Landen zetten overnames, fusies en andere vormen van investeringen in bedrijven vaker in om hun invloed te vergroten. Nederland wil voorkomen dat vitale processen zo verstoord raken of dat sensitieve technologie via deze weg in verkeerde handen valt. Daarom bestaat sinds 2023 de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo). Het kabinet heeft besloten tot een uitbreiding van deze wet per 1 januari 2027. Het voornemen is het toevoegen van 6 technologieën waarbinnen een veiligheidstoets kan plaatsvinden.
De 6 technologieën zijn:
- biotechnologie (deels, bijvoorbeeld stamceltechnologie en zaadveredeling);
- kunstmatige intelligentie (AI);
- geavanceerde materialen;
- nanotechnologie;
- sensor- en navigatietechnologie;
- nucleaire technologie voor medisch gebruik.
Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft de aanpassing van het besluit over de reikwijdte van de wet aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Vervolgens wordt het besluit voor advies aan de Raad van State voorgelegd.
Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat): “Als minister wil ik onze maatschappij, onze economie en ons bedrijfsleven weerbaarder maken. Dat is hard nodig, want de internationale veiligheidssituatie is de afgelopen jaren helaas verslechterd. Nederland is doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Daarom moeten we als kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen en versterken. Het streven blijft een open economie, maar we zijn scherp op risico’s.”
“Door 6 nieuwe technologieën toe te voegen aan de wet, zetten we een goede stap voor onze veiligheid en publieke belangen. Tegelijkertijd is zelf investeren in onze economie ook nodig. Bijvoorbeeld door miljarden euro’s extra in innovatieve technologieën als fotonica, quantum, AI en cloud. Maar ook door de groei van startups en scale-ups beter te financieren of waardeketens te verbreden zoals in de chipsector.”
Huidige investeringstoetsing in sensitieve technologie en vitale sectoren
In Nederland vindt al investeringstoetsing plaats bij overnames, fusies en andere vormen van investeringen in sensitieve technologie. Zo toetst de Wet vifo dit sinds 2023 voor de defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual use (technologie voor zowel militair als civiel gebruik). Hier komen dus per 1 januari 2027 6 technologieën bij. Ook vindt er investeringstoetsing plaats binnen bepaalde vitale sectoren als energie en digitale infrastructuur. Dit gebeurt zowel via de Wet vifo als via sectorale wetgeving zoals de Wet Ongewenste Zeggenschap Telecommunicatie (2020) of de Energiewet.
Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat beoordeelt bij de investeringstoetsing of er een risico ontstaat voor de nationale veiligheid. Blijken er risico’s te zijn, dan kunnen er voorwaarden worden verbonden aan de investering en kan het BTI deze in het uiterste geval (gedeeltelijk of geheel) verbieden.
De meldingen, onderzoeken en uitkomsten met betrekking tot investeringen, fusies en overnames die het BTI tegen het licht houdt in het kader van de wet Vifo, worden niet openbaar gemaakt in verband met bedrijfsgevoelige informatie. Wel rapporteert het ministerie van EZK jaarlijks over het aantal zaken dat onder de loep is genomen.