Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 11 september 2026

JETTEN

Goedemiddag. Om te beginnen wil ik stilstaan bij het ernstige ongeluk met een Nederlandse bus in Zwitserland gisteren. Zoals het er nu voorstaat, zijn daarbij vijf personen om het leven gekomen en tientallen gewonden gevallen, van wie er tien zwaarder letsel hebben. Een triest einde van wat voor de passagiers ongetwijfeld een mooie reis door de Alpenlanden was en nog had moeten worden. Onze gedachten zijn dan ook bij alle slachtoffers en bij hun betrokken vrienden en familie hier in Nederland. Wij wensen hun heel veel sterkte toe.

Dan over de inhoud en de belangrijke week waar we voor staan: met de eerste Prinsjesdag voor dit kabinet en ook alle mooie tradities die daarbij horen. Waaronder de Troonrede van de Koning en onze eerste Miljoenennota, waarin wij onze plannen zullen presenteren om Nederland weer vooruit te brengen. Er zijn tal van terreinen waar de komende tijd broodnodige investeringen nodig zijn voor het wegwerken van achterstallig onderhoud. Achterstallig onderhoud dat soms al veel te lang stilligt. Zo is het is hoog tijd om het stikstofslot open te breken, zodat boeren weer een toekomst hebben en we meer huizen kunnen bouwen. We moeten stappen zetten naar de hoogtechnologische en duurzame economie. Veel wegen, tunnels en bruggen vragen om een flinke opknapbeurt, want dat zijn de aders waarop die economie en onze samenleving draait. En in een onrustige wereld vol dreigingen is het onze kerntaak om Nederlanders veilig te houden. Vandaag hebben we de laatste hand gelegd aan de voorbereidingen daarop en we zitten vol energie om die plannen komende woensdag en donderdag te bespreken tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Ik heb dat debat zelf een aantal keer mogen doen als fractievoorzitter, zowel vanuit de coalitie als de oppositie, en ik kijk ernaar uit om het dit keer vanuit vak-K te mogen doen. We hebben eerder al contact gehad met diverse fracties in de Kamer over hun wensen voor deze miljoenennota. En we zien dat veel partijen eigenlijk een gedeelde wens hebben om Nederland verder te brengen. Natuurlijk leven er verschillende gedachtes over de precieze route in de Tweede en Eerste Kamer. Maar in deze politieke context is er voor alle fracties veel ruimte voor de eigen inbreng. Ik nodig hen van harte uit om met ons mee te denken en ik hoop dat we volgende week samen komen tot goede ideeën voor Nederland.

Ik stipte het al even aan: ons stikstofpakket, dat is een van de belangrijke zaken waar we snel mee verder willen. Vorige week liet het Planbureau voor de Leefomgeving al zien dat we inhoudelijk op de goede weg zijn. De Landsadvocaat laat nu weten dat de maatregelen die we willen nemen, ook juridisch goed in elkaar zitten. En daarmee een antwoord zijn op wat volgens vele gerechtelijke uitspraken van de afgelopen jaren vereist is om dat stikstofslot open te breken. Het komt er nu op neer dat we heel snel doen wat nodig is om de natuur te herstellen, boeren duidelijkheid en perspectief te geven en de vergunningverlening gebied voor gebied los te trekken. Zowel de doorrekening van het PBL als het bericht van de Landsadvocaat is ontzettend goed nieuws, want we hebben nu dus maatregelen die juridisch standhouden én Nederland weer in beweging kunnen brengen. We zullen de komende weken met vol tempo die voorstellen uitwerken. Dat doen we samen met de sector en de andere overheden.

Een ander groot obstakel voor onze economie vormt het overvolle. De wachtlijsten en stops waar we mee te maken hebben, leiden tot vertraging bij de bouw van nieuwe woningen en verduurzaming van bedrijven en ze schaden daarmee ook de economie en ons verdienvermogen. Om snel meer ruimte te creëren komen we vandaag met crisiswetgeving tegen netcongestie om de aanlegtijd voor nieuwe verbindingen fors te verkorten. Zo versnellen we het vergunningstraject en versimpelen we de regels voor het indienen van bezwaren. Bovendien willen we de netcapaciteit die er wel is, veel slimmer én zwaarder gaan gebruiken zodat er ook op korte termijn al meer ruimte komt. Het aanpakken van netcongestie is al sinds de start van het kabinet topprioriteit en we zullen daar de komende tijd ook echt vaart achter zetten, want met voldoende beschikbare energie hebben we niet alleen die basisvoorziening op orde voor een modern en welvarend land, maar kunnen we er ook voor zorgen dat die verduurzaming en een betaalbare energierekening binnen handrijk blijft.

