de SP, 50PLUS, de ChristenUnie en JA21, ook op zoveel mogelijk van die wetsvoorstellen over de streep te trekken. Maar zoals ik vorige week ook zei: in ons pakket zitten ook een paar maatregelen, die nog door de vorige minister van de BBB zijn voorbereid, zoals die rekenkundige ondergrens. Dus ik weet zeker dat de minister en de staatssecretaris er alles aan gaan doen om zoveel mogelijk Kamerzetels achter die wetsvoorstellen te krijgen.
VERWEIJ
PRO heeft best wel duidelijke voorwaarden gesteld: er mag geen afzwakking van het pakket plaatsvinden. Ik kan me voorstellen dat de partijen die u opnoemt, Volt, SP, dat die wel met het pakket mee kunnen gaan. Maar een CU en JA21, die hebben echt stevige eisen de andere kant op. Is er nog ruimte om te onderhandelen?
JETTEN
We hebben ook als kabinet natuurlijk gezegd dat dit totaalpakket, in ons overtuiging, nodig is om die vergunningverlening ook echt in een goed tempo weer vlot te trekken, zodat boeren weer kunnen investeren in hun bedrijf, woningbouwprojecten door kunnen gaan. Maar wij willen ook ruimte bieden voor maatwerk. We hebben nu aangegeven dat 500 meter zones rondom de meeste Natura 2000-gebieden, in een aantal gevallen is 1000 meter nodig. Maar provincies dagen we uit om met een beter voorstel te komen. Dat sluit volgens mij voor een deel ook aan bij oproepen die ik hoor, onder andere bij JA21 en de CU, van: heb nou oog voor soms ook een slimmere aanpak dan alleen maar de generieke aanpak zoals die in het pakket zit.
VERWEIJ
Dus eigenlijk is niet meer heel veel te veranderen aan dit pakket?
JETTEN
Het staat voor het grootste deel overeind omdat we dan ook zeker weten dat we die 20 miljard aan belastinggeld ook verantwoord kunnen uitgeven, ten behoeve van die vergunningverlening. Maar bij elk wetsvoorstel dat er komt, gaat de minister natuurlijk heel goed kijken: hoe kan dat wetsvoorstel zo worden vormgeven dat het ook tegemoet komt aan een aantal zorgen die er leven bij natuurorganisaties, landbouworganisaties en medeoverheden.
VERWEIJ
Dan nog een klein ander concreet onderwerp: de rechtbank Midden-Nederland moet ik zeggen, die heeft net een uitspraak gedaan, dat de verhogingen van de verkeersboetes in 2024 en 2025 eigenlijk niet had mogen worden opgelegd.
JETTEN
Die uitspraak moet ik dan nog even goed bekijken.
VERWEIJ
Ja, want dat heeft ook gevolgen voor aankomend jaar want dan gaan jullie ook de verkeersboetes verhogen.
JETTEN
Nou, volgens mij is het zo dat het gaat niet zozeer om de verhoging van de verkeersboetes maar om de hoogte van de aanmaningen als je te laat bent met betalen. Nee, dit is een andere.
VERWEIJ
Nee, het is echt verkeersboetes.
JETTEN
Dan weet ik zeker dat de minister van Justitie dit met spoed heel goed en zorgvuldig gaat bekijken.
BREEDVELD (NOS)
Krijgt u zelf weleens een verkeersboete?
JETTEN
Nou, sinds ik in deze functie zit, mag ik helaas niet meer zelf achter het stuur zitten. Maar in de afgelopen paar jaar heb ik er wel 2 of 3 gekregen.
BREEDVELD
Ja, en vindt u de hoogte daarvan dan nog redelijk?
JETTEN
We hebben in Nederland forse verkeersboetes.
BREEDVELD
Om even een idee te geven, want diezelfde uitspraak waar het net even over ging: een eenvoudige mishandeling, klap in het gezicht, 400 euro. Parkeren op een gehandicapte parkeerplaats, 440 euro. Is dat nog in verhouding?
JETTEN
Nou, ik vind het overigens behoorlijk asociaal als je als niet-invalide persoon op een invalide plek staat geparkeerd. Maar verkeersboetes zijn inderdaad de afgelopen jaren een aantal keren fors opgehoogd, vanuit de gedachte dat ook Nederland nog veel te doen heeft om verkeersveiligheid fors te verbeteren. Maar het is in de Kamer elk jaar ook weer discussie over: is dit de juiste hoogte van verkeersboetes of niet.
