Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 26 juni 2026

JETTEN

Nederland wil vooruit. Nederland kan vooruit. We zijn een land van doeners. Van boeren die willen investeren in de toekomst van hun bedrijf. Van bouwvakkers die huizen bouwen voor alle mensen die een woning zoeken. We hebben daarvoor vergunningen nodig. Vergunningen voor nieuwe wegen, spoorlijnen en ov-knooppunten. En in het belang van ons allemaal natuurlijk ook: een natuur die groeit en bloeit. Maar al te lang zit het land op slot. Wie een huis wil bouwen, loopt vast. Wie wil investeren, loopt vast. Boeren zitten in onzekerheid. En onze natuur staat steeds verder onder druk. Iedereen wordt geraakt. Omdat echte keuzes te lang zijn uitgesteld. Daarom kiezen we vandaag voor een belangrijke doorbraak. Niet voor één sector, maar voor heel Nederland. Het kabinet presenteert een pakket aan maatregelen waarmee we Nederland weer in beweging krijgen. Zodat boeren weer perspectief krijgen. Zodat de natuur zich kan herstellen. Zodat we weer woningen kunnen bouwen. Ik ga er ook eerlijk over zijn. Dit vraagt iets van ons allemaal. In de eerste plaats van de agrarische sector. Ik heb daar de afgelopen periode ook veel over gesproken met de betrokken organisaties, zoals de jonge boeren. Maar het zijn niet alleen de boeren van wie we wat vragen. Ook van andere sectoren, zoals de industrie en verkeer, van supermarkt tot veevoerbedrijf. Iedereen zal verantwoordelijkheid moeten nemen. Want alleen als iedereen meedoet, krijgt Nederland weer ruimte. Ruimte voor boeren. Ruimte voor woningen. Ruimte voor ondernemers. En ruimte voor natuur. Dat is de inspanning meer dan waard. En ja, we vragen veel. Daarom gaan de maatregelen samen met de nodige financiële middelen. We investeren in totaal 20 miljard om voor boeren, ondernemers en anderen deze omslag mogelijk te maken. Makkelijk is het niet. Maar de prijs van nog langer niets doen, is vele malen hoger. Daarom kiezen we nu duidelijke keuzes. De meest betrokken bewindspersonen zullen hierna een uitgebreide toelichting geven. Ik hou het daarom hierbij. Ik vind het belangrijk om te benadrukken dat we vandaag niet bij nul beginnen. Provincies, gemeenten en waterschappen zijn op veel plekken al aan de slag met goede oplossingen. We bouwen voort op de energie die nu al wordt geleverd. Over de hele linie geldt: dit gaat alleen werken als we het samen doen. Niet tegenover elkaar maar naast elkaar. En ik ben er rotsvast van overtuigd dat we dat kunnen. Ik zeg er wel eerlijk bij: morgen zal niet meteen alles anders zijn. Maar vandaag begint wél een nieuwe fase. Dat geldt niet alleen voor het stikstofdossier. Ook op andere onderwerpen schuiven we problemen niet vooruit, maar pakken we ze aan. Zo gaan we de druk op de gevangenissen in Nederland verlichten. De afgelopen tijd is heel duidelijk geworden dat de rek eruit is. In de hele sector zien we volle gevangenissen, tbs-klinieken en justitiële jeugdinrichtingen die het eigenlijk niet meer aankunnen. De druk op het gevangenispersoneel is enorm hoog. Daarom grijpen we in. Zo gaan we de leegstaande gevangenis in Almere heropenen. Daarmee creëren we op termijn 320 extra cellen. Ook blijven we inzetten op werving van nieuw gevangenispersoneel. En zorgen we dat huidige medewerkers met plezier hun werk doen, door minder administratieve druk en betere begeleiding. Met deze maatregelen zorgen we dat ons gevangeniswezen sterker en toekomstbestendiger wordt. En dat is hard nodig: want een gevangenisstraf moet echt een gevangenisstraf zijn. Het mag nooit een papieren werkelijkheid worden door een gebrek aan capaciteit.

