Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 9 oktober 2026

JETTEN

Vandaag hebben we in de ministerraad kort teruggeblikt op het gesprek met de sociale partners op het Catshuis van afgelopen woensdag. Het was een prettig gesprek, in een constructieve sfeer, waar we met elkaar hebben gesproken over hoe we tot een sociaal akkoord kunnen komen. We voelen daar allemaal de urgentie om afspraken te maken over een nieuw sociaaleconomisch fundament. Het kabinet, de vakbonden en de werkgevers willen zo samen ons land klaarstomen voor de toekomst. Dat is een toekomst waarin we een goede en houdbare sociale zekerheid hebben, in combinatie met een sterke, concurrerende economie. Iedereen aan tafel was zich afgelopen woensdag heel erg bewust dat daarvoor drie thema’s belangrijk zijn: De vastgelopen arbeidsongeschiktheidsregelingen en alles wat ermee samenhangt, waardoor er nu te veel mensen langs de kant zitten. En ook in een situatie zitten waar ze zelf heel graag beter uit willen. Het is van groot belang voor deze groep en voor onze samenleving als geheel dat we ervoor zorgen dat er weer meer mensen mee kunnen doen met een vangnet voor wie dat echt nodig heeft. Het tweede is de arbeidsmarkt van de toekomst, die fors verandert door personeelstekorten, verduurzaming en digitalisering. En die razendsnelle ontwikkeling van AI. Ten derde: het belang van die structurele groei van de Nederlandse economie door meer investeringen en een goed vestigingsklimaat. En natuurlijk verschillen werkgevers en werknemers en het kabinet op een aantal punten van inzicht, maar we hebben gemeen dat we hier echt de komende tijd snel vooruit willen komen. Een aantal dossiers zijn daarvoor complex, dus dat gaat niet over één nacht ijs. Maar mensen in het land mogen van ons verwachten dat we zo snel mogelijk naar dat sociaal akkoord toewerken. En daarom zullen we binnenkort weer bijeenkomen. Onder andere om een aantal adviesaanvragen aan de Sociaal-Economische Raad vast te stellen en die inhoudelijke onderhandelingen ook echt te starten.

Om een goede concurrerende economie te hebben, hebben we ook een goede Europese aanpak nodig. En dat betekent dat de EU ook scherpe keuzes moet maken voor de komende jaren. Keuzes waarbij we inzetten op innovatie, een wendbare economie en sterke Europese defensie naast meer grip op migratie. En die keuzes zijn ook nodig in de Europese meerjarenbegroting. Volgende week zullen we daarover in Brussel een eerste ronde van hele intensieve onderhandelingen hebben met de Europese regeringsleiders. En in aanloop naar die gesprekken over het meerjarig financiële kader van de EU ontvang ik vanavond António Costa, de voorzitter van de Europese Raad, op het Catshuis. En in ons gesprek zal ik niet alleen de Nederlandse inzet voor dat meerjarig financiële kader toelichten, maar zullen we ook van gedachten wisselen over andere zaken die nodig zijn voor dat Europese concurrentievermogen en in het licht van de Europese steun voor Oekraïne en de Europese uitbreiding. Vanwege mijn aanwezigheid bij de Europese Raad volgende week in Brussel zal de ministerraad volgende week worden voorgezeten door vicepremier Yeşilgöz. En zij zal ook bij de persconferentie aanwezig zijn.

BREEDVELD (NOS)

Premier Jetten, in hoeverre houdt u rekening met sancties vanuit Amerika richting het internationaal strafhof?

JETTEN

We houden al langere tijd serieus rekening met nieuwe sancties vanuit de VS. Dan wel op medewerkers van het internationaal strafhof, dan wel op het strafhof als geheel. Dus Nederland en ook alle andere partners in Europa bereidt zich daar goed op voor. En we zetten ons diplomatiek zwaar in om die sancties te voorkomen.

BREEDVELD

Ja, want wat doet u om dit te voorkomen?

JETTEN

We hebben de afgelopen maanden eigenlijk op alle diplomatieke niveaus contact met de Amerikanen gehad om duidelijk te maken dat het internationaal strafhof cruciaal is voor de nationale rechtsorde. Dat zorgen die er zijn over de werking van het hof ook gewoon kunnen worden besproken en geadresseerd. Maar dat vergaande Amerikaanse sancties ook echt wel doen met de relatie tussen de VS en Europa. Maar ook met al die andere landen die partner zijn bij het strafhof.

BREEDVELD

Ja, want wat doet dat dan?

JETTEN

Kijk, er is maar één plek op de wereld waar hele zware oorlogsmisdaden en andere misdaden tegen de menselijkheid kunnen worden berecht. En dat is het Internationaal Strafhof. En dat zit toevallig in Den Haag. Of niet helemaal toevallig, dit is de internationale stad van vrede en recht. Maar wij voelen ons als gastheer dus ook verantwoordelijk om dat strafhof goed te laten functioneren en steen voor steen te beschermen waar dat nodig is. En dat is niet een waarde die alleen Nederland daaraan toekent, maar dat geldt heel breed voor meer dan honderd landen over de hele wereld.

BREEDVELD

De koning ontving vanmiddag de president van het strafhof. Is dat een signaal?

JETTEN

Nou, de koning zelf is betrokken bij dat Internationaal Strafhof, heeft ook bij zijn beëdiging als staatshoofd ook duidelijk gemaakt dat hij het ook belangrijk vindt om bij te dragen aan Den Haag als stad van vrede en recht en we hebben er afgelopen maanden ook op regeringsleidersniveau, met veel ministers, maar ook met collega’s in Europa regelmatig aan president Trump en zijn team duidelijk gemaakt, doe dit niet, zijn onnodige stappen die de VS zet en wij zullen doen wat nodig is om dat Strafhof goed te laten functioneren.

BREEDVELD

Het staatshoofd werkt onder uw verantwoordelijkheid. Is het een signaal dat uitgerekend vandaag de koning de president van het Strafhof ontvangt?

JETTEN

Nee, deze afspraak van de koning met de president van het Strafhof zou sowieso plaatsvinden in deze periode, ongeacht wat er in de VS zou worden besloten.