BREEDVELD
Ja, en de minister heeft gezegd: ‘ja ik kan die boetes niet verlagen want ik heb het geld niet, dan moet ik gaan bezuinigen op de politie’. De rechtbank zegt nu: ‘je mag die boetes niet gebruiken als aanvulling op de rijksbegroting’.
JETTEN
Boetes zijn in eerste instantie om gedrag van mensen te veranderen. En daarom zijn de boetes soms ook fors om daardoor te maken dat door rood rijden, te hard rijden, ook wel echt de veiligheid van andere mensen in gevaar kan brengen. Maar ik weet zeker, zoals ik net al zei, dat de minister van Justitie heel zorgvuldig naar deze uitspraak van de rechtbank zal kijken.
BREEDVELD
Ja, want de wettelijke basis ontbreekt nu. De rechtbank heeft nu gezegd: ‘we verlagen die boete naar het niveau van enkele jaren geleden’. Kortom, die verhogingen zijn dus onrechtmatig.
JETTEN
Ja, ik had deze informatie nog niet, dus ik ga dat ook straks rustig bekijken.
BREEDVELD
Nee, want u refereerde zelf aan een advies van de Hoge Raad. Dat gaat om, als je twee keer een aanmaning hebt gekregen, dan wordt de boete drie keer zo hoog, ook daar ontbreekt de rechtsgrond voor.
JETTEN
Kijk, het is ook in dit geval wel verstandig om als je een boete op de mat krijgt, die netjes te betalen. Of meteen gebruik te maken van de mogelijkheden om daar bezwaar tegen te maken, dan wel een betalingsregeling aan te vragen. En daarmee kun je ook deze extra boetes vaak zelf goed voorkomen.
BREEDVELD
Ja, en in dit geval gaat het om iemand die de boete niet kon betalen, omdat hij gewoon geen geld had. En nu adviseert de Hoge Raad: dan mag je die verhoging dus ook niet opleggen. Dus kortom, er ontstaat ook rechtelijk steeds meer bezwaar tegen de al maar hoger wordende verkeersboetes, wat dit kabinet, uw kabinet, ook weer van plan is.
JETTEN
Wij hebben een zeer beperkte verhoging doorgevoerd, ook met het oog op inflatie. De afgelopen jaren zijn die boetes in behoorlijke stappen omhooggegaan. Dat realiseren we ons ook wel degelijk. Maar we gaan net zoals altijd een rechtelijke uitspraak gewoon even heel zorgvuldig bestuderen.
BREEDVELD
Ja, dat snap ik. Nog één ding: de corona-verhoren, u heeft dat misschien ook zijdelings kunnen volgen, maar eigenlijk alle mensen die daar zijn, vragen aandacht voor het feit dat ze zo bedreigd zijn destijds. Maar we zien het nog steeds: als iemand een penalty mist, krijgt hij doodbedreigingen. Hoe kijkt u daar tegenaan?
JETTEN
Wat er afgelopen week gebeurde na die verloren WK-wedstrijd tegen Marokko. Dat is natuurlijk volstrekt onacceptabel. Het ene moment zijn het ‘onze jongens’ en zien we zogenaamd allemaal geen kleur als iemand een oranje shirt draagt. Maar als iemand een penalty mist, dan komt de drek van alle hoeken en gaten. En het aantal beledigingen, maar ook bedreigingen die we hebben gezien richting spelers van het Nederlandse elftal, is buiten alle proporties en daarom is het ook heel goed dat de KNVB daar stappen tegen onderneemt en ook aangeeft te doen. En ik ga ervan uit dat het OM ook echt over zal gaan tot vervolging om hier ook een heel duidelijk voorbeeld te stellen. Maar ik wil ook wel benadrukken: dit komt niet zomaar uit de lucht vallen. Deze week is Keti Koti, de dag dat we ook stilstaan bij het beëindigen van slavernij in het Nederlands Koninkrijk, maar we weten ook dat er elke dag gewoon sprake is van discriminatie en racisme in dit land. Dat kwam nu dan tot een uitbarsting rondom spelers van het Nederlands elftal. Maar er zijn heel veel mensen van kleur in het land die daar elke dag mee te maken krijgen. En daarom heb ik ook woensdag gezegd: ‘dit kabinet zal zich extra inspannen om dit uit te bannen’.
DE HORDE (HET FINANCIEELE DAGBLAD)
Een paar vragen over stikstof en over de begrotingen. Over stikstof: de relatie met de taskforce toekomstige groei en vestigingsklimaat. Hoe vaak heeft u te horen gekregen van CEO's die langskwamen, maar dat dit een probleem was?