Tot slot nog even over de hitte. Hier binnen zitten we redelijk koel, maar buiten is heel duidelijk waarom het KNMI code rood heeft moeten afkondigen. Het is op veel plekken bloedheet en daar moeten we ons allemaal aan aanpassen. Blijf zoveel mogelijk uit de zon, zoek verkoeling op, drink genoeg water en beperk je fysieke inspanningen. En vooral ook: let een beetje extra op de mensen in je omgeving die misschien wat hulp of ondersteuning kunnen gebruiken. Zelf was ik gisteren in een woonzorgcentrum om ijsjes uit te delen. Geweldig om te zien wat de medewerkers en vrijwilligers doen om de bewoners te ondersteunen met dit weer. Laten we dit weekend allemaal even om ons heen kijken. Als we allemaal in onze eigen omgeving kijken of we een handje kunnen toesteken, dan helpen we elkaar door de hitte heen. Helaas heeft de hitte ook impact op onze veteranen. Morgen op Veteranendag zou het traditionele defilé plaatsvinden en een uitgebreid programma op het Malieveld. De gemeente Den Haag heeft helaas moeten besluiten dat het onverantwoord is om deze twee programmaonderdelen door te laten gaan. Ik snap dat dit een grote teleurstelling is, vooral ook voor alle veteranen en iedereen die naar deze dag heeft uitgekeken. Maar dat neemt niet weg dat we onwijs trots zijn op onze veteranen. Gelukkig kan een deel van het programma doorgaan, maar laten we ook vooral voor zorgen dat we ook het rest van het jaar onze veteranen eren.

BORGMAN (NOS)

Meneer Jetten, u noemt de stikstofplannen een doorbraak. Gaat Nederland hiermee van het slot?

JETTEN

Ja, de komende tijd gaan we weer vergunningen kunnen verlenen. Voor PAS-melders en interimmers. Dat zijn boeren die al heel lang in onduidelijkheid zitten. Voor boeren die willen verduurzamen. En voor heel veel projecten zoals woningbouw, infrastructuur. Die te lang eigenlijk al op zo’n vergunning wachten. Het zal wel per regio verschillen waar dat ook snel kan.

BORGMAN

U was zelf de voorzitter van de ministersploeg die zich hierover heeft gebogen. Wat is uw rol daarbij geweest? Want u vertelde net dat u op bezoek bent geweest bij een aantal bedrijven. Wat is uw rol geweest?

JETTEN

Ik wil op de allereerste plaats vooral grote complimenten overbrengen aan de minister van Landbouw, die samen met de minister van I&W, de staatssecretaris van Landbouw en de minister van Klimaat en Groene Groei hier heel veel uren in heeft zitten. Het was echt teamwork vanuit drie verschillende politieke kleuren en verschillende inhoudelijke invalshoeken. Ik heb als voorzitter van de taskforce in ieder geval erop gestuurd dat we tempo maken, dat we geen moeilijke keuzes uit de weg gaan. En dat we ook regelmatig met provincies, gemeenten, agrarische organisaties en natuurorganisaties om tafel gingen, om bij hen ook ideeën op te halen en ook te toetsen zijn we op de juiste weg.

BORGMAN

Niet voor niks drie politieke partijen, de drie die dit kabinet vormen. Hoe hoog is de discussie opgelopen de afgelopen maanden?

JETTEN

In het coalitieakkoord hebben we met elkaar afgesproken dat we gaan doen wat nodig is. Het waren soms pittige discussies, maar ze waren wel heel inhoudelijk. Begrijpen we wat betekenen deze maatregelen? Kunnen boeren dat ook meemaken? Is het mogelijk om je bedrijf om te schakelen of om te vormen om aan nieuwe eisen te voldoen? Leveren we ook als overheid met financiering of goede wet- en regelgeving? Ik denk dat daar de belangrijkste discussies op zaten om echt te begrijpen wat betekent dit pakket in de praktijk? Hoe snel kan het worden ingevoerd? En hoe gaan we dat dan met elkaar voor elkaar krijgen?

BORGMAN

Is dit akkoord ook politiek van betekenis, zou u zeggen?

JETTEN

Absoluut.

BORGMAN

Zo vlak voor de zomer?

JETTEN

Niet alleen vlak voor de zomer, omdat dit is nu het zevende of achtste jaar dat we in een politieke stikstof impasse zitten door gebrek aan keuzes en besluiten in Den Haag staat eigenlijk het hele land stil. Er zitten ook heel veel mensen in onzekerheid, met name boeren. En de drie partijen die nu de coalitie vormen, VVD, CDA en D66, zijn daar voor een groot deel ook zelf voor verantwoordelijk geweest. En dat is een extra motivatie geweest om het nu ook met elkaar op te lossen.