BREEDVELD

Maar goed, het kan wel zo worden opgevat.

JETTEN

Ja, maar het is denk ik voor de Amerikaanse president klip en klaar dat ook ons staatshoofd het ICC warm hart toedraagt.

BREEDVELD

Ja, mocht het zover komen.  Wat kan Nederland doen? Want u heeft ook in Europees verband gepleit voor die zogenoemde blokkeerprotocol of blokkeerstatuut. Is dat iets wat u serieus overweegt?

JETTEN

Nou, we zullen in eerste instantie met al onze internationale partners er alles aan doen om zo’n situatie te voorkomen. Dus er zijn ook een aantal landen die lid zijn bij het Strafhof al langer bezig met voorstellen om het Strafhof te hervormen, het beter te laten functioneren. En de boodschap aan de Amerikanen is ook: doe mee met dat gesprek en voorkom een verdere escalatie. En verder geldt voor alle aangesloten partijen dat mocht het nodig zijn altijd zal worden gekeken of er tegenmaatregelen moeten worden genomen.

BREEDVELD

Ja, maar dat is voorzichtig geformuleerd terwijl de Amerikaanse president heel duidelijk heeft gezegd ik ga het Strafhof steen voor steen afbreken. Moet je dan niet op een gelijke manier met gelijke kracht ook meteen duidelijk maken wat je daarmee doet?

JETTEN

Zeker en daarom heb ik ook al meermaals aangegeven onder andere bij de VN: wij zullen het Strafhof steen voor steen verdedigen en doen wat nodig is om die internationale rechtsorde ook goed te laten functioneren, maar we wachten in die zin ook af of er nieuwe sancties komen, wat voor sancties dat dan zijn, wanneer die ingaan en afhankelijk daarvan zullen we met onze partners kijken wat daar de tegenreactie op moet zijn.

BREEDVELD

Ja, maar verwacht u dan niet te veel van toch die stille diplomatie?

JETTEN

Het feit dat we de afgelopen maanden er elke keer in zijn geslaagd om verdere escalatie te voorkomen laat zien dat die aanpak werkt, maar die aanpak is nooit af. Dat weten we ook omdat die druk en die ondermijning van het Strafhof ook doorgaat.

DE WINTHER (DE TELEGRAAF)

Meneer Jetten, is Rusland de vijand van Nederland?

JETTEN

Ja, Rusland is zeker een van de vijandige mogelijkheden waar we als Nederland en Europa mee te maken hebben.

DE WINTHER

We zagen gisteren de minister van Defensie dat dat duidde. Het was toch wel een enige verrassing omdat die term vijand toch wat serieuzere implicatie lijkt te hebben dan agressor. Bent u het eens met het feit dat dat twee verschillende woorden zijn met een verschillende achtergrond?

JETTEN

Zeker. Het zijn verschillende woorden. De term vijand is overigens ook in de afgelopen jaren al wel eens vaker gebruikt, ook door gaande kabinetten. Ik denk dat de relevante boodschap erachter vooral is dat we zien dat de agressieoorlog in Oekraïne doorgaat, maar dat er ook toenemende sprake is van sabotage, intimidatie, allerlei acties ook in Europa, op NAVO-grondgebied met als meest in het oog springende voorbeeld de mislukte drone-aanval op de luchthaven van Leipzig die ook aan Rusland is toegeschreven door de Duitse veiligheidsdiensten. Ik denk dat de minister van Defensie wat dat betreft terecht de boodschap gisteren uitdroeg, laten we daar niet naïef over zijn en er alles aan doen om die dreiging uit Rusland af te slaan.

DE WINTHER

Wist u dat ze dit ging zeggen gisteren in het debat?

JETTEN

Nou, ik was er niet door verrast. Kijk, ik ken niet alle spreekteksten van ministers in debatten minutieus. Maar wij spreken als kabinet regelmatig over de dreiging die vanuit Rusland komt. Zowel op Nederland als op andere Europese bondgenoten. En we zijn eigenlijk continu bezig om die dreiging het hoofd te bieden. Dus in die zin is aan kabinetszijde niemand verrast over de steeds sterkere bewoordingen die we daarvoor gebruiken. Ook omdat die escalatie vanuit Rusland toeneemt en we daarin ook heel duidelijk willen maken dat we dat dus ook niet zullen accepteren.

DE WINTHER

Maar de minister van Buitenlandse Zaken oogde wel verrast.

JETTEN

Nou, nogmaals. Wij weten niet als kabinet op woordniveau altijd wat er in debatten wordt geantwoord op vragen van de Kamer. Maar dit paste er denk ik bij het debat dat rondom de begroting Defensie plaatsvond.

DE WINTHER

Ja, maar hij heeft daar zich wel verrast over getoond. Vervolgens heeft hij zich aangesloten bij haar woorden. En vanochtend wil hij ze weer niet herhalen. Dus wat is het nou?

JETTEN

Nou, we hebben zoals ik net ook al zei daar veel over gesproken de afgelopen weken en maanden met het kabinet. Natuurlijk ook vandaag weer bij stilgestaan want het is een continu gesprek. En we zijn het er unisono over eens dat Rusland zelf laat zien met alle vijandigheden in Oekraïne, maar ook in toenemende mate in Europa, dat daar de grootste dreiging voor Nederland en Europa van uitgaat en dat we dus alles zullen doen om die dreiging af te slaan.

DE WINTHER

Er is ook gereageerd door de Russische ambassade. Die wilde weten of mevrouw Yesilgöz namens de hele regering sprak. Het antwoord is dus ja begrijp ik.

JETTEN

Ja.

DE WINTHER

Er zijn ook mensen die vinden dat onverstandig. Die zeggen daarmee geef je Rusland een stok om te slaan, omdat wij ons op deze manier uit laten richting dat land. Wat zegt u op die kritiek?

JETTEN

Ja, dat we ons ook niet gek moeten laten maken door propaganda die vanuit Rusland komt. Er is één land dat elke dag voor escalatie kiest door een zinloze oorlog in Oekraïne door te zetten. Terwijl Poetin ook kan besluiten die oorlog te stoppen en te onderhandelen over vrede. En er is ook één land dat aan de lopende band allerlei acties in Europese landen uit laat voeren en dat is de Russische federatie.

