Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 30 oktober 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag. Het kabinet is hard aan het werk om Nederland weer in beweging te krijgen.
Goed nieuws is dat onze economie floreert en de afgelopen maanden flink groeit, zoals uit de laatste CBS-cijfers blijkt. Ondanks de grote onrust in de wereld blijft ons land stevig op koers. Aan ons als kabinet de taak om die economie te blijven aanjagen en de juiste besluiten te nemen om dit zo te houden.
Een van de belangrijkste voorwaarden voor verdere economische groei is het oplossen van de stikstofproblematiek. We willen Nederland zo snel mogelijk van het stikstofslot krijgen, want stikstof raakt onze economie direct: van de bouw van nieuwe woningen tot de uitbreiding van onze bedrijven en infrastructuur. Om de vergunningverlening weer op gang te krijgen, de natuur te herstellen, maar vooral de boeren duidelijkheid en perspectief te bieden, hebben we eerder al plannen gepresenteerd.
Minister Van Essen is druk bezig om deze plannen om te zetten in wetgeving, in nauw overleg met de sector. De provincies en boerenorganisaties LTO en het NAJK hebben de afgelopen periode veel waardevolle input geleverd over wat er anders en beter kan aan die stikstofaanpak. De mensen die dagelijks met de gevolgen van beleid te maken hebben, die nemen we ook heel serieus. En hun constructieve maar ook kritische inbreng houdt ons scherp en maakt de plannen ook echt beter.
Tegelijkertijd komen we er met halve maatregelen of kleine aanpassingen niet. Alleen een stevig pakket maatregelen gaat Nederland weer ruimte geven om te ondernemen, te bouwen en te boeren.
Met dat doel worden nu de puntjes op de i gezet. Ik verwacht dat het resultaat één dezer dagen gepresenteerd kan worden.
Waar ook hard aan wordt gewerkt, is het vergaren van steun voor het belastingplan van komend jaar.
De gesprekken gaan over hoe we zorgen voor voldoende geld in de portemonnee van mensen, terwijl we ook maatregelen nemen om de overheidsfinanciën gezond te houden. Belangrijke besluiten die Nederlanders ook echt direct aangaan. En die besluiten willen we graag nemen zo veel mogelijk samen met de oppositie. En dat kan ook als we kijken naar de gesprekken die we tot nu toe hebben gevoerd. Want er wordt serieus gesproken en ik zie bij de partijen ook echt de bereidheid om tot afspraken te komen. Natuurlijk zijn daarbij verschillen. Elke partij neemt haar eigen wensen en eisen mee. En soms komen er ook onderwerpen op tafel die weinig tot niets te maken hebben met het belastingplan. Dat mag allemaal, alleen we moeten nu wel tot besluiten komen. Uiteindelijk gaat het er niet om wie er aan de onderhandelingstafel het meeste binnenhaalt. Het gaat erom de vraag wat Nederland ermee op. Daarom gaan die gesprekken dus door. Blijven we er vertrouwen in houden. En we zijn ook bereid allemaal elkaar iets gunnen, zodat we de verantwoordelijkheid kunnen nemen voor concrete resultaten en Nederland met volle kracht vooruit kan.
Tot slot een blik over de grenzen. De geopolitieke ontwikkelingen hebben een sterke weerslag op onze veiligheid en de economische ontwikkeling voor de komende jaren. Het was deze week dan ook goed om uitgebreid te spreken met president Zelensky van Oekraïne tijdens zijn bezoek aan Den Haag. De dreiging van Rusland wordt voor heel Europa steeds voelbaarder, maar het is vooral Oekraïne dat al jaren gebukt gaat onder die agressie. Met de winter voor de deur zien we dat Rusland de aanvallen op burgerdoelen en kritieke energie-infrastructuur opvoert. Veel gezinnen moeten vrezen dat ze in die koude winter straks zonder stroom, verwarming of stromend water zitten. Dat laat zien dat onze steun heel hard nodig is. En Nederland helpt Oekraïne daarom met een nieuw steunpakket van € 1,2 miljard, gericht op humanitaire hulp, energie en ontmijning. Daarbovenop maken we op korte termijn € 500 miljoen vrij voor een militair wintersteunpakket om Oekraïne te helpen bij het afweren van luchtaanvallen. Daarmee laten we zien dat Oekraïners die vechten voor hun eigen vrijheid, maar ook de vrijheid van Europa volstrekt kunnen rekenen op die steun van Nederland op weg naar duurzame vrede.
DE WINTHER (Telegraaf)
Ja, meneer Jetten. Is het nou een eindbod eigenlijk wat er vandaag op tafel lag?
JETTEN
Nou, we hebben vandaag als kabinet een bod aan de drie blokken van oppositiepartijen gedaan. Een aantal punten waarvan wij denken, als we daar het belastingplan nog verder op verbeteren, dan komt dat heel goed tegemoet aan de brede wens die er leeft om ook komend jaar die koopkracht extra vooruit te laten gaan. Een eindbod is het natuurlijk nooit helemaal. Want ja, pas als er een meerderheid is van het belastingplan in allebei de Kamers kunnen we zeggen, we kunnen hem nu bezegelen.
DE WINTHER
Dus u gaat door tot u van uw gesprekspartners hoort dat zij akkoord zijn?
JETTEN
Nou, wij zien echt nog wel kansen om daar uit te komen. ChristenUnie en 50PLUS vanochtend waren daarin veruit het concreetst. Dus ik denk dat we daar echt heel dichtbij in akkoord met die twee partijen zijn. Maar ook door alle andere partijen heen horen we een aantal vragen en opmerkingen bij ons voorstel op het belastingplan. En ik denk dat we de komende dagen met verschillende partijen daar nog een vervolggesprek over zullen voeren voordat woensdag het plenaire debat van het belastingplan gaat starten.
DE WINTHER
Dus dan is het finale bod dinsdagavond ofzo?
JETTEN
Nou, dat hoop ik zelf eigenlijk iets eerder. Want woensdag is dat plenaire debat. En wij vinden het als kabinet netjes als we dan uiterlijk dinsdag de Kamer kunnen informeren over de uitkomst van een gesprek.
DE WINTHER
Bij Pro vandaag natuurlijk teleurstelling omdat de extra belasting van vermogens niet in het huidige bod van het kabinet op tafel ligt. Komt dat er nog wel voor woensdag?
JETTEN
Ik ga niet te veel zeggen over de inhoud van die gesprekken, maar u weet natuurlijk dat er brede wens is om de koopkracht te verbeteren. Dat de discussie vooral zit op de vraag, hoe betaal je dat? Daar kent iedereen elkaar als rode lijnen, pijnen, thema's die zwaarder liggen bij fracties. Dus wat wij als kabinet vooral proberen te doen is elke keer weer creatieve, alternatieve dekkingen aan te dragen zodat die gedeelde wens van meer koopkracht volgend jaar, dat we die met elkaar kunnen bereiken.
DE WINTHER
Komt er nou toch nog een greep in de vermogens of niet?
JETTEN
Dat is niet wat de inzet van dit kabinet is, dat weet u. Dat is al maanden niet het geval. Maar ik heb ook vandaag weer geconstateerd dat alle partijen toch wel verantwoordelijkheid voelen om gewoon een goed belastingplan af te leveren. En daarom zullen wij hen uitnodigen weer voor nieuwe gesprekken. En zodra die zijn gepland, laten we dat ook meteen aan u weten.
