Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 28 augustus 2026

JETTEN

Nederland weer in beweging krijgen en doorbraken forceren op de grote dossiers waar al te lang stilstand heerst. Dat is waar we als kabinet elke dag keihard aan werken. Zoals veel meer woningen bouwen, de economie toekomstbestendiger maken, zorgen dat kinderen veilig kunnen opgroeien en een overheid die weer problemen kan oplossen. Dat is waar we het voor doen. En daar gaan de gesprekken ook over die we nu voeren. Ik snap tegelijkertijd ook dat mensen thuis soms denken: waarom duurt dit zo lang? En waar gaat dit over? En dat ongeduld is begrijpelijk. Tegelijkertijd is het echt een hele karwei om alle wensen en ideeën, van coalitie en oppositie, samen te laten komen in een begroting die goed is voor Nederland. Daar gaat soms wat meet tijd en denkwerk in zitten, maar het doel is en blijft helder: Nederland vooruit brengen. De plannen die hebben we. En voor die plannen zoeken we ook breed politiek draagvlak. En daar blijven we ook de komende dagen hard aan werken. Zodat we maandag ons Prinsjesdagpakket gereed hebben om Nederland weer in beweging brengen. 

Ondertussen gaat ook op andere terreinen het werk gewoon door. En 2 van de belangrijkste taken van dit kabinet, is Nederland veilig houden. En dat is een serieuze opgave nu de dreigingen ongekend hoog zijn en van alle kanten toenemen. We zien meer en meer gewapende conflicten in de wereld, zelfs op ons eigen continent, die ook een directe of soms indirecte bedreiging voor onze eigen veiligheid vormen. Nederland is bovendien een belangrijk doelwit van spionage en sabotage vanwege onze hoogwaardige economie en technologieën. Dat zie je bijvoorbeeld aan de cyberaanvallen vanuit Rusland en China die gevoelige gegevens van Nederlanders of van Nederlandse bedrijven proberen te verkrijgen. Daarom is het zo belangrijk dat onze inlichtingen- en veiligheidsdiensten onze belangen optimaal kunnen beschermen. Dat ze kunnen meegroeien met de laatste technologische ontwikkelingen. En dat ze sneller en flexibeler onderzoek kunnen doen naar overduidelijke tegenstanders, zoals Rusland, China, terroristische organisaties, maar zeker ook criminele netwerken.

En om de diensten die mogelijkheden te geven, komen we nu met een nieuwe wet: de Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Een wet die de AIVD en MIVD nog beter in staat stelt hun werk goed te doen én de nodige waarborgen inbouwt om de rechten van gewone Nederlanders te garanderen. Kortom, een wet waarmee we ervoor zorgen dat onze mensen bij de inlichtingen- en veiligheidsdiensten op de beste manier hun taak kunnen vervullen. Namelijk het beschermen van onze vrije en democratische samenleving.

WESTER (RTL)

Ik probeer nog even uw enthousiaste openingsstatement op me in te laten werken omdat die zo in zo’n ontzettend schril contrast staat met de meeste rommelige begrotingsvoorbereidingen die we sinds decennia hebben zien.

JETTEN

De begrotingsvoorbereiding heeft altijd zijn uitdagingen en we zijn nog steeds op koers om voor de deadline onze stukken bij de Raad van State aan te leveren.

WESTER

De begroting heeft altijd zijn uitdagingen. Natuurlijk gaan gesprekken wel eens stevig, maar zo rommelig, ik gebruik bewuste het woord rommelig, als nu, hebben we het nog nooit eerder gezien.

JETTEN

Het is ook uniek dat oppositiepartijen al in de zomermaanden met het kabinet daarover in gesprek zijn. Dat is een veel uitgebreider proces dan in voorgaande jaren, waar het echt volledig achter gesloten deuren plaatsvindt, zijn er veel gesprekken. Maar daardoor hebben we ook heel veel wensen kunnen ophalen. En dat betekent dat wij als kabinet nu echt extra ons best doen om daar zoveel mogelijk van in te passen in de begroting die we naar de Raad van State sturen.

WESTER

Kunt u zich voorstellen dat dat hier inderdaad nog een wat sneue en onbeholpen indruk maakt? Een kabinet dat vrij machteloos staat, is helemaal afhankelijk van de oppositie. Een oppositie die een hele tegengestelde wens heeft en zegt ook van nou: als je ons allemaal tevreden probeert te houden, dan ga je ze allemaal verliezen.

JETTEN

Nou, ik heb ook de afgelopen jaren vaak zat meegemaakt dat de kritiek is dat het kabinet naar niemand luistert. Wij hebben dat dit keer wel gedaan. En op Prinsjesdag zult u zien hoe we aan heel veel van die wensen en ideeën tegemoet proberen te komen.

WESTER

Ja, maar naar niemand luisteren en een eigen koers proberen te varen, dat zijn wel twee verschillende dingen.

JETTEN

De koers van dit kabinet is vanaf het begin heel duidelijk. Wij zijn heel ambitieus op onderwerpen als meer woningbouw, nieuwe economie en onze veiligheid. En we zijn tegelijkertijd ook altijd op zoek naar de samenwerking met andere partijen, maar zeker ook met maatschappelijke organisaties. En dat betekent dat een begroting nu niet alleen maar iets kan zijn die we zelf briljant vinden, maar dat daar ook in moet zitten de handreikingen die je naar anderen maakt.

WESTER

U zegt we zijn altijd op zoek naar samenwerking, maar dat klinkt alsof het een soort liefdadigheid is. Nee, u bent gedwongen tot samenwerking omdat u gekozen heeft voor een minderheidsvariant.

JETTEN

Nee, het is anders. Het is de overtuiging dat je de politieke cultuur in Den Haag kan veranderen door niet alleen maar met je eigen gelijk bezig te zijn, maar ook te kijken waar je de brug naar een ander kan slaan.