BORGMAN

Want was dat een verantwoordelijkheid die u voelde daarvoor?

JETTEN

Ja, dat is een hele grote verantwoordelijkheid die we voelen. Ook omdat provincies, gemeenten, waterschappen, maar ook boeren- en natuurorganisaties, maar bijvoorbeeld ook Bouwend Nederland, VNO, iedereen heeft de afgelopen tijd allerlei oplossingen en bouwstenen aangedraaid. En nu was het ook tijd dat politiek Den Haag over de brug kwam. We hebben daar niet bij nul hoeven beginnen. We hebben ook voortgebouwd op werk van het vorige kabinet. Ik ben daar zelf vaak ook kritisch op geweest. Maar BBB heeft wel degelijk ook een aantal zaken voorbereid en in gang gezet die wij nu kunnen afmaken. Die uiteindelijk leiden tot wetten en regels die voor boeren ook eerlijker zijn. Als het gaat om wat kan ik zelf op mijn boerenerf doen om aan die doelen te voldoen.

BORGMAN

Daar hebt u wel een meerderheid in het parlement voor nodig, voor die wetgeving. Ik heb de minister wel eens horen zeggen dat hij verwacht dat er 100 zetels in de Kamer zijn die dit steunen. Ziet u die ook en waar dan?

JETTEN

Ja, dat is onze ambitie. En ik hoop dat als partijen de brief lezen, dat ze ook zien dat er voor iedereen wat in zit. Want ik hoor partijen op rechts ook benadrukken hoe belangrijk het is dat we weer meer economische groei krijgen. Dat in de haven van Rotterdam, waar 15 miljard aan investeringen is misgelopen, dat daar dit stikstofpakket ook voor bedoeld is. Partijen als SGP en ChristenUnie, die al jaren hameren op veel meer duidelijkheid voor boeren, dat boeren aan het stuur kunnen zitten. Dat zit hierin. En ook partijen op links, die het belangrijk vinden dat we onze prachtige natuur beter beschermen en daar ook echt in investeren, ook dat zit in dit pakket. En mijn oproep is ook, het is een pakket dat eigenlijk alles bevat, laten we er samen voor zorgen dat dit ook in zijn geheel de eindstreep haalt.

BORGMAN

Tot slot dan nog één vraag. U had het over dat dit pakket veel vraagt van veel partijen in het land. Waar verwacht u de meeste weerstand? Gaan we weer boerenprotesten krijgen en brandende strobalen voor de deur van ministers?

JETTEN

Nou kijk, wat mij opviel in de afgelopen weken en maanden in de gesprekken is dat eigenlijk iedereen dezelfde vraag had, namelijk ‘geef ons duidelijkheid, dan weten we ook waar we aan toe zijn, ook al zijn we het er soms niet meer eens, de politieke keuzes die worden gemaakt’. De impact van deze stikstofmaatregelen is wel gewoon het grootst in gebieden met een hoge vee-dichtheid, dicht bij kwetsbare Natura 2000-gebieden. Dus het kabinet onderschat ook niet dat dit weekend waarschijnlijk honderden, misschien wel duizenden, boerengezinnen die brief zullen lezen en zich zullen afvragen ‘wat betekent het voor mij en welke hulp is er straks voor mij om een aantal noodzakelijke keuzes te maken om weer perspectief te krijgen?’. We zetten daarvoor in op extra begeleiding voor boeren in die zones die het hardst worden geraakt. Extra financiële ondersteuning om ook de investeringen mogelijk te kunnen maken. Wij staan echt de komende tijd naast die boeren. En gaan ook samen met LTO en NAJK de uitwerking van dit pakket beetpakken.

DE WINTHER (DE TELEGRAAF)

Meneer Jetten, u zat zelf in het kabinet Rutte IV, dat ook met een stikstofaanpak kwam. En eigenlijk vanaf het moment dat dat plan werd gepresenteerd was het toch het begin van het einde van het kabinet. Wat doet u nu, nu u zelf de club mag voorzitten, anders dan het kabinet Rutte IV, wat ook met stikstof aan de slag wilde gaan?

