Bangladesh en Nederland hebben veel met elkaar gemeen. Beide landen liggen in een delta met grote rivieren, hebben polders en zijn verbonden met zee. De snelgroeiende economie van Bangladesh biedt veel kansen voor samenwerkingen op het gebied van water.
Beeld: © Deltares
De 177 miljoen inwoners van Bangladesh leven met het water
Als het gaat om water, lijkt geen land zo op Nederland als Bangladesh. Beide deltalanden liggen laag en zijn door grote rivieren sterk verbonden met de zee. Zo’n 90 procent van de internationale handel van Bangladesh gaat over zee. De Europese Unie is de belangrijkste handelspartner. De handel tussen Nederland en Bangladesh bedraagt inmiddels meer dan 2 miljard euro per jaar en ruim 150 Nederlandse bedrijven zijn actief in Bangladesh, onder meer in landbouw, water, de maritieme sector en textiel. Vorig jaar was Nederland de grootste buitenlandse investeerder in Bangladesh.
‘In deze opkomende markt liggen grote kansen voor Nederland’, vertellen Neeltje Kielen en Inge Klaassen van de Nederlandse ambassade in Dhaka. Nederland heeft veel kennis en ervaring op het gebied van water en deltatechnologie. Tijdens het bezoek van minister Sjoerdsma stond de samenwerking of het gebied van water centraal. Klaassen: ‘Bangladesh ziet Nederland als een betrouwbare, neutrale partner met kennis van zaken op het gebied van water.’
Beeld: © Ministerie van Buitenlandse Zaken
Tijdens een boottocht met minister Sjoerdsma wisselen waterexperts uit beide landen van gedachten
Gelijkwaardige partner
Ook politiek maakt Bangladesh een belangrijke ontwikkeling door. Na vijftien jaar autocratisch bestuur zet het land een democratische transitie in. Nederland ziet Bangladesh juist in deze nieuwe fase als een gelijkwaardige democratische partner in Zuid-Azië. De stabiliteit en democratische ontwikkeling van Bangladesh zijn belangrijk voor het land zelf én voor de bredere regio.
Daarmee verandert ook de relatie tussen Nederland en Bangladesh. Kielen: ‘Lange tijd stond samenwerking in het teken van ontwikkelingssamenwerking. Inmiddels werken we steeds meer samen aan gezamenlijke oplossingen voor toekomstige vraagstukken.’
Beeld: © Deltares
Dit biedt kansen voor beide landen. Klaassen vertelt dat de overheid in Bangladesh op zoek is naar publiek-private samenwerkingsverbanden. ‘Ze hebben bedrijven nodig om grote vraagstukken op het gebied van watermanagement en havenontwikkeling aan te pakken. Onderwerpen waar Nederlandse bedrijven in uitblinken.’
Kennis over watermanagement
Toegepast Kennisinstituut Deltares werkt al decennialang in Bangladesh. Nishchal Sardjoe, afdelingshoofd stedelijk water en ruimtelijke transities bij Deltares, werkte mee aan het versterken van de kennisbasis van Bangladesh via verschillende projecten, onder andere het Joint Cooperation Programma en het Bangladesh Deltaplan 2100. ‘Al jarenlang werken we samen op basis van gelijkwaardigheid. De jonge populatie is ambitieus, gedreven en ontwikkelt zich tot goede experts, bijvoorbeeld op het gebied van scenario ontwikkelingen als gevolg van klimaatverandering. In Nederland zijn we heel goed in watermanagement. In Bangladesh zijn de 177 miljoen inwoners heel goed in het leven met water.’
Beeld: © Deltares
Via een nieuwe ‘kennisfaciliteit’ draagt Deltares bij aan kennisontwikkeling op het gebied van watermanagement. Sardjoe: ‘Dit is een vraag-gestuurd programma. We weten dat beide overheden vragen hebben en dat we van elkaar kunnen leren. Op het moment dat er een vraag komt, bijvoorbeeld over rivierbeheer, beoordelen we gezamenlijk of we ermee aan de slag gaan. Kunnen beide landen er iets van leren? En wordt er ook echt iets gedaan met de kennis, nu en in de toekomst? Kan het bijvoorbeeld leiden tot investeringen van Nederlandse bedrijven, of draagt de kennisontwikkeling bij aan de grote(re) investeringen?’
