Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 2 oktober 2026

JETTEN

Goedemiddag en vergeef me als m’n stem af en toe overslaat, maar ik ben echt zwaar verkouden, dus dan weet u dat. Vandaag hebben we in de ministerraad teruggeblikt op de Algemene Financiële Beschouwingen en de gesprekken met de oppositie over de begroting. Onze gezamenlijke afdronk was dat we een stevig debat over de inhoud achter de rug hebben, maar we als kabinet ook een aantal belangrijke dingen bewegingen hebben gezien, namelijk op drie punten.

In de eerste plaats maken we als kabinet ruimte voor een akkoord tussen werkgevers en werknemers over de toekomst van de sociale zekerheid en ons verdienvermogen. Over hoe we ervoor zorgen dat ons sociale vangnet ook voor toekomstige generaties behouden blijft en hoe we meer mensen aan het werk kunnen helpen. Zo zorgen we voor voorspelbaarheid en stabiliteit die nodig zijn voor langetermijninvesteringen in onze economie. Om dit gesprek met de polder mogelijk te maken, halen we de eerder aangekondigde bezuinigingen op de WW, tegemoetkoming arbeidsongeschikten en WIA van tafel. En ik ben blij te kunnen melden dat we vanochtend de uitnodigingen hebben uitgedaan aan de sociale partners om weer met ons te komen praten over de economie en de arbeidsmarkt. Aankomende woensdag zullen we op het Catshuis een eerste startgesprek met hen hebben. Wat het kabinet betreft is dit dus een nieuwe start om tot afspraken te komen over onze welvaart en welzijn, ook met het oog op de lange termijn economische ontwikkelingen. We hebben in dit land vaker getoond dat we ertoe in staat zijn om op zo’n manier een breed, sociaaleconomisch akkoord te sluiten en we zijn ervan overtuigd dat we dat weer kunnen.

Op de tweede plaats komen we met een definitieve en duurzame oplossing voor box 3. We kiezen ervoor om via een novelle bij het voorstel van Wet werkelijk rendement box 3 zoveel mogelijk onder de vermogenswinst te laten vallen. Vandaag hebben we in de ministerraad de novelle vastgesteld en spoedadvies aan de Raad van State gevraagd. In de Tweede Kamer is de afgelopen twee dagen uitvoerig ook over dit box 3-voorstel gesproken en naar aanleiding hiervan heeft minister Heinen al laten weten da kleinere spaarders en beleggers zullen worden ontzien in het voorstel voor de dekking voor die aanpassingen van box 3. Dat betekent dat het kabinet in rap tempo een aangepast voorstel met de Tweede Kamer zal afstemmen. Er zijn hier tijdens de Financiële Beschouwingen ook door Kamerfracties al verschillende suggesties gedaan en staatssecretaris Heinen, sorry, minister Heinen en staatssecretaris Eerenberg van Financiën gaan hier nu mee verder aan de slag en zullen daar natuurlijk ook de suggesties van een aantal oppositiefracties meenemen.

Tot slot hebben we ook de duidelijke roep in de Kamer gehoord dat werken meer moet lonen en mensen meer moeten overhouden in hun portemonnee. Daarom maken we extra middelen vrij om het koopkrachtpakket verder uit te breiden, in het bijzonder voor werkende Nederlanders. We realiseren ons dat we met deze drie aanvullingen op de Miljoenennota een hele grote stap dichterbij steun in de Tweede en Eerste Kamer zijn, maar we zullen ook in de komende weken bij de verschillende debatten over het belastingplan daar met de Kamer over van gedachten blijven wisselen.

BORGMAN (NOS)

U zei: we hebben in de ministerraad teruggeblikt op een stevig debat bij de Algemene Financiële Beschouwingen. Werden daar dezelfde woorden gebruikt als die bijvoorbeeld de vicepremier van de VVD vanochtend bij de inloop gebruikte, dat het allemaal niet zo'n mooie week is geweest?

JETTEN

Die woorden zijn in de ministerraad niet gebruikt, maar ik zal daar verder niet al te veel over zeggen, maar het was natuurlijk een stevige week, zeker, en daar hebben we het ook met elkaar over gehad.

BORGMAN

Een stevige week, zegt u, hoe kon het gebeuren dat er een plan naar de Tweede Kamer ging, afkomstig van een minderheidskabinet, dat nog geen dag later totaal aan flarden wordt geschoten?

JETTEN

Kijk, wij hebben de afgelopen week, ook in het weekend, echt vele gesprekken gevoerd met oppositiepartijen over welke aanpassingen aan de miljoenennota nodig zijn om steun in beide Kamers te verkrijgen. Bij box 3 ging het dan specifiek over de discussie: hoe kom je zo snel mogelijk bij vermogenswinstbelasting? Dat is nu gelukt met die novelle die nu ook vandaag al naar de Raad van State is gegaan, dat is een enorme stap. In die gesprekken met de oppositie werden er ook heel veel verschillende varianten voor de dekking aangedragen, overduidelijk dat daar geen perfecte mix aan dekking is. Wij dachten als kabinet wel, met het voorstel dat we uiteindelijk dinsdag naar de Kamer hebben gestuurd, daar een goede balans te hebben gevonden tussen alle verschillende partijen en ideeën die daar leefden. Nou blijkt dat er toch nog een paar andere dekkingen moeten worden uitgezocht en dat gaan we gewoon heel rustig doen.

BORGMAN

Maar was het dan een verrassing voor het kabinet dat de Kamer daar zo op reageerde woensdag?

JETTEN

Kijk, we waren natuurlijk niet verrast dat partijen niet te springen staan om die dekkingen, maar we hebben altijd tegen de oppositie ook gezegd: een oplossing voor box 3 zal wel vragen dat we dan ook in box 2 en box 3 dat netjes financieel regelen met elkaar. Het voorstel dat we hebben gedaan voor kleine spaarders en beleggers, was, in onze overtuiging, niet iets heel gortigs, want dat ging terug naar het niveau van 2021. Het gaat over mensen met 50.000 euro of meer spaargeld, en als je een stel bent, meer dan 100.000 euro spaargeld, dat vonden wij een gebalanceerd onderdeel van een pakket aan dekkingen. De Kamer heeft daar nu gezegd: doe dat nou niet, doe dat anders. Dat is voor ons ook helemaal geen principieel punt, voor ons is het principiële punt: laten we box 3 met elkaar oplossen en daar ook de rekening netjes van betalen.

BORGMAN

Dus u stuurt iets naar de Kamer waarvan u zegt: dat is niet te gortig. De Kamer zegt: wij vinden het wel iets te gortig, is dat dan een taxatiefout of een inschattingsfout?

JETTEN

Kijk, wij hebben dit ook in het gesprek met de oppositie wel degelijk ook geschetst als mogelijke dekking, daar is door sommige oppositiepartijen van gezegd: prima, en aan de andere zijde: ik zou het anders doen, dat bleek uiteindelijk toch unisono een punt te zijn waarvan de Kamer denkt: dat kan echt beter. Nogmaals, dan gaan we daar gewoon een ander voorstel voor uitwerken.