JETTEN

Wat we nu echt anders hebben gedaan, dat hebben we echt geleerd denk ik van voorgaande jaren, is nu aan de voorkant veel meer ophalen waar zijn mensen en partijen al mee bezig? Verschillende provincies lopen eigenlijk voor op het Rijk. Boerenorganisaties hebben samen met natuurorganisaties bouwstenen aangedragen, van ‘kijk Den Haag, zo zou het ook kunnen’. Dus in plaats van te beginnen bij onze eigen verkiezingsprogramma’s, zijn we begonnen bij welke aanpak werkt al in de praktijk, waar is ook draagvlak voor in de samenleving, dus naast de vraag die steeds bij ons op tafel lag, is dit een pakket aan maatregelen dat de stikstofuitstoot naar beneden brengt, de natuur beter beschermt en vergunningverlening op gang brengt, was ook altijd de vraag, is dit eigenlijk iets wat je maatschappelijk verantwoord mag vragen van de agrarische sector en doen dan de industrie en mobiliteitssector ook hun gelijke deel, dus daardoor hadden wij ook een ander gesprek in het kabinet, dan zoals ik het in Rutte-IV heb meegemaakt.

DE WINTHER

En als het gaat om de daadwerkelijke effecten van deze aanpak, wordt natuurlijk ook nog wat achter de hand gehouden op het moment dat de onvoldoende effect wordt gesorteerd met de doelen die u stelt. Een partijgenoot van u koketteerde daarmee met, wat was het ook alweer, het halveren van de veestapel. U heeft er zelf geloof ik ook wel eens wat over gezegd. Is dat het eindplaatje, het halveren van de veestapel?

JETTEN

Nee, en u zult mij dat ook niet meer horen zeggen. Dat is ook een les, dat soms hier in het politieke debat bepaalde standpunten zijn ingenomen, die uiteindelijk ook gewoon tot een olie op het vuur op het maatschappelijk verhitte debat hebben geleid. Wij nemen nu echt met drie partijen de verantwoordelijkheid om over onze eigen schaduw en standpunten heen te stappen, om dit voor eens en voor altijd op te lossen. Niet in de laatste plaats voor boeren die al jaren nu ook in de onzekerheid zitten, en niet meer durven te investeren, terwijl ze dat wel heel vaak willen doen. Dat is echt een fundamenteel andere keuze. En dit is denk ik ook waar we elkaar hebben gevonden in de kabinetsformatie. Laten wij in ieder geval niet meer die politieke fouten herhalen.

DE WINTHER

Ja, en los van de retoriek van destijds, kunt u ook bijvoorbeeld een maatregel noemen die destijds in de aanpak zat, die er nu niet in zit?

JETTEN

Ik denk dat er heel veel ook nu in zit. Maar dat we wel veel beter hebben nagedacht over in welke volgorde doe je dingen, welke maatvoering doe je dingen. Om het maar concreet te maken, we hebben de afgelopen jaren al een aantal miljarden ingezet voor opkoopregelingen voor boeren die willen stoppen. Dat zullen we ook de komende jaren doen, omdat niet elke boer door kan gaan op de huidige weg. En dat het dan soms ook gewoon de keuze is, dan stop ik mijn bedrijf. Maar we hebben afgesproken, dat heet het trappetje van Remkes, zoals Johan Remkes destijds heeft geadviseerd. Je moet ook de mogelijkheid bieden om te innoveren. Een andere stal te bouwen, te extensiveren, dus met minder vee op je hectare grond te werken. Of je boerenbedrijf te verplaatsen. Maar dan moet je er wel voor zorgen dat er naast een stoppersregeling ook financiële middelen zijn als je bijvoorbeeld wil verplaatsen. De jonge boeren hebben aan ons gevraagd, niet alleen geld is hier belangrijk, maar ook goede begeleiding. Dus er komen aparte mensen, die boeren die willen verplaatsen van de ene plek waar het niet meer kan naar een plek waar het wel kan. Dat die ook dan van A tot Z worden begeleid daarin. En dat je niet zelf weer gillend gek wordt van alle overheidsloketten waar je langs moet. Dus dat is echt wel een fundamenteel andere aanpak dan een paar jaar geleden.

DE WINTHER

En kunt u een datum noemen vanaf wanneer de vergunningverlening weer plaats zal vinden?