DE WINTHER

Tot slot dan. Wat is precies het doel geweest om deze woorden te kiezen? Omdat het een andere formulering is. Is het bedoeld om Nederland op een een of andere manier alerter te maken? Is het een signaal richting Moskou?

JETTEN

Nou, het gaat inderdaad vooral om de vraag, en deze uitspraak door de minister is gedaan, bij de begrotingsbehandeling Defensie. We trekken de komende jaren natuurlijk echt tientallen miljarden extra uit om te investeren in Defensie en onze nationale weerbaarheid. En dan is het ook goed om met de Kamer te wisselen dat dat geen weggegooid geld is, maar dat het een noodzakelijke investering is in de veiligheid van Nederland en Europa.

DE WINTHER

Dus het was vooral bedoeld voor binnenlands gebruik, begrijp ik?

JETTEN

Nou, en ook tegelijkertijd wel om aan Moskou duidelijk te maken dat wij heel goed zien waar ze mee bezig zijn, dat we ons daar niet door laten intimideren. Sterker nog: dat Nederland samen met Europese en NAVO-partners er alles aan zal doen om onze vrije westerse democratie te beschermen.

WESTER (RTL)

Ja, nog even hierop doorgaand als het mag, meneer Jetten: in het verleden spraken we in Nederland wel ook de regering over toen nog de Sovjet-Unie als ‘potentiële vijand’. De betiteling ‘vijand’ is toch een stuk sterker, heeft ook internationaal wel een betekenis. Had u niet van tevoren willen weten dat ze dat zou gaan zeggen? Ik snap dat u niet alle teksten van tevoren inziet, maar u wordt hier ook op aangesproken straks.

JETTEN

En tegelijkertijd meen ik ook echt oprecht dat de toenemende vijandigheden vanuit Rusland ook niet gebagatelliseerd moet worden. We hebben daar ook in Europees verband het veel over de laatste tijd omdat je ziet sabotageacties op de Oostzee en op de Noordzee, drone incidenten in Europese luchtruim, een mislukte droneaanval op een Duits vliegveld. En we lopen ook het risico dat we op een gegeven moment ons in Europa een beetje in de slaap laten sussen, omdat er zoveel van dit soort acties plaatsvinden dat we het normaal gaan vinden. En we mogen dit niet normaal vinden. Dit is echt een hele grote bedreiging voor onze dagelijkse veiligheid. En daar moeten we dus alles aan doen om dat tegen te houden, af te slaan en ook te laten zien dat we zo sterk zijn als Europa, dat we ons niet laten intimideren.

WESTER

Ja, maar de vraag was eigenlijk: had u dan niet willen weten dat deze term, heel erg voorbereid, als je de tekst hoort, gebruikt zou worden?

JETTEN

Nou ja, kijk, maar ik ben in die zin niet verrast als zo’n term wordt gebruikt, omdat we heel vaak in kabinetsverband, EU-verband en NAVO-verband praten, over de dreiging die vanuit Rusland uitgaat. En volgens mij is het een veel relevantere vraag: wat betekent het dat er zoveel Russische dreiging op Europa is? Wat betekent dat voor onze samenleving? Wat betekent dat voor de paraatheid die we zelf moeten hebben? En hoe we ons hier beter tegen kunnen verdedigen?

WESTER

Kortom, u spreekt in het vervolg ook over de vijand, als het over Rusland gaat?

JETTEN

Nou, wij spreken voornamelijk over de hybride dreigingen die uitgaan vanuit sabotageacties, schendingen van het Europese luchtruim, allerlei digitale en cyber incidenten die plaatsvinden. En zo kan de lijst nog veel langer zijn en dat toont gewoon aan dat Rusland er zelf dagelijks voor kiest om met veel vijandigheden en agressie niet alleen Oekraïne maar ook Europa te bedreigen.

WESTER

Oké, ik begrijp dat het toch moeilijk blijft voor u om het woord in de mond te nemen. Maar als de bedoeling is geweest om Nederland wat wakker te schudden, dan kan ik dat heel goed begrijpen. Maar als je wakker geschud wordt, dan wil je soms ook wel graag weten waarom eigenlijk. En als dan gevraagd wordt aan de minister van Defensie: ‘geef nou eens duidelijk aan, wat zijn die dreigingen nou precies, waar hebben we nou precies mee te maken?’ Dan krijgen we nul op het rekest van: ‘ja nee, je moet de vijand niet wijzer maken dan dat hij is’, dat snappen we ook nog wel voor een deel. Maar Nederland wil dan toch ook graag weten, wat is dan precies die dreiging? Waarom moet ik Rusland ineens zien als de vijand?

JETTEN

Nou, dan ga ik proberen hem heel simpel af te pellen. Die vijandigheid komt voort uit een paar elementen. Eén: een voortgaande agressieoorlog in Oekraïne. Een zinloze oorlog waar al meer dan een miljoen mensen om het leven zijn gekomen of gewond zijn geraakt en waar we met niet alleen heel Europa, maar ook een groot deel van de rest van de wereld een prijs voor betalen. Twee: steeds verdergaande sabotageacties die ook op Europees grondgebied plaatsvinden en die bedoeld zijn om onze samenleving te ondermijnen en te destabiliseren. En drie: ook waarschuwingen van veiligheidsdiensten dat Rusland niet per se gaat stoppen bij Oekraïne en dat er ook dus een veiligheidsdreiging is voor andere delen van Europa en het NAVO-bondgenootschap. En dat we daar ons alleen maar heel tijdig op kunnen voorbereiden door fors te investeren in Defensie, door bijvoorbeeld nu Estland en Letland te ondersteunen bij de beveiliging van hun grondgebied, maar ook in het digitale tijdperk en onze kritieke infrastructuur er alles aan te doen dat we eventuele Russische acties kunnen afslaan.

WESTER

Maar dat is nog steeds niet helemaal helder: welke acties vinden hier nou precies plaats in Nederland? Waar moeten we nou rekening mee houden als burgers?