BORGMAN

Maar hebben ze dan achter de schermen tegen u gezegd: het is prima, het kan zo?

JETTEN

Dat verschilt heel erg per oppositiefractie, maar er is denk ik, en dat zag u ook in het debat, er is sowieso in de oppositie ook geen eenduidig beeld over hoe dit dan wel zou moeten, en dat is dan in dit geval ook de taak die wij als minderheidskabinet hebben om dan elke keer weer een nieuwe bron van creativiteit aan te boren om met een beter voorstel te komen.

BORGMAN

Maar is het heel gek dat je juist van een minderheidskabinet gevoeligheid zou verwachten van wat er in de Kamer leeft?

JETTEN

En tegelijkertijd is het ook wel aan ons om ook echt concrete voorstellen te doen waar mensen ja of nee tegen moeten zeggen, want anders dan blijft het allemaal een grote grijze massa, dus het is in die zin ook een bewuste stap om te zeggen: wij willen nu graag met die novelle box 3 voor eens en voor altijd oplossen. Daar hoort ook bij een dekking, die dekking die leidt tot veel politieke discussie, maar iemand moet wel een keer een voorstel doen, want anders dan blijven we ook hetzelfde rondje draaien.

BORGMAN

Dat begrijp ik, maar hoe gaat u er nu voor zorgen dat het de volgende keer wat gestructureerder gaat, om het maar voorzichtig te zeggen?

JETTEN

Kijk, ik denk dat de afgelopen week ook heeft laten zien dat de gesprekken die de minister van Financiën en ik met zeven oppositiefracties hebben gevoerd, ook wel degelijk leiden tot enorme stappen vooruit, want we zien dat op de begroting van sociale zaken er nu ruimte is voor de polder om te gaan onderhandelen, dat ook Kamerbreed wordt gezegd: dat moet ook leiden tot hervormingen op het gebied van mensen aan het werk helpen, in bredere zin het koopkrachtpakket nu op meer steun kan rekenen dan tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen het geval was, dus stap voor stap komen we wel een heel eind.

BORGMAN

Dus het was eigenlijk best een hele mooie week?

JETTEN

Het was ook weer een week hard werken, maar uiteindelijk proef ik ook wel bij veel van de oppositiefractievoorzitters echt wel een besef van verantwoordelijkheid in een wereld die zo in de fik staat: laten we in Nederland echt een paar problemen met elkaar oplossen. En als dan de discussie echt nog zit op de dekking van het voorstel, dan denk ik: daar is in Den Haag altijd wel uit te komen met elkaar.

WESTER (RTL)

Meneer Jetten, toch al met al weer wat rommelige week, hoe vindt u zelf echt dat het gaat?

JETTEN

Nogmaals, ik denk dat we een heel grote stap dichter bij een goede begroting voor volgend jaar zijn die in allebei de Kamers op steun kan rekenen. Het is natuurlijk jammer dat de dekking van box 3 een dag of anderhalf zo onder een kookpunt heeft gestaan, waardoor we ook weinig tijd hadden om te discussiëren over een paar hele andere belangrijke elementen in het voorstel. Namelijk: hoe gaan we tot die noodzakelijke hervormingen komen in het sociaal domein? Of hoe fijn is het dat we nu op box 3 versneld naar die vermogenswinstbelasting kunnen?

WESTER

Kunt u zich voorstellen dat veel mensen die naar de debatten kijken, naar de berichtgeving kijken, die zich eerst een hoedje schrikken: wat gebeurt er met mijn spaargeld? Ik ben niet zo'n grote spaarder. Hup. Vlak daarna zegt de minister van Financiën: ik heb het niet helemaal goed berekend, ik zag het ook niet helemaal zo, we gaan het weer helemaal anders doen. Dat maakt toch niet zo'n lekkere indruk?

JETTEN

Nogmaals, wij hebben de inschatting gemaakt dat het voorstel, dat we deden, gebalanceerd was. Als er dan vervolgens zoveel kritiek komt vanuit de Tweede Kamer, dan kun je daar op doodvechten, of je kunt na een dag goed luisteren en zeggen: laten we dan dat onderdeel van de dekking anders gaan vormgeven. En daarmee zie je ook dat de oppositiepartijen eigenlijk heel veel ruimte hebben om ook invloed uit te oefenen en zaken met het kabinet te doen, dus het heeft in die zin ook echt een zuiverende werking.

WESTER

Als we even kijken naar de afgelopen maanden, het heeft heel lang geduurd, stapje voor stapje. Er is iedere keer om gevraagd door de vakbeweging, door Pro onder andere, en ook aan de rechterkant wel, van: haal die bezuinigingen op de sociale zekerheid nou van tafel, of we beginnen het gesprek zonder bedrag opnieuw over hervormingen. De hele tijd wilde het kabinet niet, en nu is het beeld wel dat het kabinet uiteindelijk niet de eer aan zichzelf gehouden heeft, maar gedwongen is, op de knieën gedrukt is door de vakbeweging onder andere om tot dit besluit te komen. Waarom zo lang daarmee gewacht?

JETTEN

Kijk, ook vorig jaar, of eerder dit jaar bij het debat over de regeringsverklaring, was ook het signaal: het punt op de hervorming van de AOW-leeftijd, dat is echt een blokkade om te gaan onderhandelen, die hebben we eigenlijk vrij snel opgelost als kabinet. Maximum dagloon kwam daarna, ook daar een beweging gemaakt. Uiteindelijk was dat onvoldoende om iedereen weer om tafel te krijgen, terwijl dat eigenlijk doodzonde is, want er zitten elke dag meer mensen in de WIA. Het systeem bij het UWV loopt verder vast, slecht voor de arbeidsmarkt, slecht voor de economie, en daar ging het uiteindelijk ons ook als kabinet om: hoe krijg je die werkgevers en werknemers met elkaar om tafel om in de loop van volgend jaar echt wel tot hele serieuze hervormingen te komen? Dus daarom hebben we vorige week besloten: laten we dan dat hele pakket van tafel halen om nu die ruimte voor die gesprekken te maken. Ik ben blij dat de vakbonden ook meteen hebben gezegd: dan schorten we die acties op en aankomende woensdag meteen dat startgesprek.

JETTEN

Ik ben blij dat de vakbonden ook hebben gezegd: ‘dan schorten we die acties op’. En aankomende woensdag meteen dat startgesprek.

WESTER

Maar herkent u zich in het beeld dat de vakbeweging gewoon gewonnen heeft?

JETTEN

Nee, want de vakbeweging zegt ook: ‘wij gaan heel serieus nu onderhandelen omdat we meer mensen aan het werk willen en omdat we willen voorkomen dat zoveel mensen uitvallen door ziekte. Dat we mensen die wel ziek worden een goed vangnet geven, maar ook weer sneller begeleiden naar perspectief’. Dus er is eigenlijk heel weinig discussie over de noodzaak om ons sociale stelsel echt eens even flink beet te pakken. En ik denk dat Nederlanders ook wel van ons mogen verwachten dat we dan niet eindeloos blijven hangen bij de vraag: hoe komen we aan tafel? Maar dat we gewoon aan het werk gaan, gaan onderhandelen en met die voorstellen gaan komen.