JONKER (NOS)

Vandaag lekken waarschijnlijk die Prinsjesdagplannen uit, wordt erop gereageerd door de oppositie en daar gaat u volgende week met ze in debat. Zijn er dan deals met die oppositie te sluiten wat u betreft? Is daar ruimte voor?

JETTEN

Wat ons betreft wel. Ik kan natuurlijk nog niks zeggen over de stukken die nog onder embargo zijn, maar u zult hopelijk ook zelf in de Miljoenennota lezen dat we over heel veel onderwerpen echt de hand reiken aan de oppositie. Dat was de coalitie en het kabinet bereid zijn om ons eigen coalitieakkoord aan te passen om links en rechts tegemoet te komen. En volgende week tijdens het debat kan er natuurlijk ook zaken worden gedaan.

JONKER

Dat zegt u de hele tijd, we reiken de hand. Staat dat dan ook in uw lijstbrief dat u opsomt op welke punten u vindt dat u al de hand reikt of schetst u ook waar er nog ruimte is?

JETTEN

We hebben afgelopen maanden veel wensen en ideeën bij oppositiepartijen opgehaald op allerlei terreinen: op het gebied van veiligheid, de zorg, sociale zekerheid, en we zullen ook inderdaad schetsen bij de Miljoenennota op welke thema's we onze plannen hebben aangepast aan de hand van de input die we van partijen hebben gekregen. Maar ik begrijp natuurlijk ook dat oppositiepartijen ondanks die handreikingen nog nieuwe wensen zullen hebben tijdens de APB.

JONKER

En wat dan? Hebben jullie dan als coalitiepartijen samen afgesproken hoe ver je kunt gaan?

JETTEN

We zullen volgende week echt op hoofdlijnen ook met de oppositie kijken: waar zit extra ruimte? Wij willen graag een belastingplan en een Miljoenennota dat op zo breed mogelijke steun in het parlement kan rekenen. En daar zul je ook bereid moeten zijn om weer te luisteren en elkaar nader tot elkaar te komen.

JONKER

Hoe ziet u dat voor zich? Want die drie coalitiepartijen, die kwamen er eerder amper onderling al uit. En als er dan een voorstel wordt gedaan door de oppositie, trekken jullie dan eerst weer een nacht terug om daarover te onderhandelen of of jullie dat aankunnen over links of over rechts? Hoe moet dat gaan?

JETTEN

Ik verwacht dat er volgende week verschillende ideeën vanuit de oppositie komen. En soms zijn dat immateriële zaken, die heel erg gaan over inhoudelijke discussies, soms raakt het direct aan de belasting of hoe je het geld over de begrotingen verdeelt. En we gaan eerst ons best doen om deze begroting zo goed mogelijk te verdedigen. Maar zoals alle voorgaande jaren zal er ook nu ruimte zijn om ook in de Kamer nog zaken met elkaar te doen.

JONKER

En u zegt: er leven verschillende gedachten over routes in de Eerste Kamer. Doelt u dan op de coalitie?

JETTEN

Ik denk breed in Tweede en Eerste Kamer leven daar verschillende gedachten over. Maar we hebben als kabinet in ieder geval de inzet om tot zo breed mogelijk draagvlak te komen. Want als het gaat om die aanpak van stikstof bijvoorbeeld of het versnellen van de woningbouw, dan is Nederland er ook bij geholpen als je dat met zo breed mogelijke steun kunt doen.

JONKER

Hoever zijn jullie met de besluit over box 3 als jullie die plannen presenteren? Kunnen jullie daarvan zeggen: daar hebben we echt een besluit over genomen, of parkeren we grotendeels?

JETTEN

Het is soms op hele complexe onderwerpen goed om nog een keer even alles te wegen.

JONKER

Parkeren dus?

JETTEN

Nee, zeker niet, want er is echt wel tempo nodig. Omdat de box 3-discussie, dat klinkt soms heel technisch, maar dat raakt uiteindelijk gewoon aan de vraag: hoe staat het met het verdienvermogen in Nederland, hoe is het investeringsklimaat in Nederland georganiseerd? Dus dat wil je graag in één keer goed doen, maar dat wil niet zeggen dat je er heel lang over hoeft te doen. We kennen eigenlijk alle feiten, gaan die nog een keer goed wegen en komen dan met een voorstel.