DE WINTHER
Ja, ja, ja. Maar u stelt steeds allemaal dingen die ik niet vraag. Dus ik vraag nog maar een keer, die vermogens die wil Pro extra belasten. U zegt, dit hebben we de afgelopen weken, maanden niet gewild. De concrete vraag is dan, gaat u dat de komende dagen dan wel willen om hen aan boord te trekken?
JETTEN
Ja, maar het klopt, u stelt mij min of meer dezelfde vraag als vorige week en u krijgt ook min of meer hetzelfde antwoord.
DE WINTHER
Omdat we al wekenlang eigenlijk in een soort draaimolen terecht zijn gekomen. Omdat we elke keer hetzelfde ook voor u horen. Omdat u elke keer zegt, ja we horen bereidheid bij de oppositie, dat ze wel bereid zijn om met ons mee te denken en wellicht steun te geven. En hier zijn we weer vandaag om dezelfde vragen te stellen en dezelfde antwoorden te krijgen.
JETTEN
Ja, maar het feit dat die gesprekken nog plaatsvinden laat zien dat zowel kabinet als oppositiepartijen daar echt hun best doen om er met elkaar uit te komen. Maar als ik hier te veel over de inhoud van die gesprekken ga delen, dan kan het ook het vertrouwen tussen de partijen schaden en ons juist weer verder wegbrengen van een echte oplossing. En de echte oplossing is gewoon een belastingplan dat in beide Kamers een meerderheid haalt zodat we bijvoorbeeld de accijns aan de pomp kunnen verlagen, de vrachtwagenheffing kunnen versoepelen, ontzettend veel fiscale ruimte voor woningcoöperaties kunnen vrijmaken zodat ze miljarden extra kunnen investeren in woningbouw. Daar zit zoveel goeds en moois in. Het zou echt zonde zijn als we dat nou op die laatste paar discussiepunten laten lopen.
DE WINTHER
De laatste paar discussiepunten waren natuurlijk ook op rechts. U heeft ook met die drie rechtse partijen gesproken. Die kwamen ook wat stekelig naar buiten. Dat ze het toch wel pittig vonden. En die gaan ze geloof ik nu ook beraden over hoe nu verder. Heeft u nou de indruk dat daar met die drie wensenpunten van die drie partijen, dat daar met het kabinet overeenstemming over te bereiken is?
JETTEN
We hebben allereerst ook aan deze partijen nogmaals duidelijk gemaakt dat in het belastingplan ontzettend veel handreikingen juist ook naar deze partijen zitten. Bijvoorbeeld, verlaging van accijnzen, extra ruimte voor koopkracht en een hele hoop fiscale verbeteringen voor ondernemers. Op een wat hoger abstractieniveau zijn we heel duidelijk: wij willen dit land van het stikstofslot af. Dus we gaan geen maatregelen treffen die ons weer stappen achteruit laten zetten op de aanpak van de stikstofproblematiek. En we zijn ook niet bereid om stappen terug te zetten op belangrijke verworvenheden voor vrouwenrechten. Tegelijkertijd hebben we ook de afgelopen maanden laten zien dat we op heel veel van die onderwerpen elkaar enorm hebben kunnen naderen. Bijvoorbeeld op de inzet van JA21 ten aanzien van migratie zijn we echt heel ver, kan de minister van Asiel en Migratie zo'n beetje alles doen wat ook de JA21-fractie belangrijk vindt. Dus is ook onze vraag terug, ga je dat nou allemaal weggooien? Nee, dat zou echt zonde zijn. Laten we nou gewoon dat belastingplan bezegelen met elkaar.
DE WINTHER
Maar ik hoor u wel zeggen dat als het gaat om inderdaad die vrouwenrechten en ook op stikstof, dat een verslechtering van datgene wat er nu in de wet staat of wat uw voorstel is, dat het onacceptabel is voor het kabinet.
JETTEN
Dat vinden wij echt heel onverstandig.
DE WINTHER
Onacceptabel was de vraag.
JETTEN
Nou, zeer onverstandig en niet de inzet van het kabinet. En op alle onderwerpen wordt er ook altijd inhoudelijk gekeken van waar ben je het wel met elkaar over eens. Dat hebben we bij de begroting VWS ook gezien. Daar heeft de minister van Zorg echt ook laten zien wat er wel mogelijk is. Maar soms moet je ook duidelijk zijn over onderwerpen waarvan je zegt, daar is voor ons niet over te praten.
DE WINTHER
Laatste vraag dan. Hoe groot is de kans dat het uiteindelijk zal aankomen op een showdown in de Senaat, waarin u inderdaad met ChristenUnie en 50PLUS steun proeft? Volgens mij heeft de minister van Financiën ook tijdig met Markuszower gesproken deze week. Die was ook al akkoord met Belastingplan. Volgens mij heeft hij dan een meerderheid in de Tweede Kamer. Hoe groot is de kans nou dat u gewoon eigenlijk wat u nu op tafel heeft gelegd doorzet en tegen de Senaat zegt, het is aan u om te kiezen of het land doorgaat of in crisis vervalt?
JETTEN
Wij zitten nu nog op het punt dat we echt zullen proberen om naar allebei die Kamers te kijken voordat we de plenaire behandeling in de Tweede Kamer starten. En dat betekent de komende dagen nog een extra poging om een paar extra partijen over die streep te trekken.
AKKERMAN (WNL)
Meneer Jetten, heeft de heer Stoffer u vandaag binnenkamers gefeliciteerd met uw aanstaande vaderschap?
JETTEN
Hij heeft mij alle goeds gewenst.
AKKERMAN
Dat wilde hij eerder namelijk niet doen voor de camera. U wordt vader via een draagmoeder. Is het daar vandaag nog over gegaan, over die wet?
JETTEN
Nee, kijk, we kennen de inzet van de SGP op dat zij graag dat wetsvoorstel zouden willen uitstellen of veel liever nog helemaal van tafel zouden willen zien gaan. We hebben daar ook in de afgelopen weken duidelijk gemaakt dat het kabinet heel zorgvuldig met dit soort belangrijke wetsvoorstellen omgaat, maar dat wetsvoorstel wel wil voortzetten.
AKKERMAN
U gaat dus door met die wet?
JETTEN
Ja, maar kijk, die wet ligt al in de Tweede Kamer. Dus het is ook aan de Tweede Kamer.
AKKERMAN
Ja, maar de SGP zegt stop, parkeer het en ga er niet mee door.
JETTEN
Daar zijn we het inderdaad niet over eens.
AKKERMAN
Betekent het nu ook dat al die immateriële eisen, laat ik het zomaar even noemen, ook over migratie, stikstof, dat dat nu definitief losgekoppeld is van de verdere gesprekken over het belastingplan die gaan plaatsvinden?