JETTEN
Eigenlijk altijd als ik met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven spreek, komen er drie onderwerpen naar voren. Eén: hoe kunnen we in Nederland de opkomst van AI benutten? Twee: netcongestie, ‘ik wil graag verduurzamen, ik wil investeren in mijn bedrijf, want dan heb ik ook die zwaardere stroomaansluiting nodig’. En drie is bijna altijd stikstof. Zeker als het gaat om stikstof, om een aantal forse investeringen in bijvoorbeeld het Rotterdamse havengebied zijn we de afgelopen anderhalf jaar zo'n 15 miljard euro aan investeringen misgelopen, omdat er geen ruimte is voor vergunningverlening vanwege het stikstofslot. Dus zeker de taskforce toekomstige welvaart heeft als doel anderhalf procent economisch groei per jaar, tenminste. En daarvan zeggen ook alle experts: ‘daarvoor zal het heel nodig zijn om ook dat stikstofslot op te lossen’.
DE HORDE
Krijgt u nu ook al signalen vanuit die kant van: goed bezig, hiermee hebben we er weer vertrouwen in?
JETTEN
Zeker, maar ook de vraag: en nu doorpakken. Zowel op het gebied van de rekenkundige ondergrens, als een hele hoop maatregelen die nodig zijn om op korte termijn de natuur beter te herstellen, daar liggen ook in een aantal regio’s hele concrete plannen klaar, zodat je als je snel geld inzet, ook snel resultaat kan boeken. En daarom zal de minister van Landbouw ook direct na de zomer al een eerst stap aankondigen, zodat die vergunningverlening in een paar regio’s ook heel snel weer op gang komt.
DE HORDE
Wat betreft die andere twee punten die ze allemaal noemen, dus AI en de netcongestie, kunt u ze daar ook al iets bieden?
JETTEN
Nou, kijk, op netcongestie zien we echt een aantal hele mooie voorbeelden, waaronder Zeeland onlangs, waar een aantal bedrijven de stap heeft gezet om naar meer variabele contracten te gaan, waardoor er veel meer ruimte op het net ontstaat en daarmee ook een aantal bedrijven die vrezen lang in de wachtrij te staan, nu toch snel een aansluiting kunnen krijgen of kunnen verzwaren voor investeringen in elektrificatie. Dat zien we ook in de regio Eindhoven, waar bedrijven echt samen naar oplossingen zoeken. In Flevoland wordt veel gewerkt aan netneutraal bouwen, zodat ook nieuwe woonwijken kunnen worden opgeleverd zonder problemen voor het net. Maar uiteindelijk is de crux hier wel dat we de vergunningverlening voor energie-infrastructuur aanzienlijk versnellen, zodat ook de bouw sneller kan starten. Daar zal de staatssecretaris, volgens mij binnen, dat zal dan waarschijnlijk volgende week zijn, ook een aantal versnellingsstappen aankondigen om ook dat vlot te trekken.
DE HORDE
Dan over de begrotingen, wat is eigenlijk het streven van het kabinet? Is dat om een begroting voor volgend jaar in elkaar te zetten of om ook een groots en meeslepend akkoord te hebben voor de latere jaren, wanneer bijvoorbeeld de bezuinigingen of de hervormingen, hoe noemt u het, in de sociale zekerheid zijn ingeboekt?
JETTEN
Nou, groots en meeslepend klinkt bijna als muziek in de oren. Maar dan vooral afspraken waar je ook echt mee vooruit kan op een aantal dossiers. Natuurlijk dienen we een begroting en een belastingplan in dat ziet op 2027. Maar u zegt terecht: wij willen graag die WIA hervormen, wij willen graag in de zorg een aantal maatregelen nemen om daar een verdere stijging van de zorgpremies te voorkomen. En dan helpt het als je afspraken voor meerdere jaren kan maken. Dus dat is de primaire inzet.
DE HORDE
Maar u heeft contact gehad met een aantal oppositiepartijen en is dit bij hun ook de inzet?
JETTEN
Niet bij allemaal, maar bij de meeste wel. En ik denk dat wat dat betreft ook het stikstofdebat van deze week een goed voorbeeld was, dat ook zowel coalitie- als niet-coalitiepartijen toch een paar problemen graag zouden willen oplossen die al te lang hier op het bordje van Den Haag liggen.