JETTEN

En daar moeten we vooral ook kijken naar andere Europese landen waar dat recentelijk heeft plaatsgevonden. Je ziet in bijvoorbeeld Polen dat er nu een aantal keren sprake is geweest van schending van het luchtruim. Waar onder andere Nederlandse piloten Polen veilig hebben gehouden door die drones uit de lucht te schieten. Maar ook recentelijk een mislukte droneaanval op een Duits luchthaven, door de veiligheidsdienst in Duitsland echt aan Rusland is toegeschreven. Dus overal in Europa kunnen dit soort sabotage en intimidatie acties plaatsvinden. En we doen er dus ook alles aan om daar een goed zicht op te hebben. Heel veel van dat soort zaken te voorkomen en als het nodig is ook in te grijpen.

WESTER

Laatste vraag: als we een vijand hebben, moeten we dan ook rekening houden met een oorlog?

JETTEN

Nee, daar is in die zin geen acuut risico op een grootschalige oorlog of een directe confrontatie. Daar is Rusland in Oekraïne natuurlijk volop mee bezig, maar ze proberen wel ons hier in Europa uit elkaar te spelen en ons te intimideren. En daarom is het zo belangrijk dat we sterk staan en dat we schouder aan schouder staan.

WARNAR (SBS)

Meneer Jetten, waarom draagt u de paarse das vandaag?

JETTEN

Omdat het vandaag Paarse Vrijdag is en op heel veel scholen met de kleur paars aandacht wordt gevraagd aan zichtbaar jezelf kunnen zijn.

WARNAR

Vindt u het belangrijk dat daar een speciale dag voor is?

JETTEN

Nou, ik denk dat het heel waardevol is. Ik heb zelf op mijn middelbareschooltijd nooit de neiging gevoeld om daar openlijk over te zijn. En ik kan me voorstellen dat het voor heel veel jongeren van nu een fijne steun is om een plek te hebben op school waar je dit bespreekbaar kan maken.

WARNAR

Wat vindt u ervan dat het erop lijkt dat paarse kleding dragen of de regenboogvlag hijsen, een regenboogzebrapad eigenlijk meer als een politiek statement of activistisch wordt gezien?

JETTEN

Op de allereerste plaats echt heel jammer en onnodig, omdat het een uiting is dat we Artikel 1 van de Grondwet allemaal heel serieus nemen, namelijk dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn in dit land. En tegelijkertijd zie ik natuurlijk ook dat dit op een aantal plekken steeds tot meer discussie aan het leiden is. En volgens mij de noodzaak dus ook groot is om daar met elkaar het gesprek en de dialoog over aan te gaan. Want de vrijheid van de één wat vergroten hoeft niet te betekenen dat je de vrijheid van iemand anders aan het inperken bent, dus ga daar met elkaar het gesprek over aan. Laat elkaar in ieders waarde en zorg dat iedereen zichzelf kan zijn.

WARNAR

Hoe hebt u dan gekeken naar de discussie gisteravond in het parlement over het hijsen van de regenboogvlag?

JETTEN

Ja kijk, het is natuurlijk formeel helemaal aan de Tweede Kamer om te bepalen hoe ze hiermee omgaan en of ze daar wel of geen debat over voeren. Ik vond het zelf als oud-Kamerlid wel erg jammer dat daarvoor op donderdagavond Kamerleden uit het hele land terug moesten komen en dat dat tot zo’n heftige discussie heeft geleid.

WARNAR

Waarom vond u dat jammer?

JETTEN

Omdat ik juist ook denk dat het parlement een plek is waar de diversiteit van onze samenleving tot uiting komt in de zetelverdeling en de standpunten die daar worden ingenomen. Maar dat je dan hopelijk ook daar een plek hebt waar je in dit geval voor aankomende zondag ook de coming-out dag met elkaar kan vieren.

WARNAR

Dat iedereen gisteravond is teruggekomen heeft natuurlijk wel voor gezorgd dat er zondag een statement vanuit de Tweede Kamer komt of in ieder geval de vlag wordt gehesen. Bent u daar blij mee?

JETTEN

Nou, wij doen het ook bij een aantal departementen om daarmee ook iedereen die daar in het land mee bezig is ook steun in de rug te geven. En dan is het mooi dat het parlement dat ook doet, maar het zou natuurlijk nog mooier zijn als het parlement dat ook in de volle overtuiging kan uitschalen.

WARNAR

U zei net al: ‘we moeten dat gesprek blijven aangaan’. Nou zijn er generaties die opgroeien, die hadden gehoopt dat nieuwe generaties het makkelijker zouden krijgen als het gaat over LHBTI-acceptatie. Kan het kabinet überhaupt hier iets nog in betekenen, behalve: ‘we moeten het gesprek aangaan’.

JETTEN

Ja, dat wel. Kijk, recentelijk is een nieuwe emancipatienota gelanceerd, waarin we ook als kabinet zeggen: we kunnen een paar dingen doen. Op scholen is er gewoon behoefte aan goede voorlichting, lessen die daarover worden gegeven. Dat ondersteunen we inhoudelijk en financieel. En tegelijkertijd weten we ook dat er ook plekken zijn waar er gewoon heel bewust verkeerde dingen aan jonge mensen worden aangeleerd. In specifieke scholen, op weekendscholen, online. En daar mag echt een hardere aanpak ook op, dus we kijken ook of we vanuit het ministerie van Onderwijs, of de Onderwijsinspectie, of ook het aanpakken van online desinformatie, daar gewoon steviger tegen kunnen optreden. Want ja, die vrijheid betekent niet dat je jongeren gewoon foute dingen mag aanleren over gelijke rechten voor vrouwen of LHBTI’ers.

WARNAR

Verwacht u dat deze maatregelen voldoende zijn om een volgende generatie LHBTI’ers beter te laten opgroeien?

