Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 21 augustus 2026

JETTEN

Er zijn veel grote dossiers die vragen om investeringen en oplossingen zoals Nederland veiliger maken, de economie toekomstbestendig maken en veel meer woningen bouwen. Ga zo maar door. 

Op al deze terreinen wil dit kabinet de stilstand doorbreken. En dat vraagt om scherpe keuzes die vorm moeten krijgen in onze plannen voor Prinsjesdag. Deze week en volgende week voer ik daarom, samen met de vicepremiers, gesprekken over met meerdere oppositiepartijen die constructief willen meedenken. En de minister van Financiën voert meerdere gesprekken met de financieel woordvoerders van die partijen. Het is aan ons om die puzzel te leggen. En om alle wensen en ideeën die er zijn samen te brengen met de stevige plannen die wij als kabinet hebben. Dat is geen gemakkelijke puzzel, maar we gaan door tot er een begroting ligt die Nederland echt vooruit helpt.

Vanochtend zijn we opgeschrikt door het bericht dat er een aardbeving heeft plaatsgevonden in de buurt van het Groningse Uithuizen. Het was weer een heftige beving met een kracht van 2,8. En daarmee ook weer meer angsten en zorgen voor veel bewoners in die omgeving. Het laat eens te meer zien dat met het stoppen van de gaswinning de problemen niet helemaal oplost. Dit vraagt daarom ook onze blijvende aandacht en dat hebben we in de ministerraad ook met elkaar bevestigd. Afgelopen maandag was ik nog in Zeerijp en Appingedam, waar ik met bewoners heb gesproken over wat de gevolgen van de bevingen met hen doen. En vooral ook: wat wij als overheid kunnen doen om hen beter te ondersteunen bij het herstel en het versterken van hun woningen. En veel gaat gelukkig goed, maar er zijn ook frustraties over de onnodige bureaucratie, eindeloos wachten en geldverspilling. Hun feedback over wat er beter en anders kan in de aanpak van en voor Groningen, heb ik meegenomen naar Den Haag. Zodat we die kunnen blijven verbeteren en Groninger ook beter en sneller kunnen helpen.

Ook blijven we natuurlijk bezig met de situatie buiten onze landsgrenzen. Aankomende maandag viert Oekraïne zijn onafhankelijkheidsdag. Zeker nu het land zich al ruim vier jaar verdedigt tegen de Russische agressie, is dit een dag met extra lading en betekenis. Het is ook een dag die ons als bondgenoten er aan herinnert dat we Oekraïne moeten blijven steunen in de strijd voor vrijheid en veiligheid. Maandag spreek ik daarom met bondgenoten uit de Coalition of the Willing. Onder andere over hoe we er zo snel mogelijk voor kunnen zorgen dat Oekraïne zich beter kan verdedigen tegen de voortdurende Russische aanvallen met ballistische raketten. En dat is hard nodig. Blijkt helaas uit de vele burgerdoden die nu bijna iedere vallen in Oekraïense steden en dorpen.

Prioriteit één is het versterken van de luchtverdediging in Oekraïne. Bijvoorbeeld via de Integrated Anti-Ballistic Missile Coalition die we vorige maand zijn gestart met een groep Europese bondgenoten en bedrijven. Daarin snijdt het mes aan twee kanten: want omgekeerd kunnen wij ook heel veel leren van de defensieve expertise en ervaring die Oekraïne de afgelopen jaren heeft opgedaan. Zo werken we nauw samen aan ons gezamenlijke doel: Europa veilig en vrij houden.

WESTER (RTL)

Jetten, als het gaat om de begroting, hoe is de voortgang met oppositiepartijen?

JETTEN

Er wordt hard gewerkt. Er zijn bijna dagelijks gesprekken met fractievoorzitters of met financieel woordvoerders. Daarmee wordt het totaalbeeld van wat ze te doen hebben redelijk duidelijk. Maar we hebben zeker de komende week ook nodig om tot een totale begroting te komen waar niet alleen maar wensen worden geadresseerd, maar we ook natuurlijk ervoor zorgen dat het financieel netjes gedekt is.

WESTER

Nu hoor ik hele positieve geluiden als het gaat om de mogelijkheid om eruit te komen met de oppositie, van minister Heinen. Maar als je luistert naar de mensen van PRO die bij de onderhandelingen betrokken zijn, die zijn een stuk pessimistischer. Hoe moeten we dat rijmen?

JETTEN

Het is ook niet zo dat we er al zijn. Er zijn echt duidelijk verschillen. Over plannen van het coalitieakkoord, waarvan in dit geval PRO zegt, die willen we echt afzwakken of helemaal van tafel. En aan de andere kant dan de vraag: als je dat doet, dan heeft dat financiële consequenties en hoe kan je die met elkaar dragen? Maar zoals de minister van Financiën vanochtend ook heeft aangegeven: wij zien als kabinet echt wel mogelijkheden om op al die verschillende punten, op koopkracht, op de sociale zekerheid, op investeren in de economie, om die op een goede manier bij elkaar te brengen.

WESTER

Nu kent deze begrotingsvoorbereiding, doordat we te maken hebben met het minderheidskabinet een wat bijzondere voorbereiding. Normaal gesproken is het zo dat, dat staat ook keurig netjes in de wet, dat het kabinet de begrotingsplannen voor het komend jaar uiterlijk de 3e dinsdag van september bekend maakt. Uiterlijk, mag eerder. Maar doordat u nu onderhandelt met oppositiepartijen, moet u een deel van die plannen al delen met die oppositiepartijen, anders kun je het er niet over hebben. Vindt u ook niet dat de rest van de oppositie, waar u niet mee spreekt, ook recht heeft op die informatie nu al?