DE HORDE
Bij stikstof zag je dat probleem natuurlijk al een tijdje, dat daar meerdere partijen die kant op wilden. Maar ziet u dat ook bij een dossier als sociale zekerheid, dat daar een meerderheid zich aftekent die… En help mij dan met tellen.
JETTEN
Nou, ik zie nog niet meteen de meerderheden voor specifieke maatregelen, die we als coalitie hebben afgesproken in het coalitieakkoord. Maar wel breed het besef dat de enorme wachtlijsten bij het UWV, de enorme uitval, met name onder de jongerengeneratie op de arbeidsmarkt, dat dat problemen zijn die gigantisch zijn, die de samenleving veel geld kosten, die ook echt slecht zijn voor de moraal van individuen die daar onnodig lang langs de kant staan. En dat los je niet op met afspraken voor één jaar, dat vraagt echt een stevig pakket waar je een paar jaar mee vooruit kan. Dus de probleemanalyse wordt al breed gedeeld. Ik denk dat we wel nog een aantal weken nodig hebben om ook de oplossingen goed uit te discussiëren met elkaar.
DE HORDE
En hoe groot is dan de kans dat dit werkt, dat dit gebeurt? Of zullen we dan toch zien in september dat gekozen wordt voor één jaar een begroting en daarna zien we wel?
JETTEN
Wij gaan in ieder geval wel een begroting bij de Tweede Kamer indienen die, zoals altijd, gewoon meerdere jaren vooruitkijkt. En of de discussie in de Kamer zich dan toespitst op 2027 of op de meerjarenbegroting, dat heb ik ook niet helemaal zelf in de hand. Maar mijn oproep aan de Kamer is wel: laten we op een aantal van die grote dossiers proberen langjarige afspraken te maken.
DE HORDE
En mikt u dan op een akkoord in augustus? Of zegt u: ‘wij gaan luisteren naar de oppositiepartijen en wij gaan zelf met als drie coalitiepartijen samen met een voorstel komen’?
JETTEN
We hebben de afgelopen drie maanden, de minister van Financiën en ik, afzonderlijk en ook gezamenlijk inmiddels meerdere gespreksrondes gehad. Dus we hebben een redelijk beeld ook van ideeën en wensen die daarbij een aantal oppositiepartijen leven en daarom zijn we ook wel van plan om in augustus ook concrete voorstellen bij hen neer te leggen en hopelijk dan ook bij hen steun te vragen.
DE WINTHER (TELEGRAAF)
Ja, over grootse en meeslepende gesproken, meneer Jetten, heeft u nog iets gehoord van Hans Spekman?
JETTEN
Daar heb ik in bredere zin geld voor eigenlijk iedereen in de sociale polder, dus bij FNV, CNV, VNO en MKB, dat we daar regelmatig kort contact mee hebben en ja, het is duidelijk dat zij als sociale partners met elkaar aan het nadenken zijn: wat zouden alternatieven kunnen zijn voor de maatregelen die het kabinet heeft voorgesteld om die arbeidsmarkt een impuls te geven en ook ons concurrentievermogen te versterken.
DE WINTHER
Ja, dat is een antwoord wat we eigenlijk een maand geleden natuurlijk uit uw mond ook wel konden optekenen. Dus ik was eigenlijk benieuwd of er een beetje schot in de zaak zit langzamerhand met dat gekleedste in de polder.
JETTEN
Nou, wat ik van de partijen in de polder begrijp is dat zij behoorlijke meters maken en elkaar ook steeds meer naderen. Mijn oproep aan hen zou zijn: wij willen als kabinet ook heel graag met jullie weer om tafel. Wij hebben daar in het laatste Catshuisoverleg ook een duidelijke opening voor geboden. Dus laten we vooral ook weer samen in gesprek gaan, want hoe meer we dat gezamenlijk doen, hoe meer je werkt aan een breder sociaal akkoord, dan kunnen wij dat in de begroting van volgend jaar verwerken. En dan kunnen we ook met de sociale partners echt aan de slag in plaats van alleen maar aan het praten en het filosoferen zijn.
DE WINTHER
En dat u aan de zijlijn staat eigenlijk?
JETTEN
Nou ja, kijk, dat is een keuze die FNV heeft gemaakt na het laatste Catshuisoverleg van: wij zien nu geen reden om heel gedetailleerd inhoudelijk met het kabinet te onderhandelen, we gaan liever met VNO en MKB om tafel en een aantal acties organiseren.
