Verantwoordingsdag 2026: toespraak minister Heinen in de Tweede Kamer

Dank u wel, voorzitter.
Als ik u twee jaar geleden had voorspeld
wat we het afgelopen jaar zouden meemaken, had u het niet geloofd.
In de politiek kunnen jaren voorbijgaan
waarin nauwelijks geschiedenis wordt geschreven.
Maar soms zijn er momenten waarop de geschiedenis voor jaren wordt herschreven.
Het afgelopen jaar kende veel van die momenten.
Dit is de tijd waarin wij nu leven:
met grote veranderingen en verschuivingen op de geopolitiek.
En voorzitter, waar ik het afgelopen jaar ook was,
of dat nu hier in de Kamer was, de Europese Raad, het IMF of de G20,
telkens stond er één thema centraal.
De toegenomen onzekerheid in de internationale economie.
We zien toenemende onzekerheid over onze veiligheid,
nieuwe handelstarieven en spanningen binnen het traditionele bondgenootschap.
Recent het conflict in het Midden-Oosten met een grote energieschok als gevolg.
Met telkens een terugkerend patroon.
Heftige reacties op de financiële markten,
neerwaartse druk op de economie en een opwaartse druk op de prijzen.
Iedereen voelt dat in de portemonnee.
Dit is niet het moment om af te wachten. Dit is het moment om leiding te nemen.
Door fors meer te investeren in defensie, in onze energieonafhankelijkheid.
Door Europese samenwerking:
het verminderen van handelsbarrières en het versterken van de interne markt.
Door te hervormen en moeilijke keuzes te maken over hoe we ons geld uitgeven,
zodat Nederland financieel sterk staat in een instabiele wereld.
Dit is de belangrijkste basis voor onze veiligheid,
onze welvaart en onze vrijheid.
Afgelopen jaar was ook in Nederland geen makkelijk jaar.
Er was een kabinetsval.
Nieuwe verkiezingen en een formatie hielden ons vooral bezig,
terwijl de uitdagingen ook in het binnenland groot zijn.
Het begrotingstekort is te hoog.
De schulden lopen op en de economische groei staat onder druk.
De overheidsuitgaven lopen verder op
door toenemende uitgaven aan rente, aan zorg, aan sociale zekerheid.
Dit is uiteindelijk onhoudbaar.
Hier waarschuwen ook instanties als het CPB, de Raad van State en het IMF voor.
Het land zit vast in complexiteit en regeldruk en trage procedures.
Hierdoor worden te weinig huizen gebouwd, wordt te weinig geïnvesteerd.
Er staat een handrem op de Nederlandse economie.
Gelukkig bleek onze economie het afgelopen jaar wel weerbaar.
De economische groei zette vorig jaar door.
De consumptie steeg, investeringen namen toe
en onze export groeide sterker dan de import.
Hoewel de inflatie te hoog was,
stegen de lonen harder, waardoor de koopkracht toenam.
Meevallers uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst.
De vooruitzichten zijn echt minder gunstig.
Zeker na de wereldwijde aanbodschok door het conflict in het Midden-Oosten.
We moeten rekening houden met zwaardere scenario's.
Aangezien we een euro maar één keer kunnen uitgeven,
moeten we het hoofd koel houden, zodat we er kunnen staan als het moeilijker wordt.
En voorzitter, dan zullen we er ook staan.
Tegen deze achtergrond is kabinet-Jetten begin dit jaar van start gegaan
met een ambitieus coalitieakkoord om al deze problemen aan te pakken.
Juist in een onzekere wereld moeten de fundamenten van onze economie sterk zijn.
Moeten onze financiën op orde zijn en ons financieel beheer op orde zijn.
Dit houdt Nederland sterk en weerbaar.
Ik wil de Algemene Rekenkamer daarom bedanken voor hun werk.
Want los van de grote uitdaging waarvoor we staan,
kijken zij of alle cijfers ook achter de komma kloppen.
Dat is een belangrijke voorwaarde voor het vertrouwen in de politiek.

Wanneer we terugkijken op het afgelopen jaar,
zien we dat de overheidsfinanciën er beter voorstaan dan verwacht.
Het begrotingstekort kwam uit op 1,6%. En de staatsschuld op 44,4%.
Dat is ruim binnen de Europese normen.
Ook is het financieel beheer verbeterd. De begrotingen zijn realistischer
en de Kamer heeft beter zicht op de inkomsten en uitgaven.
Daarmee is het budgetrecht van de Kamer versterkt, zoals het hoort.
Maar het streven naar perfectie zit vol uitdagingen.
De Algemene Rekenkamer plaatst daarom terecht ook kanttekeningen.
De president van de Algemene Rekenkamer zal dit ook zo toelichten.
Dit nemen we uiteraard zeer serieus.
Voor elke euro belastinggeld is ontzettend hard gewerkt.
Daar moeten wij dus ook verantwoord mee omgaan.
Voorzitter, 1,5 jaar geleden bood ik u op Prinsjesdag de begroting van 2025 aan.
Met dezelfde boodschap.
Nederland moet financieel sterk zijn om klaar te staan in een instabielere wereld.
Ik had niet kunnen bedenken dat ik hier namens een nieuw kabinet zou staan.
De uitdagingen waarvoor we stonden, zijn niet weg.
En er zijn bovendien nieuwe bijgekomen. Wij hebben de verantwoordelijkheid
om de juiste keuzes te maken en daarover ook verantwoording af te leggen.
Deze keuzes bepalen niet alleen de volgende begroting,
maar de financiële kracht van Nederland voor de jaren na ons.
Juist in onzekere tijden moet Nederland een land blijven
dat z'n eigen keuzes kan maken.
Sterk genoeg om zichzelf te verdedigen.
Welvarend genoeg om vooruit te blijven gaan.
En vrij genoeg om altijd zichzelf te blijven.
Dank u wel, voorzitter. Dan wil ik u graag het jaarverslag aanbieden.
Dat doe ik volgens mij eerst, toch?
-Ja.

Voorzitter, ik streef ernaar het elk jaar efficiënter te doen.
Het is nu zo dun dat we het jaarverslag niet meer op de zijkant konden printen.

[Minister van Financiën Eelco Heinen loopt naar een bruine koffer.]

[Op de koffer staat derde woensdag in mei. Kamerbewaarder Irma Gijselman gaat naast hem staan als hij het koffertje opent en een stapel documenten met een oranje lint eromheen eruitpakt.]

VOORZITTER VAN CAMPEN: Hogelijk gewaardeerd, Excellentie.

[Minister Heinen overhandigt de documenten.]