Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 25 september 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag allemaal. Binnen het kabinet is deze week de minister van Financiën en de staatssecretaris van Financiën hard doorgewerkt aan de begrotingsonderhandelingen. Dat heeft geresulteerd in een aantal voorstellen, die nauw met elkaar samenhangen en waar we de komende dagen over in gesprek zullen gaan met de oppositie. Het zijn een aantal grote keuzes die het kabinet graag samen met het parlement wil maken, omdat zij ook doorwerken buiten deze kabinetsperiode. Het gaat namelijk niet alleen maar over de begroting voor het komende jaar, maar ook voor een aantal grote keuzes voor de toekomst van ons sociale stelsel en bouwen aan een sterke economie. In die gesprekken met de oppositie zullen we vanuit het kabinet een nieuw en aantrekkelijk aanbod neerleggen. Een uitgestoken hand, aan zowel de rechter- als de linkerzijde van de oppositie. Ik ben ervan overtuigd dat er voor beide kanten wat in zit, zodat we ook snel doorkunnen met onze ambities voor Nederland op het gebied van stikstof, netcongestie, veiligheid, de aanpak van de woningnood en de toekomst van onze economie.
Als het om dat laatste gaat, zien we tal van veelbelovende innovatieve bedrijven, die vol ambitie zitten om verder te groeien in Nederland, maar die ook tegen grenzen aanlopen, vaak ook financiële grenzen. Zo lukt het veel start-ups en scale-ups bijvoorbeeld niet om voldoende kapitaal aan te trekken, mede door terughoudendheid bij private investeerders. Dat moet anders. Daarom zijn de ministers van Financiën, Economische Zaken en Buitenlandse Handel vanmiddag in Amsterdam, bij de aftrap van de Nationale Investeringsinstelling, die bedrijven kan helpen met het opvullen van dit soort gaten. Deze Nationale Investeringsinstelling kan een aanjager zijn voor private partijen om juist wel die investeringskans te pakken, zodat we dit soort baanbrekende ondernemingen samen groot kunnen maken. Want dat is precies wat we willen: een land waarin het aantrekkelijk is om te investeren en waar ondernemers vertrouwen hebben dat hun investeringen ook lonen. Dat is goed voor ons vestigingsklimaat en ons verdienvermogen, en daarmee dus ook voor onze welvaart en welzijn op lange termijn.
Tot slot. De afgelopen dagen ben ik aanwezig geweest bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, een belangrijk podium waar veel op de agenda staat wat ook direct Nederland raakt in een steeds onstuimigere wereld. De boodschap die we daar als Nederland consequent hebben afgegeven is dat wij pal staan voor de internationale rechtsorde, die we de afgelopen 80 jaar stap voor stap met elkaar hebben opgebouwd. En die blijven we ook met volle overtuiging verdedigen, als hoeder van de vele instituties die daarmee verbonden zijn, ook in deze stad van vrede en recht. Die instituties zijn ons juridisch en ons moreel kompas. Ze vormen in feite een beschermingsmuur in een wereld waar de sterksten, grootsten en rijksten soms denken dat ze de dienst kunnen uitmaken en waar landen en groepen met een minder luide stem en een minder gevulde portemonnee dreigen te worden vermalen. Helaas zien we dat dit systeem steeds meer onder druk staat en van meerdere wordt ondermijnd. Het is dus aan ons en onze bondgenoten om het internationaal recht en minderheden wereldwijd te beschermen.
EK (SBS)
Ja, meneer Jetten, u had het net al over de VN-top. De heer Merz was er niet, want er is een crisis in zijn eigen land, in zijn eigen partij. Bart de Wever was er niet vanwege begrotingsonderhandelingen. Had u niet ook beter thuis kunnen blijven vanwege de begrotingsonderhandelingen hier?
JETTEN
Ik heb de afgelopen dagen ook regelmatig contact gehad met de minister en staatssecretaris van Financiën, met de vicepremiers. En wij zijn vanochtend op het punt gekomen dat we zeggen we hebben weer een goed voorstel, denken wij, op basis van het debat dat we bij de Algemene Politieke Beschouwingen hebben gevoerd met de oppositie en kunnen dus ook de komende dagen gesprekken met die partijen gaan voeren.
EK
Was het niet allemaal veel sneller gegaan als u gewoon hier was gebleven en had u dan misschien niet nu al juist die gesprekken kunnen voeren? De algemene financiële beschouwingen zijn volgende week, of komende week al. Was dat niet veel beter geweest?
JETTEN
Nee, want we hebben de afgelopen dagen echt heel veel werk kunnen verzetten, maar ook wel goed geluisterd naar oppositiepartijen die zeiden kom nou met één voorstel, laat zien waar jullie als kabinet extra ruimte zien om zaken te doen met die oppositie en nu zijn we zover dat we die gesprekken aan kunnen gaan.
EK
Betekent dat eigenlijk dat u de begroting die er eerst lag alweer heeft aangepast aan de wensen van de oppositie in ieder geval en dus eigenlijk een nieuwe aangepaste begroting neer gaat leggen?
JETTEN
We gaan in ieder geval voorstellen bij de oppositiepartijen neerleggen waarmee wij denken dat we toch bij de financiële beschouwingen of in de weken daarna tot overeenstemming kunnen komen en dan gaat het met name over die drie onderwerpen die tijdens de politieke beschouwingen heel nadrukkelijk aan de orde kwamen: de koopkracht, het fiscale stelsel voor ondernemers en de begroting SZW en de ruimte die er is voor de sociale polder.
EK
U denkt nog steeds dat u JA21 en Pro op eenzelfde lijn over alle drie die onderwerpen kan krijgen?
JETTEN
Zoals ik ook vorige week aangaf, juist door ook even uit te zoomen en die drie onderwerpen met elkaar te verbinden zijn we er echt van overtuigd dat we een antrekkelijk aanbod kunnen doen dat goed is voor beide kanten van de Kamer.