DE WINTHER
Ja, ik zei net geklets, dat klinkt misschien wat neerbuigend maar het is eigenlijk vooral bedoeld dat we nu al een langere tijd horen er wordt gepraat. Wij horen achter de schermen ook niet dat dat per sé tot heel veel concreet zal opleveren. Maar u zegt: ‘ze naderen elkaar’. Betekent dat dat kennelijk het eind van die gesprekken in zicht is?
JETTEN
Dat moet u echt aan hen vragen en niet aan mij. Maar ik krijg van hen positieve signalen over de gesprekken die zij onderling voeren. En wij zitten natuurlijk als kabinet ondertussen niet stil dus de beide ministers van SZW zijn ook zelf aan het nadenken over mogelijke alternatieven die we ook bij zowel de sociale partners als bij oppositiepartijen kunnen voorleggen deze zomer.
DE WINTHER
Ja, en betekent dat dat die alternatieven dan in de begroting komen als het gepraat nog voortduurt deze zomer en misschien nog langer?
JETTEN
Dat is een goede vraag. Kijk, daar zijn denk ik een paar opties mogelijk. Stel, je komt in de zomer al tot een totaal sociaal akkoord, dan kan je dat natuurlijk één op één proberen te verwerken in de miljoenennota. Er is gezien het tempo van de gesprekken ook een mogelijkheid dat er nog geen compleet sociaal akkoord is maar wellicht wel een aantal afspraken op hoofdlijnen. Dat betekent dat je daar in de begroting rekening mee kan houden, maar dat je bijvoorbeeld later in het jaar nog een uitgebreidere aanvulling op de begroting doorvoert om dan zo’n sociaal akkoord ook echt in te passen.
DE WINTHER
Maar betekent dat dan, want ik hoor je twee opties noemen, eigenlijk in beide opties staan, die maatregelen om in de sociale zekerheid in te grijpen, in de begroting?
JETTEN
Nou, wij hebben natuurlijk een hele duidelijke beweging gemaakt op de AOW-leeftijd. Voor de andere hervormingen binnen het sociaal domein geldt, en dat heb ik ook destijds in het Catshuis tegen de sociale partners gezegd: ‘wij zijn echt bereid om die afspraken aan te passen, inclusief de financiële tabel’. Maar dat doen we dan wel op het moment dat we die afspraken maken in één keer goed. Dus voorlopig gaan ze erin.
DE WINTHER
Ja, dus staan erin. Dan neem ik aan dat we dan kunnen samenvatten dat de deadline van de sociale partners op 31 augustus ligt?
JETTEN
Rond die tijd sturen wij inderdaad de miljoenennota naar de Raad van State als kabinet. En ja, als je in het licht van de huidige inflatie, de geopolitieke onrust, enorme problemen bij het UWV, ook als werkgevers en werknemers denkt: laten we vooral aan de slag gaan om onze economie goed te laten draaien, te zorgen dat mensen zekerheid in de portemonnee hebben, is het echt in ieders belang om snel in de totale groep te gaan onderhandelen zodat het in die begroting meteen kan worden verwerkt. Dat is inderdaad mijn oproep.
DE WINTHER
Ja, maar dat was volgens mij niet precies het antwoord op dat de deadline al op 31 augustus ligt. U zegt nu: het zou mooi zijn als. Maar de vraag is, gaat u nu op 31 augustus naar de Raad van State een pakket sturen waarin die ingrepen in de sociale zekerheid staan met of zonder de vakbeweging erbij?
JETTEN
Nou, wij sturen sowieso eind augustus de miljoenennoten naar de Raad van State. En als er dus nog geen sociaal akkoord is in de polder dan zullen wij een begroting naar de Raad van State sturen waar we zelf in het kabinet over beslissen.
DE WINTHER
Ja, en dat betekent dan logischerwijs ook dat, mocht de polder niet klaar zijn, dat u de steun van PRO op uw buik kunt schrijven, toch?
JETTEN
Nou, dat weet ik niet. Ik denk dat het ook voor de vakbonden en voor PRO heel relevant is om ervoor te zorgen dat we mensen aan het werk helpen dat we kijken waar we de koopkracht kunnen versterken. En het zou mooi zijn als we dat in augustus met elkaar kunnen afdealen. Maar als dat later dit najaar moet, dan moet dat later dit najaar. Maar er zijn meer partijen in de Tweede Kamer dan alleen PRO.