JETTEN

Nou, ik denk dat er is in die zin de afgelopen decennia natuurlijk heel veel de goede kant op gegaan. Maar we zien recentelijk dat die cijfers gewoon zwaar onder druk staan. En dat kunnen we niet alleen als overheid oplossen. Dat gaat ook om de vraag hoe we gewoon als samenleving over dit soort onderwerpen praten. Welke verantwoordelijkheid mensen zelf ook nemen als ouder, als opvoeder, als leraar voor de klas. Maar ik was afgelopen week zelf op een middelbare school in Apeldoorn, waar ik ook wel weer merkte dat die jonge generatie daar eigenlijk heel goed met elkaar ook een discussie over kan voeren. En soms ook het politieke of het publieke debat meer als hindermacht ervaart dan als hulp om er als jonge generatie gewoon een goede koers in te vinden.

DE ZOETEN (NIEUWSUUR)

Meneer Jetten, een klein beetje over de begroting, maar niet echt, dus dat scheelt. Maar u zoekt nog steeds steun. Eventueel ook van de SGP en de ChristenUnie. En in de brief die u vorige week stuurde stond dat het kabinet ‘bereid is over medisch-ethische vragen in gesprek te gaan’. Wat bedoelt u daarmee?

JETTEN

Er zijn een aantal fracties die hebben aangegeven dat ze graag met het kabinet willen doorpraten over een aantal immateriële thema’s. Dus er zijn verschillende ministers die daar ook echt gesprekken over voeren met fracties. En dat heb ik ook dinsdag in de Eerste Kamer gezegd: het was niet vanuit de overtuiging dat we het eens gaan worden met elkaar, omdat de principiële standpunten echt heel verschillend zijn. Maar soms kan je toch in de praktijk elkaar ergens halverwege vinden in een aantal beleidskeuzes die toch bepaalde zorgen kunnen ondervangen zonder dat je gaat toornen aan principiële uitgangspunten van het kabinet of wetgeving die er gewoon is in Nederland.

DE ZOETEN

Ja, want bijvoorbeeld het draagmoederschap. Daar komt een nieuwe wet aan en de SGP wil die uitstellen. Valt daarover te praten?

JETTEN

Nou, die wet ligt in de Tweede Kamer, dus de Tweede Kamer gaat verder over de planning daarvan. We hebben ook als kabinet, verschillende leden van het kabinet, daar met de SGP en andere fracties wel gesprekken over gehad en onze stellingname als kabinet is, het is nu al mogelijk in Nederland om gebruik te maken van een draagmoederschapsregeling, alleen het is niet goed in de wet geregeld, dus het nieuwe wetsvoorstel wat er ligt, gaat eigenlijk de situatie alleen maar verbeteren en we hopen daarvan een meerderheid van de Kamer te kunnen overtuigen.

DE ZOETEN

Dus u zegt ook, de SGP kan dat wel willen, maar dat gaan we niet doen?

JETTEN

Nou ja, nogmaals, het wetsvoorstel ligt in de Tweede Kamer, dus zodra dat wordt ingepland voor plenaire behandeling, zullen wij als kabinet dat wetsvoorstel verdedigen, de Kamer heeft nog gevraagd om een wetenschapstoets, de staatssecretaris van J&V zal in de loop van het jaar, de exacte planning ken ik niet, maar nog een inhoudelijke reactie op die wetenschapstoets met de Kamer delen.

DE ZOETEN

Ja, dus die zinsnede in die brief is eigenlijk meer een lippendienst van we gaan erover praten, maar we gaan geen dingen veranderen.

JETTEN

Nou, dan pak ik toch een ander onderwerp erbij wat ook veel dan wordt genoemd, dat is abortus. Daarvan hebben we als kabinet gezegd, wij staan echt pal voor die goed georganiseerde en vrij toegankelijke abortuszorg in Nederland. Maar daar kun je continu kijken wat daar aan te verbeteren valt en ook in het verleden hebben we bijvoorbeeld met de ChristenUnie best wel goede afspraken kunnen maken over het tegengaan van ongewenste zwangerschappen, het verminderen van het aantal herhaalabortussen, omdat daar vaak ook een hele grote, ja, ellende achter schuilgaat waar vrouwen ook mee worstelen die graag betere hulp zouden willen verkrijgen. Dus dan hoef je niet zozeer over de abortuswetgeving met elkaar een strijd te voeren waar je toch niet elkaar kan vinden, maar dan kun je wel kijken hoe je in de praktijk gewoon de zorg voor vrouwen beter kan maken.

DE ZOETEN

Maar toch even dan terug naar dat draagmoederschap. Het staat ook in het coalitieakkoord. Rekent u dan daarbij ook de steun van het CDA?

JETTEN

Ja, het is onderdeel van het coalitieakkoord. Het wetvoorstel is ook al door het vorige kabinet voorbereid. Maar ik weet ook dat er… dit zijn, net als andere immateriële stukken wetgeving, vraagt dit wel gewoon een heel zorgvuldig en respectvol debat en gaan we ook zien of er in het debat vanuit de Kamer nog behoefte is tot aanpassingen of aanscherpingen van het wetvoorstel.

DE ZOETEN

Dus die steun van het CDA is niet een vereiste?

JETTEN

Nou, ik twijfel niet aan dat daar brede steun is in de Kamer voor dit wetvoorstel, maar ik weet ook wel vrij zeker dat dat nog een heel uitvoerig en zorgvuldig debat gaat worden.

DE ZOETEN

Ja, dit is natuurlijk een aangelegen punt voor D66. U heeft zelf persoonlijk ook wel eens gezegd dat u nadenkt over dit traject En heel veel mensen in de queer community wachten hier ook op, Omdat het nu zo ingewikkeld geregeld is. Wat kunt u hen beloven?

JETTEN

Nou, kijk, het kabinet heeft in het coalitieakkoord hebben afgesproken dat we het (onverstaanbaar, red.) willen uitvoeren. Daar is dit een van de voorstellen van. Daarom zetten we ook dat wetvoorstel voort. Maar ik wil ook benadrukken dat een goede draagmoederschap-regeling in Nederland juist ook voor heel veel heterostellen relevant is, want ik moet het even uit mijn hoofd zeggen, maar volgens mij de helft van de draagmoederschappen in Nederland zijn bij heterostellen die om welke reden dan ook zelf geen kind kunnen krijgen en ook hopen op een betere juridisch kader.

DE ZOETEN

Ja, maar daarvoor geldt het ook, maar voor beide.

JETTEN

Ja, voor beide geldt dat.