JETTEN

Het zal echt per regio verschillen wanneer de vergunningverlening weer vol op gang kan komen. Maar al dit jaar in oktober komt de eerste spoedwetgeving naar de Kamer om echt een aantal fundamentele andere keuzes te maken zodat daarmee echt die ruimte weer ontstaat. In de eerste plaats voor de pas-melders en de interimmers en voor de kijker thuis die denkt waar gaat het over, dat zijn boeren die al jaren in onzekerheid zitten omdat ze eigenlijk niet weten of ze wel legaal een bedrijf aan het managen zijn.

DE WINTHER

Vindt u het spannend?

JETTEN

Ik denk dat iedereen het spannend vindt. We voelen allemaal wel de zwaarte van de keuzes die we nu maken. Maar we staan er wel voor met het hele kabinet en de coalitie omdat het gewoon nodig is om dit land weer in beweging te krijgen.

BREMER (RTL)

Ik hoorde u net een compliment geven aan BBB. Denkt u dat zij ook zo enthousiast over de plannen zijn als u?

JETTEN

Dat denk ik niet. Maar ik hoop wel dat zij ook in dit pakket zien dat bijvoorbeeld het inzetten op een rekenkundige ondergrens om heel veel kleinschalige bouwactiviteiten weer mogelijk te maken dat we daarmee doorgaan. Dat we als kabinet de aanpak van de provincie Gelderland hebben omarmd waar gedeputeerde van de BBB, Ans Mol, de afgelopen maanden heeft laten zien dat je ook bij de Veluwe de stikstofdoelen kan halen, met perspectief voor boeren en een veel betere kwaliteit van de natuur. En daar bouwen we eigenlijk nu ook als kabinet op voort.

BREMER

En ik hoorde u ook zeggen dat boeren misschien gedwongen ergens weg moeten, dat sluit ik niet uit.

JETTEN

En dat zal de minister straks uitgebreider toelichten. Maar we gaan rondom een aantal kwetsbare natuurgebieden zones instellen van 500 of van 1000 meter. Binnen die zones mogen bepaalde dingen niet meer of kun je alleen nog maar op andere manieren een bedrijf runnen en ik heb ook de afgelopen tijd boeren gesproken die zeggen ja dat begrijp ik, maar dat is niet de manier waarop ik mijn boerenbedrijf wil runnen. En dan zijn er misschien andere plekken in het land wat verder weg van die kwetsbare natuurgebieden waar die hoogproductieve landbouw wel nog kan. En dan moeten we dat ook mogelijk maken.

BREMER

Ja, maar dat ligt natuurlijk heel gevoelig bij de boeren, die zullen niet denken nou wat een prachtig plan.

JETTEN

Nee zeker niet. Ik ben zelf opgegroeid in Uden in Brabant en bij mij op de basisschool zaten redelijk wat jongens waar ze thuis een melkveebedrijf of een varkensbedrijf hadden. En dan ben je vaak de derde of de vierde generatie, die niet alleen het bedrijf overneemt, maar ook het woonhuis waar je opa en oma zijn geboren, waar je ouders zijn geboren, waar je zelf bent opgegroeid. Dan is het een hele zware keuze als je je bedrijf moet omschakelen of moet stoppen of moet verplaatsen. Dus daar denken we ook echt niet lichtzinnig over. En daarom vind ik het ook zeer gerechtvaardigd dat we 20 miljard belastinggeld uittrekken om dit probleem op te lossen., want dit is niet een probleem dat door boeren is veroorzaakt, maar een probleem dat we als samenleving en als politiek hebben laten ontstaan.

BREMER

U heeft die gesprekken geleid. Voor een deel. Wat viel u het meest tegen? Of waar werd het langst over gediscussieerd?

JETTEN

Dat is een goede vraag. Kijk, wat boeren al een paar jaar van ons vragen is, geef ons het stuur in handen. Dus reken mij als boer en als ondernemer af op een aantal hele duidelijke doelstellingen, Maar geef mij de vrijheid om zelf keuzes te maken met wat voor een stal ik werk, met wat voor een type dieren ik werk of wat voor een gewassen ik verbouw. En dat wil je het liefst van vandaag op morgen regelen. Maar hier geldt ook dat we een aantal jaren nodig zullen hebben om helemaal over te gaan naar die nieuwe systematiek. En dat voelt soms voor een aantal mensen dat ze daar onrustig of ongeduldig van worden, omdat ze het liefst morgen op die nieuwe manier aan de slag gaan.