EK
Maar als het goed is voor beide kanten van de Kamer, hebben zij ook al vaker gezegd, dan is het waarschijnlijk voor allebei niet genoeg.
JETTEN
Dat gaan we dan horen tijdens die gesprekken, maar wij hebben echt de overtuiging dat we iets kunnen doen dat goed is voor heel Nederland en dat ook de links-rechtsdiscussie overstijgt.
EK
Maar dat dacht u ook al bij de eerste keer dat u de begroting neerlegde.
JETTEN
En we werken gewoon met goede moed door.
EK
Even terug naar die VN-top. U heeft daar onder andere ook gesproken met de president van Syrië. Kort daarvoor was u bij een bekende homoclub in New York. Hoe ziet u die twee naast elkaar? Is dat niet heel erg contrasterend?
JETTEN
Nee, want het laat juist zien dat Nederland gewoon pal staat voor onze eigen normen en waarden. En als het gaat om Syrië, het is een land dat na een hele lange en bloedige burgeroorlog nu probeert weer op te krabbelen, het land opnieuw op te bouwen. De minister van Buitenlandse Zaken en Asiel en Migratie zijn onlangs ook in Syrië geweest om de diplomatieke banden tussen de landen weer verder aan te halen. Nederland wil graag helpen bij de wederopbouw, omdat dat goed is voor de stabiliteit in Syrië en de bredere regio. Maar ook omdat veel Europese landen natuurlijk heel veel Syrische vluchtelingen hebben opgevangen. Een groot deel van die Syriërs heeft interesse om terug te keren naar het land van herkomst. Maar dan zal het nodig zijn dat we het land ook helpen bij die wederopbouw, dat we goede afspraken met hen maken over terugkeer. Dan moet je dus ook op mijn niveau spreken met de president van Syrië.
EK
Maar hoe voelt dat dan voor u in die zin? U staat ook met hem op de foto. Ik weet niet of dat vrijwillig tot stand is gekomen of dat dat een bewuste keuze is geweest. Daar was heel veel kritiek op namelijk.
JETTEN
Maar ik denk dat ook de Syrische president het misschien wel ongemakkelijk vond dat hij met een homoseksuele minister-president op de foto moest.
EK
Wat voelt u daar dan bij? Want u bent heel erg bezig met homo-acceptatie. U bezoekt zo'n bar en dan staat u dus op de foto met de Syrische president, die uitgerekend misschien inderdaad het ongemakkelijk vindt om uw hand te schudden.
JETTEN
Maar ik vind ook dat ik mijn werk voor Nederland moet doen. En dat ik dus juist ook met landen waar we soms een moeizamere relatie mee hebben het gesprek moet aangaan. En ik heb ook de afgelopen dagen met verschillende landen, en dat heb ik ook met de Kamer afgesproken, echt aandacht gevraagd voor bijvoorbeeld de positie van minderheden in die landen. Gaat het ook om vrouwenrechten, het gaat ook om rechten van christelijke minderheden die vaak in die landen worden vervolgd. Dat zijn ook de thema's die dan op de agenda staan.
EK
Wat zegt hij dan als u begint over homo-acceptatie?
JETTEN
Kijk, dat zijn niet alleen bij Syrië, maar ook bij andere landen vaak ook gesprekken waarin je als Nederland heel duidelijk opkomt voor die mensenrechten. En je niet altijd een antwoord terug krijgt dat je er meteen een hele hoge verwachting hebt dat het beter gaat worden. Maar dat betekent dat het alleen maar noodzakelijker is om continu in die gesprekken ook te wijzen op het belang van mensenrechten in de breedste zin van het woord.
EK
Laatste vraag. Er was heel veel kritiek op deze ontmoeting. Sowieso misschien op het feit dat u net nog zoveel bilateraaltjes zoals dat heet hebt. Heeft u concrete dingen eruit gehaald wat betreft de president van Syrië als u zegt het gaat ons vooral om het terugsturen van Syrische vluchtelingen. Heeft hij daar concrete toezeggingen op gedaan?
JETTEN
Nee, kijk, Syrië maakt duidelijk naar Nederland en andere Europese landen dat zij heel goed begrijpen dat er veel Syriërs zijn in Europa die op een gegeven moment willen terugkeren, maar dat het eerst daar noodzakelijk is om de veiligheidssituatie te verbeteren en dat land ook deels weder op te bouwen, zodat er ook huizen zijn en banen waar mensen dan naartoe kunnen. Nederland heeft eerder al aangeboden Syrië te willen helpen onder andere bij het weer versterken van de landbouwsector in dat land en daar hebben we afspraken over gemaakt, dat we dat op korte termijn gaan vervolgen.
VERWEIJ (AD)
Meneer Jetten, u bent even weg en er ligt ineens een deal in de coalitie. Dat moet u vaker doen.
JETTEN
Oh, wie weet.
VERWEIJ
Ja toch? Nee, heeft het geholpen dan die afstand dat u dacht ik vind het allemaal wel prima zo?
JETTEN
Nee, kijk, wat ik denk vooral heeft geholpen is dat er deze week even radiostilte was. Dat is in Den Haag vaak een goed teken, namelijk dat er gewoon in volle vertrouwen en met volle overtuiging wordt gewerkt aan oplossingen. Dat hebben we nu gedaan binnen het kabinet en daardoor kunnen we de komende dagen hopelijk ook oppositiepartijen laten zien dat het ons echt menens is om tot een goede begroting en belastingplan te komen.
VERWEIJ
En wanneer beginnen die gesprekken? Morgen?
JETTEN
Nou, ik heb net na de ministerraad al een aantal partijen benaderd. Ik ga straks zien wanneer zij beschikbaar zijn. Maar de minister van Financiën en ik gaan daar de komende dagen onze agenda gewoon voor vrijmaken.
VERWEIJ
Als ik het goed begrijp lag er de vorige keer dus een openingsbod. En ligt er dan nu een nieuw openingsbod met daar nieuwe cadeautjes in voor de oppositiepartij?