WESTER

Heeft u nou het idee dat het een beetje lukt, het veranderen van die politieke cultuur?

JETTEN

Nou, dat is ook voor iedereen een zoektocht. Ook voor het kabinet en ik denk ook voor oppositiepartijen. Daar leren we ook met elkaar van. Maar op Prinsjesdag en de debatten die daarna volgen zal blijken hoe we met elkaar kunnen komen tot een cultuur waar samenwerken belangrijker is dan alleen maar naar elkaar schreeuwen om het eigen gelijk te krijgen.

WESTER

Maar voordat Prinsjesdag is, even het schema voor de komende dagen: dit weekend volgt er nog verder overleg de komende dagen, dit weekend wordt er verder overlegd met de coalitiepartners. Ook met de oppositie al?

JETTEN

Nee, de komende dagen zullen we binnen het kabinet de stukken voor Prinsjesdag afmaken en dan wordt aan de Raad van State aangeboden voor advies. De reflectie van de Raad van State volgt natuurlijk op Prinsjesdag zelf, maar dat betekent ook dat er de komende weken tussen het afronden van de besluitvorming in het kabinet en Prinsjesdag en de Algemene Politieke Beschouwingen nog heel veel dagen zitten om nog met veel mensen het gesprek te vervolgen.

WESTER

Even voor de helderheid, de stukken gaan naar de Raad van State zonder dat er een breed politiek draagvlak is, brede steun daarvoor al toegezegd is, dan tijdens dat proces op weg naar 15 september Prinsjesdag gaat u nog weer overleggen met de oppositie en dan mogen die nog weer met wijzigingsvoorstellen komen, novelles?

JETTEN

Ja, zoals het ook hoort. Kijk, een kabinet presenteert plannen op Prinsjesdag en daarna volgen de Algemene Politieke Beschouwingen en debatten over de afzonderlijke begrotingen. Dat is geen stempelmachine. Dat is een goed debat met de Kamer en dat kan altijd tot aanpassingen leiden.

WESTER

Maar ook al voor Prinsjesdag nog weer?

JETTEN

Dat kan, maar de komende paar dagen zijn er vooral op gericht om de begroting zo te maken dat als mensen dat lezen, dat ze daarin herkennen, ook prioriteiten en ambities die door andere partijen zijn aangedragen dan door de drie partijen die in de coalitie zitten.

WESTER

Ik zei twee weken geleden tegen u dat het mij sterk zou lijken als u een akkoord zou bereiken met oppositiepartijen voordat de stukken naar de Raad van State gaan. Toen was u nog heel erg optimistisch. Bent u nu dan teleurgesteld dat het toch niet zo ver gekomen is?

JETTEN

Nou kijk, het is natuurlijk mooi als je aan de voorkant helemaal zeker weet dat ook anderen net zo enthousiast zijn over die begroting als dat je als kabinet zelf bent. Maar tegelijkertijd ben ik er echt van overtuigd dat we op een aantal hele grote onderwerpen echt onze plannen hebben kunnen bijstellen en dat nu aan het doen zijn om daarmee ook te laten zien dat we niet doof zijn voor voorstellen die vanuit andere partijen zijn aangedragen.

DE WINTHER (DE TELEGRAAF)

Meneer Jetten, houdt u er rekening mee dat de besprekingen rond de begroting uiteindelijk leiden tot een val van uw kabinet?

JETTEN

Nee, want ik voel bij alle drie de partijen een enorme overtuiging dat we hier een succes van willen maken. We zijn begonnen met een heel ambitieus coalitieakkoord. We wisten toen ook, daar zullen we hard moeten werken in allebei de Kamers om daar de politieke steun voor te krijgen. Maar die overtuiging is er nog steeds.

DE WINTHER

Dus u kunt in Nederland in ieder geval mededelen dat wat er ook gebeurt, u wordt het eens?

JETTEN

We hebben dat vanochtend in de ministerraad ook naar elkaar uitgesproken. Daarvoor zitten we hier, om het eens te worden, om soms ook een compromis te sluiten om vooral vooruit te komen met dit land.

DE WINTHER

Was het eigenlijk al spannend geweest dat het die kant op leek te gaan de afgelopen dagen?

JETTEN

Nou, het is altijd spannend. Het gaat om groot geld. Het gaat om geld van de belasting betalen. Hoe zet je dat op een goede manier in? Maar ook de weging, hoe kun je dus, zoals ik net ook zei, laten zien dat je goed hebt geluisterd naar ideeën die ook vanuit de rest van het parlement zijn aangedragen. Dat is een puzzel die je met elkaar moet leggen.

DE WINTHER

Heeft u zich al afgevraagd waar u het heeft laten liggen? U bent toch leider van de coalitie en het is wel inderdaad, zoals de collega denk ik terecht opmerkt, een rommeltje geworden. Zeker gezien de verwachtingspatronen die u zelf als kabinet natuurlijk aan het begin van de rit hebt uitgesproken.

JETTEN

Nou, we gaan op Prinsjesdag zien hoe het land reageert op onze voorstellen voor 2027 jaar verder. En ik ben er echt van overtuigd dat we ook in de dagen daarna bij de debatten met partijen in de Kamer steun kunnen vinden voor het belastingplan en voor de verschillende begrotingen die we gaan voorstellen.

DE WINTHER

Ja, maar de vraag was naar de zelfreflectie.

JETTEN

Nou, maar we gaan natuurlijk ook in dit kabinet met elkaar bespreken hoe doe je zo'n begrotingsproces op de best mogelijke manier. Dat is anders dan in meerderheidskabinetten, daar komen we ook achter. Je spreekt met veel partijen, dat kost gewoon ook tijd en extra denkwerk af en toe en als we daarvan kunnen leren, dan gaan we dat zeker doen.