JETTEN
Kijk, het staat elke partij vrij om op tafel te leggen wat ze op tafel willen leggen. Onze oproep aan alle partijen van links tot rechts is, dit is een belastingplan met enorme bewegingen die goed zijn voor Nederlanders en voor Nederlandse bedrijven. Beoordeel dat belastingplan nou op de inhoud. Want het wegstemmen, succes met uitleggen dat dan de accijns aan de pomp niet naar beneden gaan, of dat vrachtwagenondernemers volgend jaar met een hoge heffing blijven zitten, of dat woningcoöperaties minder fiscale ruimte krijgen. Dat is echt de oproep die we doen om in deze tijden, waarin de wereld onrustig is, met ons te zorgen voor goede financiën voor volgend jaar.
AKKERMAN
Als dat blok op rechts komend weekend nou die koppeling tussen die immateriële eisen en het belastingplan wel vasthoudt. Vallen zij dan af dit weekend?
JETTEN
Ja, dan is voor hen ook duidelijk dat wij bijvoorbeeld op migratie heel veel stappen zetten om de instroom te verminderen, om mensen sneller uit te kunnen zetten als ze hier niks te zoeken hebben. Daar zijn ook hele concrete ideeën gewisseld in de afgelopen weken. Dus daar kan je het eigenlijk voor 95% met elkaar eens zijn. En dat zullen we ook blijven herhalen, dat die bereidheid er bij het kabinet is richting de begroting van asiel en migratie.
AKKERMAN
Ja, maar mijn vraag was, vallen ze af als ze die koppeling vasthouden?
JETTEN
Ja, dat is echt een vraag die je ook aan die partijen zelf moet stellen. Wij hebben vandaag aan alle oppositieblokken duidelijk gemaakt dat we zaken willen doen op het belastingplan.
AKKERMAN
Is het voor dit kabinet en dan met name de VVD acceptabel om alleen met die anderen verder te praten, dus zonder dat rechtse blok?
JETTEN
Ik denk dat voor alle drie de coalitiepartijen geldt dat we inhoudelijk veel bereid zijn te doen om ook oppositiepartijen aan boord te hengelen. Maar dat daar ook af en toe thema’s zijn of grenzen zijn hoever je kan oprekken als coalitiefractie. Dus voor D66, CDA, VVD zijn er bij alle drie ook punten waarvan we zeggen, tot hier en niet verder.
AKKERMAN
Tot slot dan, op zondag kunt u niet met de christelijke partijen praten. Betekent dat dan dat u er morgen uit bent?
JETTEN
Nou, kijk, wij vragen ook later vandaag aan alle partijen wanneer zij het een geschikt moment vinden om weer verder te praten. En dat kan dan in de komende paar dagen.
BREMER (RTL)
Wat was een beter gesprek, met links of met rechts vandaag?
JETTEN
Het waren hele verschillende gesprekken, dus dat zou ik niet zo kunnen kiezen.
BREMER
Het rechtse blok kwam vrij chagrijnig naar buiten. Waardoor kwam dat?
JETTEN
Nou, het zijn ook wel gewoon hele stevige gesprekken. Wij hebben in alle drie de gesprekken toegelicht wat we nog aan aanvullende voorstellen zien om het belastingplan verder te verbeteren. Dat zit dan met name op koopkracht. Daar merken we dus constructieve bereidheid bij iedereen. Maar waar links aanvullende ideeën heeft over dekkingen, had het rechtse blok vandaag aanvullende ideeën op stikstof, migratie en op medische ethiek. Nou, en daar hebben ze denk ik ook het standpunt van het kabinet gehoord wat hen niet heeft kunnen verrassen.
BREMER
Want u heeft daar geen toezeggingen op gedaan?
JETTEN
Ja, niet in de mate waarin die partijen dat voor zich zien, omdat we niet terug uit willen roeien op het weer openbreken van de Nederlandse economie.
BREMER
Maar wat betekent dat? U heeft geen toezeggingen gedaan op die immateriële zaken?
JETTEN
Dat klopt, ja.
BREMER
En daar waren ze chagrijnig over?
JETTEN
Nou, ik heb ze dus niet meer gesproken nadat ze bij ons weggingen, dus ik weet niet waar ze precies chagrijnig over zijn.
BREMER
Ze gingen nog vrolijk naar buiten.
JETTEN
Nou, we hadden wat slingers en ballonnen klaar liggen, maar die hoeven we nog niet uit te pakken. Dat doen we op een later moment hopelijk.
BREMER
En zou het dan zo kunnen zijn, want u zei net tegen de collega van de Telegraaf, ‘op vermogen willen we eigenlijk ook niet bewegen’. We willen die rechtse partij niet tegemoetkomen op punten waarvan zij zeggen ‘dat is een voorwaarde voor ons’. Dat u gaat kiezen voor een derde weg, dus een weg met bijvoorbeeld ChristenUnie, 50PLUS en Groep Markuszower bijvoorbeeld, dat u gewoon kijkt, waar kan ik in de Tweede Kamer een meerderheid krijgen?
JETTEN
Wij kijken echt hoe kunnen we in de Tweede en Eerste Kamer die meerderheid organiseren met elkaar. Omdat we dan zowel voor het belastingplan als de oplossing voor box 3 ook nu rust en zekerheid krijgen. Ik denk dat heel veel mensen in Nederland daarna snakken.
BREMER
Maar vertelt u mij dan wat die route is?
JETTEN
Ja, dat is ook weer onze opdracht nu om te kijken kunnen we naast de voorstellen die we vandaag al op tafel hebben gelegd, nog iets anders ook aan deze partijen voorstellen om ze over dat laatste stukje heen te trekken.
BREMER
Maar die oppositiepartijen die u voortdurend blijft uitnodigen, die hebben steeds zoiets van, ja wij komen, dan mogen we drie kwartier binnen blijven en daarna verdwijnt het in een soort black box en dan moeten we weer komen en dan vertellen we weer hetzelfde, dan gaat weer de black box in. Hoe werkt dit dan? Waar komt u dan op uit? Want niemand heeft het idee dat er enige vooruitgang in zit.
JETTEN
Nou dat is niet mijn beeld. Zeker als je ziet dat we op koopkracht en op een aantal hele specifieke regelingen er nu wel bijna zijn.
BREMER
Ja, met ChristenUnie en 50PLUS, dat zijn een paar zetels.
JETTEN
Dat klopt, dat zijn een paar zetels. Maar het zijn ook belangrijke zetels, want elke zetel telt straks, zeker in de Eerste Kamer. Maar dit zijn ook bewegingen op thema’s waar ook de andere oppositiepartijen de afgelopen maanden in allerlei debatten aandacht voor hebben gevraagd. En dan tellen we deze verbeteringen bovenop alles wat we al in dat belastingplan doen.
VRAAG
Denkt u dat een breed akkoord nog mogelijk is?
JETTEN
Wij zullen dat in ieder geval blijven proberen.
BREMER
Maar heeft het rechtse blok zichzelf niet in een onmogelijke positie gemanoeuvreerd door eisen te stellen waarvan u zegt dat u daar niet aan kunt voldoen?
JETTEN
Ja, ik vind het onverstandig om zoveel niet-financiële onderwerpen te verknopen met een belastingplan.
BREMER
Maar is dat dus een nee dan naar dat rechtse blok?
JETTEN
Nee, dat is de boodschap terug. Doe dit niet. Maar kijk met ons hoe dat belastingplan met zoveel miljarden voor burgers en bedrijven nog beter kan.
BREMER
En als ze niet mee willen in uw denkrichting, dan is het einde verhaal met het rechtse blok?