JETTEN
Nou, we hebben in de Miljoenennota al laten zien dat we op heel veel thema’s de ideeën die door de oppositie zijn aangedragen ook heel serieus hebben genomen. We zagen tijdens het debat na Prinsjesdag dat rondom de koopkracht, rondom box 3, belangrijk voor het investeringsklimaat en ook de vraag hoe kun je met de polder tot een sociaal akkoord komen, dat daar vanuit de Kamer, zowel links als rechts, nog heel veel ideeën waren. Die hebben we nu proberen bij elkaar te brengen en daarover gaan die gesprekken wat ons betreft.
VERWEIJ
En betekent dat ook dat er dan een oplossing is gevonden voor box 3?
JETTEN
Kijk, uiteindelijk geloof ik echt dat je voor deze Miljoenennota brede steun in beide Kamers van het parlement kan vinden, maar dat het dan ook nodig is om op alle drie de thema’s een grote stap te zetten met elkaar.
VERWEIJ
En dat heeft u dus gedaan. Dus er is ook een oplossing voor box 3? Daar zijn jullie samen in ieder geval over uit?
JETTEN
Nou ja, wij zien daar mogelijkheden om tot een goed voorstel te komen. Dat klopt.
VERWEIJ
En betekent dat dan ook, ik kan me voorstellen dat u ook Pro tegemoet wil komen. Gaat er dan ook nog een andere bezuiniging op sociale zekerheid van tafel?
JETTEN
Nou, ik ga dat eerst de komende dagen samen met de minister van Financiën bespreken met de oppositiepartijen. En dan hoort u daar later over terug.
VERWEIJ
Nou, we zijn heel benieuwd natuurlijk omdat dat het land ook wel heeft beziggehouden.
JETTEN
Absoluut.
VERWEIJ
Maar zit er iets, wat zit er concreet in voor de oppositie?
JETTEN
Ja, ik denk dat het echt verstandig is dat we die gesprekken eerst in vertrouwen met de oppositie voeren in aanloop naar die financiële beschouwingen die in de loop van volgende week gaan plaatsvinden.
VERWEIJ
Heeft u Rutte eigenlijk nog gesproken in New York?
JETTEN
Nee.
VERWEIJ
Waarom niet? Is dat omdat het niet gelukt is of niet ingepland?
JETTEN
Nee, ik spreek de secretaris-generaal van de NAVO regelmatig. Dus we hebben het bezoek aan de Verenigde Naties nu ook vooral gebruikt om een hele hoop landen en organisaties te spreken die je wat minder makkelijk tegenkomt als je in Europa bent.
VERWEIJ
U heeft natuurlijk ook over, laatste vraag, over het ICC gesproken in New York. Heeft u Rutte eigenlijk nog ingezet richting Trump om hem te verleiden iets niet te doen?
JETTEN
Nederland voelt zich als gastland van het ICC extra verantwoordelijk om deze belangrijke instelling te beschermen. Dus we hebben de afgelopen weken en maanden echt alle diplomatieke middelen ingezet om aan de Amerikanen duidelijk te maken dat het ook in hun belang is om niet tot een verdere escalatie van het belangrijke instituut over te gaan. Dus dat doen we samen met heel veel Europese bondgenoten die regelmatig contact hebben met de Amerikaanse president.
VERWEIJ
En dus ook met Rutte?
JETTEN
Nou, het is ook voor de heer Rutte een belangrijk thema.
WESTER
Ja, meneer Jetten, hetzelfde thema, maar dan misschien een beetje anders. Alle begrip dat u deze week naar de Verenigde Naties was, zeker in deze tijd, maar tijdens uw afwezigheid is hier in Nederland ogenschijnlijk niet zoveel gebeurd. Nou ja, de minister van Justitie die bijna moest aftreden, maar als het gaat om de begroting, heeft niemand iets gemerkt van de oppositie. Ja, en toen?
JETTEN
Ja, ik snap uw observatie en dat klopt ook. Het was in die zin redelijk stil aan het front. Maar dat is denk ik ook een goed teken, want dat betekent dat we als kabinet de afgelopen dagen daar hard hebben gewerkt om op basis van de Algemene Politieke Beschouwingen te kijken hoe kunnen we vervolggesprekken met de oppositie voeren. Daarover heb ik met de minister en staatssecretaris van Financiën veel contact gehad, ook met de beide vicepremiers, en de minister van Financiën en ik hopen de komende dagen een aantal leiders in de oppositie daarover te spreken.
WESTER
Had de minister van Financiën, misschien samen met de minister van Sociale Zaken, D66, de vicepremiers, hadden die vast met die gesprekken kunnen beginnen?
JETTEN
Dat kan ook. Maar we hebben ook vorige week duidelijk gehoord dat oppositiepartijen zeiden ja, wij hebben nu ons punt gemaakt tijdens dit debat en het zou goed zijn als het kabinet op basis daarvan gewoon met één voorstel bij ons terugkomt en daarom hebben we ervoor gekozen om dat zo stap voor stap af te lopen.
WESTER
En wanneer is dat terugkomen met dat voorstel?
JETTEN
Nou ja, wat mij betreft en ook de minister van Financiën gaan we gewoon de komende dagen die gesprekken aan op momenten dat het ook die fractievoorzitters van de oppositie uitkomt. Volgende week zijn er twee dagen ingeruimd voor de financiële beschouwingen in de Tweede Kamer. En we hopen voor die tijd iedereen minstens één keer te hebben gesproken.
WESTER
Daarom, de tijd dringt enigszins. Dit weekend al gesprekken?
JETTEN
Aan ons zal het niet liggen.
WESTER
Maar de oppositiepartijen in de Kamer, dat is één. Dan zijn er ook nog de sociale partners. Worden die in dit traject meteen meegenomen? Ik denk aan de vakbonden.