DE WINTHER

Ja, we krijgen toch ook wel mee dat er wat irritatie in de coalitie is geslopen. Waar het eerst nog een vrij gesloten front leek, dat u in ieder geval toch goed naar de buitenwereld heeft weten op te houden, mocht het anders zijn geweest, maar nu zien we mensen, leiders in de coalitie elkaar echt tegenspreken. De minister van Financiën die naar buiten komt en zegt ja, de puzzel is wel gelegd. En de fractieleider van het CDA die zegt, we zijn nog heel ver daarvan af. Hoe kan dat zo verschillen van elkaar?

JETTEN

Nou kijk, het is af als het af is en dat is zodra we er in de ministerraad met elkaar een klap op geven. Ik heb ook afgelopen dagen mensen horen zeggen, het is eigenlijk wel een saaie besluitvorming, want er wordt heel weinig gelekt en gespind. Ik denk dat dat het beste signaal is, dat alle drie de partijen erin zitten om hier met elkaar gewoon een goede begroting af te leveren.

DE WINTHER

Ja, gespind. Dat is interessant inderdaad, want ineens werd duidelijk dat uw partij samen met het CDA het tegen de VVD aan het opnemen was in eventuele verdere tegemoetkomingen aan Pro. Is dat onwaar?

JETTEN

Nou, wij hebben met elkaar aan de lopende band discussies, anders dan waren we nu al klaar geweest. Maar dat zijn gesprekken die we voeren op de inhoud. Wat vinden we van bepaalde voorstellen? Wat betekent dat ook voor de samenwerking met het parlement, met maatschappelijke organisaties? Maar dat gaat in steviger, maar wel in een hele constructieve sfeer, zoals we dat al eigenlijk vanaf de start van dit kabinet gewend zijn.

DE WINTHER

Ja, maar klopt het dat CDA en D66 een ander onderhandelingsresultaat voor ogen hebben dan de VVD? Dat het dus eigenlijk twee tegen één is momenteel?

JETTEN

Nee hoor, kijk, het zijn niet drie partijen die met elkaar willen fuseren. Dus er is altijd discussie op onderwerpen, wordt soms ook echt fundamenteel anders gedacht over bepaalde oplossingen. Maar we hebben elkaar ook in de kabinetsformatie gevonden in de overtuiging dat dit land al te lang heel veel politieke ruzie heeft gezien op grote dossiers. Wij willen die dossiers gewoon goed oplossen en dan mag het ook af en toe wel even knetteren, zodat je ook zeker weet dat de keuze die je maakt ook een keuze is waar je alle drie dan achter kan staan.

DE WINTHER

Dus het knettert wel?

JETTEN

Nou ja, als het niet zou knetteren, dan zouden we geen knip voor de neus waard zijn. Mensen mogen ook van ons verwachten dat als we vele miljarden aan belastinggeld gaan besteden in een begroting, dat we daar dan ook heel goed over nadenken. Elkaars nieren ook even proeven, zodat we zeker weten dat als we daar met z’n allen de handtekening onder zetten, dat we er dan ook vol voor gaan.

DE WINTHER

Ja, tot slot dan. Wat we nu naar zitten te kijken de afgelopen dagen en ook de verwachtingen die ook vanuit het kabinet natuurlijk kwamen, namelijk, we zijn donderdagavond zo ongeveer wel klaar en dan maandag of vrijdag geven we dan een klap erop. Nou, dat wordt dan nu, hoopt u, maandag. Verwacht u dat er, of is dit eigenlijk een gevolg van het feit dat u de formatie wellicht wat te voortvarend en te snel heeft afgerond? Want er zijn een heleboel losse eindjes die nu kennelijk nog aan elkaar geknopt moeten worden.

JETTEN

Nou, kijk, bij elke formatie weet je altijd, zodra de inkt van het coalitieakkoord droog is, verandert de wereld om je heen en zul je je plannen moeten bijstellen. Dat is nu niet anders dan andere jaren. Wij doen nu ons best om op basis van de gesprekken met partijen ter rechterzijde en ter linkerzijde, maar ook medeoverheden, maatschappelijke organisaties, zoveel mogelijk in te passen en dat doen we vanuit de overtuiging dat dat uiteindelijk beter is voor het land. Dat het niet alleen maar gaat over wat vinden deze drie coalitiepartijen belangrijk, maar dat we ook die brug naar anderen slaan.

WARNAR (SBS)

Even hierop doorgaan. Net werd al gezegd, verschillende bewindspersonen geven verschillende verhalen over hoe het gaat met de begroting. Dus eigenlijk even aan u dezelfde vraag. Is de inhoud van de begroting af?

JETTEN

Het grootste deel is af, maar we zijn er nog niet. En daarom wordt er ook de komende uren en dagen nog doorgewerkt, zodat we maandag die begroting naar de Raad van State kunnen sturen.

WARNAR

Zijn dat puntjes op de i, of hoe zou u het omschrijven?

JETTEN

Nee, ik heb ook de afgelopen jaren wel geleerd, een begroting is af als die af is. Dus daar wordt uiteindelijk ook gewoon een oordeel geveld over het totale voorstel dat op tafel ligt.

WARNAR

Als de VVD-minister Heinen dus daar blijkbaar optimistisch over is en zegt de inhoud is af, wat betekent dat?

JETTEN

Nou, dat we wel weten wat er op tafel ligt. Alleen je moet dat bij elkaar brengen in een totaalplaat waarvan iedereen zegt, daar gaan we voor.

WARNAR

Ja, dus op dit moment zegt alleen de VVD, het is goed zo.

JETTEN

Nee, kijk, ik denk dat iedereen het liever had gehad dat we al klaar waren geweest. Want ja, dan kun je je tijd ook weer aan andere dingen besteden. Maar we werken gewoon moedig met elkaar door, zodat we maandag die definitieve besluitvorming kunnen brengen.