In Bangladesh speelt iets vergelijkbaars als in Nederland. Bruggen, wegen en sluizen worden reactief onderhouden. Sardjoe: ‘We willen toe naar een meer proactieve benadering, waarbij we kijken welke assets wanneer onderhouden of vervangen moeten worden, en hoe we dat op een strategische manier prioriteren.’ Dit doet Deltares samen met partners in Bangladesh en voor de Bangladesh Water Development Board, wat te vergelijken is met Rijkswaterstaat.
Weerbaarheid polders
De polders in het zuiden van Bangladesh, waar veeteelt en landbouw plaatsvinden en miljoenen mensen wonen, hebben last van klimaatverandering. Om deze polders leefbaar te houden, zijn grote investeringen nodig. Deze kennisfaciliteit kan bijvoorbeeld, samen met de overheid van Bangladesh en lokale actoren, in kaart brengen wat er nodig is ter voorbereiding van deze investeringen.
Beeld: © CDR / CDR
In de miljoenensteden is de bevolkingsdichtheid hoog
Water in stedelijke gebieden
Bart-Jan van der Spek is managing director van CDR International, een consultancybedrijf gespecialiseerd in watervraagstukken. CDR richt zich in Bangladesh vooral op water in stedelijke gebieden. De hoofdstad Dhaka telt 35 miljoen inwoners en de havenstad Chattogram 5 miljoen inwoners. Beide miljoensteden liggen laag, hebben een hoge bevolkingsdichtheid en kampen met overstromingen. ‘Afwatering is lastig. Plekken waar vroeger ruimte was voor water, denk aan retentiemeren, zijn inmiddels bebouwd. Ook industrieën hebben zich gevestigd in gebieden die de overheid had aangewezen als overloopgebied.’
‘In de grote steden in Bangladesh is weinig land beschikbaar en er spelen veel problemen. Technische kennis alleen is niet genoeg, je moet ook snappen hoe processen lopen.’ Wat van der Spek bijvoorbeeld opvalt, is de fragmentatie. Er zijn veel verschillende autoriteiten betrokken. Kanalen zijn in handen van de ene partij, terwijl de verantwoordelijkheid voor sluizen weer in andere handen ligt. ‘Dat maakt een integrale aanpak niet vanzelfsprekend en in de praktijk lastig. Toch is een integrale aanpak essentieel om problemen aan te pakken, omdat afvalbeheer, kanalen, waterberging en stedelijke ontwikkeling met elkaar samenhangen.’
Beeld: © CDR
Veel afval belandt in het kanaal
Kanalen slibben dicht
Ander probleem: de kanalen slibben dicht met afval. ‘Wanneer afval onvoldoende wordt ingezameld en verwerkt, belandt een deel in de kanalen. Dat verergert de situatie waardoor gebieden sneller overstromen.’ Overstromingen zorgen niet alleen voor financiële schade aan gebouwen, maar hebben ook impact op gezondheid, bereikbaarheid en bedrijfsleven. ‘Door afvalinzameling en waterbeheer samen te verbeteren, kunnen we overstromingen beperken en de leefbaarheid vergroten. Zichtbare resultaten kunnen ook het vertrouwen in de instanties die verantwoordelijk zijn voor publieke voorzieningen versterken.’
CDR richt zich nu op twee wijken in de stad. ‘Op dit moment ontwikkelen we de projecten verder. We zoeken samenwerking met lokale experts en autoriteiten en Nederlandse partners. CDR werkt, net als Deltares, veel samen met de Nederlandse ambassade in Dhaka. Van der Spek: ‘De ambassade steunt ons en opent deuren voor ons. Het biedt toegang tot expertise op het gebied van publiek-private samenwerking. Ook organiseert de ambassade bijeenkomsten met verschillende Nederlandse bedrijven die werkzaam zijn in Bangladesh.’
Katalysator voor ontwikkeling
Het doel is om stedelijke gebieden schoon, leefbaar en weerbaar te maken. Van der Spek: ‘Investeren in water- en afvalbeheer maakt wijken veiliger en leefbaarder en geeft bedrijven vertrouwen om te investeren. Zo werken water- en afvalmanagement als katalysator voor economische ontwikkeling, met kansen voor Bangladeshi en Nederlandse bedrijven.’