JONKER

Ik hoor vanuit de coalitie ook wel een beetje geluid: we zijn al blij dat we er samen uit zijn. Laten we die APB maar overleven, niet te veel wijzigen. Daarna beginnen die onderhandelingen wel. Is dat een beetje ook wat uw spoorboekje is voor volgende week?

JETTEN

Kijk, deze Miljoenennota is de eerste keer dat het coalitieakkoord wordt vertaald in het belastingplan en in de begroting. En dat is een heel ambitieus coalitieakkoord met miljarden aan nieuwe investeringen. Dus daar zijn we ook trots op, gaan we volgende week ook met (onverstaanbaar, red.) verdedigen. Dus het gaat er wel echt ergens over volgende week.

WESTER (RTL)

Meneer Jetten, de collega’s van De Telegraaf hadden het over een bijgevoegde liefdesbrief aan de oppositie. Gaat u echt als coalitie zo diep door de knieën om de oppositie voor u te winnen?

JETTEN

Het is een prachtige term. Wij vinden het ook belangrijk om als coalitie zelf actief te laten zien wat we hebben opgehaald, waar hebben we dus ook echt de stap richting die oppositiepartijen gemaakt. En hopelijk is dat dan ook een goed startpunt om volgende week zaken te doen, zodat we echt die stilstand op een paar van die onderwerpen kunnen doorbreken.

WESTER

En is er dan ook nog financiële ruimte om zaken te doen?

JETTEN

Kijk, uiteindelijk zullen wij als kabinet, en dat geldt denk ik ook voor de coalitiefracties, voorstellen wel beoordelen op de vraag: wordt de rekening ook ergens betaald? Dus we staan zeer open voor allerlei andere suggesties en ideeën. En dan gaat het om de vraag: vindt u het een goed plan? Maar ook: hoe betaal je dat dan? En dat kan soms betekenen dat je elders in de begroting dan iets zal moeten minderen om een nieuwe wens in te kunnen passen.

WESTER

Nu hebben die oppositiepartijen hele verschillende ideeën over degenen die de rekening moeten gaan betalen. Aan de ene kant de ondernemers, de vermogenden, aan de andere kant anderen. Denkt u dat dat nog op enige manier te verenigen is?

JETTEN

Ja, soms zijn dat echt conflicterende ideeën. Dat klopt, maar waar je toch wel over de volle breedte overeenstemming ziet, is de wens om ervoor te zorgen dat mensen met een vaste baan financieel extra op vooruit gaan. En als het gaat om het bedrijfsleven, heeft Nederland al relatief hoge lasten, maar is er wel een brede wens om dat ook te versimpelen. Dus hoe kun je naar een simpeler fiscaal systeem voor bedrijven, zodat dat investeringsklimaat wordt aangemoedigd en je daarmee ook de komende jaren een hele hoop innovatie kunt aanjagen. Dus wij gaan in ieder geval proberen dat bij elkaar te brengen.

WESTER

Dan is de Troonrede ook al klaar.

JETTEN

Ja, al heb ik wel eens meegemaakt dat hij op het allerlaatste moment nog een beetje moet worden aangepast. Maar zoals het er nu naar uitziet, is die Troonrede klaar.

WESTER

En heeft u hem zelf geschreven?

JETTEN

Ja.

WESTER

Ja, helemaal?

JETTEN

Dat doen we natuurlijk samen met Zijne Majesteit die elk jaar de prachtige traditie heeft om die Troonrede aan ons voor te dragen.

WESTER

En wat wordt de toon van die Troonrede?

JETTEN

Zonder daar al te veel over te verklappen, want u gaat dat vast dinsdag zeer secuur beluisteren, maar volgens mij snakt Nederland ook naar een beetje optimisme en gewoon actie om dingen op te lossen met elkaar in plaats van het gesomber waar we onze afgelopen jaren soms ook iets te veel in hebben ondergedompeld.

WESTER

Afgelopen jaren was de Troonrede vaak een soort volgestopte worst met allerlei maatregeltjes zodat iedere keer een bewindsman of vrouw even in beeld genomen kon worden tijdens het voorlezen van die Troonrede. Wordt het nu wat meer een visionair stuk?

JETTEN

In dit kabinet zijn we het in ieder geval over één ding eens en dat er een aantal grote prioriteiten zijn. Dat is veiligheid, aanjagen van de economie, versnellen van de woningbouw. U zult denk ik een Troonrede aanhoren waar de focus ook echt wel zit op die grote opgave.

WESTER

We gaan het afwachten.