JETTEN
We focussen ons nu echt in aanloop naar de Financiële Beschouwingen op gesprekken met de oppositiepartijen. Maar natuurlijk met in het achterhoofd wel het belang dat werkgevers en werknemers met elkaar en met het kabinet om tafel komen om te gaan onderhandelen over een sociaal akkoord.
WESTER
Maar u weet ook wel dat bijvoorbeeld Pro geen stap zet als de bonden daar niet mee instemmen. Dat is toch één front daar. Is dat niet handig om met beide te praten?
JETTEN
Ik vind ook dat het politieke klimaat als het gaat om de begroting echt in de Kamer ligt. Dus daar focussen de gesprekken op. Maar zoals u weet, is er natuurlijk de afgelopen maanden met allerlei werkgevers en werknemersorganisaties regelmatig contact over het belang om te gaan onderhandelen, welke mogelijke inhoudelijke oplossingen er zijn. Dus ik hoop ook echt dat als we tijdens de komende dagen en het debat rondom de financiële beschouwingen met de oppositie weer een stap verder komen, dat we dan ook de sociale partners om tafel kunnen krijgen.
WESTER
En als we dan kijken naar de bezuinigingen op de sociale zekerheid, even geen bedragen en opnieuw beginnen?
JETTEN
Ik ga niet vooruitlopen op de inhoudelijke voorstellen die we als kabinet gaan doen.
AKKERMAN (WNL)
Meneer Jetten, u had het net op vragen over de gesprekken met de Syrische president en homoseksualiteit over onze normen en waarden. Als u nou dat onderzoek ziet wat deze week verscheen over de gekelderde acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren, zijn het dan nog wel onze normen en waarden?
JETTEN
Zeker, die staan verankerd in het eerste artikel van onze grondwet. Maar het zijn natuurlijk wel echt zorgwekkende cijfers. Je ziet dat in een hele korte tijd de tolerantie richting de LHBTI-gemeenschap onder jongeren echt gekelderd is. Die cijfers nemen we heel serieus en de staatssecretaris van emancipatie zal binnenkort ook met voorstellen komen hoe we dat tij weer kunnen keren.
AKKERMAN
Hoe verklaart u zelf die daling?
JETTEN
Het is denk ik een combinatie van factoren. We zien natuurlijk al langer in Nederland dat er vanuit bepaalde groepen echt intolerantie is richting de LHBTI-gemeenschap. Dat zit deels in wat extremere islamitische groepen. Maar breder zien we natuurlijk al langer dat er zowel online als ook in het echte leven vaak sprake is van homohaat en intimidatie. Daar is alleen de laatste tijd echt bovenop gekomen een heel guur online klimaat. Dat als je eenmaal in het verkeerde algoritme zit, je vooral heel veel negativiteit over de LHBTI-gemeenschap voorbij ziet komen. Dus we moeten in de volle breedte in actie komen: het aanpakken van foute content op social media-platforms, veel betere voorlichting op scholen. Maar ook gericht op plekken durven afgaan waar die intolerantie echt wordt onderwezen en aangemoedigd.
AKKERMAN
Veel partijen wijzen ook naar Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond. Ziet u ook specifiek een probleem met homo-acceptatie in die groep?
JETTEN
Binnen de groep niet-westerse migranten zijn er degelijk wel plekken en dat zijn soms moskeeën, soms zijn het scholen, soms zijn het weekendscholen, waar echt met hele foute lesmethodes kinderen de verkeerde dingen wordt ingeplant. Dus daarom hebben we eerder ook al gezegd dat we daar een veel gerichtere aanpak op willen. Maar het onderzoek laat ook zien dat het te simpel is om het alleen maar plat te slaan tot deze oorzaak omdat die afnemende tolerantie echt in de volle breedte te zien is.
AKKERMAN
Er zijn natuurlijk al heel veel onderzoeken hiernaar gedaan. U zegt de staatssecretaris deze week dat ze komt met een verdiepende analyse. Wat voor nieuwe inzichten verwacht u nog als kabinet van zo'n verdiepende analyse die er niet al is?
JETTEN
Eigenlijk vooral de vraag: welke acties kun je nou waar inzetten om dit ook weer een halt toe te roepen? Dus we hoeven niet heel veel meer te analyseren en te onderzoeken. Het gaat veel meer over de vraag hoe gaan we…
AKKKERMAN
Zij gaat dus wel meer onderzoeken.
JETTEN
Maar wel gericht op de vraag welke vervolgacties we kunnen…
AKKERMAN
Leidt dat dan concreet tot maatregelen?
JETTEN
We hebben al aangekondigd dat er extra geld komt, onder andere voor betere opsporing bij politie en OM. Dat er extra ondersteuning komt ook voor organisaties die voorlichting geven op scholen. Maar ik denk dat deze cijfers laten zien dat er ook meer nodig zal zijn.
AKKERMAN
Over twee weken is het Paarse Vrijdag. Kunnen we van u nog een statement verwachten dan?
JETTEN
Daar heb ik nog niet over nagedacht, behalve het dragen van iets subtiel paars.
AKKERMAN
Zou het goed zijn als u en het kabinet iets doen?
JETTEN
Ik denk dat het goed is als iedereen wat doet. Kijk, uiteindelijk is het ook de vraag van hoe we samen als samenleving ervoor zorgen dat het in dit land niet uitmaakt wat je geloof, je kleur of je seksuele geaardheid is. Dat is niet alleen iets voor een kabinet of voor de specifieke doelgroep. Maar laten we er allemaal voor zorgen dat we in dit land vrij onszelf kunnen zijn.
AKKERMAN
Nog een hele andere vraag. In hoeverre is oud-premier Jan-Peter Balkenende een inspiratie voor u?
JETTEN
Ik ben van ‘87, dus ik ben heel lang opgegroeid met Jan-Peter Balkenende als minister-president. En daar houdt het eigenlijk ook bij op om het heel eerlijk te zeggen.