WARNAR

Ik probeer toch even dat verschil in de partijen te kunnen duiden. Want Yeşilgöz en Heinen lijken een stuk positiever dan CDA en D66. Heeft u dat idee ook binnenskamers?

JETTEN

Nee, dat zijn gewoon drie partijen die met elkaar in gesprek zijn. Ik zag ook van de week een paar nieuwsberichten naar aanleiding van een uitloop van de vicepremier van het CDA, die daarmee bedoelde te zeggen, en dat heeft hij later ook aangegeven, wij hebben alle informatie en alle inhoud op tafel liggen en het is nu aan ons om dat bij elkaar te brengen. En dat werd een beetje geduid alsof dat groter was dan het was. Dit is gewoon het reguliere werk dat je moet doen aan het einde van zo'n begrotingscyclus.

WARNAR

En hoe bevalt deze begrotingscyclus als minderheidskabinet?

JETTEN

Zoals ik net ook al aangaf, het is voor iedereen ook wennen, zeker als je zoveel oppositiepartijen al in de zomer ook de mogelijkheid geeft om met ons in gesprek te gaan. Dat is anders dan in voorgaande jaren. Maar deze begroting, dat moeten we niet vergeten, is ook straks de doorvertaling van het coalitieakkoord. Wij hebben nu nog de begrotingen van het vorige demissionaire kabinet onder onze verantwoordelijkheid, maar in het coalitieakkoord zijn niet alleen grote hervormingen afgesproken, maar ook miljarden investeringen in bijvoorbeeld onderwijs, in defensie, voor boeren en voor de natuur. En die worden straks ook allemaal met Prinsjesdag omgezet.

WARNAR

Nou ja, dat hoopt u natuurlijk, want dat heeft geen meerderheid.

JETTEN

Nou, maar we hebben dus ook de stellige overtuiging dat het land daar ook op zit te wachten, dat we die miljarden extra investeringen kunnen gaan doen.

WARNAR

Zijn jullie te optimistisch begonnen aan een minderheidskabinet?

JETTEN

Iedereen wist dat het een andere klus zou zijn dan in een meerderheidskabinet, maar ik vind nog steeds, dat hebben we ook de afgelopen maanden laten zien, dat als je meer ruimte biedt voor het politieke debat en meer ruimte ook voor oppositiepartijen om uiteindelijk zaken te doen, dat dat leidt tot betere besluiten met meer draagvlak en ook een samenleving die dan weet, het is geen jojobeleid, maar het is iets wat de komende tijd en de komende jaren ook stabiel overeind kan blijven.

WARNAR

Dat blijven jullie vanuit het kabinet inderdaad heel duidelijk formuleren de hele tijd, maar in de praktijk horen we eigenlijk vooral oppositiepartijen die zeggen, ja, kies maar met wie je wil samenwerken, maar we gaan dat brede akkoord helemaal niet doen.

JETTEN

Nee, maar ik snap ook dat oppositiepartijen hoog instellen, inzetten en ook stevig met ons onderhandelen, dat is ook hun taak namens de mensen namen hun partijen...

WARNAR

Dus u zegt, JA21 en PRO gaan straks gewoon gezamenlijk met ons een deal sluiten?

JETTEN

Nee, het is echt aan die partijen om dat oordeel te vellen, maar wij gaan laten zien dat we hun wensen en ideeën heel serieus hebben meegewogen.

BORGMAN (NOS)

Ik hoor u steeds maar zeggen, meneer Jetten, we praten met de oppositie en de oppositie heeft de hele zomer al kunnen meedenken, maar wij zien helemaal geen oppositiepartijen nu bij u langskomen. Wij zien dat er in de coalitie gesprekken worden gevoerd. Hoe zit dat?

JETTEN

Nee, dat klopt. Er zijn de afgelopen weken en ook voor de zomervakantie allerlei gesprekken geweest, met fractievoorzitters, met financieel woordvoerders, ook met inhoudelijk woordvoerders. En daardoor hebben we nu heel goed op tafel liggen wat er moet gebeuren. En het is nu aan de coalitie om de definitieve besluitvorming daarover te doen.

BORGMAN

Dus het probleem op weg naar die eensgezindheid zit in de coalitie?

JETTEN

Nou, het is gewoon de klus die je altijd te doen hebt in augustus. Dat is niet anders in een minderheidsvariant dan bij een meerderheidsvariant. Je hebt uiteindelijk ook maar zoveel miljarden om te besteden. En daar moet je een goede keuze in maken met elkaar.

BORGMAN

U wilt het woord rommeltje dat door de collega's is aangedragen natuurlijk niet overnemen. Maar tegelijk, we zien u praten met de vicepremiers en allerlei fractievoorzitters uit de oppositie. Maar we zien ook de minister van Financiën die een heel eigen route aan het aflopen is. Daar komen alle financiële woordvoerders langs. Wiens idee was dat eigenlijk om dat zo te doen?

JETTEN

Nou, dat komt heel goed bij elkaar samen. Want zowel de minister, als de staatssecretaris van Financiën gaan echt soms in klein detail met fracties om tafel over het belastingplan, over grote hervorming en hoe die uitwerken. Maar uiteindelijk is het ook een politieke weging hoe je over de begrotingen heen de totale begroting legt. Dat betekent dat de gesprekken die ik met de vicepremiers heb gevoerd, met fractieleiders - en de minister van Financiën was daar overigens ook een aantal keren bij aanwezig - dat het niet alleen maar gaat over de cijfers en de getallen, maar ook over de vraag wat wil je met elkaar voor Nederland bereiken. En sommige van die keuzes kosten ook geen geld. Dus dat is dan een ander soort gesprek dat je met elkaar voert.

BORGMAN

Maar was het uw idee om dat zo te doen?