JETTEN
Kijk, uiteindelijk gaan zij, en dat hebben ze denk ik ook al langere tijd consequent aangeven, dan gewoon in de debatten de komende weken beoordelen wat ze van de voorstellen van het kabinet vinden.
BREMER
Laatste vraag, over box 3. Is daar nog over gesproken?
JETTEN
Wij hebben de afgelopen week goed gekeken naar de consequenties voor de uitvoering. Daar ligt een advies wat het kabinet gebruikt om het box 3-voorstel nog aan te scherpen. En we verwachten dat we op basis van het advies van de Raad van State daar ook nog een paar zaken kunnen verbeteren. En dan kan het voorstel begin volgende week naar de Tweede Kamer.
BREMER
Oké, dus het gaat wel door in het voorstel. Is 2028 dan nog haalbaar?
JETTEN
Een van de elementen waar we op basis van de uitvoeringstoets en het advies van de Raad van State naar kijken, is de beste momenten om het nieuwe systeem in te laten gaan. Maar zodra we alle adviezen hebben, kunnen we dat volgende week integraal beoordelen. En zullen we het zo snel mogelijk naar de Tweede Kamer verzenden.
VERWEIJ (AD)
Meneer Jetten, het valt me op dat Gidi Markuszower er al twee keer, in ieder geval, een gesprek heeft gehad met Eelco Heinen, de minister van Financiën, over het belastingplan. Niet met u erbij. Waarom niet?
JETTEN
Wij hebben vanaf de zomer al verschillende gesprekken met oppositiepartijen, die in allebei de Kamers van het parlement ons aan een meerderheid kunnen helpen. Daarnaast zijn er heel veel vakministers die ook één op één met fracties doorpraten. En dit is daar één van de mooie voorbeelden van.
VERWEIJ
Het valt me wel op dat in de liefdesbrief die jullie hebben verstuurd aan de oppositiepartijen van het parlement, dat de Groep Markuszower daar wel in stond. En nu mag hij niet bij de grote club horen.
JETTEN
Nou, wij hebben destijds inderdaad ook verwezen naar de inzet van die fractie, met name op het terrein van veiligheid. En dat hebben we vooral ook gedaan, om te laten zien dat zowel bij Prinsjesdag, de APB, als bij de Algemene Financiële Beschouwingen, veel wensen vanuit de oppositie hebben kunnen inwilligen. We hopen dat dat er dan ook toe leidt dat die fracties met open vizier op inhoud voorstellen zullen beoordelen.
VERWEIJ
Ja, maar daar kijken jullie dus niet naar, de Tweede en Eerste Kamer, en hierbij wel. Is het dan niet zo dat u eigenlijk gewoon niet gezien wilt worden met meneer Markuszower?
JETTEN
Oh nee hoor, ik heb altijd goed contact met hem. En als we elkaar treffen dan maken we vaak hier ook een praatje. En ik heb ook in de afgelopen acht maanden, wel eens met hem of één van zijn fractieleden geschakeld over debatten of belangrijke onderwerpen die spelen.
VERWEIJ
Ja, ik kan me ook wel voorstellen, de route over rechts wordt heel erg moeilijk, vanwege alle immateriële eisen. De VVD wil echt niet over links. Dus een route over het midden dan maar is misschien beter. Maar dan legt u wel uw lot in de handen van meneer Markuszower. Kan uw achterban dat aan?
JETTEN
Wij zijn als premier en twee vicepremiers volgens mij heel consequent dat wij continu zoeken naar breed draagvlak en langs de lijnen van de inhoud en dat wij dus ook niet meedoen aan die hele platte vraag links of rechts.
VERWEIJ
Nee, dus over het midden met Markuszower?
JETTEN
Nou, dat heeft een meerderheid in de Tweede Kamer potentieel, maar in de Eerste Kamer nog niet. Dus wij zullen door blijven werken, zodat we ook andere partijen kunnen overtuigen van steun zodat we ook in de Eerste Kamer dat belastingplan er doorheen kunnen loodsen.
VERWEIJ
Ja, over rechts heeft u in de Eerste Kamer de BBB nodig. De stikstofplannen zijn uitgesteld. Doen jullie dat ook om de BBB toch nog een klein beetje binnen boord te houden en de kans te geven om hun mening bij te sturen?
JETTEN
Op stikstof zijn we echt ontzettend ver met een aantal grote en belangrijke besluiten die boeren perspectief geven, die vergunningverlening voor ze gaan versnellen. Maar ook duidelijk maken wat we van provincies verwachten in de aanpak in de zones rondom de natuurgebieden. Daar zal begin volgende week ook met de provincies nog een laatste gesprek over volgen voor de puntjes op de i. En dan hoop ik dat we in de loop van volgende week die uitgewerkte stikstofplannen naar de Kamer kunnen sturen.
VERWEIJ
En in de loop van volgende week komt ook het belastingplan. Dus ik kan me voorstellen dat dat toch nog een beetje aan elkaar gekoppeld is. Geven jullie BBB nog de ruimte om bij te kunnen draaien richting jullie plannen?
JETTEN
Ja, natuurlijk. Alleen denk ik als u deze vraag aan de heer Vermeer stelt, dan zal hij zeggen dat het kabinet nog kan bijdraaien. Dus daarvan - laat me daar duidelijk over zijn: wij maken plannen die de vergunningverlening echt weer op gang moeten brengen. Dat vraagt geborgde reductie van de stikstofuitstoot. En het is denk ik heel duidelijk wat onze inzet daarbij is. Maar die plannen worden wel echt oprecht verbeterd. Ik heb ook vannacht nog even mogen aanschuiven bij het overleg met de agrarische organisaties. Daar worden ook echt hele goede verbetervoorstellen gedaan, zodat het ook in de praktijk werkt. En ik hoop dat ook de Kamer zal zien straks dat we niet alleen maar een ambitieus pakket hebben maar ook een pakket dat op het boerenerf daadwerkelijk gaat helpen.
VERWEIJ
Heel kort een ander onderwerp. Er zijn rellen aangekondigd dit weekend in Den Haag en andere steden. Hoe kijkt u daarnaar?
JETTEN
We volgen natuurlijk dat soort signalen op de voet. Waar nodig zullen burgemeesters, lokale politie zich ook goed voorbereiden. Mijn oproep is eigenlijk vooral als je in Nederland wilt demonstreren dan kan dat op allerlei plekken en op allerlei manieren, maar ga alsjeblieft je niet zo misdragen zoals we in andere landen hebben gezien. Want het is toch echt onbegrijpelijk dat tuig daar winkels of restaurants loopt te slopen van hardwerkende ondernemers die helemaal niks te maken hebben met hetgeen waar tegen je zou willen protesteren. Dus ik hoop eigenlijk dat we in Nederland niet dit soort taferelen krijgen zoals we in andere Europese landen hebben gezien.
VERWEIJ
In Den Haag heb je al winkels die zijn dichtgetimmerd. Wat zegt u tegen deze ondernemers?
JETTEN
Nou, dat als zij zich zorgen maken dat ook hier in Den Haag de burgemeester en de politie er alles aan zullen doen om ook dit weekend rustig te laten verlopen.
VERWEIJ
Minister Heerma noemde de signalen zorgwekkend. Herkent u dat?