WESTER

Ja, maar ze komen nu aan tafel, dat is mooi. Maar daarvoor was wel nodig dat het kabinet de eigen plannen eerst de prullenbak in gooide.

JETTEN

In ieder geval de financiële tabel is daarmee nu van tafel, maar niet de noodzaak om echt een aantal van die grote hervormingen door te voeren. En wij gaan er in ieder geval alles aan doen de komende maanden om dat met de polder voor elkaar te krijgen. Aankomende woensdag dus een startgesprek. Daar zullen we met elkaar ook echt vastpakken welke onderwerpen gaan we in zo'n sociaal akkoord met elkaar oplossen. Sommige dingen daarvan kunnen heel snel. Andere vragen iets meer uitzoek- en denkwerk richting volgend jaar zomer.

WESTER

Uw vicepremier Yesilgöz zei vanmorgen: ‘ja het is allemaal de beeldvorming die heel slecht is in de media. Maar verder gaat het allemaal uitstekend’. Vindt u dat ook?

JETTEN

Nou kijk, ik zou het fijn vinden als we ons nog wat meer ook met een aantal inhoudelijke dossiers zouden kunnen bezighouden, in plaats van vaak in hetzelfde rondje te draaien, zoals we de afgelopen weken denk ik iets te veel hebben gezien. Dus dat trekken we ons ook aan als kabinet. Maar wij zijn wel ook met veel ambitie en in een best wel goede sfeer in dat kabinet gewoon bezig. We zitten niet daar te mokken met elkaar, maar elke dag te denken: hoe kan het wel? En hoe kun je een aantal oppositiepartijen aan boord hijsen om een aantal van die grote doorbraken te realiseren? En dat blijven we gewoon met goede moed doen.

WESTER

Denkt u nu ook dat het hele belastingplan het zo meteen wel gaat halen, met nog steeds die brede steun?

JETTEN

Er zijn volgens mij vier wetgevingsoverleggen nu voor het belastingplan ingepland. En de staatssecretaris zal rondom die debatten ook echt wel met een aantal oppositiefracties nog om tafel gaan om te kijken: waar zijn nog aanpassingen aan het belastingplan mogelijk om tot die zo breed mogelijke steun te komen. En nogmaals, wij geloven echt dat een bredere steun voor het belastingplan ook goed is, vanwege een aantal hele grote hervormingen die daarin zitten.

DE WINTHER (TELEGRAAF)

Meneer Jetten, als ik u goed hoorde, zojuist zei u: ‘stap voor stap komen we een heel eind’. Volgens mij is het deze maand een jaar geleden dat de verkiezingen waren.

JETTEN

Ja.

DE WINTHER

Ik vroeg me af, wat is dan precies de vooruitgang die er met de sociale zekerheid is geboekt, die stappen die u al heeft gezet waar u een heel eind mee komt?

JETTEN

Nou, op sociale zekerheid hebben we een paar dingen gedaan. Op het SZW-domein tot nu toe, maar die zitten vooral op het sneller aan het werk helpen van nieuwkomers in Nederland en statushouders voor de echt grote hervorming op het gebied van WIA, WW. Maar in ook een bredere zin: hoe help je ook kleine ondernemers bijvoorbeeld om het weer aantrekkelijker te maken om mensen aan te nemen. Ja, daar is het eerlijke antwoord: daar heb je echt dat overleg met de sociale partners voor nodig.

DE WINTHER

Je bent dus eigenlijk in een jaar eigenlijk niets opgeschoten?

JETTEN

Te weinig. Sinds de start van het kabinet eind februari hebben we een aantal keren met sociale partners om tafel gezeten. Constateren we dat we eigenlijk over de oplossingen het inhoudelijk best wel eens zijn, maar dat we door de dynamiek in de polder en in de politiek nog niet tot die inhoudelijke onderhandelingen zijn gekomen.

DE WINTHER

Dynamiek in de polder? Wat bedoelt u daarmee?

JETTEN

Nou ja, ik denk dat wij kort na het aantreden van het kabinet zijn er bij de vier grootste spelers in de polder ook vier nieuwe besturen en voorzitters gekomen. Die hebben de afgelopen tijd ook hun punten moeten maken, moeten laten zien waar zij staan als werkgeversorganisatie of als vakbond. En zij vonden dat wij als kabinet nog te weinig ruimte boden om echt een formele onderhandelingen te starten. Maar het goede nieuws is dat we nu na deze zes maanden wel precies weten waar iedereen staat en wat eventueel ook de oplossingen kunnen zijn.

DE WINTHER

Dus als ik u goed begrijp is de profileringsdrang in de polder medeverantwoordelijk voor dat er een jaar niets gebeurd is?

JETTEN

Nee, zeker niet. Ik heb er alleen wel begrip voor. Dat je als je met vier nieuwe voormannen en vrouwen begint in die polder, dat je dan ook niet meteen op dag één met elkaar in een hok kan gaan zitten om te gaan onderhandelen. Zeker niet als je als polder vindt dat wij als kabinet onvoldoende ruimte voor dat gesprek hebben georganiseerd. Dat momentum is wel echt nu. En ik ben ook blij dat vakbonden en werkgevers ook de afgelopen maanden op een aantal van hun dossiers wel degelijk huiswerk hebben gemaakt om te kijken hoe kun je nu ook snel meters gaan maken.

DE WINTHER

Gelooft u in de eenheid van kabinetsbeleid?

JETTEN

Ja.

DE WINTHER

Sluit u uit dat dit kabinet zal bezuinigen op onderwijs?

JETTEN

Ik denk dat het niet nodig zal zijn, omdat wij nu ook hebben gezegd: we maken een pas op de plaats met die bezuinigingen op SZW, zodat we kunnen onderhandelen over een sociaal akkoord. Daar zal ook een besparing uitkomen en onder de streep gaan we zien wat er dan eventueel aan tekort overblijft. En dan zeg ik wel: wij gaan dat dan netjes dekken als er een tekort uitkomt en dan gaan we in het voorjaar, of bij de miljoenennota volgend jaar, als kabinet voorstellen doen om dat binnen de uitgaven te dekken. Dat hebben we al aangegeven. Dus in die zin is er niks uit te sluiten van waar dan die extra besparingen gaan landen. Maar ik werp echt verre van me het beeld dat deze week ontstond alsof dat daar een gigantische opgave uitkomt. Want dat zou betekenen dat er niet hervormd kan worden in de sociale zekerheid en dat geloof ik niet.

DE WINTHER

U bent wel druk mee met het vechten tegen de beeldvorming.

JETTEN

Nou nee het is gewoon onderdeel van ons dagelijks werk.

DE WINTHER

Nee omdat u zegt: ‘er is een beeld ontstaan’. Maar volgens mij heeft Nederland de minister van onderwijs gezien voor de camera notabene, die zegt: ‘er wordt niet bezuinigd op onderwijs’. Dan is het toch niet de beeldvorming, dat is uw eigen minister die dat zegt.