BREMER

Maar om in die metafoor te blijven, is dit dan het stuur van de auto waar ze in willen zitten?

JETTEN

Dat denk ik wel, omdat we nu eindelijk als overheid ook heel duidelijk maken binnen welke spelregels je als boer hier in dit prachtige land ook onderdeel kan zijn van de meest innovatieve landbouwsector ter wereld.

BREMER

U bent hiernaast ook nog bezig met het maken van een rondje over de begroting samen met minister Heinen. Ziet u al een beetje een contour of u over links of rechts wil?

JETTEN

Nou, ook komende week zal ik met de minister van Financiën met een aantal oppositiefracties spreken. En daarna gaan we daar even de tussenbalans op maken.

BREMER

Want wat mij opvalt is dat links zegt, met name PRO, die u op zich hard nodig heeft, van op onze manier willen we het graag en anders niet. Maar JA21 aan de andere kant die u ook nodig heeft, die zegt nee, het moet op onze manier. Dus u zal moeten kiezen, zeggen zij.

JETTEN

Dat hoor ik ook. Wat ik merk in het gesprek is wel dat er eigenlijk ook best wel veel overeenstemming is wat partijen willen, namelijk zorgen dat we ook volgend jaar, dat we er in dit land allemaal financieel een beetje op vooruit gaan. Dat we armoede bestrijden, dat we het investeringsklimaat verbeteren. En dat we met werkgevers en werknemers een sociaal akkoord sluiten. Dus wij zullen als kabinet in ieder geval ons best doen om zoveel mogelijk partijen achter onze plannen te krijgen.

BREMER

Ja, dat kunt u natuurlijk mooi zeggen, want u zoekt naar die middenweg. Maar zij hebben in de beeldvorming natuurlijk al gezegd, of ik of die ander. Hoe gaat u dat dan doorbreken? Want dan moeten zij natuurlijk die beeldvorming loslaten.

JETTEN

Nou, kijk, het is allemaal ook onderdeel van de politiek natuurlijk, maar wij gaan gewoon de komende tijd, net zoals we nu bij stikstof hebben gedaan, rustig luisteren, aanhoren, maar dan op een gegeven moment ook een voorstel neerleggen waarbij we hopen dat partijen dan bereid zijn om in de zomer met ons daarover te onderhandelen.

BREMER

Maar zij stellen allemaal eisen, ze hebben de hakken in het zand. Ik zie nog niet dat ze die hakken uit het zand halen.

JETTEN

Nee, en ik durf eerlijk gezegd ook niet helemaal te claimen dat ik het anders zou hebben gedaan als ik in de oppositie zou zitten.

BREMER

Dat is ook gewoon onderhandeling, zegt u.

JETTEN

Ook het punt om even duidelijk te maken waar je staat. Maar ik hoop wel, in een tijd van allerlei oorlog, geopolitieke onrust, en oplopende inflatie, dat we uiteindelijk met elkaar die verantwoordelijkheid voelen.

BREMER

Dat is uw pitch naar hen toe, landsverantwoordelijkheid?

JETTEN

Klopt.

BREMER

En heeft u al zover dat ze zeggen: ja Rob, daar ga ik in mee?

JETTEN

Er is nog niemand huilend in mijn armen gevallen, maar dat gaat hopelijk in augustus gebeuren.

AKKERMAN (WNL)

Terug naar stikstof weer. Hoe hoog liepen de temperaturen eigenlijk op tijdens het laatste overleg gisteravond en -nacht?

JETTEN

Nou, dat viel reuze mee. Ik heb wel veel te veel snoep gegeten, omdat het iets te lang duurde.

AKKERMAN

En wat waren nou de onderwerpen die tot het laatste moment spannend waren?

JETTEN

Nou, uiteindelijk wil je een totaalpakket dat goed is voor de natuur, voor boeren en die vergunningverlening op gang brengt. Dus ik denk dat ze voor alle drie de smaldelen in het kabinet gold, dat je eigenlijk tot het laatste moment gewoon aandacht wil voor alle details voordat je daar een keuze over maakte. Het spannendste is toch: hoe krijg je een set aan maatregelen rondom die natuurgebieden, in die zones, die je ook samen met de provincies en die boeren kan waarmaken? Dus daar heeft de meeste tijd in gezeten.