VRAAG (NU.NL)

Meneer Jetten. De coalitie is eigenlijk niet zo eens geworden, of tenminste, ze hadden veel moeite om het eens te worden. Je hebt steun van de oppositie nodig. Daarvan heeft de oppositie al gezegd: die steun krijg je niet zomaar. Of we zeggen eigenlijk gewoon keihard nee. Gaan wij nou volgende week gewoon kijken naar een ramp in slow motion?

JETTEN

Nee.

VRAAG

En waarom niet?

JETTEN

Ja, wij hebben er als coalitie wat langer over gedaan dan we misschien aan de voorkant hadden gewild. Maar we zijn allemaal wel echt trots op de Miljoenennota die er ligt. Omdat het echt grote investeringen doet in thema's zoals veiligheid, de economie, de woningbouw, waar de afgelopen jaren te weinig is gebeurd. En waar we ook, en dat was één van de redenen waarom het deze zomer soms wat langer duurde, met elkaar ook de discussie hadden: leuk als wij het met elkaar eens worden. Maar we zullen ook nog een deel van de Tweede en Eerste Kamer moeten overtuigen. En we willen graag die samenwerking met de polder en medeoverheden vormgeven. Dus met die ruimte hebben we ook rekening gehouden toen we die begroting maakten.

VRAAG

We moeten dus inderdaad rekening houden met veel oppositie, Tweede en Eerste Kamer. Is het nou verstandig om voor de komende dagen tegen de coalitiepartij te zeggen: schud de ideologische veren even af, want we moeten vrienden maken?

JETTEN

Ik ga niet helemaal over de woordvoering van de drie coalitiefracties.

VRAAG

Dus er is wel ergens contact en u snapt de tactiek wellicht ook wel.

JETTEN

Nee, natuurlijk. Kijk, we bereiden ons daar ook samen op voor. Dit is zeker omdat dit de eerste begroting van deze nieuwe coalitie is, en we vinden elkaar in de overtuiging dat we een aantal problemen die te lang vooruit zijn geschoven, daar gewoon een keer knopen over moeten doorhakken. Maar deze coalitie is ook geen fusie van die drie partijen. Dus ik heb er ook alle vertrouwen in dat we van de heren Paternotte, Brekelmans en Bontenbal ook wel drie inbrengen gaan horen met een duidelijk eigen verhaal.

VRAAG

Vond u het in dat licht dan verstandig of wat vond u er überhaupt van dat Ruben Brekelmans van de VVD zich eigenlijk best wel hard afzette tegen de vakbonden en daarmee indirect eigenlijk ook tegen de grote oppositiepartij Pro?

JETTEN

Nou, ik denk dat niemand verrast is over het feit dat er verschil van inzicht is over hoe je tegen de economie en de sociale zekerheid aankijkt. En het is ook helemaal aan de vakbonden om nu met stakingen en acties bezig te zijn, maar dan is het ook niet raar dat andere partijen daar ook hun eigen visie tegenover zetten.

VRAAG

Nee, oké, maar je kan ook zeggen, je hoeft het vuurtje ook niet op te poken, toch?

JETTEN

Nou, tegelijkertijd, het gaat ergens over, dit gaat over vele miljarden aan belastingen, aan inzet van sociale zekerheid, de vraag hoe help je mensen aan het werk, hoe zwengel je die economie aan. Daar mag ook echt wel een ideologisch debat onder zitten. Als het uiteindelijk ook maar aankomt op het punt dat partijen in het brede midden de verantwoordelijkheid nemen om er samen ook weer wat van te maken, zodat we de komende jaren heel vooruit kunnen met die economie.

VRAAG

Een korte vooruitblik tot slot. Verwacht u nou na volgende week dat u duidelijkheid hebt of er een meerderheid is voor de Prinsjesdagplannen zoals die straks gepubliceerd worden?

JETTEN

Ja, daar zullen wij in ieder geval in het debat zeker ons best voor doen. En ik denk ook dat je bij zo'n APB toch zal zien waar spits de discussie zich dan nog op toe. En waar zal eventueel bij de financiële beschouwingen dan nog zaken moeten worden gedaan. Maar ik hoop ook volgende week te zien, en dat merk ik in ieder geval in de informele contacten, dat er over heel veel begrotingen en bewegingen van het kabinet ook brede waardering is.

DE WINTHER (TELEGRAAF)

Meneer Jetten, het is nu een dagje of twaalf of zo sinds u het begrotingsakkoord bereikte. Heeft u eigenlijk nou sindsdien het idee dat er in oppositiekring wat positieve geluiden klinken over wat u van plan bent?