JETTEN

Ik bedoel daar, en dat zei ik volgens mij net wel een stuk preciezer dan dat u mij nu parafraseert, het beeld dat er miljarden zullen moeten worden bezuinigd, en dat is gewoon niet onze overtuiging.

DE WINTHER

Ik heb het niet over miljarden gehad.

JETTEN

Nee, maar dat is het beeld dat mij de afgelopen dagen af en toe werd voorgehouden en dat herkennen we gewoon als kabinet echt niet, omdat we zien en geloven dat je binnen de sociale zekerheid, als je echt daar een aantal keuzes maakt daar ook fors kan besparen. En dan hebben we het in het voorjaar echt over een andere vraag.

DE WINTHER

Heeft minister Letschert voor haar beurt gesproken?

JETTEN

Nee, dat denk ik niet.

DE WINTHER

Hoezo was er dan een brief voor nodig om te zeggen dat zij het eens is met datgene wat de minister van Financiën de Kamer instuurt, namelijk dat geen ministerie is uitgezonderd bij een eventuele bezuinigingsoperatie, behalve justitie, veiligheid, defensie en infrastructuur?

JETTEN

Omdat in dat geval een lid van de Tweede Kamer aan de minister van Financiën vroeg om een informatiebrief en dan krijgt hij altijd netjes.

DE WINTHER

Ja, ja, dus wat u betreft heeft ze niks verkeerd gedaan door te zeggen: ‘er wordt niet bezuinigd op het onderwijs’.

JETTEN

Nee, ik denk als je de vraag krijgt zoals zij die kreeg, alsof er volgend jaar miljarden moeten worden bezuinigd, dan is het collectieve antwoord van het kabinet nee. Dat heeft de minister van Financiën ook in het debat aangegeven, omdat wij nu inzetten op een sociaal akkoord met een aantal noodzakelijke hervormingen, die ook onder de streep echt forse besparing kunnen opleveren.

DE WINTHER

Snapt u dat mensen in het land op een gegeven moment echt niet meer begrijpen wat het kabinet nou precies van plan is als ministers uitspraken doen waar ze later dan weer op terug moeten komen in brieven, die weer door een collega moeten worden verstuurd?

JETTEN

Nou, ik denk in de algemene zin dat Nederlanders vooral willen weten: wat lossen we op hier in Den Haag en aan de eindeloze politieke debatten die we de afgelopen weken hebben gezien. Veel Nederlanders denken: ik begrijp er weinig van. Ik wil gewoon weten waar komen de nieuwe huizen, hoe word ik sneller aan de baan geholpen, wat moet ik aan het eind van de maand aan belasting betalen.

AKKERMAN (WNL)

Minister Letschert zei ook dat als het niet lukt, dat als die gesprekken uit de polder niet genoeg opleveren, dat Hans Vijlbrief dan ook weer op zijn SZW-begroting moet kijken of daar toch wat geld te halen valt. Die zei vervolgens gisteravond bij Eva: ‘dat zegt ze alleen maar omdat ze niet wil dat het bij haar begroting terechtkomt, maar dat gaat niet gebeuren’. Welke van de twee heeft gelijk?

JETTEN

Nou, onderaan de streep zullen we als kabinet in het voorjaar en bij de miljoenennota bezien of dat sociaal akkoord minder besparingen oplevert dan we eerder hadden gedacht. En dat restant zullen we moeten inboeken in de begroting. Gaan we dan op dat moment gewoon goed wegen hoe dat het beste kan.

AKKERMAN

Dus de vraag is: kan dat restant wel of niet eventueel terechtkomen op de begroting van sociale zaken?

JETTEN

Ja, maar het begint bij de vraag, wat levert het sociaal akkoord op en daarna gaan we kijken hoe we een eventueel restant moeten inboeken. Dus het heeft ook niet zo heel veel zin om daar een eindeloze ‘alsdan-discussie’ over te voeren. We weten nog niet waar het over gaat.

AKKERMAN

Nou ja, Jesse Klaver heeft deze week gezegd: ‘de bezuinigingen zijn van tafel’. En er is me ook verteld dat ze niet terugkomen bij sociale zaken. U zegt nu eigenlijk dat het dus helemaal niet zo hoeft te zijn.

JETTEN

Nee, ze zijn nu van tafel. Dat is ook wat het...

AKKERMAN

Maar ze kunnen wel terugkomen bij sociale zaken?

JETTEN

Nee, maar uiteindelijk onderaan de streep levert natuurlijk een hervorming van de WIA bijvoorbeeld minder instroom in de WIA op. En dat zal leiden tot minder kosten voor de sociale zekerheid. Maar we weten nu nog niet wat de precieze besparingen gaan zijn, want dat hangt af van keuzes die werkgevers en werknemers in overleg met het kabinet gaan maken.

AKKERMAN

Dat die bezuiniging eventueel op onderwijs terecht zou komen van meer dan een miljard, dat kwam uit die tabel over de prijsbijstelling. Schrok u daar zelf ook van toen dat in één keer openbaar werd?

JETTEN

Nee, want dat is een technische boeking om nu de SZW-begrotingen van tafel te kunnen halen. En zoals de minister van Financiën dat heel helder heeft uitgelegd bij de financiële beschouwing, we gaan nu eerst onderhandelen over een sociaal akkoord. Daar volgt iets uit en dan wordt bij voorjaarsnota en bij miljoenennota worden die hervormingen verwerkt en een eventueel restant zal dan weer moeten worden ingepast in de begroting. Dat is een heel normaal proces.

AKKERMAN

Ja, maar een technische boeking betekent toch wel dat als u er onderling dan niet uitkomt in het voorjaar, dat het uiteindelijk bij onderwijs terecht komt?

JETTEN

Dat je dan op dat moment met elkaar gaat wegen hoe je dat in de begroting inpast.

AKKERMAN

Ja, oké. Er stond in die begeleidende brief bijvoorbeeld wel: ‘uitgezonderd van die prijsbijstelling zijn defensie, justitie en veiligheid en infrastructuur’. Als u zegt dat die bezuiniging niet bij onderwijs terecht moet komen, had D66 dan niet gewoon moet onderhandelen dat ook onderwijs in het rijtje stond?

JETTEN

Nee, we hebben heel bewust INW daarvan uitgezonderd vanwege de grote opgave die er nu is op het achterstallig onderhoud. Daarvoor hebben we in de miljoenennota ook extra geld vrijgemaakt en dat is nodig om nu ook versneld aan te tonen bijvoorbeeld welke brug- en viaducten eerder in onderhoud kunnen en welke projecten kunnen doorgaan. En daar gaan we de komende maanden een aantal grote keuzes maken, dus vandaar dat die uitzondering in die brief is opgenomen.

AKKERMAN

En dat was voor onderwijs niet nodig om dat uit te zonderen?

JETTEN

Nee, omdat u daarmee ook de suggestie kan wekken dat er een miljardenbezuiniging volgend jaar zal moeten worden ingevuld. En dat geloven we gewoon niet als kabinet, omdat we nu eerst een aantal grote hervormingen willen uitonderhandelen.

AKKERMAN

Heeft u eigenlijk sinds u dit werk doet al iets meer begrip gekregen voor de werkwijze van uw voorganger Dik Schoof?