AKKERMAN
Ik vraag het eigenlijk omdat hij natuurlijk de eerste echte social media-premier was met meer dan 100.000 vrienden op Hyves. Kunnen wij u ook op dat platform verwachten?
JETTEN
Ik weet het eigenlijk niet of ik nog een oud account heb van heel lang geleden. Maar alleen nog voor die dansende banaan zou je het daarna weer willen.
DE WINTHER (DE TELEGRAAF)
Meneer Jetten, vindt u dat u genoeg doet aan homo-emancipatie?
JETTEN
Er zal vast altijd nog iets extra's zijn wat we kunnen doen.
DE WINTHER
Echt?
JETTEN
Als u suggesties heeft, sta ik ervoor open.
DE WINTHER
Nou ja, nee, ik vroeg me af. Ik hoorde u over een nieuw en aantrekkelijk aanbod voor de oppositie. En het klinkt toch een beetje als de woest aantrekkelijke regeling die Christianne van der Wal ooit had bedacht. Daarom schrok ik even op dat het toen niet zo goed afgelopen. Ik vroeg me af, is het nog steeds de bedoeling om 100 zetels voor de hele begroting binnen te slepen?
JETTEN
Ja, wij zullen echt tot aan de stemmingen over de miljoenennota proberen om dat brede draagvlak te vinden. Vooral vanuit de overtuiging dat als je de sociale zekerheid en de economie fors wil hervormen, dat het dan goed is als dat met breed draagvlak gebeurt.
DE WINTHER
Ja, en dat is eigenlijk de lijn die het kabinet natuurlijk al voor de zomer heeft ingezet. Maar nu alles overziend, de Algemene Beschouwingen overziend, wellicht ook contacten met oppositiepartijen -weliswaar niet face-to-face, maar telefonisch - is het nog steeds het geloofwaardig scenario om de hele Rijksbegroting met die 100 zetels er doorheen te krijgen?
JETTEN
Nou, het zal echt niet makkelijk zijn om dat voor alle begrotingen voor elkaar te boksen. Maar we proberen dat wel echt te doen op het belastingplan. Omdat daar een aantal hele grote keuzes en hervormingen in zitten die deels voortvloeien uit het coalitieakkoord. Die grote impact hebben op werkende mensen, op bedrijven. Dus daar is de inzet wel echt op gericht.
DE WINTHER
Ja, dus het belastingplan dat moet 100 zetels hebben, maar die andere begrotingen, misschien kijkend ook naar de signalen van de Algemene Beschouwingen. En dat kunnen er wel eens wat minder worden, 80 of zo?
JETTEN
Ja, nou ja, kijk in de ideale wereld voor elke begroting, maar we hebben bij de APB natuurlijk ook partijen horen zeggen dat ze op specifieke onderwerpen nog wel heel kritisch zijn. Maar dan is er gelukkig ook nog wat werk te doen voor de vakministers.
DE WINTHER
Ja, maar betekent dat dan dat het scenario wat Joost Eerdmans heeft geschetst, al dan niet vrijwillig, in zijn inbreng op die woensdag namelijk, dat het erop aan zou komen dat sommige begrotingen over rechts gaan en andere over links gaan?
JETTEN
Dat kan, maar ik denk ook in dat debat kwam onder andere aan de orde dat JA21 twijfelt over de begroting voor klimaat en groene groei. Daarvan is onze stellingname nou juist, daar zit heel veel geld in om te investeren in de Nederlandse economie. Bijvoorbeeld het vergroenen van de Rotterdamse haven. Dus wellicht dat we ook de heer Eerdmans nog kunnen overtuigen van een stem voor die begroting.
DE WINTHER
En zit er nog iemand op het strafbankje?
JETTEN
Nee.
DE WIN
THER
Nee?
JETTEN
Nee, dat zei ik ook vorige week al. Die term had u mooi gevonden vorige week. Maar voor mij zat ook vorige week niemand op het strafbankje.
DE WINTHER
Maar u was de enige die dat niet vond. De rest van Nederland zag wel dat BBB op het strafbankje zat. Dus vandaar dat ik het toch maar nog een keer probeer. Maar u kunt het ook een andere naam geven. Gaat meneer Vermeer namens BBB aanschuiven bij het kabinet? Bij u en bij de minister van Financiën?
JETTEN
Ja, ik heb zoals u weet... Dat heeft de heer Vermeer zelf ook aangegeven eerder deze week, is er ook met hem contact geweest. En als je als kabinet streeft naar zo'n breed mogelijke politieke steun, dan gaan we gewoon met iedereen die daar toe bereid is, een gesprek voeren.
DE WINTHER
Ja, en dat is dus een ander gesprek dan het gesprek wat hij heeft met de minister van Landbouw?
JETTEN
Ja, kijk, we komen in oktober met drie belangrijke voorstellen op stikstof. En de minister van Landbouw zal de komende weken dus met meerdere fracties ook daarover weer spreken om te kijken hoe we daar ook voor die drie wetten zoveel mogelijk steun in het parlement kunnen organiseren.
DE WINTHER
Ja, maar de vraag was of dit gesprek met de heer Vermeer een ander gesprek betreft dan het landbouwgesprek?
JETTEN
Ja.
DE WINTHER
Dus de afkoelperiode van een week die is nu achterwege, begrijp ik?
JETTEN
Nou, ik ga hopelijk de komende dagen met meerdere oppositiefracties het gesprek aan. En als de heer Vermeer daartoe bereid is, dan gaan we dat doen.
JONKER (NOS)
Over extreemrechts, deze week verscheen een rapport van de veiligheidsdiensten over de normalisering van extreemrechts. Ziet u dat hier in de Haagse praktijk ook, dat extreemrechts normaler wordt gemaakt, dat dat wordt geprobeerd?