AKKERMAN

We hebben begrepen dat dan vooral de grondgebondenheid en die zonering, dat die twee onderwerpen tot het laatst voor discussie zorgden. Wat voor discussie was dat?

JETTEN

Daar ga ik verder niet te veel over uitweiden. Maar je zult het ook wel begrijpen, dit zijn natuurlijk wel gewoon fundamenteel grote keuzes over hoe je aankijkt tegen de toekomst van de landbouwsector in Nederland, die wereldwijd tot de allerbeste behoort. En dat willen we ook graag zo houden. Maar dat zal op een andere manier moeten dan dat we dat de afgelopen decennia hebben gedaan.

AKKERMAN

En van de coalitiepartijen, wie is nou eigenlijk ten opzichte van vier jaar geleden toen dit speelde het meest bewogen op dit onderwerp?

JETTEN

Ik denk alle drie enorm en dat is ook de reden waarom het gelukt is.

AKKERMAN

Was u er wel de hele tijd bij met uw hoofd eigenlijk, het overleg?

JETTEN

Ik ben gisteren betrapt.

AKKERMAN

Waarop?

JETTEN

Omdat ik heel even naar Curaçao tegen Ivoorkust aan het kijken was.

AKKERMAN

Wat vond u van die wedstrijd?

JETTEN

Ik heb dus echt maar tien minuten ervan kunnen zien, dus ik heb er geen goed oordeel over. Maar we waren gisteravond om kwart voor één klaar. Dus ik was precies om één uur thuis en daardoor kon ik mooi naar het Nederlands elftal kijken.

AKKERMAN

Want dat is inderdaad mijn vervolgvraag. Bent u vervolgens wakker gebleven om naar het Nederlands elftal te kijken?

JETTEN

Ik ben in de tweede elftal in slaap gevallen.

AKKERMAN

Oké, dus u heeft vanochtend de uitslag gezien?

JETTEN

Ja.

AKKERMAN

Nou, tot slot dan nog even op dit onderwerp. Nu we toch die groepsfase hebben overleefd en allemaal in extase zijn en hoge verwachtingen hebben. Hoe ver gaan we komen?

JETTEN

Nou, ik heb met de Koning afgesproken dat als ik naar de halve finale ga, hij naar de finale kan. Dus ik hoop dat dat gaat lukken.

VRAAG (DE VOLKSKRANT)

Meneer Jetten, u heeft het over de vergunningen die weer op gang moeten komen. Wanneer verwacht u dat de eerste vergunningen weer verleend kunnen worden?

JETTEN

We komen in oktober met een spoedwet om een aantal eerste zaken aan te passen. De provincies hebben ook aangegeven dat zij nog dit jaar een aantal zaken in beweging gaan zetten in de hoop dat we al op vrij korte termijn voor een aantal dingen die minder gevoelig zijn voor stikstof, die vergunningverlening snel loskomt.

VRAAG

En is daar eerst een proefproces voor nodig of een uitspraak van de rechter?

JETTEN

Wat ons betreft niet.

VRAAG

Maar normaal gesproken moet toch eerst een rechter daarover oordelen voor de vergunningen weer op gang te kunnen komen?

JETTEN

Kijk, de rechters hebben bij eerdere uitspraken heel duidelijk gemaakt dat de overheid pas weer tot vergunningverlening kan overgaan als er een, met een heel lelijke term, geborgd pakket aan maatregelen is. Dus dat we echt kunnen garanderen dat de maatregelen die we nemen leiden tot minder stikstof, uitstoot en -depositie en verbetering van de natuur. Wij laten het hele pakket onafhankelijk door het Planbureau voor de Leefomgeving beoordelen. Dat zal kort na de zomer uitkomen. En op basis daarvan zullen we of het pakket nog op een aantal punten moeten aanpassen, maar verwachten we eigenlijk dat we in volle vaart door kunnen.

VRAAG

Is dat alleen PBL of ook een advies van Raad van State?

JETTEN

Er zullen uit mijn hoofd zes wetsvoorstellen volgen uit dit pakket en die worden natuurlijk allemaal ook aan de Raad van State ter advisering gelegd.