JETTEN

Nou kijk, zodra wij als kabinet een besluit nemen over de begrotingsstukken, dan sturen we dat naar de Raad van State voor advies. Daarop zit een embargo tot aan de presentatie van de plannen tijdens Prinsjesdag en de troonreden van de Koning. Maar ik denk meer in algehele zin dat het ook goed is om ook met de Kamer en het kabinet gewoon van gedachte te wisselen over hoe doen we dit op een goede manier. Omdat ook in de afgelopen jaren, ook bij meerderheidskabinetten natuurlijk hebben gezien, dat er allerlei stukken ook op straat belanden en dat embargo eigenlijk steeds minder waarde heeft. En dat staat soms ook een goed politiek debat in de weg.

WESTER

Nee, maar in dit geval is het zo dat u gewoon een deel van die plannen, voornemens, al deelt met een deel van de oppositie. En niet met het andere deel. Die staan nu eigenlijk al op achterstand in de discussie. Zou het niet netjes zijn, staatsrechtelijk ook, om alles wat u met de oppositiepartijen waarmee u onderhandeld deelt, ook te delen met de rest van de oppositie?

JETTEN

We hebben ook voor de zomer alle partijen in de Kamer aangeboden dat bij ons de koffie klaar staat en we zeven dagen in de week bereid zijn om te praten over onze voornemens voor Prinsjesdag. En daar hebben ook een aantal partijen heel bewust van afgezien. Dus het zal hen denk ik niet verbazen dat andere oppositiepartijen, die die gesprekken wel voeren, dat we dan ook het inderdaad hebben over de voornemens die in die begroting staan.

WESTER

Maar als die andere oppositiepartijen die geen zin hebben in die kopjes koffie en die onderhandelingen zeggen: ‘we willen die stukken ook al graag hebben’. Krijgen ze die dan?

JETTEN

Er zijn op dit moment nog geen stukken, want er heeft in die zin nog geen besluitvorming in het kabinet plaatsgevonden. En voor uiteindelijk de Miljoenennota en het belastingplan geldt dat de gehele Tweede Kamer die op hetzelfde moment ontvangt, namelijk een aantal dagen voor Prinsjesdag.

WESTER

Ja, maar een deel bent u al aan het bespreken met oppositiepartijen. Dus dan moet je met elkaar informatie uitwisselen van dit zijn we van plan, dat ziet er zo uit, dat betekent dat dit, dat betekent dat, wat wil jij dan? Dan deel je toch al informatie?

JETTEN

Klopt, maar dat doen we uiteindelijk ook om voor het land een goede begroting met elkaar te maken. Ik denk dat dat voor iedereen echt de hoofdinzet is. Hoe zorgen we ervoor dat we voor de komende jaren weten hoe gaan we investeren in onze veiligheid en in onze welvaart? En ik denk dat het goed is om los daarvan, gewoon als Kamer en kabinet, van gedachten te wisselen, hoe ga je om met informatievoorziening in de aanloop naar Prinsjesdag.

WESTER

Kortom, kijk dat u alles met goede bedoelingen doet, daarop absoluut geen twijfel. U wilt wel een discussie de komende tijd gaan voeren over hoe u de voorbereiding van de begroting transparanter kunt maken en alles met iedereen op hetzelfde moment kan delen?

JETTEN

Ja, dat vond ik altijd al. Maar ik weet dat het ook breder in Den Haag leeft, omdat iedereen het ongemak voelt. Zeker op die vrijdag als stukken onder embargo worden verspreid. En sommige media daar vaak al eerder over kunnen publiceren dan anderen. Dus er is sowieso ruimte voor verbetering.

DE WINTHER

Meneer Jetten, u had het over de grote uitdagingen waar het kabinet voor staat en ik neem aan ook de ambitie die de regering heeft om het coalitieakkoord uit te voeren. Zijn er sinds het tot stand komen van het coalitieakkoord nieuwe financiële uitdagingen bijgekomen eigenlijk?

JETTEN

Er zijn altijd nieuwe financiële uitdagingen met mee- en zeker ook tegenvallers op verschillende begrotingen. Ik denk dat de belangrijkste impact van het afgelopen halfjaar is toch vooral de oorlog in het Midden-Oosten. De impact daarvan op energieprijzen en de doorwerking die dat heeft op economische groei, inflatie, noem het maar op. Je ziet onder andere in landen om ons heen dat ook de rentelasten voor leningen van overheden fors aan het oplopen zijn. Dat bevestigt voor ons nogmaals de noodzaak om ook wel een ordentelijke begroting bij de Kamer in te dienen om daarmee te voorkomen dat Nederland zich de komende jaren in de vingers snijdt.

DE WINTHER

Bent u in het kader van de zaken die u net noemt op zoek naar extra miljarden die u moet besparen?

JETTEN

Nou, er zijn vanuit de Kamer ook de afgelopen week ook in de openbaarheid natuurlijk een aantal duidelijke wensen geuit, zoals kunnen we nog wat extra's doen voor de koopkracht van Nederlanders volgend jaar? Zijn er een aantal voorgenomen hervormingen op sociale zekerheid die versoverd moeten worden of helemaal niet door mogen gaan? Ja, als je dat allemaal wil, telt dat wel op in de miljarden. En dat betekent dat als je daar uiteindelijk met elkaar uit wil komen, dat die rekening ook ergens betaald zal moeten worden.

DE WINTHER

Ik begrijp dus dat het voor het kabinet dus bespreekbaar is om de voorgenomen hervormingen van de sociale zekerheid niet door te voeren.