JETTEN

Kijk, de meeste oppositiefracties hebben ook aangegeven, we wachten even op de embargo-stukken die vanmiddag worden verstrekt. Maar er is al het een en ander in de media verschenen. Dus de partij geeft soms ook aan, nou, als dat er inderdaad in staat in die begroting, dan zouden we dat in ieder geval een goede stap vinden. Er is nog niemand die zegt: ‘kan ik nu alvast even tekenen bij het kruisje?’. Dus het wordt vast een boeiende APB ook volgende week.

DE WINTHER

Er zijn dus al, want u heeft denk ik al telefonisch contact gehad, er zijn dus al oppositiepartijen die achter de schermen hebben aangegeven dat ze wat er is uitgelekt wel bevalt.

JETTEN

Nou, zoals vaak bij grote debatten en ook bij de APB is er inderdaad veel informeel contact tussen bewindslieden en kamerleden, tussen coalitiefracties en oppositiefracties. Maar niemand laat volledig in de kaarten kijken.

DE WINTHER

Nee, nee, nee, maar goed, we zijn weer twee weken verder. Sindsdien vraagt denk ik Nederland zich ook wel af of u nou nog achter de schermen een beetje uw best heeft gedaan en wat voor het begrotingsakkoord niet lukte, misschien daarna wel te bereiken. Maar als ik dat zo hoor, dan heeft u daar dus wel enig zicht op gekregen.

JETTEN

Ja, kijk, dat vind ik ook onze taak, hè. Het is ook onze taak om ervoor te zorgen dat die begrotingen meerderheid halen, maar ook nu te kijken hoe kunnen we werkgevers en werknemers samen om tafel krijgen. Zodat we afspraken kunnen maken over het aanjagen van de economische groei, mensen beter aan het werk helpen, modernisering van de sociale zekerheid. Dat gaat niet vanzelf, dus dat vraagt inderdaad veel telefoontjes, veel overleg en ook nadenken, waar zal je volgende week tijdens je APB misschien op uit kunnen komen.

DE WINTHER

En is er zo'n positief signaal ook al uit de Pro-kring gekomen?

JETTEN

Nou, je krijgt signalen van allerlei verschillende fracties en zodra ik weet waar we ook echt de handen kunnen schudden, dan zal ik u op de hoogte brengen van het positieve signaal.

DE WINTHER

Nou ja, het mag ook nu, want we hebben het er nu over.

JETTEN

Nee, klopt, maar zover zijn we nog niet. Maar ik denk wel dat zich langzaamaan begint af te tekenen waar we volgende week het politieke debat op gaan focussen.

DE WINTHER

Ja, daar ben ik dan toch wel benieuwd naar, omdat we natuurlijk tegenwoordig, ja, we zien Hans Spekman veel op televisie, die heeft een (onverstaanbaar, red.) gesloten met Jesse Klaver. En de vraag is of er, los van wat we op televisie zien gebeuren, dus ook nog een soort schaduwcircuit gaande is in die linkse beweging met het kabinet om tot overeenstemming te komen.

JETTEN

Nou, ook daarvoor geldt wel, vakbonden die zijn nu volop bezig met allerlei acties. Dat hebben we ook afgelopen week als land ondervonden. Sommige mensen zijn er enthousiast over, andere mensen vragen zich af is het nou echt nodig. Maar het is hun goed recht. En zolang dat soort formele acties lopen, is er natuurlijk qua direct contact weinig ruimte. Maar onze uitnodiging is helder. Wij zitten klaar om vanmiddag of morgen te beginnen met onderhandelen.

DE WINTHER

Dus met rechts wel goed contact en positieve geluiden en met links toch niet.

JETTEN

Op de volle breedte is er veel contact, maar als u zegt, ‘is er positieve signalen’, dat interpreteer ik even als, geeft iemand aan, ‘ik ben al helemaal overtuigd en steun volop te voorstellen van het kabinet’. We zullen echt zowel op rechts als op links ons best nog moeten doen.

DE WINTHER

Ja, als het nou zo gaat bij die algemene beschouwingen, dat duidelijk wordt dat Pro niet wil bewegen.

Ze vonden het nog slechter waar u mee was gekomen met uw begrotingsakkoord dan ze hadden verwacht. Is het dan ook nog mogelijk dat datgene wat nu op tafel ligt naar de rechterzijde wordt omgebogen, omdat daar in ieder geval in de Tweede Kamer een meerderheid begint te gloren die op links niet mogelijk blijkt omdat Pro onverzettelijk blijkt?