JETTEN
Nou, onze veiligheidsdiensten hebben denk ik een hele serieuze waarschuwing geuit. Dat we zien dat allerlei termen of verhalen die vanuit de extreemrechtse ideologie komen, dat die langzaamaan doorsijpelen naar het bredere publieke debat. Ik denk dat we tegenwoordig bij demonstraties teksten zien op spandoeken, vlaggen voorbij zien komen, uitingen horen die een paar jaar geleden echt ondenkbaar zouden zijn in het Nederlandse straatbeeld. En er is ook een risico dat dat ook steeds meer in het politieke debat doorsijpelt, zonder dat mensen misschien altijd doorhebben wat daar aan hatelijke ideologie achter zit. Dus het is heel belangrijk om daar waakzaam op te zijn en ook mensen aan te spreken als we dat zien gebeuren.
JONKER
Doet u dan ook op het woordgebruik? Want extreemrechts gebruikt bijvoorbeeld een woord als remigratie dat dan normaal klinkt, dat door anderen misschien ook wel normaal wordt bedoeld. Maar waar deze mensen dan iets extremer mee bedoelen; gedwongen vertrek van alle migranten. Is het dan verstandig om dat woord nog te gebruiken?
JETTEN
Ik denk dat deze advisering van de veiligheidsinstallatie laat zien dat je vrijheid van meningsuiting gaat heel ver in dit land. Zeker ook voor politici. Maar het is ook belangrijk om dat met enige verantwoordelijkheid te doen. En jezelf ook de vraag te stellen, moet ik deze termen gebruiken? Of heeft dat mogelijk ook een associatie die leidt tot normalisering van een gedachtegoed dat we eigenlijk niet in het publieke debat thuis willen zien?
JONKER
Ja, dus even over nadenken voordat je dat woord gebruikt?
JETTEN
Zeker.
JONKER
U zegt dat kan in het debat sluipen. Moeten anderen dan degene die dat erin probeert te infiltreren, moeten die daar meer tegen doen? Moeten die zich daar meer tegen uitspreken wat u betreft? Ziet u een rol voor uzelf?
JETTEN
Nou, hoe leden van het parlement en andere politieke partijen met elkaar omgaan, dat laat ik echt aan hen. Maar ik zie de afgelopen jaren ook dat er op allerlei verschillende manieren wordt geprobeerd om dat debat meer aan te gaan, soms meer confronterend, soms veel meer onderzoekend. En u zult denk ik op meerdere momenten zien dat ook leden van het kabinet zich gewoon uitspreken als ze zaken niet door de beugel vinden kunnen.
JONKER
Zou u dat goed vinden dat het door het kabinet minder normaal wordt gemaakt in debatten? Dat jullie dat actiever gaan doen?
JETTEN
Wat mij betreft doen we dat al. En helpt het advies van de veiligheidsdiensten vooral om het in de juiste context te plaatsen.
JONKER
Er was bijvoorbeeld een Eerste Kamerlid van Forum, die was bij een extreemrechtse demonstratie op het Malieveld waar u aan refereerde. De partij zegt nu dan tegen ons, daar was hij per ongeluk verzeild geraakt. Wat denkt u dan?
JETTEN
Nou ja, kijk, zeker bij de demonstratie van afgelopen weekend was het denk ik heel erg duidelijk dat dat een herhaling was van een demonstratie van een jaar geleden, die toen behoorlijk uit de hand is gelopen. Dus je belandt niet per ongeluk dan op zo’n plek.
JONKER
Nee, Forum heeft ook innige banden met die Groot-Nederlandse Studentenvereniging. Daar ging het ook over in dat rapport van de veiligheidsdiensten. Die club wil bijvoorbeeld één blank volk. Nou ja, en eerder bleken ook al mensen van Forum vanaf andere extreemrechtse clubs te komen. Als u naar dat soort voorbeelden kijkt, vindt u Forum dan eigenlijk een extreemrechtse organisatie?
JETTEN
Nou ja, u weet dat ik ook vaker met politici van Forum de discussie ben aangegaan over het risico van vermenging van een aantal groepen en ideologieën die wat mij betreft niet bij de Nederlandse normen en waarden horen. En dat het ook de verantwoordelijkheid is van het leiderschap van Forum om daar op een verstandige manier mee om te gaan.
JONKER
Ja, maar vindt u dat dan dat er uit voortkomt?
JETTEN
Nee, dat zeggen de veiligheidsdiensten ook niet in dit rapport. Ze waarschuwen dus alleen nadrukkelijk dat je als politieke partij goed moet nadenken over wat je wel en niet moet normaliseren.
JONKER
Ja, u roept de partij op dat je sommige woorden daar in ieder geval over nadenkt. Maar hoort bij niet normaliseren ook niet dat je dan man en paard noemt, van dit moet niet kunnen wat ons betreft en deze partijen doen dat?
JETTEN
Nou ja, dat is dus het debat aangaan op de momenten dat er termen worden gebruikt of voorstellen worden gedaan waar ook een diepere betekenis achter kan zitten vanuit extremere ideologieën.
JONKER
Mag ik nog even iets over het Strafhof vragen? Want u heeft daar in de VN over gesproken. Verwacht u ook nog sancties? Want ondanks uw oproep wordt er wel over nieuwe sancties gespeculeerd. En wat kan Nederland daartegen doen?
JETTEN
Het is zeker niet uit te sluiten dat de Amerikaanse regering ook in de toekomst nieuwe sancties tegen het Internationaal Strafhof overweegt. Daarom heeft Nederland samen met bondgenoten zowel binnen als buiten Europa al veel gesprekken gevoerd over hoe we er met elkaar voor gaan zorgen dat we het ICC kunnen beschermen zodat rechters en onderzoekers daar hun werk kunnen blijven doen.
DE HORDE (FD)
Nog een vraag over de begroting. Box 3 werd in de eerste variant gedekt, ook vanuit het arbeidsdomein. Is nu de dekking gevonden geheel binnen het vermogensdomein?
JETTEN
Ik ga ook bij uw vraag helaas geen antwoord geven op welke route het kabinet nu voor zich ziet.