JETTEN

Nou, op een andere manier vorm te geven. Kijk, wij zijn nog steeds van overtuigd dat, en dat iedereen het systeem bij het UWV volledig vastloopt, dus dat de WIA in zijn huidige vorm onhoudbaar is. Dat het ook eigenlijk onmenselijk is dat mensen zo lang daar in onzekerheid zitten. Ook in gesprekken met vakbonden en werkgevers is eigenlijk iedereen het over eens. Je wil als er meer dan een miljoen Nederlanders langs de kant staan terwijl ze eigenlijk zouden kunnen werken, voor hun eigen zelfvertrouwen, maar ook omdat het goed is voor het land. Dan moeten we er ook voor zorgen dat we meer mensen aan het werk helpen. En als dat dan niet is op de manier die wij in het coalitieakkoord hadden voorgesteld, dan ga ik op een andere manier. Maar niets doen op het gebied van sociale zekerheid vinden wij echt onverantwoord.

DE WINTHER

Maar om hoeveel miljard gaat het dan eigenlijk?

JETTEN

Dat hangt echt af van de maatvoering die we daarin kiezen. Wij hebben ook al in het coalitieakkoord opgenomen dat ook dit kabinet belangrijk vindt om het samen met anderen in Nederland te doen, zoals ik gisteren met LTO en NAJK sprak over de aanpak voor de boeren, spreken we ook graag met vakbonden en werkgevers over de aanpak voor de economie en de sociale zekerheid. Dus daar willen we ook door breed politiek draagvlak in de Kamer te zoeken, ook weer de ruimte bieden aan de polder om ook zijn werk te doen.

DE WINTHER

Kan je die rekening betalen zonder de lasten te verhogen eigenlijk?

JETTEN

Het is een politieke keuze hoe je die rekening betaalt. Je hebt er altijd grofweg drie brokken. Dat is door aan de lastenknop te draaien, door elders in de begroting minder te doen of te bezuinigen, of je overheidskort te laten oplopen. En dat is de politieke weging die we met niet alleen het kabinet nu maken, maar vanwege het feit dat we ook nog wat zetels in beide kamers zoeken, ook het gesprek dat met die oppositiepartij wordt gehouden.

DE WINTHER

Wat acht u het meest waarschijnlijk?

JETTEN

Ja, dat zal echt de komende dagen moeten blijken. En daarom gaan we ook gewoon door met die gesprekken.

DE WINTHER

Maar is het tekort laten oplopen ook een serieuze mogelijkheid?

JETTEN

Nou, daar is vorige week duidelijk geworden dat die ruimte er voor volgend jaar in ieder geval niet is.

DE WINTHER

Nee, dus het betekent of elders bezuinigen of de lasten verhogen.

JETTEN

Politieke keuzes maken en dat gaan wij in ieder geval als kabinet doen, maar dat doen we graag ook met oppositiepartijen samen.

DE WINTHER

Ik begreep dat er vandaag ook in het kabinet is gesproken over box 3.

JETTEN

Dat is een van de onderwerpen die bij de begroting inderdaad meespeelt.

DE WINTHER

Ja, omdat ik me afvroeg of de mensen die langs mogen komen deze dagen op de verschillende ministeries ook betrokken worden bij dat vraagstuk. En of ook aan hen wordt verteld over hoeveel geld daarvoor nodig is om dat te fixen.

JETTEN

Kijk, het box 3 wetsvoorstel ligt in de Eerste Kamer. Daar is voor de zomer een stevig debat met de staatssecretaris gevoerd. In de Tweede Kamer is de motie Eerdmans-Bikker aangenomen, die ook het kabinet vraagt om varianten in kaart te brengen om dat box 3 wetsvoorstel te verbeteren. En dat kan in allerlei maatvoeringen, maar dat zijn wel maatregelen die meteen inderdaad miljarden kunnen kosten opgeteld in de komende jaren. Dus dat is ook een politieke keuze die we met elkaar te maken hebben. Als het box 3 wetsvoorstel moet worden aangepast of helemaal niet doorgaat in de Eerste Kamer, dan heeft dat ook financiële consequenties. En daar zijn alle partijen die langskomen zich zeker van bewust.

DE WINTHER

Dus die krijgen al te horen van: ‘het repareren van box 3 gaat zoveel miljard kosten en we willen graag ook dat u daarmee instemt’.

JETTEN

Nou, kijk, ik ga niet te veel zeggen over de inhoud van die gesprekken, maar in algemene zin: het kabinet is dat wetsvoorstel aan het verdedigen in de Eerste Kamer, maar hij heeft ook toegezegd dat we ook kijken hoe dat wetsvoorstel kan worden verbeterd. Maar bij elke verbetering geldt dat daar ook een financiële dekkingsvraag achterweg komt. En die raakt ook aan de bredere begrotingsdiscipline.

DE WINTHER

Is het zeker dat een oplossing voor Box 3 op Prinsjesdag gepresenteerd wordt?

JETTEN

Dat hoeft niet per se. Maar ik denk, uiteindelijk willen we ook... Eén van de ambities van het kabinet is om te investeren in die toekomstige economie. En daarbij een aantrekkelijk vestigingsklimaat neer te zetten. Zodat bedrijven uit binnen- en buitenland zeggen: Nederland is een plek waar ik mijn euro’s investeer, werkgelegenheid creëer, en meehelp aan die economische groei. En dan hangt de Box 3-discussie ook gewoon samen met alles wat je in een begroting voor het bedrijfsleven doet. Dus het is in die zin logisch om het in samenhang te bekijken.

DE WINTHER

We stellen net vast dat u het tekort niet wil laten oplopen. Elders bezuinigen op de begroting klinkt ambitieus, maar volgens mij moet datgene wat u heeft voorgenomen, wat nog niet eens zeker is, of dat überhaupt op meerderheden kan rekenen. U wil een oplossing voor Box 3 vinden. Dan is het toch bijna geen scenario meer denkbaar dat die oplossing gevonden wordt zonder dat de lasten elders omhoog gaan?

JETTEN

Het is wat dat betreft een heerlijke augustusmaand zoals altijd. En we zijn hard aan het werk om volgende week als kabinet daar een keuze in te maken om een hele nette begroting neer te leggen,  Waar al deze elementen aanbod komen.