JETTEN

Wij hebben als vicepremiers het belangrijk gevonden, dus met z'n drieën, om ook in die gesprekken met oppositiefracties te laten zien dat we die bereidheid hebben om onze plannen vanuit het coalitieakkoord ook bij te stellen. Omdat we die samenwerking met de oppositie belangrijk vinden.

BORGMAN

U geeft daar geen antwoord op of het uw idee was?

JETTEN

Het is een gezamenlijk proces, van het kabinet, om zowel de inhoud, maar ook de politiek met elkaar te verbinden.

BORGMAN

En welke tafel is dan de hoofdtafel?

JETTEN

Er is uiteindelijk één tafel en dat is waar we als kabinet besluiten over de begroting.

BORGMAN

Dat is dus uw tafel?

JETTEN

Dat is onze tafel waar we gezamenlijk aan zitten.

BORGMAN

Klopt het dat u daar met de minister van Financiën nogal gesprekken over heeft gehad? Over de verhouding tussen die twee gespreksrondes?

JETTEN

Wij doen dat voor een heel groot deel gezamenlijk. Ook voor de zomer zijn we gezamenlijk fracties langs geweest, maar ik vind het ook belangrijk dat op het departement van Financiën, daar wordt de begroting gemaakt, dus het is heel goed dat de minister van Financiën daar de afgelopen weken ook met de vakspecialisten vele uren heeft doorgebracht. En daardoor ook de oppositiepartijen de mogelijkheid heeft gegeven om invloed uit te oefenen op deze begroting. En dat heeft u allemaal in de openbare agenda kunnen lezen. Wij praten regelmatig met elkaar bij om de totaaloverzicht goed te bewaken.

BORGMAN

Ik probeer een beetje bij elkaar te brengen wat u allemaal zegt. Aan de ene kant zegt u: er is echt niets nieuws onder de zon. Zo gaat het altijd. Het is een beetje wennen dat minderheidskabinet. Maar tegelijkertijd gebruikt u woorden als spannend. Hoe zit dat dan?

JETTEN

Dat is het elke zomer. Dat heb ik ook in voorgaande jaren gebruikt toen ik als fractievoorzitter of als minister bij de zomerbesluitvorming betrokken was.

BORGMAN

Dus het is nu ook spannend?

JETTEN

U zoekt er iets achter wat er niet is. Het is gewoon een enorme klus om met elkaar een goede begroting te maken. Dat nemen we bloedserieus. En we zitten nu in de laatste fase, maandag gaat die begroting naar de Raad van State.

BORGMAN

Maar dat betekent dat u uw eigen deadline niet heeft gehaald, want die liep vanavond af.

JETTEN

De deadline is 1 september.

BORGMAN

Hoe groot is de kans dat de koning op Prinsjesdag een troonrede uitspreekt waar niet zoveel in staat?

JETTEN

Nou, die troonrede zit vol met de ambities voor de komende jaren. En ook de manier waarop we dat willen doen, namelijk samen met de rest van Nederland.

DE HORDE (FD)

Nog even door over de begroting. Minister Heinen zei woensdagmorgen dat hij de puzzel had gelegd. En is de toen gelegde puzzel nog steeds de basis van de besprekingen.

JETTEN

De besprekingen zijn klaar als die klaar zijn en dat is op het moment dat de begroting naar de Raad van State gaat.

DE HORDE

Ja dat is net niet het antwoord op de vraag… Op een gegeven moment wordt er een basis gelegd en vanuit daar vertrek je om te gaan spreken. Is die basis nog steeds de basis? Of is er inmiddels.. Of heeft men inmiddels gezegd, nee, die basis moet echt anders?

JETTEN

Nee, kijk, we hebben sinds het begin van deze week gewoon alle informatie op tafel die door de minister van Financiën is opgehaald. En op basis daarvan maken wij nu de definitieve begroting.

DE HORDE

Ja, maar de minister van Financiën heeft gezegd dat hij er ook allemaal naar geluisterd heeft. En op basis daarvan die puzzel heeft gelegd. En naar zijn oordeel zitten daar zowel de wensen van de politieke linkerzijde als de politieke rechterzijde in. En ik constateer dat er nog steeds geen begroting is, dus kennelijk wordt er binnen de coalitie anders gedacht wat de juiste balans is. Klopt dat?

JETTEN

Je maakt met elkaar daar de politieke weging. Maar we hebben alles op tafel liggen om die weging met elkaar te maken.

DE HORDE

Maar is dan de conclusie juist dat als een VVD-minister denkt dat hij in het midden zit, dat je dan een andere conceptbegroting krijgt dan wanneer je aan bijvoorbeeld een D66-minister vraagt of het in het midden zit?

JETTEN

Het mooie en tegelijkertijd ook het moeilijke voor een minister van Financiën is dat je één ding zeker weet: dat altijd iedereen een mening zal hebben over het werk dat je aflevert. Dat was ook bij voorgaande ministers van Financiën van verschillende politieke kleuren die ik heb meegemaakt. Het is aan de minister om de schatkist voor ons goed te bewaken. En om elke keer met voorstellen te komen om die begroting te leggen. Het maakt eerlijk gezegd echt niet uit welke politieke kleur dat is, die rol is altijd uitdagend. Het vraagt vele uren werk en daar zijn we de minister zeer dankbaar voor.

DE HORDE

Hoeveel miljarden moet er nog verschoven worden van het conceptstuk dat de minister woensdag heeft neergelegd?

JETTEN

U zult begrijpen dat ik daar geen uitspraak over ga doen.

DE HORDE

Een van de meest gebruikte manieren om een begroting te leggen in de laatste momenten, dat is het vooruitschuiven van intensiveringen. Een aantal van die intensiveringen zijn ook grote wensen van het kabinet, meer geld voor onderwijs, meer geld voor defensie. In hoeverre kunt u zeggen dat die gelden veilig zijn?