DE ZOETEN

En voor beide zegt u de FGP kan van alles willen, maar het gaat gewoon door.

JETTEN

Nou, wij zullen in ieder geval het wetsvoorstel verdedigen. Maar ook goed luisteren natuurlijk naar zorgen die er bij de SGP en bij andere fracties leven.

WIERINGA (ANP)

Premier Jetten, 20 asielzoekers sliepen vannacht buiten in Ter Apel. Vindt u dat dat Nederland waardig is?

JETTEN

Nee, absoluut niet.

WIERINGA

De spreidingswet is volgens uw collega Bart van den Brink geen korte termijnoplossing. Zouden er nog meer middelen moeten zijn volgens u om nachten zoals dit te voorkomen?

JETTEN

Ja, de minister van Asiel en Migratie heeft deze week ook gesproken met Commissaris van de Koning om te kijken hoe we in alle provincies, en zeker in de provincies waar gemeenten achterblijven met hun aandeel in de spreidingswet, meer kunnen doen om voldoende opvangplekken te realiseren. En niet alleen om te voorkomen dat er mensen zeker met dit weer buiten moeten slapen, maar ook omdat we de druk op alle medewerkers in Ter Apel echt willen verminderen en de druk die het dorp Ter Apel ervaart willen verminderen.

WIERINGA

Dus het blijft bij gesprekken, begrijp ik?

JETTEN

Nee, zeker niet. Die gesprekken gaan echt over de inzet van de middelen die de minister tot zijn beschikking heeft om tot meer opvangplekken te komen en liefst willen we toe naar een situatie waarin we voldoende vaste opvangplekken hebben in het hele land, waar we ook meteen taal en werk en integratie goed hebben geregeld, maar op de korte termijn, in de zin de komende weken en maanden, zullen er ook buiten Ter Apel voldoende opvangplekken nodig zijn om dit soort acute situaties te voorkomen.

WIERINGA

Ja, bent u dan niet in feite machteloos om dat te voorkomen?

JETTEN

Nou, we hebben de afgelopen maanden laten zien dat we dit voor kunnen zijn. We hebben natuurlijk een paar jaar geleden gezien dat dit meer regel dan uitzondering was. Dus heel erg vervelend en inderdaad Nederland onwaardig dat het vannacht toch heeft plaatsgevonden en u kunt er echt van op aan dat het COA samen met de minister en de betrokken CvdK's er alles aan doet om dit echt zo min mogelijk te laten voorkomen.

WIERINGA

Wat vindt u belangrijker, het zelfbeschikkingsrecht van gemeenten of dat deze asielzoekers niet buiten hoeven te slapen?

JETTEN

Nou, wij hebben in Nederland gewoon een wet en daarin hebben we afgesproken dat we de opvang van asielzoekers netjes over het land verdelen en ook gemeentes hebben zich aan de wet te houden.

WIERINGA

Dan een ander onderwerp. De VS voeren op 3 december een publieke executie uit. Wat vindt u ervan dat een bondgenoot dat doet?

JETTEN

Ja, ik vind het zelf echt absurd dat je zo’n executie uitvoert. Een executie van een doodstraf live gaat uitzenden.

WIERINGA

Voert u ook gesprekken met de VS hierover?

JETTEN

Ik heb het zelf recentelijk niet met de VS hierover gehad, maar ik kan me voorstellen dat als er bijvoorbeeld op BZ-niveau contact met hen is, dat we hier wel gewoon ons ongenoegen over kenbaar maken.

WIERINGA

Die executie wordt ook uitgezonden. Het is dus ook mogelijk dat er beelden over zullen rondgaan op sociale media bijvoorbeeld. Zou u dat acceptabel vinden? Wie is verantwoordelijkheid om daar iets aan te doen eventueel?

JETTEN

Het is wat mij betreft ook echt aan de social media platforms in Europa om te voorkomen dat dat op hun kanalen wordt doorgezet en uitgezonden, maar dit zal vreselijk niet te voorkomen zijn. Dus ik vermoed ook op het moment dat het wel plaatsvindt dat er heel veel meldingen zullen worden gemaakt. Omdat... hoe noem je dat? Gewelddadige content door de social media platforms ook moet worden gemodereerd en moet worden verwijderd volgens de Europese wetgeving.

AKKERMAN (WNL)

Meneer Jetten, u was deze week ook in de Eerste Kamer voor de Algemene Politieke Beschouwingen. Heeft u na dat debat nu een beter beeld over hoe u meerderheden gaat krijgen voor uw plannen?

JETTEN

Zoals een van de senatoren zelf zei in tweede termijn waren het ook de algemene, zeer specifieke beschouwingen in de Eerste Kamer, want we hebben op sommige onderwerpen meer detail aangeraakt dan dat we in de Tweede Kamer hebben gedaan. Dus dat was wat op dat inhoud ook heel interessant, maar de grote politieke vraag is natuurlijk: hoe kijkt de Eerste Kamer aan tegen het gros van de begrotingen, het belastingplan en de novelle voor box 3? Daar is mijn constatering dat door de aanpassing aan de begrotingen daar eigenlijk wel steun voor te vinden is in de Eerste Kamer. Dat de novelle box 3 ook door veel senatoren, die zich daarin hebben vastgebeten, best wel positief wordt ontvangen. En dat op het belastingplan in de Eerste Kamer eigenlijk dezelfde discussie speelt als in de Tweede Kamer, namelijk: hoe kan die lastenverdeling nog wat anders worden georganiseerd?

AKKERMAN

En als u dan bijvoorbeeld heeft geluisterd naar BBB in de Eerste Kamer en wat zij zeggen over de plannen met betrekking tot stikstof. Gelooft u dan nog steeds in die route over rechts voor het belastingplan?

JETTEN

Nou, ook Lagas van BBB in de Eerste Kamer maakt heel duidelijk dat zij zeer zwaar inzetten op het stikstofbeleid en dat ze dat vooralsnog ook koppelen aan de weging van andere begrotingen of het belastingplan. En dan herhaal ik hier gewoon wat ik ook dinsdag zei: ik hoop dat BBB uiteindelijk het belastingplan op zijn merites zal beoordelen, want ik denk dat daar heel veel goede voorstellen voor BBB in zitten.