JETTEN
Dan moet ik eerlijk bekennen dat ik vandaag met zoveel andere dingen bezig ben geweest dat ik geen kennis heb van signalen waar ik dit soort dingen over zou kunnen zeggen.
BEEKMAN (BNR)
Ik begrijp dat de dekking box 3 rond is, klopt dat?
JETTEN
Als wij volgende week de novelle box 3 naar de Kamer sturen, dan gaat het niet alleen maar over de inhoudelijke aanpassingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de uitvoering, maar zullen we daar ook een dekking bij sturen.
BEEKMAN
En kan het voorstel ook rekenen op brede steun?
JETTEN
In de gesprekken die we nu voeren delen we ook met oppositiefracties welke landing voor box 3 we voor ons zien. We merken dat daar ook best wel constructief op wordt gereageerd, maar ook hier geldt nog wat puntjes op de i, omdat het ook deels kan raken aan keuzes die we in het belastingplan maken.
BEEKMAN
Ja, want we horen vanuit partijen waar u vandaag mee gesproken heeft ook wat kritiek op de manier waarop dat gedekt moet gaan worden. Het was al bekend dat dat in box 2 zou gaan gebeuren door het verlagen van het tarief, het hoge tarief. Het lage tarief wordt nu ook verder verlaagd. Maar dit was toch het kabinet dat de rekening niet meer in de toekomst zou neerleggen? En nu haalt u belastingen naar voren, waardoor er een gat ontstaat in de toekomst. Kunt u dat uitleggen?
JETTEN
Nee, wij hebben volgende week een definitief voorstel. Dus ik ga verder ook niet in op de suggesties die u nu oppert, want er is nog geen definitief voorstel. Maar wij zullen ook hier altijd kijken hoe kunnen we die belangrijke hervorming van box 3 ook op een goede manier dekken.
BEEKMAN
In het vorige voorstel wisten we ook al dat het vanuit box 2 gedekt zou moeten gaan worden. Dus nogmaals mijn vraag. Dit is toch het kabinet dat de rekeningen niet meer in de toekomst zou neerleggen? Dus hoe rijmt u dat met het dekkingsvoorstel box 3?
JETTEN
Nou kijk, we doen er alles aan om het tijdelijke financiële probleem dat daar ontstaat binnen het vermogensdomein te dekken. We hebben daarbij verschillende debatten nu gezien dat ook in de Kamer heel verschillend over wordt gedacht over wat dan een acceptabele dekking is. Dus dat is echt even een huzarenstukje dat we met elkaar moeten leggen.
BEEKMAN
Ik ga u nog een keer dezelfde vraag stellen, want u geeft geen antwoord op de vraag. Dit is toch het kabinet dat de rekening niet meer in de toekomst zou neerleggen en dat gebeurt hier expliciet wel. Vanaf 2030 loopt het in ieder geval op tot 7,7 miljard.
JETTEN
Wij hebben ook bij het vorige voorstel laten zien dat we binnen deze kabinetsperiode dat netjes laten rondlopen en dat we ook voor de dekkingen die daarna ontstaan, ook bij volgende besluitvormingsmomenten natuurlijk altijd zullen moeten kijken of dat dan nog een rekening is die we met elkaar moeten invullen of niet.
BEEKMAN
Nou is het ook een kabinet waarbij gezegd wordt, we zijn van financiële degelijkheid, de hersteloperatie box 3, daar blijft waarschijnlijk miljarden over. Dat gaat toch niet ingezet worden voor deze dekking neem ik aan, want dat is nou precies iets wat helemaal ingaat tegen de begrotingssystematiek zoals jullie dat met elkaar hebben afgesproken?
JETTEN
Ja nogmaals, u krijgt net als de rest van de Kamer volgende week een voorstel voor box 3 en dan zult u daarin zien hoe wij dat willen dekken.
BEEKMAN
Ja maar volgens uw eigen regels en de manier waarop ook de zeer degelijke minister van Financiën Eelco Heinen, begroot, zou dit niet kunnen? Dat is meer mijn vraag. Dus ik zeg niet dat het gaat gebeuren, maar dit zou niet kunnen toch?
JETTEN
Nee, er zijn heel veel begrotingsregels en er zijn maar een paar besluitvormingsmomenten per jaar waarin je met elkaar daarvan goed beargumenteerd kan afwijken. Maar wij zullen altijd proberen om aan de Kamer voorstellen te doen die zo goed mogelijk gedekt zijn.
BEEKMAN
Dit is een volwassen kabinet die ook de instituties heel serieus neemt. Zoals bijvoorbeeld de Raad van State. Als zo meteen het spoedadvies over de novellen terugkomt, bijvoorbeeld met een dictum C, dan gaat het kabinet zich daar wel stevig over beraden, toch?
JETTEN
Zeker, we nemen elk advies van de Raad van State heel serieus.
BEEKMAN
Wat doet u als het een dictum C of mogelijk misschien wel een dictum D is?
JETTEN
Dan zullen we heel goed moeten kijken of het voorstel fors moet worden bijgesteld. Of dat het überhaupt rijp genoeg is om aan de Kamer aan te bieden. Zoals we dat altijd doen als we kritische reacties van de Raad van State krijgen.
BEEKMAN
Zou dat kunnen met een dictum C?
JETTEN
Dat gebeurt regelmatig met een dictum C, maar dan heb je wel extra huiswerk te doen.
BEEKMAN
Ja, bijvoorbeeld hebben we bij het vorige kabinet gezien dat ook D66 wel erg kritisch was als dictum C en dictum D adviezen terugkwamen van de Raad van State. Met diezelfde kritische blik gaat u ook zo meteen kijken naar het advies van de novellen, toch?
JETTEN
Zeker.
BEEKMAN
Ja, mooi. Dan heb ik nog één vraagje aan u. Als er een uitstel zo meteen in dat advies staat, om bijvoorbeeld met twee jaar de invoering van de wet van het belastten van werkelijk rendement uit te stellen. Gaat het kabinet dat advies dan overnemen?
JETTEN
Ook daarvoor geldt dat we elk advies van de Raad van State heel zwaar zullen laten meewegen in het definitieve voorstel.
BEEKMAN
Ja, omdat 28 al heel dichtbij is en de staatssecretarissen keer op keer hebben horen zeggen dat dat te kort tijd was, neem ik aan dat op het moment dat de Raad van State dat ook zegt, dat het wel heel lastig wordt om dan 28 als invoeringsdatum te gaan nemen?
JETTEN
Ik denk dat zowel het kabinet, maar zeker ook Tweede en Eerste Kamer heel zorgvuldig zullen bestuderen wat er in het advies van de Raad van State staat.
BEEKMAN
Heel goed, we gaan er volgende week lekker over verder praten.
JETTEN
Ja, u heeft er helemaal zin in, ik zie het.
BORGMAN (MHOOM)
Ja, meneer Jetten, het is een barvrolijke boel allemaal. En ik hoor u ook woorden gebruiken als goed vertrouwen erin. Ik heb er alle hoop op. U zegt zelfs, we zijn er bijna. Waar haalt u dat toch vandaan? Ik zit nu een half uur naar u te luisteren en ik denk, waar haalt die man dat optimisme toch vandaan?