DE HORDE
Betekent dat wel dat er een structurele dekking gevonden is? Of worden er losse potjes bij elkaar geschraapt?
JETTEN
Ik waardeer de poging, maar wij gaan de komende dagen hopelijk aan oppositiepartijen kunnen uitleggen welke inhoudelijke oplossingen we voor ons zien. En daar hoort natuurlijk ook de dekkingsvraag bij. Maar hoe dat er precies uitziet, daar zullen we nog even geduld voor moeten hebben.
DE HORDE
Is het dan mogelijk om het nieuwe stelsel in te voeren in 2028?
JETTEN
Ook daarvoor geldt dat dat onderdeel zal zijn van de gesprekken.
DE HORDE
Waarom is het belangrijk voor het vestigingsklimaat? Box 3, kunt u dat toelichten?
JETTEN
Het is een thema dat afgelopen jaar behoorlijk veel aandacht heeft gekregen in binnen- en buitenland. En dat heeft geleid dat veel investeerders zich zorgen maken over het fiscale klimaat in Nederland. En daardoor ook twijfelen over de vraag: is het zinvol om in Nederland te investeren of niet?
DE HORDE
Dus eigenlijk heeft Elon Musk een beetje gelijk gekregen?
JETTEN
De zorgen zaten breder dan alleen bij deze.
DE HORDE
Het zat toch vooral een beetje bij dit soort grote beleggers en wat crypto-beleggers. Het is toch niet echt het gebruikelijke type investeerders dat Nederland wil hebben?
JETTEN
Nee, maar u weet ook dat die zorgen overigens soms heel erg verschillend zijn en niet per se hetzelfde. Maar we hebben vanuit de vastgoedsector zorgen gezien over het Box 3-wetsvoorstel vanuit een hele hoop innovatieve bedrijven die we juist wel ook in dat Nederlandse ecosysteem willen behouden of hiernaartoe willen aanbrengen. Dus dat was de afgelopen maanden sowieso al de reden dat niet alleen het kabinet, maar ook verschillende oppositiepartijen zeiden: laten we nog een keer goed naar dat voorstel kijken.
DE HORDE
Welke dekking u ook vindt, ik ben natuurlijk zeer benieuwd. Het betekent natuurlijk wel dat het geld kost, zo'n verbouwing. En dat betekent onderaan de streep een al dan niet tijdelijke lastenverlichting voor vermogenden. Hoe denkt u dan de partijen aan de linkerkant mee te kunnen krijgen?
JETTEN
Wij gaan de komende dagen met oppositiepartijen het gesprek voeren, onder andere over Box 3.
MEIJER (DE VOLKSKRANT)
Meneer Jetten, in New York, een van de mensen met wie u sprak was Delcy Rodríguez, de interim-president van Venezuela. Als ik me niet vergis woensdag. Na afloop schreef u op X dat het belangrijk is dat de oppositieleiders die nu nog in het buitenland zijn, dat die moeten terugkeren. Is een van de mensen María Corina Machado?
JETTEN
Ja, absoluut.
MEIJER
Waarom is dat zo belangrijk dat zij snel terugkeert?
JETTEN
Kijk, in Venezuela hebben miljoenen mensen jarenlang onder een regime moeten leven dat absoluut niet vrij was, ondanks dat verkiezingen zijn gewonnen door de democratische krachten. Dat heeft toen geleid ook tot de vlucht van een aantal van de oppositieleiders. En als Venezuela echt serieus nu wil werken aan een toekomst waar ook de relaties met Nederland en Europa worden genormaliseerd, dan stellen we echt wel als voorwaarde dat er een goed proces komt richting vrije en eerlijke verkiezingen. En die verkiezingen zijn alleen mogelijk als ook de oppositieleiders weer deel kunnen nemen aan die verkiezingen.
MEIJER
Ik vraag het ook omdat de Spaanse krant ABC deze week met een artikel kwam. ABC trok op met Machado bij pogingen van haar om Venezuela te bereiken. Daarbij zou zij dinsdag twee pogingen hebben ondernomen om te vliegen naar Aruba en Curaçao, en vanuit daar door te reizen naar Venezuela. Kunt u dat bevestigen?
JETTEN
Nee, maar het is wel belangrijk dat Machado en ook anderen gewoon op een vrije manier naar Venezuela kunnen toereizen. En vandaar dat ik dat ook bij de interim-president onder de aandacht heb gebracht.
MEIJER
Want in het artikel van ABC staat ook dat die poging mislukte omdat de autoriteit op de eilanden geen toestemming gaf voor haar om naar de eilanden te vliegen. Weet u daar iets van?
JETTEN
Het punt is dat mensen bij zo'n reis terug naar Venezuela ook de zekerheid moeten hebben dat ze bij aankomst ook op een veilige manier daar hun weg kunnen vervolgen. En daarom is het zo belangrijk dat het regime zelf die vrije doorgang garandeert voordat mensen die reis ook echt ondernemen en afmaken.
MEIJER
Maar u zegt: er was nu twijfel over. Dus heeft zij wel die poging ondernomen om naar Aruba en Curaçao te reizen?
JETTEN
Ik heb ook, net als u vernomen dat er, en dat is niet de eerste keer overigens, regelmatig pogingen worden gedaan om de reis naar Venezuela af te leggen. En dat dat ook tot nu toe dus niet succesvol is geweest. Daarom dat ik de interim-president daar ook op heb aangesproken. Net als dat er nog steeds ook politieke gevangenen zitten die zonder eerlijke processen achter tralies zijn beland en de vrijheid van pers en oppositiepartijen nog altijd niet goed geregeld is. En er wordt al vaker beloofd nu door de interim-regering dat er een tijdspad komt voor herstel van de democratie, maar vooralsnog hebben we geen overtuigend tijdspad gezien.
MEIJER
Zijn er verzoeken binnengekomen bij Nederland, Nederland gaat over het buitenlandbeleid van de eilanden, om daar te kunnen landen en door te kunnen reizen naar Venezuela?