DE WINTHER

Omdat u ook natuurlijk met JA21 aan tafel zit, die van de daken schreeuwen dat ze toch bij u aan het regelen zijn dat de lasten niet omhoog gaan. Dan vraag ik me af, wordt aan hen ook verteld dat die Box 3-oplossing miljarden gaat kosten en dat dat ergens vandaan moet worden gehaald?

JETTEN

Dat hoeven wij niet aan jaar in de twintig te vertellen. Zij realiseren zich ook als indieners van de motie om het wetsvoorstel op een aantal punten aan te passen natuurlijk weldegelijk dat dat ook wat betekent voor de komende jaren.

DE WINTHER

Ja, laatste vraag dan. Er zijn verschillende partijen waar u mee spreekt. Is het nog steeds de overtuiging van het kabinet dat de steun die er aan de begroting gegeven wordt, dat één, twee, drie partijen zich dan committeren aan de hele begroting? Of mogen partijen aan cherrypicking doen en zeggen buitenlandse zaken en binnenlandse zaken steunen we wel, maar voor sociale zekerheid ga je mij elders de hort op.

JETTEN

Onze inzet is echt opgericht brede steun voor de totale miljoenennota. Dus dat zijn alle begrotingen inclusief het belastingplan.

DE WINTHER

Dus geen cherrypicking?

JETTEN

Nee, omdat je bij cherrypicking… veel dingen hangen met elkaar samen. En dan kom je elkaar ook snel in de weg te zetten.

VAN ROOYEN (ANP)

Ja, meneer Jetten, de gesprekken met de oppositie zijn deze week begonnen. Hoe vinden die gesprekken eigenlijk precies plaats? Want wij zien dan oppositie, Kamerleden, partijleiders, die bij het kabinet op de koffie komen. Die doen al een voorstel. En wat is dan de reactie van het kabinet daarop?

JETTEN

Wij luisteren en we doen ook wel eens een voorstel terug.

VAN ROOYEN

Ja, worden die tegenvoorstellen ook echt gedaan? Want er zijn oppositiekamerleden die daar toch wat minder zien dan dat ze zouden willen zien.

JETTEN

Ja, kijk, dat is ook hoe dit gaat, in fases. Wij hebben voor de zomer al heel veel geïnventariseerd: wat zijn wensen en ambities van oppositiepartijen? Sinds vorige week kennen we ook de financiële cijfers voor volgend jaar. Dat moet je dan bij elkaar zien in te passen. Maar we zijn ook breed het net aan het ophalen en proberen een begroting te maken die op die brede steun kan rekenen. Dus het is ook niet zo dat je altijd, en ik snap dat oppositiepartijen dat misschien graag zien, nu al meteen de package deal op tafel legt, omdat dat onderdeel is van die gesprekken.

VAN ROOYEN

Maar bij wie ligt dan de bal om met aanpassingsvoorstellen te komen? Komen die vanuit het kabinet? Of is dat dan een vraag aan de oppositie van, goh, jullie willen X, Y, Z veranderen. Kom dan ook maar met een dekkingsvrijheid.

JETTEN

Nou, hier is het wat mij betreft in slecht Nederlands: it takes two to tango. Wij hebben natuurlijk als kabinet gewoon de taak om te zoeken naar die politieke steun. Dus zullen op begrotingen, op inhoudelijke voorstellen altijd kijken: kunnen wij onze plannen bijstellen nadat we de reacties van oppositiepartijen hebben gehoord? Zelf iets op tafel leggen in de hoop iemand dan over de streep te trekken. Maar het helpt natuurlijk als oppositiepartijen die langskomen niet alleen maar aangeven waar ze tegen zijn, mar ook duidelijk maken wat ze dan graag als alternatief zouden zien.

VAN ROOYEN

Maar stel er komt een partij die zegt van, nou, die bezuiniging op sociale zekerheid, die vind ik niks. En dat wil ik betalen door X, Y, Z. Dan zegt het kabinet, goed plan of geen goed plan?

JETTEN

Klopt. Of er is misschien wel een goede tussenweg die niet alleen goed is tussen het kabinet en deze specifieke oppositiepartij, maar ook een manier om daar anderen in mee te nemen. En daarmee ook meer zekerheid voor het land te bieden dat hervormingen het ook halen. En dat we geen jojo-beleid krijgen, maar juist die rust en voorspelbaarheid waar heel veel ondernemers en ook heel veel Nederlanders naar snakken. Om daarmee ook de stilstand die we hebben te doorbreken.

VAN ROOYEN

Nu hebben jullie nog ongeveer een dikke week eigenlijk de tijd om deze gesprekken te gaan voeren. Er zijn twintig begrotingen. Gaat u dan in al die begrotingen individueel nog ruimte overlaten voor de oppositie om daar nog iets op aan te kunnen passen? Of hoe zeker kunt u ze...

JETTEN

Ja, die vraag begrijp ik en die krijg ik ook achter de schermen wat meer. We hebben natuurlijk na Prinsjesdag de algemene politieke beschouwingen en de financiële beschouwingen. En dan, wat is het, twee maanden waarin begroting voor begroting wordt behandeld.

VAN ROOYEN

Belastingplan niet vergeten.

JETTEN

Belastingplan misschien wel de belangrijkste. In die begrotingsbehandelingen is er natuurlijk altijd ruimte voor het politieke debat. En zal je ook binnen zo’n begroting zien dat de Kamer met voorstellen gaat komen om dat aan te passen. De discussie die we nu hebben gaat vooral ook over de begrotingen heen. Hoe verdeel je de totale pot met geld? Waar zet je je prioriteiten in? Maar dan is er daarna, als je daar met elkaar over uit bent, natuurlijk altijd ruimte om in de Kamer op specifieke begrotingen nog het debat te voeren.