JETTEN
Ja, als we dat al niet meer doen met elkaar, dan komen we helemaal nergens. Maar oprecht, dan ga ik nogmaals opsommen wat er allemaal in het belastingplan zit. Van accijnsverlaging aan de pomp tot oplossingen voor de vrachtwagenheffing, 22 miljard extra investeringsruimte voor woningcorporaties. Gaan we dat dan op de laatste 10, 20 miljoen met elkaar stuk laten lopen? Ik geloof niet dat oppositiepartijen dat willen. Wij willen dat als kabinet sowieso niet.
BORGMAN
U straalt uit dat het allemaal goed komt. Maar volgens mij zien mensen thuis en wij ook allemaal dingen die juist erop wijzen dat het helemaal niet goed komt. We zien boze fracties naar buiten lopen, die ook best belangrijk voor u zijn. Zien wij iets niet dat er wel is?
JETTEN
U ziet net als ik dat het een moeizaam proces is, absoluut. Dat het al weken een enorme kluif is om in Tweede en Eerste Kamer om een meerderheid voor het belastingplan en de begrotingen te vinden. Maar daar zijn we als kabinet bij, daar is ook de rest van de Kamer bij. En dan herhaal ik mijn oproep van begin deze week. Met grote geopolitieke onrust, met economische en financiële onrust in Eurozone-landen gaan we het toch niet laten gebeuren dat wij hier in Nederland geen fatsoenlijke begroting kunnen afleveren, terwijl er in die begroting voor miljarden aan lastenverlichtingen zit en allerlei goede oplossingen om het fiscale stelsel in Nederland te versimpelen. Dat gaan wij gewoon niet opgeven als kabinet, dus wij blijven inderdaad heel moedig daaraan doorwerken.
BORGMAN
Want als u dat niet meer uitstraalt, dan stort de boel helemaal in?
JETTEN
Oh nee, zeker niet, maar het past niet bij de aard van dit beestje om nu te gaan lopen chagrijnen in een hoekje.
BORGMAN
Past dat bij uw rol ook, als premier?
JETTEN
Nou, ik vind dat wij als kabinet, en zeker ook de meest betrokken bewindslieden, gewoon continu moeten blijven zoeken naar oplossingen. En als oppositiepartijen nieuwe dingen op tafel werpen, dat we dan kijken hoe kunnen we dat weer met elkaar fixen. Omdat we dit uiteindelijk doen voor dit land in beweging en een forse investeringsagenda op veiligheid en welvaart.
BORGMAN
U zegt tegen de oppositie ‘jongens, tel je zegeningen en wees je bewust van wat je weggooit als je dit allemaal wegstemt’. Dat heeft u nu een aantal keer gezegd, u heeft dat maandag gezegd. En na uw oproep komen oppositiepartijen met een nieuwe lijst met eisen. Wat geeft u het idee dat zij bereid zijn om aan uw oproep tegemoet te komen?
JETTEN
Kijk, ik ga niet over de onderhandelingstactieken van oppositiepartijen, maar ik vind het wel onverstandig om allerlei inzet, wensen, eisen, die niks met het belastingplan te maken hebben, daar zo stevig aan te verknopen.
BORGMAN
Maar zij doen dat wel.
JETTEN
Ja, maar dan weten ze ook wat onze reactie daarop is.
BORGMAN
Kan het zijn dat er een moment komt dat dat optimisme van u, dat dat in uw gezicht ontploft?
JETTEN
Nou, wij blijven het in ieder geval op deze manier doen. En als ik zie dat we volgende week de grootste landbouwhervorming in tientallen jaren met elkaar kunnen presenteren om het land van het stikstofslot te krijgen. Dat we vandaag 2,1% economische groei aantikken en ondertussen heel veel concrete investeringsplannen hebben om die lijn de komende jaren door te zetten. Dat er dus miljarden extra investeringsruimte voor nieuwe betaalbare woningen komt. We zijn op veel thema’s, denk ik, goed bezig om de boel los te trekken. Het zou inderdaad alleen heel fijn zijn als daar ook een belastingplan bij komt.
BORGMAN
Dit is nou precies wat ik bedoel. U zegt, kijk eens wat er allemaal goed gaat. En mensen thuis zien dat er nog steeds geen overeenstemming is. Dat u de augustusbesluitvorming in november moet afronden. Dan is daar toch een enorme afstand tussen wat u uitstraalt en wat mensen thuis zien?
JETTEN
Mensen thuis willen vooral concrete resultaten.
BORGMAN
Precies.
JETTEN
Bijvoorbeeld op het gebied van migratie. We zien dit kwartaal een daling in de instroom van migratie. We zien dat we met medeoverheden bezig zijn om die asielopvang beter te organiseren. Dat is waar we uiteindelijk door de kiezer op willen worden afgerekend. Niet de politieke spelletjes hier in Den Haag, maar de concrete resultaten die we voor Nederlanders boeken.
BORGMAN
Dus u zegt eigenlijk, er is niet een grens aan hoe optimistisch ik kan zijn, dat blijft geloofwaardig?
JETTEN
Ik ben soms ook heel chagrijnig of zeer gefrustreerd-
BORGMAN
Wanneer dan?
JETTEN
Onder andere op het feit dat er zoveel in de wereld niet goed gaat op dit moment en dat we hier nog lopen te discussiëren over het laatste stukje van een belastingplan. Terwijl we daar voor vele miljarden al overeenstemming over hebben. Dat is echt ontzettend zonde. Dat is een gemiste kans voor Nederland. Maar ik denk wel dat het kan. En daar werken we elke dag hard aan.
EK (SBS)
Meneer Jetten, de redenering DIE u geeft, gaan ze het er nou echt op aan laten komen om dit geweldige belastingplan te laten klappen, kunt u ook omdraaien. Gaat u serieus het erop aan laten komen om al die geweldige plannen waar u zo blij mee bent te laten klappen op deze eisen van de oppositiepartijen?
JETTEN
Daarop is het antwoord dus nee. En daarom gaan we ook nu weer doorpraten met de oppositiepartijen om te kijken kunnen we daar nog wat extra’s voor ze doen.
EK
Maar dan zult u misschien ook hun tegemoet moeten komen.
JETTEN
Ja, dat doen we regelmatig.
EK
Maar gaat u dat de komende dagen nog doen? Want het is nog niet genoeg voor ze.
JETTEN
Nee, maar ik denk, kijk, het heeft geen zin om elkaar weer te gaan zien zonder dat er enige bereidheid of ruimte is om nog een beweging naar elkaar toe te maken.
EK
Maar hoe kan het dan dat ze dat vandaag allemaal niet hebben gezien? Dat houdt u dan in uw achterzak tot de laatst mogelijke deadline en dan tovert u nog iets uit de hoed?
JETTEN
Nee, het is ook echt een kwestie van stap voor stap oplossen van de problemen die er waren. En ik denk dat we dus op veel van de issues die nog door de Kamer zijn aangedragen de afgelopen weken er zo goed als zijn. Dus dat het ook een hele overzichtelijke laatste fase is.
EK
Maar de overzichtelijkheid zit hem in de eisen die de oppositiepartijen stellen, waarvan u constant hier zegt al, daar gaan we niet aan tegemoet komen. Dus u kunt de oppositie dan verwijten dat zij het belastingplan opblazen, u kunt ook naar uw eigen kabinet kijken en uw coalitie en zeggen ‘misschien moeten wij over een paar schaduwen heen stappen om in ieder geval dit belastingplan te redden’.