JETTEN

Nou, voor iedereen die een politieke functie bekleedt, want het zijn gewoon hele lange dagen, maar tegelijkertijd ook hele mooie dagen. Want het is een hele mooie rol die je mag vervullen.

AKKERMAN

Ja, want u heeft hem er natuurlijk nogal wat dingen verweten. Onder andere het feit dat veel beslissingen vooruitgeschoven werden. U schuift eigenlijk nu ook dit probleem weer naar het voorjaar op.

JETTEN

Nou, dat ben ik niet met u eens, want we gaan volgende week woensdag beginnen met gesprekken met de sociale polder. En daarmee zitten we voor het eerst in jaren weer met vakbonden en werkgevers om tafel. Om een aantal hele grote keuzes te maken hoe we meer mensen in dit land aan het werk kunnen helpen. En de economische groei fors kunnen aanjagen.

AKKERMAN

Ja, en dat is pas een jaar nadat u bent beëdigd als premier.

JETTEN

Nou, een jaar nadat de verkiezingen zijn geweest. Zes maanden geleden ben ik beëdigd als minister-president…

AKKERMAN

(onverstaanbaar, red.)

JETTEN

Nee oké, maar als je daar echt keuzes maakt voor WIA en een aantal andere zaken, dan zijn dat keuzes die tien jaar meegaan. En die kunnen ook alleen, en dat staat ook in het coalitieakkoord, die kunnen alleen als je dat samen met de sociale partners doet.

AKKERMAN

Uw oordeel over Dick Schoof is achteraf niet milder geworden?

JETTEN

Nou, ik heb af en toe stevige debatten met hem gevoerd, maar ik heb hem ook regelmatig geprezen voor de bijna onmogelijke klus die hij heeft geklaard in die coalitie.

VAN BEURDEN (SBS 6)

Premier Jetten, inmiddels iets meer dan een half jaar premier. In de tussentijd is het AOW-plan van tafel gegaan. Geen steun voor de gewenste verhoging van het eigen risico. De vrijheidsbijdrage voor burgers is komend jaar geschrapt. De bezuinigingen voor de sociale zekerheid zijn afgezwakt, uitgesteld en inmiddels volledig van tafel. De box-3-oplossing is twee dagen nadat die is gepresenteerd alweer deels de prullenbak in. Ja, tempo waarop u dingen weg moet geven aan de oppositie ligt erg hoog. En ondertussen is er nog steeds voor een groot deel begrotingen geen steun, voor het belastingplan ook nog niet. Heeft u de juiste werkwijze te pakken?

JETTEN

We hebben het grootste wetgevingspakket op migratie in 25 jaar door beide kamers geloodst. Nieuwe woningbouwlocaties aangewezen. De vergunningverlening voor stikstof gaat binnenkort weer op gang komen. Er is een noodwet om netcongestie sneller op te lossen. Een actieplan om 100.000 statushouders sneller de taal te leren en aan het werk te helpen. Forse investeringen in toponderwijs en toponderzoek. Een nieuwe nationale investeringsinstelling om economische groei aan te jagen. Dus in die zes maanden hebben we volgens mij meer wetgeving al door de beide kamers geloodst dan voorgaande kabinetten in die periode konden, dus ik ben daar helemaal niet ontevreden over. Tegelijkertijd voelen we ook enorme urgentie om ook op die sociale zekerheid en op de versimpeling van het fiscale stelsel ook die grote stappen te zetten. En ik geloof wel dat deze debatten die we deze weken hebben ook echt helpen om ook dat dichterbij te brengen.

VAN BEURDEN

U vindt niet dat uw manier van regeren nogal duur is?

JETTEN

Nou kijk, onderaan de streep moet de rekening wel betaald worden. En daar zijn wij bereid om af en toe ook onze plannen aan te passen, maar specifiek op box 3. Het belangrijkste deze zomer volgens heel veel partijen was kom met een wetvoorstel zodat we meteen naar vermogenswinstbelasting kunnen. Dat ligt nu sinds vanmiddag bij de Raad van State. Maar die rekening zal ook wel netjes betaald moeten worden. En daar hebben we de komende weken echt nog wel wat werk te verzetten.

VAN BEURDEN

Wordt het niet eens tijd dat u kiest met wie u wilt samenwerken? Zodat u niet alleen dingen weg moet geven, maar misschien ook een keer wat terug kunt vragen?

JETTEN

Ja, tegelijkertijd blijf ik dan ook herhalen, net als de rest van het kabinet, dat wij op een aantal grote hervormingen dat echt ook met breed draagvlak willen doen. Juist vanwege de maatschappelijke onrust die er op sommige thema's heeft gezeten de afgelopen jaren. We willen voorkomen dat dat ook na de eerstvolgende verkiezingen weer radicaal anders moet. Want daar heeft het land ook niks aan.

VAN BEURDEN

Toch blijft de oppositie zeggen: ‘ja dat breed draagvlak, dat zal allemaal wel, daar zitten wij niet op te wachten’. Waarom kiest u niet? Wat weerhoudt u daartegen?

JETTEN

Omdat wij het echt voor het land en voor het verantwoordelijkheidsgevoel beter vinden om toch te proberen op een aantal dossiers niet zozeer naar een platte links-rechtsdiscussie te kijken, maar gewoon naar de vraag: kan je soms ook naar andere minderheden luisteren, iemand iets gunnen en daarmee tot een beter gedragen voorstel komen?

VAN BEURDEN

In de formatie vond u dat kiezen helemaal nog niet zo moeilijk, toen wilde u gewoon met Pro.

JETTEN

Ja, maar dat was ruim voordat we uiteindelijk gingen onderhandelen om tot dit kabinet te komen, en we hebben vervolgens met deze drie partijen er ook heel bewust voor gekozen om een superambitieus coalitieakkoord neer te leggen, maar wel ook meteen met de inleiding van het coalitieakkoord: we zullen het samen moeten doen.

VAN BEURDEN

Is dit nou het meest stabiel, dat brede draagvlak?

JETTEN

Het levert boeiende politieke discussies op, maar het is wel het meest…

VAN BEURDEN

Wat levert het land daaraan, die boeiende politieke discussies?

JETTEN

Ik denk dat het land daar soms ook een beetje moe van wordt, maar als je uiteindelijk grote wetgeving of grote hervormingen met breed draagvlak door beide Kamers weet heen te loodsen, dan is er meer garantie dat je daar ook jaren mee vooruit kan en dan is dat ook de investering aan de voorkant waard.

VAN BEURDEN

De komende tijd moet dus nog die steun gevonden gaan worden voor onder andere dat belastingplan, welke meerderheid ziet u daarvoor?

JETTEN

De staatssecretaris heeft nu vier maandagen op rij daar debatten over met de Tweede Kamer en die zal een brede ronde maken om te kijken welke wensen en ideeën er nog zijn bij de oppositie, dus daar laat ik hem even alle ruimte om die gesprekken te voeren.

VAN BEURDEN

U ziet vast wel met welke partijen dat mogelijk zou zijn?