VAN ROOYEN

Dus begrijp ik het dan goed dat u zegt dat de plannen die met Prinsjesdag gepresenteerd worden door het kabinet, dat die zomaar in november nog veranderd kunnen worden?

JETTEN

Ik zeg ook als oud-Kamerlid dat uiteindelijk dat budgetrecht bij de Tweede Kamer ligt en die stemmen in één keer over alle begrotingen en amendementen. Dus daar wordt uiteindelijk de knoop doorgehakt. Maar het is wel aan ons om bij Prinsjesdag iets neer te leggen wat over het totaalbeeld toch wel laat zien: waar liggen de prioriteiten? Waar investeer je extra? En waar doe je misschien een tandje minder?

VAN ROOYEN

Dus die totale deal die kunnen we echt verwachten voor Prinsjesdag? Of gaan jullie dat toch gewoon bekokstoven bij de APB?

JETTEN

Wij doen er alles aan om dat voor Prinsjesdag voor elkaar te krijgen, maar de APB is altijd een bijzondere twee dagen.

VAN ROOYEN

Nog even een heel korte vraag over een ander onderwerp. U heeft gesproken over stikstof met de boeren, met NAJK, met LTO. Wat heeft u nu toegezegd aan die boerenpartijen?

JETTEN

Nou, allereerst was het echt een stevig gesprek waarin we terug hebben geblikt op de afgelopen paar weken. Er is veel te doen natuurlijk rondom de aanpak voor boeren, stikstof en natuur. Met een heel geëmotioneerd debat in Brabant. Maar ook breder gewoon de vraag die boeren zich stellen: wat betekenen nou de stikstofmaatregelen voor mij op het boerenerf? En hoe krijg ik daar snel meer duidelijkheid op? Het was goed om daar met elkaar over door te praten. En we hebben ook gezegd, het loont gewoon om het gesprek met elkaar te voeren. Dus LTO en NAJK zijn twee van de agrarische organisaties die het helemaal niet 100% met het kabinet eens zijn, maar wel aan ons aangeven: daar zouden de plannen echt kunnen worden verbeterd. Of beter kunnen worden ingevuld. Dus we hebben besproken dat we nu de komende maanden echt een gestructureerd overleg met LTO en NAJK zullen vormgeven. Zodat als er wetsvoorstellen aankomen richting de Kamer. Of bepaalde keuzes rondom bijvoorbeeld de zonering of het inzetten van financiële middelen. Dat we echt op een tijdig moment ook aan de agrarische organisaties vragen: het is leuk bedacht hier in Den Haag, maar werkt het ook in de praktijk? En zo nee, help ons dan om die plannen te verbeteren.

VAN ROOYEN

Maar dan gaat het dus meer over de invulling van de details van het plan van Van Essen zoals dat het ligt. Maar aan het plan zelf verandert eigenlijk niets?

JETTEN

Nou kijk, wij hebben natuurlijk ook bij de presentatie van het stikstofpakket gezegd. We laten dat onafhankelijk nog beoordelen. Maar er is ook ruimte voor maatwerk, zeker ook in de regionale aanpak. Dus wij hebben ook provincies nu gevraagd om te laten zien: kan je misschien iets anders dan de zonering die wij rondom het Natura 2000 gebied hebben voorgesteld. Dat zijn gewoon echt forse verbeteringen die je dan aan zo'n pakket doorvoert. Maar dat geldt ook voor een hele hoop meer technische zaken rondom stalmaatregelen, de manier waarop je doelsturing uitvoert, wat betekent straks het invoeren van die rekenkundige ondergrens? Dus dat zijn eigenlijk wel, daar zit nog heel veel werk achter. En LTO en NAJK zullen daar vast ook af en toe zeggen: ‘de uiteindelijke keuze van het kabinet is niet de onze’. Maar zij, doordat zij aan tafel zitten en met ons het gesprek voeren, hebben zij wel de mogelijkheid om plannen bij te sturen als dat nodig is.

VAN ROOYEN

Ze willen het natuurlijk eigenlijk afzwakken, maar gaat dat gebeuren?

JETTEN

Nou, kijk, uiteindelijk zijn er twee dingen, denk ik, voor iedereen relevant. En dat is dat de vergunningverlening weer op gang komt voor boeren, maar ook voor de bouw en voor anderen. En ten tweede is dat een boer als ondernemer ook gewoon weet, het is nu voor mij duidelijk wat voor maatregelen ik op mijn eigen bedrijf moet nemen. En daar zit nog een heel belangrijk stuk van het werk dat we de komende tijd te doen hebben, omdat de papierenwerkelijkheid niet altijd de werkelijkheid is op het boerenerf.

VAN SOEST (AD)

Ja, meneer Jetten, u zei: ‘we gaan kijken of we de bezuinigingen op de sociale zekerheid op een andere manier kunnen vormgeven’. Maar betekent dat dan dat jullie ook kijken naar of er misschien bezuinigd kan worden op andere posten? Of kijken jullie echt alleen naar de WW en de WIA?

JETTEN

Nou, volgens mij zei ik: ‘hervormingen op de sociale zekerheid’, want uiteindelijk, niemand is het er volgens mij over oneens dat de WIA niet functioneert. En dat die instroom naar beneden moet. Of dat je mensen meer wil helpen aan tijdige omscholing en bijscholing om sneller van werk naar werk te gaan. Wij hebben daar bepaalde maatregelen voor voorgesteld in het coalitieakkoord. Daarvan zeggen sommigen: ‘nou, dat zijn geen goede maatregelen’. Maar ik ben het op zich niet oneens met het doel om minder mensen in de WW of in de WIA te hebben zitten. Dus als dat op andere manieren kan worden bereikt, dan leidt dat uiteindelijk ook tot besparingen in het geld dat je nodig hebt voor de sociale zekerheid.