JETTEN

Nou, ik ga allereerst volgende week uitleggen wat we hebben gedaan in de miljoenennota. Dat zijn echt enorme stappen ten opzichte van het coalitieakkoord. Ik denk dat daarmee het kabinet echt wel zich van de goede kant laat zien om zowel met de oppositie, maar zeker ook met de Polder tot goede afspraken te komen. Wij vinden dat een aantal van die grote hervormingen, dat het ook goed is voor Nederland als die breed draagvlak kunnen krijgen, zodat we de komende jaren weten hoe we vooruit gaan met dit land. Maar uiteindelijk zullen we de komende maanden begrotingen en een belastingplan door de Kamer moeten loodsen. En als partijen daar niet aan willen meedoen, omdat ze liever voor de status quo of stilstand kiezen dan is dat ook aan die partijen zelf.

DE WINTHER

Aha, dus als Pro niet gaat bewegen, dan kiezen zij voor stilstand.

JETTEN

Nou, wij denken dat we in ieder geval met deze begroting de boel beter vlot trekken.

DE WINTHER

Ja, en dan teruggrijpen tot mijn vraag daarvoor dat als de onverzettelijkheid blijkt bij de algemene beschouwingen vanuit de kant van Pro, dan zal het kabinet bij partijen die wel mee willen werken, wellicht nog de tegemoetkomingen kunnen voorzien om te zorgen dat er dan meerderheden ontstaan?

JETTEN

Kijk, ik ga vorige week heel goed luisteren welke ideeën oppositiepartijen aandragen. Maar partijen die uiteindelijk bereid zijn om het belastingplan en de miljoenennoten te steunen, daar zit dan waarschijnlijk ook meer ruimte om ook zaken te doen en aan hun wensen tegemoet te komen.

VAN BEURDEN (SBS 6)

Premier Jetten, het is vandaag 25 jaar geleden dat de dramatische aanslagen op 9/11 in Amerika plaatsvonden. Waar was u die dag? Hoe heeft u dat toen beleefd?

JETTEN

Ik ben 39, dus 25 jaar geleden was ik een tiener. Ik herinner me heel goed dat ik uit school kwam, naar huis ben gefietst en echt urenlang voor de tv heb gezeten met groot ongeloof naar die beelden keek hoe de vliegtuigen zich in de Twin Towers boorden. En eigenlijk op dat moment ook wel dacht: het hele verhaal dat de wereldgeschiedenis af is en iedereen een vreedzame westerse democratie wordt, dat is een leugen. De wereld staat letterlijk in de fik. En het heeft natuurlijk enorme impact gehad met duizenden doden op die dag zelf, maar ook in de nasleep tijdens de War on Terror. Ik zat zelf op een middelbare school met ook Amerikaanse klasgenoten, omdat hun ouders op de vliegbasis in Volkol werkten. Dus ja, ik herinner me die week echt als een week met veel ongeloof, veel verdriet en ook wel boosheid over deze terreuraanslagen.

VAN BEURDEN

U was toen jong, ook al jong politiek actief. Zijn er dingen die u misschien lessen heeft getrokken uit wat er toen heeft gebeurd? Of dingen die u ook in uw politieke werk meeneemt van dat moment?

JETTEN

We hebben daar vanochtend in de ministerraad ook bij stilgestaan. Dat is echt al, 9/11 was echt een dag dat je je weer realiseerde dat onze vrije manier van leven en het belang dat wij hechten aan democratie, dat dat niet door iedereen wordt gedeeld. En dat er ook partijen zijn die dus bereid zijn om met heel zwaar geweld en terrorisme dan te bestrijden. En dat we dus ook die vrijheid niet voor lief kunnen nemen. Dat we soms ook bereid moeten zijn om daar zelf echt letterlijk en figuurlijk voor te vechten.

VAN BEURDEN

Hoeveel invloed heeft het op dit moment eigenlijk op Nederland, op de Nederlandse politiek?

JETTEN

Ik denk bewust misschien niet meer zoveel, omdat het toch alweer 25 jaar geleden is. Maar, ja, als je er op zo’n dag als vandaag bij stilstaat, deze aanslagen, en de Westerse wereld die daarna echt in actie kwam om onze vrijheid te verdedigen, die heeft zijn doorwerking tot nu. De hele wereldorde en onze eigen veiligheidsstructuur is toch herschikt op dat moment. Onder andere omdat we nog steeds te maken hebben ook met jihadistische dreigingen in eigen land, in Europa, maar zeker ook in andere delen van de wereld waar daar nog dagelijks vele slachtoffers door vallen.

VAN BEURDEN

Na dat moment is er heel veel gebeurd, ook heel veel oorlog door ontstaan. Heeft u het idee dat daar nog een keer een einde aan gaat komen? Of is dit iets waar we mee moeten leven?