JETTEN

Sommige partijen hebben al heel concreet aangegeven wat ze nodig hebben voor steun voor het belastingplan en andere nog wat meer hoog over, dus dat vraagt ook nog even wat meer uitkristalliseren van de wensen.

VAN BEURDEN

Uw minister van Financiën is vanmorgen te noemen: daarvoor werk ik nu met JA21 en de SGP samen.

JETTEN

Dat zijn onder andere twee van de partijen die heel concreet al hebben aangegeven wat ze gewijzigd willen hebben.

VAN BEURDEN

Dus dat belastingplan gaat over rechts?

JETTEN

We hebben nog ruim een maand om al die debatten uit te lopen.

ORNSTEIN

Ik heb eigenlijk een hele simpele vraag: waarom houdt Nederland zich zo strikt aan die 3%-regel van de Europese Unie? Want als hij daar eens wat makkelijker mee zou zijn, dan zouden een heleboel problemen snel opgelost worden.

JETTEN

Als ik het goed zeg uit mijn hoofd, na de VWS-begroting en de SZW-begroting is de grootste uitgave de komende jaren de rentelasten. Dus niet een van de andere grote ambities van Nederland of dit kabinet, maar gewoon wat we moeten betalen voor de leningen die we hebben uitstaan, en daarom vinden wij het verstandig om het tekort op de begroting binnen de perken te houden.

ORNSTEIN

Maar nu bent u een van de allerbraafste jongetjes van de Europese Unie, u ziet straks uw voorzitter van het Europees Parlement. Om even een voorbeeld te geven: Polen min 6,5%. Frankrijk min 5,8%, heel veel problemen zouden opgelost zijn als u toch iets makkelijker met die 3%-regel bent, of zegt u: dat is politiek voor mij niet te doen?

JETTEN

Nee, want onder andere in Frankrijk loopt de rente op de staatsschuld echt gigantisch op en zitten ze nog met veel meer handen in het haar over hoe ze daar nog tot fatsoenlijke begrotingen komen, dus ik denk dat in die zin een beetje netjes voor je schatkist zorgen in Nederland ons ook in staat stelt om echt gewoon nog goed voor de volgende generatie te zorgen.

ORNSTEIN

Maar hebt u er wel met uw collega Heinen over gehad: misschien is het toch slim om iets meer dit te laten vieren?

JETTEN

Ik behoor ook binnen mijn partij wel tot de strengeren als het gaat om het saldo.

ORNSTEIN

Dus daar komt geen verandering in?

JETTEN

Wat mij betreft niet.

ORNSTEIN

Dus ook de komende jaren niet?

JETTEN

Nee.

ORNSTEIN

Dank u wel.

KEULTJES (AD)

Meneer Jetten, ander onderwerp. De gemeenteraad van Oldebroek heeft gisteravond besloten om de regenboogvlag in de ban te doen, dat hadden ze al eerder aangekondigd dat zij dat wilden doen, maar ook het hele LHBTI+-beleid is van tafel. Nu had die gemeente sinds 2021 een plan van aanpak om de veiligheid, weerbaarheid en sociale acceptatie te vergroten, daar stoppen ze nu helemaal mee, wat vindt u daarvan?

JETTEN

Ik heb dit niet op de voet gevolgd, maar ik denk als je de cijfers van de afgelopen weken op je laat inwerken met echt hard afnemende acceptatie van de LHBTI+-gemeenschap, dan hoop ik eigenlijk dat ook gemeentes zich de vraag stellen: wat kunnen wij doen om dit tij te keren en te zorgen dat we voor iedereen een veilige en vrije samenleving zijn, ook voor de LHBTI+-gemeenschap?

KEULTJES

Een van de coalitiepartijen vierde dit besluit als zijnde historisch, en als ik u goed begrijp dan zegt u: dat gaat dan de verkeerde kant op?

JETTEN

En dan vraag ik me eerlijk gezegd ook af wat een vlag met een paar vrolijke kleuren nou precies zo ingewikkeld is voor deze partij.

KEULTJES

Een van de coalitiepartijen in die gemeente is de SGP, heeft dat nog gevolgen voor de samenwerking van uw kabinet met die partij?

JETTEN

Ik heb hier in Den Haag altijd hele goede open discussies met de SGP over allerlei thema's die soms ook gevoelig liggen. Ik was zelf gisteren overigens bij een middelbare school in Apeldoorn op werkbezoek, het Fruytier College, een van de strengst gereformeerde scholen van Nederland, en op verzoek van de leerlingen ben ik met hen in gesprek gegaan over alles wat met LHBTI'ers te maken heeft, dat was een van de meest genuanceerde discussies die ik in de afgelopen maanden over dit onderwerp heb gevoerd, met onwijs veel begrip van beide kanten, en dat gaf mij ook weer een beetje hoop dat we ons soms ook niet gek moeten laten maken door het rellerige van de dag, maar vooral met mensen in gesprek moeten blijven gaan hierover. Omdat ik denk dat uiteindelijk de meeste Nederlanders toch gewoon willen dat we elkaar met respect bejegenen en elkaar ook een beetje vrijlaten in het leven. Dus we kunnen een voorbeeld nemen aan de scholieren van die school.

KEULTJES

U noemt het het relletje van de dag, maar voor de inwoners van Oldebroek die LHBTI zijn, is dat wellicht wel wat meer impactvol dan dat?

JETTEN

Ik kan me heel goed voorstellen dat je als inwoner die misschien te maken heeft met discriminatie, intimidatie of wat dan ook, hoopt dat je lokale politiek en je lokale overheid er ook voor jou is.

JONKER (NOS)

Over het onderzoek van en naar de Oranjes en het kolonialisme. Wat vond u van de uitkomsten?

JETTEN

Laat ik op de allereerste plaats zeggen dat ik echt diep onder de indruk ben van het feit dat Zijne Majesteit de Koning zelf om dit onderzoek heeft verzocht, daar maximale medewerking aan heeft verleend, waardoor er een heel grondig en onafhankelijk onderzoek is uitgevoerd naar de rol van de Oranjes in de afgelopen eeuwen als het gaat om de koloniale geschiedenis van Nederland. Daardoor geeft het ook een heel interessant inkijkje in een aantal hele belangrijke momenten en afwegingen die daar zijn gemaakt, en dat is denk ik een heel goed onderdeel van het vervolg op de excuses die door de Nederlandse regering en de Koning zelf zijn uitgesproken. En ik hoop dat het ook kan bijdragen aan verzoening met iedereen die pijn heeft ondervonden door dat koloniale verleden.

JONKER

Want dit is niet het einde, zegt de Koning erop, hoe zou het verhaal wat u betreft nu verder moeten gaan, wat moet ermee gebeuren?

JETTEN

Ik denk, als je het hele onderzoek echt op een rij zet, het zijn namelijk een aantal boeken, dan is het ongeveer zo breed, dus ik hoop dat iedereen met interesse in dit onderwerp ook de tijd neemt om het goed te lezen en een aantal zaken op zich in te laten werken. En we zijn natuurlijk al langer ook bezig met een aantal trajecten om voortdurend met verschillende gemeenschappen in Nederland, Caribisch Nederland, Suriname, te blijven praten over die koloniale geschiedenis, over het teruggeven van kunst bijvoorbeeld aan landen van herkomst, het Slavernijmuseum dat in Amsterdam gaat worden geopend, maar ook heel veel mooie maatschappelijke en culturele initiatieven over de hele wereld die allemaal kunnen bijdragen aan goede verzoening en afsluiting die we toch samen moeten doorleven.