VAN SOEST

Ja, maar dit is natuurlijk een beetje de discussie waar het voortdurend op vastloopt, want in principe wil iedereen zo min mogelijk mensen in de uitkering. De vakbonden, links, rechts, iedereen. Waar het natuurlijk op vastloopt, is dat het kabinet heeft gezegd: ‘wij willen de komende jaren tot 6,5 miljard bezuinigen op die uitkeringen’. Blijft dat bedrag, blijft dat wel staan voor het kabinet?

JETTEN

Nou, daarvan heb ik eerder ook in de gesprekken met de polder gezegd: ‘laat ons nou niet zo blind stagen op die tabel, maar beginnen bij de discussie over wat wil je bereiken op het gebied van sociale zekerheid, mensen aan het werk, et cetera’. En dan volgt daaruit de keuzes die we maken qua systeemhervormingen, maar ook het potentieel aan besparingen dat dat uiteindelijk oplevert. Dus wij kunnen dit volgens mij juist doorbreken door gewoon de inhoudelijke discussie met elkaar te voeren.

VAN SOEST

En die inhoudelijke discussie, in hoeverre, hoe belangrijk is het nou eigenlijk voor het kabinet dat dat echt al deze Prinsjesdag rond is? Want voor 2027 staat er nog helemaal niks in de boeken.

JETTEN

Dat klopt. Tegelijkertijd zien we ook dat als je echt die systeemverandering van elkaar wil krijgen, als je wil dat de UWV de uitvoering fors verbeterd, we de economische groei verder aanwakkeren, zeggen ook vakbonden en werkgevers: ‘het helpt wel als er ook in de loop van dit najaar duidelijkheid komt over welke richting we met elkaar opgaan’. Dus ik denk dat het politieke primaat ligt hier in de Tweede Kamer. Daar maken kabinet en Kamer met elkaar afspraken over de financiële ruimte en besparingen die we voor elkaar willen boksen. Zodat daarmee ook een opening wordt geboden aan bonden en werkgevers om met elkaar tot dat belangrijke sociaal akkoord te komen.

VAN SOEST

Dan laatste vraag hierover. Want u zegt: ‘het klopt iedereen wil minder uitkeringsgerechten’. Alleen het verschil zitten we natuurlijk wel in dat zowel de werkgevers als de vakbonden niet willen dat erop wordt bezuinigd. Sterker nog, de werkgevers willen eigenlijk dat er meer geld naartoe gaat, want die willen van het tweede ziektejaar af. De bonden vinden dat ook, bijvoorbeeld in de WIA, mensen die onder de 35-minners recht moeten krijgen op een uitkering. Dus ja, als het aan hen ligt, wordt het alleen maar duurder.

JETTEN

Ja, en tegelijkertijd zegt ook een deel van de polder dat we niet werkgeverslasten nog verder moeten verhogen, dus ergens houdt het een keer op. En dat is precies de scherpte van het gesprek dat we met elkaar voeren.

SIE (FD)

U heeft nu een week aangesprekken gevoerd over de begroting. Heeft u het idee dat u dichter bij een begroting bent gekomen die ook op voldoende steun kan rekenen?

JETTEN

Ja.

SIE

En waar zit dat dan in?

JETTEN

Omdat we eigenlijk van alle partijen wel heel duidelijk hebben hoe ze aankijken tegen koopkracht, tegen die grote hervorming op SZW en VWS, en een paar andere discussies. En daarmee hebben we eigenlijk bijna alle informatie die we nodig hebben om als kabinet volgende week een begroting voor te stellen.

SIE

Nou hebben we PRO eerder horen zeggen dat de rijken meer van de rekening moeten betalen en dat de SGP een rode lijn trekt bij medische ethiek is volgens mij ook niet nieuw. Dus dat is niet voor het eerst toch dat u dat deze week heeft gehoord, dus wat heeft u dan precies gehoord waardoor u zegt: ‘we zijn een stuk verder’?

JETTEN

Ja, kijk, oppositiepartijen zijn gelukkig ook op heel veel thema's inderdaad consistent. Dus het een en ander wat ik deze week heb gehoord heb ik ook in de gesprekken voor de zomer al met hen gewisseld. Maar je merkt toch ook dat de concept-Macro Economische Verkenning van vorige week, die echt laat zien hoe ontwikkelt de Nederlandse economie en koopkracht zich, dat dat heel veel scherpt heeft aangebracht in keuzes die partijen willen maken.

SIE

Nou zijn er gesprekken op financiën en u heeft gesprekken gevoerd. Waarom zijn die gesprekken waarom zijn er twee soorten gesprekken?

JETTEN

Nou dat is eigenlijk best nuttig, omdat ik samen met de vicepremiers gesprekken met de partijleiders voer over: hoe doe je de komende tijd de politieke samenleving? Het belang van in onze overtuiging dat brede draagvlak om niet alleen maar begrotingen aangenomen te krijgen maar ook echt vaart te maken met een aantal grote hervormingen om de stilstand in Nederland te doorbreken. En tegelijkertijd natuurlijk de minister van Financiën en de staatssecretaris van Financiën, die echt in de details van die begroting met fracties kunnen kijken waar aanpassingen mogelijk zijn. En dat komt heel mooi weer bij elkaar samen, want dan heb je en financiële afspraken hopelijk eind volgende week, maar ook het politiek commitment. Niet alleen vanuit de oppositie, maar ook vanuit ons, waarbij wij zeggen: ‘wij zijn dus als leiders van het kabinet ook bereid om onze plannen soms bij te stellen om jullie tegemoet te komen’.

SIE

U zei net zelf ook: ‘politieke is keuzes maken’. Dus het voelt dan een beetje gek om enerzijds een politiek gesprek te voeren en anderzijds inhoud. Ik bedoel, die inhoud is ook politiek, toch?

JETTEN

Tuurlijk, tuurlijk. En het komt in de loop van volgende week ook weer helemaal bij elkaar samen.