JETTEN

De ambities van het kabinet staan overeind en de begroting is straks de begroting waar een knoop over wordt doorgehakt en dan kijk je om die ook netjes sluitend te krijgen en geen schulden door te schuiven naar andere generaties en dat weet u, altijd naar de balans tussen wat je uitgeeft en wat je binnenhaalt aan belastingen.

DE HORDE

Ja uiteraard, maar het makkelijkste is natuurlijk, dat doet het minste pijn om een intensivering nog een jaartje uit te schuiven. Tegelijkertijd is dat natuurlijk niet erg ambitieus. Dus waar kiest u dan voor?

JETTEN

Dat gaat u zien zodra de begroting publiekelijk wordt gemaakt.

DE HORDE

Sommige oppositiepartijen hebben, u noemde het zelf net al, niet alleen financiële wensen maar ook immateriële wensen. U kunt bijvoorbeeld de steun van de BBB krijgen als u het stikstofplan afzwakt. Bent u daartoe bereid?

JETTEN

Wij hebben ook de afgelopen weken bij anderen aangegeven, wij staan open voor verbeteringen van het stikstofplan, maar voor ons is de crux dat de vergunningverlening op gang komt. Zodat boeren daarmee ook weer weten waar ze aan toe zijn voor hun bedrijf en ook vergunningen weer kunnen worden afgegeven voor de nieuwbouw van woningen, wegen, et cetera. Dus open voor alle suggesties, maar dat is waar we die suggesties wel op zullen toetsen.

DE HORDE

Ja, maar is dat daarmee een moeilijke of onmogelijke route?

JETTEN

Nou, wij staan zoals ik zei met een luisterend oor te wachten voor hele concrete suggesties over waar het stikstofbeleid dan op moet worden aangepast in dit specifieke geval. Maar de ambitie is wel kraakhelder, wij willen Nederland van het stikstofslot halen.

DE HORDE

Maar heeft u al ideeën gehoord waarvan u zegt van, hé, dat zijn best wel leuke ideeën waarmee we misschien de BBB tegemoet kunnen treden en die toch die vergunningverlening en dergelijke van het slot kunnen halen?

JETTEN

Nee, ik ga nu geen uitspraken doen over met welke partijen we meer of minder kansen zien om die beweging te maken. Dat zal ook echt in de komende weken moeten blijken.

VALK (NRC)

Bij BBB-leider Henk Vermeer leeft het idee dat u eigenlijk niet zo heel veel interesse heeft in hem. Klopt dat? Heeft u minder aandacht van hem besteed dan aan andere rechtse partijen?

JETTEN

We hebben zowel voor de zomer als vorige week met de heer Vermeer gesproken. Andere partijen zijn inderdaad vaker langs geweest. En dat zijn dan vaak ook partijen die ook heel actief met allerlei voorstellen naar het kabinet zijn gekomen.

VALK

Ja, dat klopt, maar het is ook zo dat de BBB voor een route over rechts in de Eerste Kamer eigenlijk onmisbaar is. Ziet u dat ook zo? Is BBB nodig voor een route over rechts?

JETTEN

Nou, in alle routes zijn er altijd meerdere partijen in de Eerste Kamer nodig. Dus dan is het ook verstandig om na te denken hoe je daar een meerderheid kan organiseren.

VALK

Ja, maar als de BBB in de Eerste Kamer niet zou meestemmen met begrotingen, dan zou eigenlijk sowieso Pro nodig zijn. Bent u het daarmee eens?

JETTEN

Ja, dat is een vrij simpele rekensom, ja.

VALK

Ja, dus op het moment dat de BBB niet overtuigd wordt om met het kabinet, waar natuurlijk op allerlei ideologische gebieden grote afstand is, om met het kabinet mee te stemmen, dan is Pro eigenlijk voor elke begroting nodig?

JETTEN

Nou, ik denk dat als je kijkt naar begrotingen waar 20 miljard extra voor boeren wordt vrijgemaakt aan natuurbeheer, of allerlei extra investeringen voor ondernemers, in defensie, daar zit denk ik geen links-rechts onderscheid in. Dat hebben we ook geconstateerd tijdens die gesprekken met oppositiepartijen, dat er eigenlijk op veel onderwerpen heel veel draagvlak is om de komende jaren extra dingen te doen. Dus dat is ook de inzet straks van de vakministers, om per begroting zoveel mogelijk steun te vergaren.

VALK

Op welke begroting zou je dan 20 miljard extra zitten voor boeren?

JETTEN

Op de landbouwbegroting voegen we de komende jaren zo'n 20 miljard toe, dat voor een heel groot deel uiteindelijk op het boerenerfland, van innovatieve staltechnieken, tot andere vormen van natuurbeheer, of hulp voor het omschakelen. Je kunt heel veel discussie voeren over het stikstofbeleid, maar ik denk ook dat we de afgelopen jaren hebben gezien dat het niet doorgaan van zo'n stikstoffonds, ook tot heel veel onrust en teleurstelling heeft geleid en dit is ook de kans om dat weer te herstellen.

VALK

U verwacht dat de BBB misschien meestemt met uw landbouwbegroting? Als ik dat goed begrijp.

JETTEN

Wij gaan ze daartoe uitdagen.

VALK

Volgens mij is de conclusie dat Pro voor veel begrotingen erg belangrijk zal zijn. Dan betekent dat dus eigenlijk dat SGP en JA21, als u die brede meerderheid wil halen in de Tweede Kamer, toch heel vaak met PRO het eens zullen moeten worden met dan uw kabinet in het midden. Is zo'n brede meerderheid dan eigenlijk wel haalbaar? Terwijl het niet nodig is voor meerderheid in de Tweede Kamer.