JETTEN
Nee, maar dat hebben we ook al gedaan en dat doen we continu.
EK
Op welke punten?
JETTEN
Bijvoorbeeld op migratie zijn van de inzet van JA21-
EK
Daar was u al mee bezig, die drie punten.
JETTEN
Ja, maar bijna al die punten, daar wordt dus aan voldaan.
EK
Ja, maar daar was u al mee bezig. Dus dat was eigenlijk geen hele nieuwe vraag.
JETTEN
Maar er gaat op sommige vlakken ook gewoon echt een tandje bij de komende tijd. Dus kijk, ook daar geldt, in onderhandelingen krijgt niemand honderd procent z’n zin. Moet je elkaar ergens treffen. En daar, in dit geval, heeft de minister van Asiel en Migratie, spant zich daar echt maximaal in om daar uit te komen.
EK
Ja, u zit natuurlijk nog steeds met de SGP-eis. Die vragen om, in ieder geval het bevriezen van medisch-ethische kwesties. Kunt u misschien over die schaduw heen stappen? Dat u zegt ‘oké, dat is geen verslechtering, het is ook geen verbetering. Maar om het belastingplan te redden, stappen we over die schaduw heen’.
JETTEN
Ja, maar er zit een aanname onder die wij gewoon ook niet herkennen. We zijn in dit land, denk ik, trots op een aantal belangrijke verworvenheden en ook goede toegang tot goede abortuszorg. En daar zijn we continu, wordt elk jaar geëvalueerd, aan het kijken hoe kan die zorg beter? En daar verschillen natuurlijk de principiële meningen erg over. Maar in de praktijk zag je ook bij het begrotingsdebat VWS afgelopen weken dat daar echt heel constructief wordt gekeken, waar kan het op een redelijke manier beter? Dus dat is de houding die we altijd hebben gehad en die we ook zullen blijven houden, ook op die medisch-ethische onderwerpen.
EK
En dan zou het een verslechtering zijn, zegt u, om het in ieder geval even te bevriezen op dit moment?
JETTEN
Nou, er zijn ook een aantal thema’s waar heel duidelijk is dat juist ook het gebrek aan goede juridische kaders als onverstandig wordt gezien. En daar liggen een aantal plannen om dat te verbeteren.
EK
Dus dat rechtse blok, dat gaat niet lukken in ieder geval. Op welke punten, want de heer Klaver zei vandaag ‘ja, er is geen nee gezegd op dat belasten van vermogen, maar we zien ook geen toenadering naar ons toe’. Op welke manier kunt u hen dan nog dichter bij u krijgen voor het belastingplan?
JETTEN
Kijk, daar zijn we het, denk ik, samen eens over de wens om werken meer te laten lonen en de koopkracht van mensen volgend jaar erop vooruit te laten gaan. Dus vanuit die gezamenlijke ambitie blijven we doorzoeken naar een dekking die daarbij zou kunnen passen, die ook door niet alleen de Pro, maar ook door de coalitiepartijen wordt gedragen.
EK
Maar u heeft echt een leger aan ambtenaren achter u. De minister van Financiën ook. Waarom is die oplossing dan in al deze weken nog niet gevonden en zou die deze komende drie dagen wel gevonden worden?
JETTEN
Die ambtenaren hebben ons van heel veel goede opties voorzien, dus het komt echt aan op de politieke knoop die moet worden doorgehakt.
EK
Dus u zegt, wij hebben in principe best wel wat voorstellen liggen waar zij en wij ook ja tegen zouden kunnen zeggen. Aan wie ligt het dan nu nog?
JETTEN
Nou, daarom ben ik ook hoopvol dat we ergens kunnen landen met elkaar.
EK
Moet u dus wel over links?
JETTEN
Nee, dat is zeker niet gezegd, want dat belastingplan bevat ook hele goede elementen voor andere partijen.
EK
Ja, maar rechts heeft al gezegd dat ze dat dus niet gaan doen.
JETTEN
Nou, dat heb ik vandaag niet van zo gehoord.
EK
Nou, dus ze zeggen wederom voor de camera iets anders dan wat ze binnen tegen u zeggen.
JETTEN
Ik denk dat ze ook zij het belastingplan op de inhoud goed willen beoordelen.
EK
Ja, oké.
JETTEN
Ja, ik kan het niet leuker voor jullie maken.
EK
Nee, ja, het is gewoon alsof je tegen een muur praat af en toe. Maar goed, dan nog iets heel anders. U had op uw persoonlijke kanalen en de D66-kanalen afgelopen week wat filmpjes geplaatst na een jaar verkiezingen dat u Wilders naar de marges van de Kamer heeft teruggestuurd. Een vallende Wilders zat er in een TikTok-filmpje. Dat u in ieder geval de positieve krachten, hebben gewonnen. Miljoenen mensen hebben ervoor gekozen. Bijna evenveel mensen hebben toen ook voor de heer Wilders gekozen. Leek dit nou een goed moment om zo’n filmpje te plaatsen?
JETTEN
Het was precies een jaar na een historische verkiezingsoverwinning van D66, in het jubileumjaar van D66. Dus ja, dat werd even-
EK
En dan moet u eerst even beginnen met Wilders wegzetten en dan een D66-succes.
JETTEN
De Tweede Kamercampagne vorig jaar ging om een hele simpele vraag. Kies je voor positieve krachten die willen samenwerken of voor nog meer stilstand die we de jaren daarvoor hebben ervaren? En die historische verkiezingswinst, dat is ook goed om na een jaar weer even bij stil te staan.
EK
Ja, maar daar staat u niet alleen bij stil. U staat vooral stil bij het feit dat u Wilders op dat moment met een paar tienduizend stemmen volgens mij maar heeft verslagen op het moment dat u nu premier bent, premier zegt te zijn van alle Nederlanders, waarmee u hier een enorme grote kiezersgroep wegzet.
JETTEN
Voor ook juist die kiezers zijn we elke dag hard aan de slag. Bijvoorbeeld voor meer grip op migratie en alles rondom woningbouw wat juist voor die kiezers ook superbelangrijk is.
EK
Vindt u dat een verstandige post? Als u nu even terugkijkt, heel eerlijk. Is dit nou verstandig om als premier te doen?
JETTEN
U vond het blijkbaar geen leuk filmpje. Ik vond het een mooie manier om bij één jaar na de verkiezingen stil te staan.
EK
U denkt niet, misschien hadden we toch de PVV eruit moeten laten en echt even puur moeten focussen op ons dan?
JETTEN
Ik denk niet dat de heer Wilders van plan is of was om op het belastingplan of de begrotingen zaken te doen.
EK
Nee, maar het gaat niet alleen om de heer Wilders. Het gaat ook om de kiezers achter de heer Wilders. De kiezers die op de PVV hebben gestemd en die een minister-president zo’n post zien plaatsen.
JETTEN
Voor die kiezers zijn we elke dag hard aan het werk.
EK
Blijkt niet uit uw post.
JETTEN
Dat ben ik niet met u eens.