SIE

En is het dan zo dat één van die trajecten in de lead is? Is dat de minister van Financiën of is dat het politieke gedeelte?

JETTEN

Het gaat heel goed gelijk op. Kijk, het maken van een begroting, een belastingplan, is uiteindelijk ook de taak van het ministerie van Financiën. Maar omdat we in allebei de Kamers op zoek zijn naar meerdere zetels steun is het daarmee ook een super politiek traject. En dat is ook de reden waarom de minister van Financiën, de vicepremier en ik elkaar dagelijks spreken.

SIE

Maar kan dat niet allemaal in één gesprek?

JETTEN

Dat kan ook, maar u ziet ook dat de financiële woordvoerders of de fiscalisten soms ook meerdere uren op het departement zitten om echt tot in het kleinste detail door te peuren. En daarvoor geldt dat soms ook andere leden van het kabinet of fractievoorzitters zeggen: ‘laat dat maar even daar bij de specialisten’.

SIE

Het ging net al over het belastingplan en box 3. Is het dan niet ook nodig dat de staatssecretaris van Financiën bij die gesprekken zit?

JETTEN

Ja, die zit er ook regelmatig af en aan.

SIE

En nu is er ook een uitnodiging gegaan naar de BBB. Het kabinet waarin VVD en BBB samen zaten is nog niet zo lang geleden en dat stond toch bekend als een vechtkabinet. In hoeverre is dat nou een stabiele manier van samenwerken? Dat was geen toonbeeld van stabiliteit. Waarom is die uitnodiging naar de BBB gegaan?

JETTEN

Ik zat niet bij dat kabinet aan, dus ik draag van dat betreft weinig trauma met me mee. Maar de leider van de BBB heeft vorige week bij ons aangegeven: ‘ik wil graag ook met jullie in gesprek’, dus hebben we gewoon een uitnodiging gestuurd. Ik ben heel benieuwd wat hij te melden heeft.

VRAAG (NU.NL)

Ja, meneer Jetten, waarom maakt het kabinet nou geen keuze tussen met welke partijen ze willen samenwerken? Want het zou toch voor het land goed zijn om te weten wat voor visie het kabinet heeft? Gaan we die kant op, die kant op? Want er zitten hele grote verschillen tussen.

JETTEN

Nou, het kabinet heeft een visie, namelijk: schei een keer uit met dit eindeloze gezeur over links en rechts, maar ga op de inhoud keuzes maken. Kies voor investeren in defensie. Kies voor meer betaalbare woningen. Kies voor een economie van de toekomst. En zoek daar de brede steun. Niet alleen in de Kamer met coalitie en oppositiepartijen, maar juist ook met al die partijen in het land die daar elke dag mee bezig zijn en ik denk dat mevrouw Bikker van de ChristenUnie dat deze week heel mooi verwoordde.

VRAAG

Ja, maar tegelijkertijd is dat een hele mooie manier om het om te draaien. Maar als u inhoudelijk kiest om de rekening ergens neer te leggen, dan kiest u dus een bepaalde richting. Of daar nou links of rechts aan vast zit, dan heeft u ook een meerderheid, dan kan het land ook vooruit. En dat lijkt misschien nog wel wat sneller te gaan dan op zoek te gaan naar die brede meerderheid?

JETTEN

Nou, dat valt te bezien. Natuurlijk moet je kiezen. En zeker de vraag waar je de rekening neerlegt is extreem politiek. Misschien nog wel meer dan de inhoudelijke wensen die er zijn. Maar we hebben ook de afgelopen jaren met veel opeenvolgende kabinetten gezien dat als je elk jaar weer radicaal van koers wisselt, dat dat heel kwetsbaar is voor de investeringsbereidheid in Nederland. Dat ook veel mensen in het land al niet weten wat dat voor hun portemonnee betekent. Dus uiteindelijk is het zoeken naar dat draagvlak echt de zekerheid die heel veel Nederlanders naar snakken.

VRAAG

Maar we hebben net gehoord dat de rekening vrij lang is, op alle wensen die er zijn, de tegenvallers, de rentelasten. Misschien is dat wel de grote vraag die beantwoord moet worden voor deze begroting. JA21 en PRO willen zien dat gewoon met elkaar echt niet gebeuren. Als u dan een begroting maakt waarin u allebei iets geeft, bent u niet bang dat ze dan allebei van tafel lopen?

JETTEN

Ja, dat is aan ons om daar een weging in te maken. Maar nogmaals, wij vragen ook niet van PRO en JA21 om met elkaar zaken te doen, we vragen hen om zaken te doen met het kabinet. En dan is het aan ons om uiteindelijk een begroting voor te leggen waarbij we - zoals vanochtend ook bij de inloop gezegd - echt denken dat het kan om daar verschillende wensen bij elkaar te brengen.

VRAAG

Maar het voelt toch een beetje gek om dat te blijven herhalen terwijl de partijen om wie het gaat gewoon zeggen dat gaat niet. Zij willen geen compromissen aan elkaar maken. Ze zeggen het voelt misschien een beetje als een afvalrace?

JETTEN

Ja, ik ga niet over de woordvorming die die partijen buiten de gesprekken doen die wij binnenskamers voeren.

VRAAG

Maar als ze straks allebei van tafel lopen, heeft u helemaal geen steun meer voor de begroting?

JETTEN

Ja, en daarom werken we ook de komende zeven dagen gewoon elke dag door.

VRAAG

En de BBB die komt ook nog langs. Veel partijen hebben ook wensen die geen geld kosten. We weten natuurlijk wat het belangrijkste is voor die partij. Zij zijn in de Eerste Kamer ook van belang. In hoeverre is er ruimte op stikstof? Om daar toch inhoudelijk dan aan te schaven?