AKKERMAN

U zei: ‘vooralsnog’. Dat impliceert dat u verwacht dat ze dat misschien gaan loslaten?

JETTEN

Nou, wij zullen daar in ieder geval alles aan doen om hen ervan te overtuigen dat het belastingplan ook goed is voor de BBB-kiezer. En eind deze maand komt het kabinet met drie grote stikstofvoorstellen die voortkomen uit de brief van voor de zomer. En dat de BBB die brief niks vindt, dat is klip-en-klaar helden. Maar ik hoop dat ze bijvoorbeeld onze inzet op de rekenkundige ondergrens, waar ook BBB al lang voor heeft gepleit, straks gewoon inhoudelijk zullen beoordelen en dan misschien wel tot de conclusie komen dat het kabinet een goed voorstel doet. Onderdeel van dat belastingplan is die novelle over box 3, die nog deels ongedekt is en waar nog een spoedadvies van de Raad van State moet komen, terwijl het debat erover maandag al start.

AKKERMAN

Hoe kijkt u naar dat hele proces?

JETTEN

Het vindt gewoon onder grote tijdsdruk plaats. Dat realiseert iedereen zich. Ik ben dan ook dankbaar dat de Eerste Kamer heeft aangegeven dat zij ondanks die tijdsdruk toch zal proberen ook dit jaar die novelle te behandelen als de Tweede Kamer die heeft aangenomen. En we wachten nu op het advies van de Raad van State. We zullen dan in die nodig een gewijzigd voorstel naar de Tweede Kamer sturen, maar bij dat voorstel dat naar de Tweede Kamer gaat, daar moet dan ook de dekking bij zitten. En in die zin helpen de (onverstaanbaar, red.) belastingplan wel om ook scherp te krijgen welke politieke steun er voor die dekking is.

AKKERMAN

De minister van Financiën zei hier vorige week over, over dit proces dat hij een risico neemt. Waarom neemt het kabinet dit risico, dit haastige proces?

JETTEN

Omdat we ook tegemoet willen komen aan niet alleen de politieke wens, maar ook wel oproep vanuit het bedrijfsleven om echt te proberen deze vermogenswinstbelasting in 2028 in te laten gaan en niet een jaar later. En daarom moet het onder stromend kokend water.

AKKERMAN

En u kon ook niet anders, want anders was de VVD niet meer aan boord.

JETTEN

Nou, kijk, we hebben heel bewust in september met de uitvoeringsdiensten doorgesproken van, is het mogelijk om het zo snel te implementeren? En dat is mogelijk, maar wel onder deze grote tijdsdruk. En dat risico dat nemen we dus ook bewust, omdat we het inhoudelijk gewoon verstandiger vinden.

AKKERMAN

Er schenen deze week wat verhalen bijvoorbeeld in EW over onrust in de VVD-achterban. Maakt u zich daar ook zorgen over?

JETTEN

Ik moet eerlijk zeggen dat ik die artikelen niet heb gelezen, maar we hebben allemaal wel eens in zo’n kabinetsperiode of in zo'n kabinetsperiode-fase dat er in de eigen achterban mensen meer of minder tevreden zijn. En het mooie aan deze coalitie is dat we daar dan ook met elkaar van gedachten wisselen en zeggen: hoe kunnen we je helpen?

AKKERMAN

En hoe kunt u ze helpen?

JETTEN

Nou, onder andere door een goed wetsvoorstel af te leveren.

VRAAG (NRC)

Nog even over de strafhoofd. Als het zou komen tot sancties, u heeft bij de VN in New York ferme woorden gesproken: ‘handen af van het Strafhof. Bent u bereid om even ferm te reageren als het komt tot sancties?

JETTEN

Ja, niet alleen Nederland, maar ook de andere EU-partners, maar denk ook aan het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, iedereen heeft de afgelopen tijd aangegeven: wij zullen doen wat nodig is om het ICC te beschermen, om gewoon het dagelijkse werk van het ICC zoveel mogelijk door te laten gaan. En onze oproep aan de VS is ook: in plaats van te dreigen met inzet van sancties, ga met ons dat gesprek aan over verbeteringen van het statuut, zodat het ICC gewoon goed kan functioneren.

VRAAG

Wat is nou precies uw zorg? In hoeverre kan het instituut, niet afzonderlijke rechters, echt belemmerd worden door sancties vanuit de VS?

JETTEN

Nou, wij hebben nu te maken met persoonsgerichte sancties die het dagelijks leven van medewerkers van het ICC best wel onmogelijk maken. Dus daar hebben we allerlei workarounds georganiseerd om ervoor te zorgen dat mensen hun werk kunnen doen en hun dagelijks leven kunnen leiden. Je zou op een gegeven moment in een situatie kunnen komen waarin de sancties zo ingrijpend zijn dat het dagelijks werk van het instituut aan zich niet meer kan worden uitgevoerd. Dan moet u denken aan het doen van onderzoek, het opzetten en opstarten van zaken, et cetera. Nou, dat zou echt een hele onwenselijke situatie zijn, aangezien het de enige plek is in de wereld waar oorlogsmisdadigers altijd weten: uiteindelijk is die dreiging van het ICC er ook voor mij.

VRAAG

Laatste vraag. Er zou ook gevreesd worden voor economische tegenmaatregelen als Nederland of als Europa zou reageren op die sancties. Wat is nou belangrijker? Internationaal recht of economische gevolgen?

JETTEN

Kijk, het is en en. Wij als gastland voelen we een extra verantwoordelijkheid, maar meer dan 120 landen die bij het ICC zijn aangesloten voelen zich ook gezamenlijk verantwoordelijk om dat belangrijke element van de internationale rechtsorde goed te laten functioneren. Daarom maximale diplomatieke druk op de Amerikanen en elke keer de afweging wat is nu de beste tegenzet als de Amerikanen toch kiezen voor een verdere escalatie. En dan moet je ook altijd natuurlijk rekening houden met de consequenties van zo’n mogelijke tegenzet. Dus dat wegen we heel zorgvuldig in het kabinet en met onze partnerlanden.