EK (SBS)
Ja, hierover eventjes. De FNV heeft namelijk net ook laten weten dat ze van plan is de werknemers flink te compenseren, dat de stakingen eigenlijk vanaf september alleen maar groter worden en dat ze dan tijdens de Cao-onderhandelingen er keihard tegen ingaan om te zorgen dat de werknemers wel hun koopkracht behouden. Dat klinkt niet alsof ze van plan zijn heel snel bij u aan tafel te komen zitten.
JETTEN
Nee, maar zoals ik eerder ook heb gezegd, het is ook echt aan de vakbonden om zelf te beslissen hoe zij denken hun punt het beste te kunnen maken. Ik benadruk nogmaals, onze deur staat open. Wij kunnen vanmiddag nog beginnen met onderhandelen met de sociale partners. Dus ik zou zeggen, kom maar op. Want dan kunnen we ook met elkaar voor de komende jaren afspraken maken over loonontwikkeling, over het begeleiden van mensen naar werk, over het oplossen van de problemen bij het UWV. Ik denk allemaal thema's die ook bij de vakbonden hoog op het lijstje staan.
EK
Maar wat houdt u tegen om nu te zeggen, weet je wat, dan schrappen we het voor nu. Dan gaan we kijken of we er samen uitkomen. Is dat niet het geval, dan kunt u altijd misschien nog terugvallen op uw plannen?
JETTEN
Ja, maar ik heb ook in het laatste Catshuisoverleg gezegd, leg nou even die financiële tabel aan de kant, en laten we met elkaar gewoon een inhoudelijk gesprek voeren. Daar staat eigenlijk niks in de weg om deze onderhandelingen te starten met elkaar, zonder dat er vanuit het kabinet een blokkade op ligt. Het is alleen wel zo, wij moeten uiteindelijk ook gewoon een begroting indienen. Dus dat zullen we netjes doen.
EK
Daarom, dat u zegt leg het aan de kant, maar die financiële tabel hangt als een soort van zwaard van Damocles dan boven die onderhandelingen.
JETTEN
Nee, de sociale partners weten heel goed dat dat niet het geval is zodra we met elkaar aan tafel zitten.
EK
Denkt u dat? Want waarom zitten ze dan nog niet bij u aan tafel en dreigen ze juist met meer en grotere stakingen?
JETTEN
Nou, nogmaals omdat dat denk ik de route is die de vakbonden nu kiezen. Maar ik ben klip en klaar geweest in het Catshuis en ik weet ook, dat is ook bevestigd, dat ze me destijds heel goed hebben gehoord.
EK
Maar u zegt jullie kunnen staken wat jullie willen, daar gaan wij niet voor buigen. Dus uiteindelijk is het een soort wedstrijdje staren en wie het eerst knippert?
JETTEN
Nou, dat zou echt niet goed zijn voor Nederland als het op die manier gaat. Daarom hebben we ook destijds, niet zozeer afgesproken, maar ook als kabinet aangehoord, werkgevers en werknemers gaan in ieder geval met elkaar doorpraten. Ik denk dat dat heel verstandig is, want dat is ook wel uiteindelijk de basis van ons unieke poldermodel. Maar wij zijn als kabinet ook zeer bereid om mee te denken, allerlei technische varianten uit te werken, om te komen tot een pakket en een hervormingen dat voor iedereen acceptabel is.
EK
Het is de laatste week van de Kamer geweest, u heeft dan nog volgende week één ministerraad. Hoe bevalt het minderheidskabinet tot nu toe?
JETTEN
Nou, best wel goed eigenlijk.
EK
Echt waar?
JETTEN
Ja, wij hebben het gezellig in het kabinet, wordt hard gewerkt, vaak ook in wat kleinere clubjes van ministers en staatssecretarissen, om niet altijd maar in dezelfde koker te blijven zitten, gewoon problemen op te lossen. Dat hebben we nu bij Stikstof laten zien. Hebben we bij migratie, eigenlijk meer doorbraken voor elkaar gebokst dan in de afgelopen vijf jaar is gelukt. En ik zie na de zomer een aantal hele grote keuzes op het gebied van versnellen van woningbouw, op nationale investeringsinstellingen om onze economie aan te jagen. Dus wij doen ons werk met veel passie en plezier. Maar we weten ook, daar zijn we niet naïef in. We zullen ook in het najaar hard ons best moeten doen om meerderheden voor die voorstellen te krijgen.
EK
Asielmigratie heeft natuurlijk ook wel groot voortgebouwd op de voorgangers en wat het vorige kabinet heeft afgeleverd, toch?