JETTEN

Zoals ik daar straks ook aangaf. Voor ons is het van belang dat we de vergunningverlening op gang krijgen. En dat we perspectief bieden voor boeren. En wij hebben daar voor de zomer gezien in het debat dat BBB daar hele andere ideeën over heeft dan het kabinet heeft neergelegd. Ik ben heel benieuwd waarmee de heer Vermeer komende week komt.

VRAAG

Dus er is ruimte om naar nieuwe andere plannen te luisteren?

JETTEN

Dat geldt ook op alle andere onderwerpen, we luisteren de hele dag naar alternatieve plannen voor sociale zekerheid tot stikstof, dus dat gaan we ook volgende week doen.

BREEDVELD (NOS)

Het was een van de eerste dingen die u deed na de verkiezingen, was naar Groningen afreizen. Afgelopen maandag weer, en vandaag vanmorgen vroeg weer een zware beving in Groningen. Wat betekent dat?

JETTEN

We hebben een paar jaar geleden besloten dat we de gaswinning in Groningen stoppen voor de veiligheid van Groningers. Maar we zien vandaag ook weer dat ook dan de onveiligheid nog vele jaren door kan gaan, de aardbevingen niet van de ene op de andere dag zullen stoppen. En dat er ook vanochtend weer vele Groningers met angst uit hun bed zijn gesprongen en hebben gedacht: ben ik veilig in mijn eigen huis.

BREEDVELD

U beloofde maandag haast te willen maken met de schadeafhandeling, met versteviging met name, in het licht van de gebeurtenissen van vanmorgen weer, wat is die toezegging dan waard?

JETTEN

Dat het nog belangrijker is om dat vlotter te trekken met elkaar. Kijk ik was maandag… aan de ene kant vond ik het heel goed om te zien dat ook bij Zerijp en andere plaatsen de dorpenaanpak werkte. Waarbij inwoners zelf bepalen in welke volgorde huizen worden versterkt. Je ziet ook op steeds meer plekken aannemersbusjes staan die ook daadwerkelijk bezig zijn om die huizen aan te pakken. Maar het gaat voor veel andere inwoners nog te traag. De verschillen zijn soms ook te groot. En onnodig veel bureaucratie. En de regeringscommissaris Henk Nijboer die door dit kabinet is aangesteld, daar merk ik ook dat hij zeer gemotiveerd is om binnenkort het kabinet ook een aantal voorstellen te doen hoe dat echt simpeler en sneller kan. En dat zijn we de Groningers ook verplicht.

BREEDVELD

We zijn al meer dan 10 jaar bezig om een oplossing te bedenken voor die aardbevingsproblematiek vanaf 2012 - de grote beving in Zeerijp was dat. Ik denk dat een hoop mensen denken van: maar waarom is dat dan nog steeds niet geregeld? En dat cynisme, heb ik ook gezegd maandag, begrijp ik echt volkomen. Omdat we heel veel tijd kwijt zijn geweest aan eerst discussiëren: komen die bevingen überhaupt door gaswinning? Gaan we dan met die gaswinning stoppen? En hoe ingewikkeld we vervolgens het schadeherstel en de versterking hebben ingeregeld? Daar is de afgelopen jaren veel gedaan om dat te verbeteren, maar we zijn ook heel veel tijd verloren. En dan gaat het mij niet zozeer om de stenen of om de scheuren in die muren. Maar het gaat eigenlijk vooral om al die gezinnen die daarmee ook al jarenlang in onzekerheid zitten. En hun leven voor een deel op pauze stand hebben staan. Dus de hele aanpak in Groningen is vooral ook voor die Groningers zelf en dat moet beter dan dat het tot nu toe gaat.

BREEDVELD

Even een andere slepende kwestie, internationaal. De nederzettingen op de Westbank. Het kabinet heeft er nu voor gekozen om met een flink aantal landen een protestbrief te sturen. Waarin ze afkering uitspreekt voor de ontwikkeling van een nieuwe nederzetting. Waarom nu dit diplomatieke middel?

JETTEN

We zien de laatste tijd dat er in Israël echt een glijdende schaal is als het gaat, niet alleen om Gaza, maar zeker ook om de Westbank, waar geweld en terreur van kolonisten echt steeds aanzienlijker is en veel Palestijnse levens ook echt in gevaar brengt. Maar de Israëlische regering ondertussen ook doorgaat met het uitbreiden van al illegale nederzettingen of nu in dit geval nieuwe illegale nederzettingen wil gaan ontwikkelen en daarmee ook de oplossing naar een twee-staten-stelsel verder onmogelijk maakt. En daarom zo belangrijk dat we nu met al die grote Europese landen een heel duidelijk signaal afgeven dat dit niet zo kan en dat we ook verwachten dat de Israëlische regering deze plannen terugdraait.

BREEDVELD

Wat maakt de ontwikkeling van deze nederzetting zo ingrijpend in dat gebied?

JETTEN

Het is op een plek ten oosten van Jeruzalem waarmee echt in dat gebied van de Westbank de toekomst van de Palestijnen, daar echt grotendeels onmogelijk wordt gemaakt. Het is ook een heel groot project met veel woningen die daar moeten komen dus de impact daarvan is gigantisch. En daarom nu dit statement van de Europese landen.

BREEDVELD

Ja, want de radicale ministers in het kabinet net een jaar hebben al laten weten dat is ook de bedoeling om die twee-staten-oplossing te frustreren.

JETTEN

En we hebben ook eerder deze week van een van die radicale ministers echt bizarre uitspraken gehoord over het elke dag neerschieten van tientallen Palestijnen. Dat is een minister die in Nederland al een hele tijd op de sanctielijsten staat. En mijn oproep aan de Europese partners is ook des te meer duidelijk dat deze minister niet alleen op een Nederlandse sanctielijst thuis hoort maar op de Europese sanctielijst.

JETTEN

Goed weekend.