JETTEN

U weet ook dat niet alleen de leden van het kabinet, maar ook van die fracties heel duidelijk maken, zij hoeven geen zaken met elkaar te doen. Het is aan het kabinet om voorstellen neer te leggen die door de Kamer kunnen worden beoordeeld. En als wij goed hebben geluisterd de afgelopen weken, dan denken we dat we op veel van die onderwerpen een begroting kunnen maken die breed in de Kamer, in ieder geval op interesse kan rekenen en of dat dan op instemming kan rekenen, ja dat gaan we in het debat zien.

VALK

Maakt het daarbij een onderscheid tussen, laat ik zeggen, luxe en noodzaak? Waarbij 38 zetels in de Eerste Kamer noodzaak is voor een begroting en brede steun luxe. Ziet u dat zo?

JETTEN

Nee, omdat zeker als het gaat om een aantal hele fundamentele keuzes voor onze veiligheid, of het aanjagen van de woningbouw of eindelijk dat toekomstperspectief voor boeren, is breder draagvlak gewoon goed voor Nederland, zodat we gewoon dingen gaan oplossen, in plaats van de hele dag druk zijn met Haagse discussies.

KEULTJES

Meneer Jetten, u zegt u wil graag breed draagvlak voor de begroting. U heeft ook al met oppositiepartijen gesproken. Nu zegt u het is aan het kabinet, ze zijn niet meer welkom tot jullie er een klap op hebben gegeven. Is er nog overwogen om ze toch nog uit te nodigen dit weekend of maandagochtend?

JETTEN

Nee, omdat dit echt de slotfase is voor dit moment. We weten heel goed wat de partijen hebben aangedragen en het is nu aan het kabinet om die miljarden in de begroting in te passen.

KEULTJES

Maar dan weet u dus niet maandag of u dat brede draagvlak heeft wat u zo graag wenst. U wilt daar niet eerder duidelijkheid over?

JETTEN

Nou, dat hebben ook oppositiepartijen aan ons aangegeven dat het nu ook aan het kabinet is om het aanbod te doen op basis van de input die zij hebben aangedragen. Dus dat aanbod is de begroting die we maandag naar de Raad van State sturen. En dan is dat ook de start van een volgende fase waarin oppositiepartijen vast en zeker met nieuwe voorstellen en suggesties zullen komen.

KEULTJES

En hebben jullie dat ook al de oppositiepartijen laten weten? Want ik sprak één oppositiepartij die vandaag zei: ‘wij hebben het signaal gekregen dat wij paraat moeten staan’.

JETTEN

Nou, er is zo nu en dan contact ook met oppositiepartijen maar dat zal dit weekend niet leiden tot fysieke gesprekken.

KEULTJES

Dus de oppositie heeft vrij dit weekend?

JETTEN

Nou, ik hoop het voor ze. Ja, dan werken wij nog even door.

WESTER

U zegt: ‘we sturen nu de Raad van State en dan kan iedereen erop reageren, wordt er nog verder gesproken’. Betekent dat dan ook dat u de begroting dan nog wel meteen openbaar maakt?

JETTEN

Nou, dan komen we in een hele interessante discussie van vorige week. Dus dat is voor ook de komende tijd om met de Kamer te kijken: hoe kunnen we op een goede manier omgaan met informatievoorziening in deze fase.

WESTER

Als u erop verder wilt praten met elkaar, als het naar de Raad van State is gegaan, dan moet het wel bekend zijn.

JETTEN

U kunt op vele manieren gesprekken voeren en die zullen ook voor een deel doorlopen na Prinsjesdag.

JONKER (NOS)

Vindt u het nog belangrijk wat voormalig ASML-baas Peter Wennink adviseerde over investeren? Gaat u daar nog iets mee doen met de toekomende begroting?

JETTEN

Nou ja, kijk, we hebben volgens mij was dat eind vorig jaar het advies Wennink ontvangen waar een hele duidelijke opdracht staat. Als je wil dat in Nederland over tien jaar ook nog geld wordt verdiend, moet je een aantal grote keuzes maken. Dat is ook de basis onder het economisch beleid van dit kabinet. En we zijn hard aan het werk om onder andere veel meer private investeringen in onze economie los te trekken door er ook als overheid meer aan te doen.

JONKER

Hij zegt in een interview met Vrij Nederland dat ‘minister van Financiën, Eelco Heinen,  zet Nederland op achterstand door vast te houden aan een middeleeuwse begrotingsmethodiek’ want hij richt zich helemaal op eenmalige uitgaven en investeringen?

JETTEN

In de algemene zin vinden we ook als kabinet, en daarom ook die grote hervormingskeuzes in het coalitieakkoord, dat we iets minder zouden moeten consumeren als overheid en meer zouden moeten investeren in onze veiligheid en onze welvaart. Dus in die zin zie ik eigenlijk niet zo veel…

JONKER

En is er ruimte met maar als je praat met de oppositie, is er dan nog ruimte voor dat soort langdurige investeringen of komen die een beetje op de achtergrond?

JETTEN

In die gesprekken kwamen een paar dingen consequent terug en één daarvan was inderdaad: waar willen we als land over tien jaar staan en welke keuzes moet je dan nu maken, hoe zorg je er dan voor dat bijvoorbeeld als het gaat om de opkomst van de AI en het belang van verduurzaming van de economie dat je daar de juiste dingen doet. Soms heb je daar extra overheidsinvesteringen voor nodig om iets aan te jagen, maar vaak is het ook ander overheidsbeleid zodat privaat geld op de juiste plek terecht komt.

JONKER

Bij de uitloop van de minister had net ook veel vragen over die begrotingsonderhandelingen en dan hoorde bijvoorbeeld vicepremier Yesilgöz zeggen ‘het hoort erbij’, maar u zou deze week bijvoorbeeld fysiek naar Berlijn toe, minister Heinen kan dit weekend waarschijnlijk niet naar de G20, dan dacht u toch zelf vooraf ook niet dat dit erbij zou horen?