JETTEN
Zeker. Maar ik ben ook wel heel trots dat de minister van Asiel en Migratie dat over de streep heeft weten te trekken. En dat we nu eigenlijk zowel aan de slag kunnen met dat Europese migratiepact dat zorgt dat de instroom omlaag gaat, en tegelijkertijd een fatsoenlijke asielketen opbouwen. Zodat we af zijn van die veel te dure noodopvang die iedereen door in het oog is.
EK
Het klinkt niet helemaal geloofwaardig als het alleen maar positief is, dat minderheidskabinet, wat u daarover te zeggen heeft. Want iedereen kan eigenlijk zien dat het gewoon heel moeilijk is?
JETTEN
Ja, maar ik heb in Rutte-IV in een meerderheidskabinet gezeten en dat was ook niet altijd makkelijk. Dus dat is gewoon part of the job hier in het Haagse. Ik constateer dat wij in ieder geval in het kabinet zonder gedoe en gezeik hard aan het werk zijn.
EK
Het gaat natuurlijk juist om wat er buiten dat kabinet is?
JETTEN
Ja, maar dat is wel een goede basis, omdat vorige kabinetten zijn ook wel eraan kapot gegaan dat de coalitie of ministers zo druk waren met elkaar dat we vergaten waar doen we het eigenlijk voor? Namelijk problemen van mensen in het land oplossen. Dus die focus is nu in ieder geval een stuk beter.
EK
U blikt nu al een paar keer terug op wat is geweest, maar ik vraag u nu misschien ook om realistisch even terug te blikken op de afgelopen vier maanden dan in ieder geval en wat daar nog komen gaat. En dat het toch wel misschien lastiger is gebleken dan u van tevoren had gedacht, zo'n minderheidskabinet. Want u refereert ook net naar ik hoop dat iedereen zich volwassen opstelt richting begrotingsonderhandelingen. Dat betekent dus dat u in ieder geval tot nu toe ook wat dingen heeft ervaren waarvan u dacht, dit is niet helemaal volwassen?
JETTEN
Ik denk dat we allemaal wel moeten wennen aan een minderheidskabinet. Dat zag je in de eerste maand denk ik vooral nog binnen de coalitie. Je ziet het aan ministers en staatssecretarissen die ook even hebben moeten ontdekken hoe vroeg in het proces ga ik bij oppositiepartijen langs zodat ik hun ideeën kan meenemen of deals kan sluiten. Maar ook de oppositie die deels zich nu moet bedenken ga ik in augustus echt die stap naar voren ook zetten en bij Financiën en het Catshuis langskomen om met dit kabinet zaken te doen.
EK
En dan kijken ze u aan en dan zeggen ze, gaat u nou eens een keer kiezen of u over links of over rechts wilt.
JETTEN
Ja, dat vind ik oude politiek. Dus wij blijven werken aan breed draagvlak.
EK
Dat vindt u eigenlijk dat kinderachtige?
JETTEN
Nee. Nee, dat zeker niet hoor. Maar mijn oproep is vooral, als je ziet dat we qua internationale veiligheid, qua economische groei, qua digitale revolutie, voor een aantal hele grote uitdagingen staan, dan ben ik er echt van overtuigd dat van die 150 Kamerleden hier de meeste hier zitten om dit land weer vooruit te helpen. En als we allemaal die verantwoordelijkheid en volwassenheid tonen, dus inclusief wij als kabinet, dan kunnen we heel ver komen.
EK
Vindt u dat dan ook de ultieme test? De komende augustus en september?
JETTEN
Dat is een hele belangrijke test. En dat betekent ook dat we als kabinet en coalitie moeten laten zien dat we bereid zijn om ook onze eigen plannen aan te passen en bij te stellen om dus ook een stap richting de oppositie te zetten.
EK
Dus eigenlijk kunnen we in augustus en september misschien een beetje oordelen of zo'n minderheidskabinet past bij de Nederlandse politiek?
JETTEN
Dat is een heel goed moment om die balans op te maken, ja.
BEEKMAN (BNR)
Toch even nog een vraagje naar aanleiding van collega de Winther over de rol van PRO deze zomer. Want Jesse Klaver heeft er geen geheim van gemaakt dat hij geen afspraken met het minderheidskabinet wil maken zolang er niet verder gesproken wordt met de sociale partners. Dat gebeurt op dit moment niet. Waarom zit u eigenlijk met Jesse Klaver aan tafel dan? Want hij heeft zelf gezegd, ga eerst maar met de bonden praten?