JETTEN

Ja, we hebben lang in de nasleep van die aanslagen gezeten met oorlogen in Afghanistan en Irak. Inmiddels zijn er natuurlijk de oorlogen in Oekraïne en in Iran die eigenlijk de grootste acute bedreiging vormen voor onze veiligheid. Maar wat je ook ziet met allerlei hybride aanvallen en dreigingen vanuit Rusland, de toenemende dreiging vanuit China, dat we wederom als vrije Westen ons de vraag moeten stellen wat zijn onze normen en waarden ons waard, wie zijn onze belangrijkste partners en wat zijn we bereid om op te geven om die vrijheid ook te blijven verdedigen.

VAN BEURDEN

Het dreigingsbeeld in Nederland staat nu in een schaal van 1 tot en met 5 op 4. Is dat iets dat kan veranderen?

JETTEN

We verwachten niet dat die dreigingen de komende tijd zal afnemen. Dat heeft te maken met jihadistische dreigingen, met rechtsextremistische dreigingen, maar zeker ook met de dreiging die vanuit Rusland komt naar Nederland en naar Europa. Dus ik denk dat we de afgelopen jaren wat dat betreft ook een stukje van onze naïviteit van ons hebben afgeschud. Het is ook één van de redenen waarom we fors investeren in defensie en in cyberveiligheid, maar we ook als samenleving ons beter op zullen moeten voorbereiden, dat ook hier in Nederland er soms grote crisissen kunnen zijn. Vandaar ook verschillende campagnes die ook binnenkort weer opnieuw gaan starten.

VAN SOEST (AD)

Ja meneer Jetten, ik heb een vraagje over netcongestie, want het kabinet kondigt een crisisaanpak aan vandaag. En één van de dingen die u net zelf noemde is we moeten het huidige net beter gebruiken. Wat moet ik me daar concreet anders bij voorstellen wat we anders gaan doen dan wat we nu doen?

JETTEN

Het gebeurt op een aantal plekken al, maar nog te weinig. We hebben een elektriciteitsnet dat gebouwd is op 100% zekerheid en waar heel veel grote elektriciteitsverbruikers ook hele grote contracten hebben. Dus die hebben recht op een stukje van dat stroomnet, terwijl ze heel vaak dat helemaal niet gebruiken en met veel minder eigenlijk af zouden kunnen. Dus we willen ook bedrijven bijvoorbeeld belonen als ze flexibeler met hun afnamecontracten willen omgaan, zodat er daarmee ook weer ruimte ontstaat voor andere bedrijven of voor nieuwbouwwijken.

VAN SOEST

Maar het is dus niet zo dat we dat op een andere manier gaan berekenen?

JETTEN

De berekening blijft hetzelfde, maar wel de inschatting hoe je het beste kan belasten en benutten. En vooral veel meer gebruik maken van allerlei flexibele contracten en allerlei slimme oplossingen, zodat je soms ook de buren kan helpen die dringend zitten te wachten om een grotere aansluiting.

VAN SOEST

Nou is dit wel een klein beetje beleid wat we al een tijdje doen. En we zijn ook allemaal huishoudens in Nederland aan het stimuleren om niet allemaal tijdens de piekuren de wasmachine aan te zetten bijvoorbeeld. Maar zit er nog een, ik bedoel het heet een crisispakket, dus ik vroeg me dan ook af, zit er dan ook nog iets verplichtends in?

JETTEN

Nou waar ik zelf ook vooral wel erg enthousiast over ben in deze crisisaanpak is het versimpelen van bezwaar en beroep. U weet ook dat we in Nederland soms heel veel tijd kwijt zijn aan de vergunningverlening en daarna nog heel veel tijd kwijt zijn aan allerlei bezwaar- en beroepsprocedures en dat wordt nu fors versimpeld tot één keer. Het is natuurlijk belangrijk dat mensen soms kunnen zeggen ik ben het niet eens met een keuze van een overheid of een netbeheerder, maar dat dat nu soms jaren moet duren of dat dat soms ook gebeurt door mensen of instanties die geen direct belang hebben en daarmee de samenleving stilzetten, dat vinden we niet langer, kunnen we eigenlijk niet uitleggen aan al die mensen die zitten te wachten. Dus dit gaat echt wel een grote impact maken op het tempo waarop we het net kunnen uitbreiden.

VAN SOEST

Maar het is dus niet zo dat er bijvoorbeeld een verbod komt voor fabrieken om op een bepaald tijdstip hun machines aan te zetten of voor burgers om op een bepaald tijdstip hun wasdroger aan te zetten?