JETTEN

Het is iets meer uur dan we inderdaad van tevoren allemaal hadden gewild, want er zitten ook maar zoveel uren in een dag. Gelukkig heb ik digitaal kunnen deelnemen aan het overleg over de Europese begroting, waar ook grote Nederlandse belangen op het spel staan.

JONKER

Maar dan is er toch een misrekening geweest?

JETTEN

Nou, u zou eens elke week mijn agenda moeten openen en dan kijken wat ik op vrijdag allemaal heb gedaan, wat op maandag in de agenda stond…

JONKER

Ik probeer niet aan uw agenda management te komen, maar eigenlijk meer de achterhalen van, moeten jullie niet gewoon erkennen dat er best wel een groot probleem is, in plaats van te zeggen: ‘het hoort er maar een beetje bij’.

JETTEN

U heeft denk ik ook bij de uitloop van de ministerraad gezien dat iedereen zeer gemotiveerd is om dit gewoon netjes af te zetten.

JONKER

Zeer gemotiveerd, maar om wat op te lossen is dat een groot probleem? Dreigt er een crisis?

JETTEN

Nee hoor.

JONKER

Nee?

JETTEN

Nee.

JONKER

Waarom denkt u dat?

JETTEN

Omdat iedereen erin zit om met elkaar een goede begroting te maken omdat we echt vol staan achter de belofte van dit coalitieakkoord, namelijk ‘aan de slag’, en een aantal dossiers die al zo lang vastzitten, eindelijk lostrekken met elkaar.

JONKER

U heeft al wat wensen weg moeten strepen. U wilde eigenlijk vooraf een deal met de oppositie. Nou, dat gaat niet lukken. Nu moet u nog regeringspartijen op één lijn krijgen, dat lukt voorlopig ook nog niet. Dan gaat het toch niet goed?

JETTEN

Nou, kijk, u mag ons beoordelen op de resultaten die we boeken. We hebben voor de zomer laten zien dat we op een aantal grote dossiers dat voor elkaar boksen. En dat gaan we nu ook doen.

JONKER

Als je nou straks een aanbod neer wilt leggen waar je die onderhandelingen in mee wilt gaan met de oppositie richting Prinsjesdag. Dan kun je zeggen, dan willen we als partijen laten zien, richting Pro bijvoorbeeld: nou, we komen al een eindje die richting op. Je kan ook zeggen: ‘we doen dat nog niet, want dan hebben we straks heel veel wisselgeld om nog echt een deal te sluiten als het zover is’. Welke school bent u?

JETTEN

Nou, u zult in de begroting zien welke bewegingen we maken richting andere partijen.

JONKER

Het D66 en CDA zijn naar verluid meer van de school van: ‘we gaan al een eind die kant op’. Bent u daarover gebotst met minister Heinen?

JETTEN

Nou, we hebben gewoon goede, stevige discussies met elkaar op allerlei inhoud.

JONKER

Dat is geen nee.

JETTEN

Nou ja, nee, maar dit is ook wel hoe een begroting wordt gemaakt. Als wij daar geen politieke discussies met elkaar zouden hebben, dan zouden we allemaal lid zijn van dezelfde politieke partij. En dat zijn we niet. Maar we zitten erin met de overtuiging dat er een goede begroting komt.

JONKER

U kon niet naar Berlijn, minister Heinen kan waarschijnlijk niet naar de G20. Mag de heer Bontenbal van u nog de HJ Schoo-lezing houden maandag? Of is daar ook geen tijd meer voor?

JETTEN

We gaan gelukkig niet over de agenda’s van Kamerleden.

STANS (NIEUWSUUR)

Even een praktische vraagje: u gaat nu weer onderhandelen. Verwacht u dat er nu, vandaag, morgen, zondag, weer hele lange sessies nodig zijn?

JETTEN

Dat gaan we zien. Ik kan me voorstellen dat u graag wilt weten wanneer u weer buiten moet staan. Maar we zullen een seintje geven als we eruit zijn.

STANS

Ik ben benieuwd hoe lang u gaat onderhandelen omdat het volgens de VVD en de vicepremier nog wat puntjes op de i zijn. Dus hoe lang heb je nodig om die puntjes op de i te zetten?

JETTEN

Dat zal moeten blijken. Dat kan heel snel gaan en dat kan wat langer duren.

STANS

Maar dat was ook de wens om het nu al rond te hebben, op woensdag, eerder deze week, hoorde ik al dat de begroting rond was. Dus daarmee, denk ik, een logische vraag: is er voor u zelf al ingepland of u vandaag tot laat zit, woensdag of zaterdag en zondag ook nog lang doorgaat?

JETTEN

Kijk, de begroting gaat maandag naar de Raad van State. Dat betekent dat je redelijk op tijd ook weer klaar moet zijn, zodat dat netjes kan worden aangeleverd. Maar als het nodig is om daar extra uren voor in de agenda’s vrij te vegen, dan zullen we dat allemaal doen. Maar hopelijk kan het snel.

STANS

Maar dan zijn het dus wel wat meer dan alleen de puntjes op de i?

JETTEN

Soms kan een puntje op de i ook nog tot een hele hoop discussie leiden.

STANS

Ja, maar u bent er eigenlijk van overtuigd dat maandag het dan rond is. Wat als het niet rond is? Als u er niet uit komt?

JETTEN

We gaan ervan uit dat het rond is.

STANS

Maar wat als u er niet uit komt?

JETTEN

Dat is niet een scenario waar we rekening mee houden.

STANS

Nou, u houdt ook geen rekening met dit scenario. Dat is ik wekenlang gehoord: ‘het is dan die laatste vrijdag vrij’. Dus vandaar toch de vraag: als u er maandag niet uit bent of zondagavond?

JETTEN

We gaan het zien. Nogmaals, we zullen het u laten weten als we eruit zijn. En dan zullen we ook een korte toelichting geven.