JETTEN
Nou, ik heb dat iets genuanceerder gehoord. Ik denk dat het belangrijk is dat we zowel met de sociale partners afspraken maken voor zo’n breed sociaal akkoord waar we echt een paar jaar mee vooruit kunnen. En dat we in de Kamer die samenwerking met de oppositie zoeken. Het is denk ik geen geheim dat PRO en FNV dicht op elkaar zitten. Dus dat is iets waar we rekening mee moeten houden.
BEEKMAN
Maar ook tijdens het oprichtingscongres in juni zei Jesse Klaver, ja, onze inzet is om het allemaal eerlijker te maken. En daarvoor moeten die bezuinigingen op de WIA en de WW van tafel af. En daarvan zegt hij ook, daarvoor moet hij eerst bij de bonden zijn. Dus nogmaals, heeft het dan enige zin om van de zomer met Jesse Klaver aan tafel te gaan zitten?
JETTEN
Om te voorkomen dat de bonden en een oppositiepartij continu naar elkaar wijzen, voeren wij gewoon met allebei het gesprek. Net zoals dat we dat ook met andere oppositiepartijen doen.
BEEKMAN
Maar u begrijpt mijn vraag toch wel?
JETTEN
Jawel, maar ik zit in een andere realiteit. Namelijk dat ik zowel met de heer Klaver, de heer Eerdmans, mevrouw Bikker, de heer Stoffer en andere gesprekken kan voeren in de Kamer. En dat we ook bereid zijn om met vakbonden en werkgevers te praten. En ik hoor dus niet in die gesprekken, u bent niet welkom omdat u bij iemand anders moet zijn.
BEEKMAN
Ja, maar op het moment dat PRO een harde lijn trekt, die 6,5 miljard moet van tafel af. Ga maar met die bonden praten en die bonden komen niet bij u, dan ben je toch uitgepraat met elkaar? Dat is toch heel simpel?
JETTEN
Maar ik ben volgens mij gisteren met de minister van Financiën bij PRO op bezoek geweest. En ik verwacht dat we ook in augustus weer om tafel gaan. Dus het probleem dat u voorlegt, dat zie ik niet.
BEEKMAN
Nou ja, op het moment dat je door de wandelgangen gaat, hoor je daar nog steeds, onze eisen zijn helder. Het minderheidskabinet hoeft niet bij ons aan te kloppen op het moment dat het niet eerlijker verdeeld gaat worden. En dan zijn we eigenlijk weer terug bij het begin van de riedel. En zit je vast met elkaar?
JETTEN
Nee, maar dat er inhoudelijk wensen zijn ten aanzien van een lastenverdeling. Dat geldt zowel op links als op rechts in de oppositie. En dat is al duidelijk vanaf het debat over de regeringsverklaring.
BEEKMAN
Wordt het dan niet een beetje wensdenken om richting dat begrotingsakkoord van de zomer, die brede begrotingsakkoord, dat lijkt toch niet meer haalbaar?
JETTEN
Nou, de minister van Financiën en ik hebben daar goede hoop in. We gaan er in ieder geval alles voor doen. En ik denk dat ook drie maanden geleden niemand dacht dat we voor de zomer een stikstofpakket zouden kunnen presenteren. Dat is toch ook gelukt?
BEEKMAN
Nou, ik vind dat die vergelijking toch wel echt mank gaat, want wie waren die mensen dan die dachten dat dat echt niet zou lukken?
JETTEN
Nou, dat is denk ik een persconferentie of vijf wel een van de vragen geweest.
BEEKMAN
Oké, nou, we gaan het zien van de zomer.
EK
Een hele rare, heel raar voorstel. Is het een gek idee om misschien heel even dat bericht over de rechter, de uitspraak over de boetes te lezen? Want het kan potentieel volgens mij best grote gevolgen hebben voor de begroting. Dat we over een kwartiertje of zo terugkomen en daar nog ton nog wat inhoudelijke vragen over kunnen stellen?
MANCHE
Ik heb het idee dat de minister-president heeft gezegd wat hij daarover te zeggen had dus daar wil ik het bij laten.
EK
Dus die is volgende week in alle tijden beschikbaar om daar wel vragen over te beantwoorden?
JETTEN
Als u naar Ankara komt, dan zal ik ze daar beantwoorden. Maar de minister van Justitie, ik zal zorgen dat die voor u beschikbaar is.
EK
Dat die beschikbaar is. Oké, daar hou ik u aan.