JONKER

U refereert er al aan, er zijn excuses gemaakt voor de Atlantische slavernij en voor het geweld bij de Onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië, maar er is veel meer gebeurd in die jaren, moet daar dan apart excuses voor gemaakt worden?

JETTEN

Daar zie ik niet aanleiding toe, ik denk ook niet dat per se heel veel mensen daar nu op zitten te wachten. Wat ik merk in de gesprekken die ik voer met bijvoorbeeld de Surinaamse of Caribische gemeenschap in Nederland of in die landen, is dat ze nu vooral ook met elkaar vooruit willen kijken van: wat kunnen we nu doen aan gezamenlijke initiatieven om tot meer kansengelijkheid te komen of om ook meer bewustzijn in de samenleving te creëren over hoe die doorwerking van het koloniale verleden nog is. En ik denk dat het uiteindelijk ook daarbij begint. Wij hebben als regering en het staatshoofd excuses gemaakt, omdat wij vonden dat dat nodig was. Het is ook aan anderen om die excuses te aanvaarden en met ons te kijken hoe de weg vooruit weer is in te slaan.

JONKER

De Oranjes vonden het jarenlang, generatieslang gerechtvaardigd wat er gebeurde. Maar het onderzoek zegt ook, zonder hen was het ook gebeurd. Wat eigenlijk meer nadruk weer legt bij de staat. Moet er dan een vervolgstap van het kabinet komen?

JETTEN

Daar zijn we volop mee bezig, want na de excuses die destijds door premier Rutte zijn uitgesproken, loopt er nu een meerjarig programma. Ik denk dat het alleen maar extra waardevol is dat de koning destijds ook zelf die excuses heeft gemaakt, maar ook zelf het initiatief tot dit onderzoek heeft genomen. Het is wereldwijd echt uniek, dit inkijkje wat we nu krijgen. En daarmee laat hij ook zien dat hij een hele grote verantwoordelijkheid pakt om dit deel van onze geschiedenis recht in de ogen aan te kijken.

JONKER

Er zijn natuurlijk verschillende meningen over wat hiermee moet gebeuren, maar er is ook een roep om een herstelfonds. Wat denkt u daarvan?

JETTEN

Wij hebben als onderdeel van de excuses die het Nederlandse kabinet heeft gemaakt een aantal programma's lopen, meerjarig, waar we ook forse financiering voor hebben uitgetrokken. En daarmee pakken we die verantwoordelijkheid ook.

STANS (NIEUWSUUR)

Premier, Jetten, een heel ander onderwerp: het Kremlin waarschuwde of dreigde eerder deze week dat Europese wapenfabrieken een legitiem militair doelwit zijn. Hoeveel zorgen heeft u daarover?

JETTEN

We zien eigenlijk dagelijks dat Rusland op allerlei manieren in Europa infiltreerde. Ik denk dat het meest heftige incident recentelijk is geweest: een drone boven de luchthaven van Leipzig, wat echt met grote gevolgen had kunnen aflopen. En zo zien we allerlei manieren waarop de Russen het NAVO-bondsgenootschap en de EU aan het uittesten zijn. Wij moeten ons daar tegen wapenen, ons tegen verdedigen, ook assertief optreden. Dat is ook de reden waarom ik gisteren met de secretaris-generaal van de NAVO, de heer Rutte en de Duitse bondskanselier op bezoek was bij het gezamenlijke Nederlands-Duitse landmacht korps dat nu ook de verantwoordelijkheid draagt om Estland en Letland te verdedigen tegen eventuele Russische dreigingen.

STANS

Ook in Nederland zijn er wapenfabrieken die wapens maken die naar Oekraïne gaan. Dronefabrieken bijvoorbeeld in Hengelo. Schat u de kans realistisch in dat daar ook een aanslag plaats kan vinden?

JETTEN

We moeten gewoon elk signaal op dat vlak heel serieus nemen. En u kunt er dus ook op rekenen dat we als Nederlandse overheid en soms ook samen met bedrijven of maatschappelijke organisaties, alle nodige maatregelen nemen om onszelf ook goed te beveiligen en te beschermen tegen dreigingen die van buiten kunnen komen.

STANS

Maar kun je daar veel tegen doen? Of uiteindelijk overkomt het je ook als het Kremlin het echt wil?

JETTEN

Je kunt daar heel veel tegen doen, maar wat we vooral ook moeten doen is met voldoende afschrikking laten zien dat we niet bang zijn voor de Russische federatie. Zij zijn de oorlog in Oekraïne nu aan het verliezen met gigantische aantallen slachtoffers aan het front. Met grote schade aan de Russische economie. En we moeten heel duidelijk maken dat de investeringen die we doen in Defensie, de betere Europese samenwerking op het gebied van inlichtingen en Defensie, dat wij daarmee de Russen aankunnen. En dat ze kunnen proberen wat ze willen, maar dat ze niet voor ons gaan winnen, en dat we ze daarmee ook tegenhouden om meer van dit soort acties uit te voeren.

STANS

Maar moet er tegelijkertijd ook rekening mee worden gehouden dat zo'n waarschuwing of bedreiging ook realiteit kan zijn? Dat zo'n aanslag ook plaats kan vinden in Nederland?

JETTEN

Er zijn nu geen acute aanwijzingen dat dat in Nederland gaat gebeuren, maar we moeten overal op voorbereid zijn. Wij doen dat met alle veiligheidsdiensten en met onze internationale partners, maar we leven in een tijd waar er allerlei conflicten en hybride dreigingen zijn. Waarbij naast de dreiging van aanslagen er ook momenten kunnen zijn waarop bijvoorbeeld ons elektriciteitsnetwerk of ons digitale netwerk worden gesaboteerd, en dat is ook de reden waarom we al langer mensen adviseren om je ook thuis goed voor te bereiden met bijvoorbeeld het noodpakket, en goed na te denken over: hoe kan ik in geval van verstoringen toch de dag doorkomen?

STANS

Dit gaat heel specifiek over wapenfabrieken, en is de les ook niet van de afgelopen jaren dat als het Kremlin ergens mee dreigt dat je zo'n waarschuwing of bedreiging zeer serieus moet nemen?

JETTEN

Dat doen we al langere tijd, dus we nemen alle mogelijke maatregelen die kunnen om ons land of specifieke locaties veilig te houden. Maar we gaan ons ook niet laten intimideren door taal uit het Kremlin. Want Nederland is een van de grootste supporters van Oekraïne. En we zijn ook een steeds belangrijkere rol aan het spelen in de Europese defensie-industrie, onder andere omdat Nederlandse technologie echt top of the bill is als het gaat om drones. Die worden ook in Nederland gefabriceerd, dus dat leidt hier ook tot banen, werkgelegenheid, economische groei, en daar gaan we niet mee stoppen omdat er in Moskou iemand niet zo blij met ons is.