JETTEN

Ja hier is echt verleiden toch wel de oplossing weten we nu uit de eerste ervaringen. Dat heel veel bedrijven inmiddels al met veel plezier, zou ik bijna willen zeggen, flexibelere contracten hebben afgesloten. Daar worden ze soms zelf beter van op een energierekening, maar er is gelukkig ook heel veel bereidheid om op een bedrijventerrein bijvoorbeeld de buren te helpen om ook een zwaardere aansluiting te krijgen.

VRAAG (TROUW)

Nog een laatste dingetje. Gisteren ging het bericht dat de regering Trump NAVO-landen onder druk heeft gezet om zich ook af te zetten tegen het Internationaal Strafhof. Wat heeft u daarvan meegekregen?

JETTEN

De signalen zijn bekend dat de Amerikanen over de volle breedte natuurlijk heel kritisch zijn op het Internationaal Strafhof. Daar ook al regelmatig maatregelen tegen hebben getroffen. Wat wij als Nederland doen eigenlijk om twee redenen. Eén omdat we het Internationaal Strafhof echt cruciaal vinden voor de internationale rechtsorde. Echt de enige plek ter wereld waar hele grote criminele oorlogsmisdadigers nog kunnen worden berecht. Om dat te beschermen. Maar ook omdat we het gastland zijn. Dus we spreken de Amerikanen aan op hun campagne tegen het Strafhof. Maar we informeren ook Europese bondgenoten daarover, zodat we samen dat Strafhof kunnen beschermen.

VRAAG

Maar hoe ziet dat aanspreken van de Amerikaanse regering er precies uit?

JETTEN

U kunt erop rekenen dat op meerdere momenten diplomatieke contacten dit hoog op de agenda staat.

VRAAG

En is daarbij ook contact geweest met andere NAVO-landen om een soort gezamenlijk antwoord te geven? In Europees verband bijvoorbeeld?

JETTEN

Nou, u heeft dat denk ik ook een paar weken geleden gezien, dat we als Europese NAVO-landen goed samen optrekken. Ook bij het beantwoorden van een paar andere vragen die vanuit de Amerikanen aan individuele lidstaten zijn gesteld. Daar hebben we echt samen op getrokken.

VRAAG

Maar wat het Nederlandse antwoord betreft op die Amerikaanse druk. Nederland als gastland van dat instituut. Is het antwoord vrij resoluut ‘wij gaan dat Hof beschermen’.

JETTEN

Absoluut.

AKKERMAN (BNR)

Toch nog een korte vraag. Het is vandaag vrijdag. De Algemene Beschouwingen zijn woensdag. Hoe bereidt u zich daarop voor de komende dagen?

JETTEN

Nou, door zo’n dik pak papier nog een keer rustig door te lezen. Maar vooral ook met een hele hoop mensen te bespreken wat is ook voor partijen volgende week belangrijk tijdens die APB en waar kunnen we eventueel de oppositie tegemoet komen en zaken doen.

AKKERMAN

U heeft u het vaker gedaan. Heeft u nog vaste rituelen in aanloop naar de APB?

JETTEN

Nou, we proberen ook nog een beetje te slapen de komende dagen en een beetje buiten te komen, want het zijn ook al twee lange dagen binnen in een zaal waar het zuurstofgehalte soms ook een beetje afneemt.

AKKERMAN

Is het spannender als premier dan als fractievoorzitter?

JETTEN

Dat moeten we dan even volgende week vrijdag bij de pers komen vragen.

AKKERMAN

En uw eerste APB als premier, ook uw laatste?

JETTEN

Nee, zeker niet.

AKKERMAN

Meer dan Dick Schoof ook?

JETTEN

Ja, ik heb gisteren nog een rondleiding gehad op het Binnenhof. Het torentje ziet er prachtig uit, maar het duurt ook nog een paar jaar voordat het af is, dus daar gaan we voor.

AKKERMAN

Zolang gaat u door?

JETTEN

Ja, dat is wel de bedoeling.

AKKERMAN

Nog 30 jaar ongeveer.

JETTEN

Nou, ik hoop dat de renovatie iets eerder klaar is. Maar het is wel echt fascinerend, dat dak van het torentje is dus een Zweeds bouwpakket uit 1547. Dat hout is onderzocht en het is ook letterlijk, en we hebben daar nog de tekeningen en de rekening van, dat is letterlijk als bouwpakket vanuit Zweden naar Nederland gestuurd. Dus het waren de verre voorlopers van een inmiddels bekende winkel.