VRAAG

Nee, maar voor die borging is dat alleen PBL of ook..?

JETTEN

Nee, een deel van die borging zit in wetgeving die bij de Raad van State ter advies wordt voorgelegd.

VRAAG (ONBEKEND)

Ja, wat nu als de natuurorganisaties toch weer naar de rechter stappen en dat de rechter toch zegt, ja dit pakket is toch niet voldoende. Heeft het kabinet dan nog iets achter de hand om voor nog strengere maatregelen?

JETTEN

Kijk, de overheid, ook de overheid moet zich aan rechtelijke uitspraken houden. Dus als er zo’n uitspraak zou komen, dan gaan we die goed bestuderen en kijken wat we moeten aanscherpen. Wij verwachten echt op basis van de afgelopen weken en alle gesprekken die we ook met experts daarover hebben gevoerd. Dat dit pakket voldoende is om in Nederland de vergunningverlening op gang te krijgen. Er zijn misschien een aantal gebieden waar dat wat langer duurt en waar ook hele gerichte maatregelen in dat gebied nodig zijn, maar dat gaan we ook echt in die gebiedsprocessen dan met provincies, natuurorganisaties en agrarische organisaties samen vaststellen. In de 20 miljard trekken we ook fors geld uit voor natuurbeheer en natuurherstel, met extra aandacht ook voor waterkwaliteit en biodiversiteit. Dus ik hoop ook dat ook de natuurorganisaties en de natuurbeherende organisaties zien dat we ook naar hen heel goed hebben geluisterd.

HOEDEMAN (AD)

Meneer Jetten, u hebt afgelopen weekend excuses aangeboden namens de overheid aan de Molukse gemeenschap. Kan een overheid ooit klaar zijn met het aanbieden van excuses?

JETTEN

Nou, we gaan in de toekomst vast ook nog andere dingen fout doen.

HOEDEMAN

Nou is er een brief van u gericht om ook het leed te erkennen van de Papoeas, wat hen is aangedaan door het handelen van de overheid. U wordt gevraagd om in gesprek te gaan en te willen overwegen of u ook dat leed wil erkennen, of u hen ook wilt zien. Bent u bereid om dat te doen?

JETTEN

Ik ben in ieder geval bereid om het gesprek aan te gaan met een groep Nederlanders van Papua-afkomst die inderdaad zich tot ons hebben gericht. Ook met de boodschap, ‘wij zijn de afgelopen jaren ook eigenlijk te weinig gezien en gehoord en we willen heel graag met de Nederlandse overheid in gesprek’. Dus dat ga ik doen.

HOEDEMAN

Oké, een heel ander onderwerp. Hebt u nog herinneringen aan 10 april 2017?

JETTEN

Nou, niet meteen, nee. Dan moet u me even helpen.

HOEDEMAN

Toen stelden de Kamerleden van D66 Jetten en Van Meenen scherpe vragen over de aanschaf van een regeringstoestel, waar nu alweer vanaf moet worden gezien. En nu u zelf aan de knoppen zit, welke lessen hebt u geleerd aan wat er toen fout ging en kunt u nu voorkomen dat het weer misgaat, financieel?

JETTEN

Een hele goede vraag. Ik heb daar deze week meer over gelezen, inclusief een bijnaam voor het vliegtuig dat ik nog niet kende. Het vorige kabinet heeft geconstateerd toen KLM ging switchen van Boeing naar Airbus, dat dat ook consequenties zou hebben voor het regeringsvliegtuig. Dat is eigenlijk zonde, of jammer, want dat is nog helemaal niet zo’n oud toestel. Dus wat wij graag willen doen als kabinet is het huidige regeringsvliegtuig weer doorverkopen, zodat we daar een goede prijs voor terugkrijgen. En tegelijkertijd heel scherp onderhandelen met Airbus, zodat we daar ook weer voor een aantrekkelijke prijs een nieuw toestel voor terugkrijgen.

HOEDEMAN

En wat vindt u een aantrekkelijke prijs?

JETTEN

Nou, omdat die onderhandelingen nog lopen ga ik daar niks over zeggen, want we willen niet de mensen bij Airbus alvast ergens een hint geven.

HOEDEMAN

Oké.

JETTEN

Dan gaat zo meteen de minister van Landbouw nog veel betere uitleg geven van dit pakket. Dank u wel.