WAGEMAKERS (AD)

Wat is er ondertussen op de achtergrond? Je kunt niet alles zeggen natuurlijk, maar hoe lang bent u al bezig? Vanmiddag komt waarschijnlijk meer duidelijkheid over die sancties. Wat is er op de achtergrond? Wat heeft u kunnen doen de afgelopen weken? Welke gesprekken heeft u gevoerd om misschien niet zo ver te laten komen?

JETTEN

De afgelopen maanden is echt meermaals op allerlei niveaus contact geweest. Dat is voor sommige mensen bijna een dagtaak en dat is dus op ministersniveau, maar ook op heel veel ambtelijke en diplomatieke niveaus.

WAGEMAKERS

En welke rol heeft u daar zelf in kunnen pakken?

JETTEN

Nou, ook door niet alleen bij de Algemene Vergadering van de VN me duidelijk uit te laten. Door voor te zorgen dat ook onze collega-regeringsleiders in Europa en daarbuiten op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen, zodat ook zij hun verantwoordelijkheid kunnen pakken en ook in de directe contacten met de Amerikaanse president.

WAGEMAKERS

En in die route, is dan het moment waarop we nu zitten, is dat voor u verrassend? Of is dat iets waarvan u de afgelopen weken continu voelde dat zit er aan te komen?

JETTEN

Nee, we zijn er de afgelopen weken en maanden in geslaagd om meermaals een verdere escalatie te voorkomen door ook echt met open vizier die gesprekken met de Verenigde Staten aan te gaan. En dat zullen we blijven doen.

WAGEMAKERS

Maar is het dan verrassend? Heeft u het idee we waren op een goede richting? Of is dit volgens u toch een onafwendbare uitkomst van de gesprekken de afgelopen weken?

JETTEN

Nee, ik heb ook hier op vrijdagen wel meermaals gezegd dat ondanks alle diplomatieke inspanningen we er altijd serieus rekening mee houden dat de Amerikanen toch aanvullende maatregelen nemen of aankondigen en dus dat we ons daar ook op voorbereiden.

PAK (EW MAGAZINE)

Over het belastingplan. Gaat het kabinet een motie uitvoeren die door de Kamer is aangenomen pm papieren schenkingen in te perken?

JETTEN

Wij zullen zodra we dus de novellen terug hebben van de Raad van State dat nog een keer in de ministerraad behandelen en dan een definitief voorstel aan de Tweede Kamer doen. Bij dat definitieve voorstel hoort ook de dekking en hoe die dekking eruit ziet. Dat zal ook de komende weken moeten blijken uit de gesprekken die we met verschillende partijen voeren.

PAK

Volgens een van de coalitiepartners in uw kabinet is het onaanvaardbaar om om voor de dekking te kijken naar de erf- en schenkbelasting. Deelt u die opvatting dan?

JETTEN

Nee, dat standpunt van de VVD-fractie is denk ik heel consistent. Dus wij waren allemaal niet verrast over de uitslag bij de stemmingen van die motie. Maar het is aan de minister en de staatssecretaris om met een goed gedekt voorstel te komen.

PAK

Ik snap dat u niet verrast bent over dat standpunt. Maar ik vroeg of u die opvatting zelf deelt als kabinet dat er voor die dekking niet aan de erf- en schenkbelasting wordt gekeken.

JETTEN

Tot nu toe hebben we dat dekkingsvoorstel niet, omdat we ook in de zomer met deze politieke standpunten rekening hebben gehouden. We hebben alleen geconstateerd bij de Algemene Financiële Beschouwingen dat de Kamer nog niet eens is met de dekking die het kabinet heeft voorgesteld. Dus we zullen met een nieuw dekkingsvoorstel komen. Hoe dat eruit ziet, dat gaan we echt in de komende weken verder uitlopen.

PAK

Dat snap ik. Maar een Kamermeerderheid zegt nu dat u toch naar dit specifieke onderdeel moet kijken. Hoe verenigt u zich daar dan toe? Of hoe verhoudt u zich daar dan toe? Want het is wel een Kamermeerderheid die eigenlijk deze opdracht aan u meegeeft.

JETTEN

Zeker. En dat is ook een heldere uitspraak van de Kamer. Tegelijkertijd zijn het, wat zijn het tegenwoordig, een paar duizend moties per maand. Dus het is nog steeds aan het kabinet om elke keer af te wegen hoe gaan we om met de uitvoering van moties en in dit geval is onze belangrijkste taak een box 3-voorstel maken, zowel op inhoud als op dekking, dat in beide Kamers een meerderheid kan halen.

VRAAG (ONBEKEND)

Oké. Laatste vraag. Ja, meneer Jetten. Die dekking voor box 3, daar is de vorige keer ook door minister Heinen heel lang aan gewerkt. Maar toen moest dat dekkingsvoorstel toch heel snel weer worden ingetrokken. Hoe gaat het kabinet voorkomen dat dat nu weer misgaat?

JETTEN

Ja, door de gesprekken die ook voor dat eerste voorstel al intensief waren gevoerd om dat nu ook voor te zetten. Dus deze week heeft de staatssecretaris van Financiën al met veel fracties gesproken. Dat loopt ook volgende week door. En in die zin is het denk ik ook heel nuttig dat er inmiddels vier of vijf wgo’s rondom het Belastingplan staan ingepland dus er gaat dadelijk geen dag voorbij waarin de minister en de staatssecretaris niet met de Kamer kunnen wisselen hoe box 3 de eindstreep kan halen.

VRAAG

Ziet u voor zichzelf nog een rol om daar betrokken bij te blijven, te voorkomen dat er in zo’n hyperfocus toch een voorstel ontstaat dat de Kamer dat niet trekt uiteindelijk?

JETTEN

Ja, ik sluit niet uit dat ik samen met de minister van Financiën ook in de komende weken weer nieuwe gesprekken samen voer met een aantal oppositiefracties maar op dit moment zijn de minister en staatssecretaris goed op woordvoerdersniveau die gesprekken aan het aflopen. En omdat ik voorzitter Costa ga ontvangen, ga ik helaas niet bij de na-borrel aanwezig zijn.