JETTEN
We hebben het vaak over Venezuela, het is het grootste buurland van ons koninkrijk. Eerder heeft ook een oppositieleider Venezuela kunnen ontvluchten via de eilanden die bij het koninkrijk horen. Dus er is regelmatig contact met Aruba en Curaçao daarover.
MEIJER
Kunt u uitsluiten dat Nederland de reis van Machado naar Aruba en Curaçao bemoeilijkt of onmogelijk heeft gemaakt?
JETTEN
We staan vaak met de oppositie in Venezuela in contact en ondersteunen hen waar dat mogelijk is.
MEIJER
Kunt u of wilt u dat niet uitsluiten dat Nederland dat moeilijk heeft gemaakt?
JETTEN
Nee, het is echt denk ik ook in het belang van die samenwerking die we met die oppositie hebben en ook de verantwoordelijkheid die we voelen voor de veiligheid van oppositieleden om daar verder geen uitspraken over te doen.
MEIJER
Zit de VS, denkt u, nog te wachten op Machado? Zij was natuurlijk de leider van de oppositie in het buitenland, Nobelprijswinnaar. Tegenwoordig zit Delcy Rodríguez daar, u heeft daarmee gesproken. Min of meer een soort marionet van de Trump-regering. Is Machado, die zou de situatie dan vooral stabiliseren, deelt u die kijk?
JETTTEN
Ik denk dat de Verenigde Staten vooral nu gericht zijn op de economische wederopbouw van Venezuela en de handelsbetrekkingen tussen de beide landen. En dat het met name de Europese en Latijns-Amerikaanse landen zijn die bij Venezuela vooral benadrukken de noodzaak van democratisering.
ORNSTEIn
De Duitse media melden dat u volgende week donderdag een ontmoeting hebt met bondskanselier Merz en de secretaris-generaal van de NAVO. Wat gaat daar besproken worden?
JETTEN
Nederland en Duitsland hebben al heel lang een hele intensieve samenwerking op het gebied van de landmacht. Belangrijk onderdeel van de NAVO-sterkte en de verdediging van Nederland-Duitsland, en het bredere NAVO-gebied. En we vinden het belangrijk, de bondskanselier en ik, om samen met de secretaris-generaal een bezoek te brengen en het belang van die samenwerking nogmaals te onderstrepen.
ORNSTEIN
Maar dat is vast heel veel protocol. Wat voor politieke invalshoeken gaat u daar bespreken?
JETTEN
We zien de laatste tijd echt toenemende Russische acties richting Europese landen en NAVO-landen. En daarom ook in de volle breedte dat veel van die landen ook samen schouder aan schouder laten zien: wij staan sterk, we investeren fors in onze defensiekracht. En we zullen er dus ook alles aan doen om het Europese grondgebied te verdedigen.
ORNSTEIN
En gaat u daar ook praten over meer Europees georiënteerde aanpak van defensie, ReArm en dat soort zaken? Met Rutte erbij?
JETTEN
Die Nederlands-Duitse samenwerking is denk ik een heel mooi voorbeeld ook voor andere Europese NAVO-landen hoe je samen kan optrekken om voor hetzelfde aantal belastingcenten eigenlijk meer veiligheid ervoor terug te krijgen. Nederland en Duitsland trekken nu ook samen op om bijvoorbeeld op de ontwikkeling van nieuwe systemen, de aankoop van materieel en munitie nog veel meer samen te gaan doen. Dus dat staat zeker ook volgende week op de agenda hoe we dat de komende jaren nog verder kunnen intensiveren en versnellen.
ORNSTEIN
Ik wilde ook nog iets vragen over die investeringsbank, waar nu dat grote feestje over is op de Zuidas. U hebt daar net ook aan gerefereerd. Het Centraal Planbureau is heel kritisch daarover en zegt: waarom investeer je 3,3 miljard in zo'n bank? Misschien is het wel concurrerend met private investeringen, zegt men. U hebt ook bij de Miljoenennota, dat als punt 1 was dat aan de orde, investeren in Nederland is onvoldoende. Dit is waarschijnlijk helemaal geen effectief middel. Waarom stopt u daar zoveel miljarden in, terwijl er ook op sociale zekerheid fors bezuinigd moet worden?
JETTEN
We stoppen nu voor de start van de Nationale Investeringsinstelling daar eenmalig geld in aan de voorkant met de bedoeling dat dat geld de komende jaren fors gaat renderen, meer economische groei oplevert en daarmee ook meer inkomsten voor de schatkist, zodat we onder andere onderwijszorg en sociale zekerheid kunnen blijven betalen. Het is niet de bedoeling om te concurreren met banken of pensioenfondsen die dat soort investeringen kunnen doen, maar echt als aanvulling. Omdat we zeker in Nederland zien dat vaak in de beginfase van nieuwe innovaties of technologieën er soms wat huivering is om daarin te investeren en dat gat willen we graag vullen. En die Nationale Investeringsinstelling heeft iets heel moois: dat is deels publiek geld, maar het is ook echt de bedoeling dat er veel privaat geld aan wordt toegevoegd.
ORNSTEIN
Maar wat vindt u van de kritiek van het Centraal Planbureau?
JETTEN
We moeten die gewoon wel heel serieus nemen. De investeringsinstelling gaat wat het kabinet betreft zich ook echt richten op de vier meest veelbelovende sectoren als het gaat om economische groei voor Nederland. En we zullen op basis van alle adviezen die we krijgen ervoor zorgen dat we dat geld ook zo gericht mogelijk inzetten en niet gaan concurreren met particuliere initiatieven.
EK
Meneer Jetten, nog heel even terug naar de samenwerking met BBB en de uitnodiging. Want het venijn zat hem een beetje in de staart van uw antwoord. Gaat u nou BBB uitnodigen of moet de heer Vermeer zichzelf melden?
JETTEN
Nee, hij krijgt een uitnodiging. Goed weekend.