Werken als begeleider bij het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) vraagt om een flinke dosis mensenkennis en inlevingsvermogen. Vanuit allerlei landen komen mensen de opvang binnen, vaak met heftige ervaringen achter de rug. Abu Hamdan en Elie Shamoun kwamen ooit ook naar Nederland als asielzoeker, gevlucht voor het geweld in hun landen van herkomst. Nu werken ze allebei bij COA. Wat ze van hun eigen vlucht hebben geleerd, gebruiken ze nu om andere asielzoekers bij het COA te helpen.
Beeld: Ministerie van Justitie en Veiligheid
Elie Shamoun en Abu Hamdan
Het COA vangt asielzoekers in Nederland op en begeleidt ze naar een toekomst in Nederland of daarbuiten. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) beslist uiteindelijk of mensen die asiel aanvragen in Nederland mogen blijven. “Ik weet hoe stressvol die gesprekken kunnen zijn”, vertelt Elie. “Omdat ik het zelf ook heb meegemaakt, kan ik bewoners die het nu meemaken goed helpen.”
Beeld: Ministerie van Justitie en Veiligheid
Elie Shamoun
Ontvoerd tijdens de oorlog
Elie komt uit Syrië. Hij studeerde er Arabische literatuur en werkte voor een groot telecombedrijf. Totdat de oorlog uitbrak en hij werd ontvoerd. Zijn ouders moesten veel losgeld betalen om hem weer vrij te krijgen. Het was niet meer veilig in Syrië. Daarom vluchtte hij met zijn jongere zus naar Nederland, waar hij familie heeft wonen. Zijn ouders moest hij achterlaten. In Nederland rondde hij de studie sociaal werk af. Nu werkt hij bij het COA als programmabegeleider. Hij begeleidt nieuwe asielzoekers bij de procedure van de IND en helpt ze hun leven weer op te bouwen als ze een verblijfsvergunning krijgen. “Ik begrijp de taal en cultuur”, vertelt Elie. “Dat is een groot voordeel. Mensen die hier komen, hebben iemand nodig die ze begrijpt en kan uitleggen hoe dingen in Nederland zijn geregeld.”
Beeld: Ministerie van Justitie en Veiligheid
Abu Hamdan
Kindsoldaat in Soedan
Abu vluchtte uit Soedan toen hij 15 jaar oud was. Hij zat in het tweede jaar van de theaterschool en had één grote droom: regisseur worden. Totdat hij, net als veel andere jongens van zijn leeftijd, op straat werd ontvoerd door het leger. Hij moest gaan vechten in het leger als kindsoldaat. Hij wist te ontsnappen en kwam met hulp van de Verenigde Naties naar Nederland. Pas in Nederland kon hij aan zijn ouders vertellen dat hij nog leefde en wat er met hem was gebeurd. Nu werkt hij bij het COA als woonbegeleider. In die rol begeleidt hij asielzoekers in het dagelijks leven. Bijvoorbeeld door nieuwe asielzoekers te ontvangen bij binnenkomst, ze te helpen met de huisregels en te beoordelen of iemand extra begeleiding nodig heeft. “Doordat ik zelf ook ben gevlucht, weet ik hoe ik met de bewoners moet omgaan”, vertelt Abu. “Ik zeg altijd dat ze met mij over alles kunnen praten.”
Nieuwe cultuur
Elie merkt hetzelfde: “Sinds ik bij het COA werk, ken ik beide kanten. Ik weet hoe het is om lang te moeten wachten op de procedure van de IND. Ik spreek Arabisch en begrijp de cultuur van mensen die hier worden opgevangen. De cultuur is voor veel mensen die hier net zijn nog wennen. In Nederland hebben vrouwen dezelfde rechten als mannen en mogen LHBTI+-personen zich uiten. Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend.”
Begrip voor wat iemand meemaakt en heeft meegemaakt
Mensen die zijn gevlucht hebben vaak heftige dingen meegemaakt. Niet elke bewoner wil het daarover hebben. “Ik vraag mensen bewust niet naar hun verhaal”, legt Abu uit. “Ik weet dat ze het zwaar hebben gehad. En zij weten ook dat ik dat weet. Ze zien mij als een buitenlander. Ik merk dat ze daardoor makkelijker met mij in gesprek gaan dan met Nederlandse collega’s.”
Niet alles wat Abu en Elie als ervaringsdeskundigen opmerken, is positief. Sommige mensen hebben trauma’s en kunnen voor onveilige situaties zorgen. “Ik zie snel of iemand waarschijnlijk een trauma heeft of niet”, vertelt Abu. “Zij zijn bijvoorbeeld terughoudender, willen niet meedoen met activiteiten en zijn bang om met andere mensen te praten. In dat geval stuur ik die mensen door naar GezondheidsZorg Asielzoekers (GZA), zodat ze hulp kunnen krijgen.”
Groeien door gezien te worden
Iemand die is gevlucht, laat vaak veel achter dat betekenis gaf aan hun leven. Familie, vrienden, een studie of werk. En dat moet weer van de grond af worden opgebouwd. Daarbij helpt het volgens Abu en Elie enorm als mensen gezien én gehoord worden. Elie: “Ik heb mijn leven in Nederland weer kunnen oppakken. Aan de ene kant lukte dat omdat ik er hard voor heb gewerkt. Aan de andere kant was het ook niet gelukt zonder mijn omgeving. Mijn buurvrouw is voor mij erg belangrijk. Zij heeft mij geholpen met de taal, en door er gewoon voor mij te zijn. Met haar kan ik over alles praten: politiek, geschiedenis of religie. Zij heeft mij een plek gegeven waar ik kon opbloeien.”
Abu herkent dat aandacht voor mensen erg belangrijk is.“Nieuwkomers zijn niet alleen maar een dossier. Mensen hebben gevoel en een verhaal. Iedereen verdient het om gezien en gehoord te worden. Alleen dan pas kan je écht meedoen in de samenleving.”