STANS

Dank.

VRAAG (ANP)

Premier Jetten. Eerst nog over het koloniale verleden: de directeur van het NiNsee zei in een reactie: onderzoek krijgt maatschappelijke betekenis wanneer nieuwe historische inzichten bijdragen aan bewustwording. U zei zelf al: het zijn dikke boeken. Wat kunt u doen om die kennis te delen met de samenleving?

JETTEN

Dat vind ik een hele mooie vraag, want ik denk dat in deze boeken zit gewoon heel veel waar je bijvoorbeeld voorlichting op scholen mee zou kunnen verrijken. Of die niet alleen in het Slavernijmuseum, maar wellicht ook in andere musea die stilstaan bij de Nederlandse geschiedenis toch weer een ander inkijkje kan geven in de tijdsgeest uit bepaalde periodes, de rol die de staat daarin heeft gespeeld, en ik geloof dus ook niet dat miljoenen Nederlanders nu die hele rij boeken zullen gaan doornemen. Dus goede vraag om eens te kijken: hoe kunnen we dat ook toegankelijk maken en ook gebruiken bij voorlichtingslessen en in de culturele sector?

VRAAG

Dus denkt u bijvoorbeeld aan het bijschaven van het curriculum of de Canon van Nederland?

JETTEN

Als onderdeel destijds van de excuses is al goed naar het curriculum gekeken en onder andere Anton de Kom, belangrijke vrijheidsstrijder uit Suriname, toegevoegd aan onze Canon. Maar we hebben bijvoorbeeld ook later dit jaar nog een aantal vieringen in het Caribisch deel van het Koninkrijk, het lijkt me een heel goed moment om dan ook met hen door te spreken: wat zou dit onderzoek nog kunnen betekenen ook voor het vervolg dat we op de eilanden geven aan de excuses en alles wat daarna komt?

VRAAG

Dan weer heel iets anders, infrastructuur. Uw collega's Vincent Karremans en Annet Bertram zijn nu aan het kiezen welke projecten wel en niet mogen doorgaan om die miljarden tekorten te verzachten, in hoeverre bent u daarbij betrokken?

JETTEN

De staatssecretaris en de minister hebben nu een ronde ook door het land gemaakt om met medeoverheden daarover van gedachten te wisselen. We spreken binnenkort in het kabinet eerst in klein comité en daarna in de ministerraad over het afweegkader dat I&W daarvoor maakt, en wat ik er tot nu toe van weet, komt daar echt een hele goed afgewogen lijst uit van welke projecten we kunnen doorzetten en waar we extra aandacht gaan geven aan achterstallig onderhoud, dus ik ben zeer te spreken over het werk van beide collega's op I&W.

VRAAG

Het raakt natuurlijk meer belangen dan alleen de infrastructuur, ook natuur, woningbouw, defensie, wat doet u om ervoor te zorgen dat al die belangen van die verschillende ministers goed bij elkaar komen in die keuzes?

JETTEN

De afgelopen twee weken heeft de minister van I&W ook met verschillende collega's in het kabinet daarover gesproken. Dus juist ook om te kijken: wat is de impact op economische ontwikkeling, op woningbouw, de projecten die we door willen laten gaan? Is daar ruimte op het gebied van stikstof of energie bijvoorbeeld? Dus dat is allemaal onderdeel van het afweegkader en dat levert volgens mij aan het eind van deze maand definitieve besluitvorming in de ministerraad.

VRAAG

Zo te horen laat u het vooral aan hen?

JETTEN

Zij zitten echt gewoon in een heel goed, ordentelijk proces, samen met de collega's in het kabinet die dit het meeste aangaat, maar vooral ook met de medeoverheden, het zijn toch uiteindelijk projecten in de regio's, dus we willen daar ook de medeoverheden niet mee overvallen.

VRAAG

Zij zijn scores aan het uitdelen voor elk project om zo objectief mogelijk te bepalen wat er dan wel en niet kan doorgaan, daarbij zeggen ze: beloftes die eerder zijn gemaakt aan medeoverheden tellen niet mee. Maar wat zijn beloftes van de overheid dan überhaupt nog waard, hoe hard moet je zo'n belofte op papier zetten dat overheden het nog wel vertrouwen straks?

JETTEN

Door dus met die scores te werken, is het eigenlijk een hele objectieve manier van het prioriteren van projecten in de tijd, ik denk dat dat een goede manier is, omdat ook in het verleden, en daar heb ik ook vanuit de Kamer vele jaren meegemaakt, soms ook projecten aan een wensenlijst werden toegevoegd zonder dat we eigenlijk wisten: kan het überhaupt? Dus nu door deze veel objectievere scores denk ik ook dat uiteindelijk ook de medeoverheden zullen kunnen instemmen met het voorstel dat I&W zal doen.

VRAAG

Snapt u de onrust onder die medeoverheden dat beloftes die eerder aan hen zijn gedaan, straks van tafel gaan?

JETTEN

Natuurlijk. Elke wethouder en gedeputeerde wil het liefst dat zijn of haar project bovenaan de lijst eindigt, maar dat gaat helaas niet lukken als we moeten kiezen in schaarste.

MEBIUS (VOLKSKRANT)

Meneer Jetten, ik stelde u vorige week een aantal vragen over María Corina Machado en haar poging om naar Venezuela terug te reizen via Aruba en Curaçao. De minister van Transport van Aruba zegt vandaag in onze krant dat die hele kwestie is gecoördineerd met Nederland. De directeur van de Curaçaose luchtvaartautoriteit heeft intussen bij de NOS gezegd dat het bevel van hogerhand kwam om Machado niet te laten landen, kunt u iets meer vertellen over hoe dat is gegaan, welke rol Nederland heeft gespeeld?

JETTEN

In de algemene zin kan ik zeggen, maar dat weet u ook, dat alles wat met Buitenlandse Zaken en diplomatie te maken heeft een Koninkrijksaangelegenheid is, en dat betekent dat het ministerie van Buitenlandse Zaken dat altijd coördineert met de autonome landen, in dit geval Aruba en Curaçao.

MEBIUS

Dus dit is gecoördineerd, het niet laten landen van Machado?

JETTEN

Je kan over, en net als vorige week, ook nu geen uitspraken doen over de pogingen van in dit geval Venezuelaanse oppositie om terug te reizen naar Venezuela, maar als de directeur van Curaçao zegt dat er contact is, dat is logisch want er is altijd contact met alles wat buitenlandse of diplomatieke zaken betreft.

MEBIUS

Hij zegt niet: er is contact, hij zegt: er was contact over deze kwestie en ik kreeg van de hogerhand doordat ik haar niet mocht laten landen.

JETTEN

Maar u weet ook: wij zijn al langere tijd een van de grotere steunpilaren van de democratische oppositie in Venezuela, ik heb ook tijdens de AVVN de interim-president aangesproken op, wat ons betreft, het gebrekkige tempo aan democratische hervormingen, het belang ook van veilige terugkeer van de oppositie naar Venezuela, en waar we kunnen, zullen we hen daar ook goed bij ondersteunen.