VAN ROOIJEN (ANP)
Ja, meneer Jetten. Die gesprekken die u gaat voeren dit weekend, met welke partijen is dat? Zijn dat dezelfde zeven die vandaag langs zijn gekomen?
JETTEN
Zoals ik net al zei, we hebben ook contact met die partijen. Ik denk, terwijl wij hier staan, wordt er met hen gebeld. En afhankelijk van wanneer zij dat zelf ook nuttig vinden, zullen we die gesprekken ingaan.
VAN ROOIJEN
Maar wat u betreft?
JETTEN
Dat kan, ja.
VAN ROOIJEN
Zijn dat dezelfde partijen en ook in dezelfde samenstelling, om het zo te zeggen?
JETTEN
Wij maken onze agenda overal voor vrij.
VAN ROOIJEN
Dus er is geen voorkeur om bijvoorbeeld alle zeven partijen toch nog eens een keer los van elkaar of in de blokjes zoals ze zich verenigen?
JETTEN
Mijn verwachting daarbij is dat de partijen zelf graag in dezelfde samenstelling willen langskomen als ze vandaag ook langs zijn geweest.
VAN ROOIJEN
En gaat u er dan nog steeds vanuit dat het uiteindelijk lukt om die 100 zetels voor dat belastingplan te krijgen?
JETTEN
Dat zal niet makkelijk zijn, maar daar blijven we wel ons best voor doen.
VAN ROOIJEN
Want als je kijkt naar wat de eisen zijn alleen al op het belastingplan. Het kabinet heeft een soort handreiking gedaan om te zeggen ‘kom, we gaan nog eens kijken naar wat we kunnen doen met die koopkracht’. Daar hoorden we de staatssecretaris een bedrag van 350 miljoen noemen. Denkt u dat dat genoeg is om die 100 zetels voor elkaar te boksen?
JETTEN
Nou, dat moet u ook aan die oppositiepartijen vragen. Maar dit was in het debat afgelopen maandag de belangrijkste vraag. Wat resteert er nog van de lastenverzwaring die voor 2027 in de boeken staat? Dat is dit bedrag. Als we die met elkaar wegpoetsen, dan is er volgend jaar geen lastenverzwaring meer.
VAN ROOIJEN
Niet iedereen was het overigens met die uitleg eens. Dat je bijvoorbeeld dan hebt over het eigen risico dat niet gehalveerd wordt, waardoor er wel weer, nou ja, dat is een hele semantische discussie die bij mensen in de portemonnee toch uiteindelijk eindigt in een hogere zorgpremie. Komt het kabinet daarmee voldoende tegemoet aan die wens van wat u zelf ook zegt, een hele brede, wens om werken te laten lonen?
JETTEN
Daar is in de voorstellen die we vandaag hebben gedaan, merk je dat er echt wel open en constructief wordt gereageerd op de gedachte dat we deze lastenstijging 2027. kunnen oplossen met elkaar.
VAN ROOIJEN
En dat is dan alleen voor dit jaar. Voor volgend jaar, dat ziet u dan wel weer?
JETTEN
Nou, daar, en dat vind ik op zich wel mooi, dat ook veel partijen hebben allerlei ideeën over een veel grotere fiscale hervorming. Omdat we onder andere van die verschrikkelijke toeslagen af willen en een simpeler systeem willen. Dus dan is het ook een opbouw richting die grotere fiscale hervorming die we volgend jaar met elkaar willen vervolmaken.
VAN ROOIJEN
Die gesprekken die vandaag gevoerd zijn en die van het weekend nog gevoerd worden, zijn dat echt onderhandelingen? Of in de zin van de partijen zeggen ‘wij willen dit’ en jullie doen een tegenbod? Of hoe werkt dat ongeveer?
JETTEN
Ja, dat verschilt echt per gesprek, hoe die gesprekken verlopen.
VAN ROOIJEN
De reden waarom ik het vraag is omdat we wederom van meneer Klaver van Pro hoorden van ‘ja, het zijn eigenlijk niet echt onderhandelingen, we mogen gewoon voor de 28e keer komen vertellen wat we willen, maar dat weten ze eigenlijk ook al’. Die lezing deelt u niet?
JETTEN
Nee, maar ik ga geen commentaar geven op de commentaren van anderen op de gesprekken die we in vertrouwelijkheid voeren met elkaar.
VAN ROOIJEN
Nu heeft u vannacht nog even mee mogen praten over de landbouw en stikstof, zei u net. Waarom is het toch elke keer weer nodig om daar midden in de nacht over te spreken? Is dat de druk die het vloeibaar maakt?
JETTEN
Misschien wel, misschien wel, ja. Het is ook wel echt, en dat moet ik zeggen, ik ben echt wel onder de indruk van de enorme betrokkenheid van de mensen van LTO en NJAK, die natuurlijk als geen ander alle details van het landbouwbeleid kennen, maar die dus ook zeer gemotiveerd zijn om waar dat kan, die aanpak te verbeteren. Dus die zijn ook bijna niet te stoppen, als je eenmaal in zo’n gesprek met hen terechtkomt.
VAN ROOIJEN
Dus de verbeteringen die jullie voorstellen, dat zijn ook echt verbeteringen? Zijn dat geen afzwakkingen?
JETTEN
Nee, sterker nog, het zijn vaak verbeteringen die door de maatschappelijke organisaties worden voorgesteld en die echt helpen om tot beleid te komen dat in de praktijk door iedereen wordt begrepen en dus ook goed kan werken voor mensen op het boerenerf, maar bijvoorbeeld ook voor de provincies die voor een groot deel dat stikstofbeleid moeten uitvoeren.
VAN ROOIJEN
Zijn dat ook aanpassingen, verbeteringen, net hoe je het noemen wilt, die u nog even bespreekt met Pro? Want die hebben gezegd ‘wij willen het stikstofpakket best steunen, maar het mag niet versoepeld of afgezwakt worden’.
JETTEN
Nee, maar kijk, daar is wel ook goed contact met verschillende fracties in het parlement, dat je op doelbereik, vergunningverlening, wanneer wil je een rekenkundige ondergrens invoeren, et cetera. Daar zijn een aantal hoekpunten eigenlijk die heel duidelijk zijn waarbinnen die ruimte er is om gesprekken met de maatschappelijke organisaties te voeren.
VAN ROOIJEN
En dan ligt er dinsdag, woensdag misschien een Kamerbrief met waarin u zei, een grote omslag in de landbouw. Hoorde ik dat goed?
JETTEN
Ja, dat klopt. Daar doen we alles aan om dat in de loop van volgende week af te ronden en naar de Kamer te verzenden.
VAN ROOIJEN
En dan verwacht u dat Ger Koopmans daar zo meteen bij staat te applaudisseren?
JETTEN
Dat laatste dat hoeft echt niet. Maar ik hoop wel dat iedereen dan ziet dat we dankzij de gesprekken met LTO en NAJK tot een verbetering van de stikstofaanpak zijn gekomen. Dat praten dus ook echt loont. En dat juist de input vanuit de sector en uit de provincies er ook toe leidt dat we veel sneller van de kant kunnen kome, onder andere met gerichte ondersteuning voor boeren die de omslag willen en moeten maken, maar ook voor de vergunningverlening en allerlei regio’s.
WOLZAK (FD)
Nog even over dit onderwerp, want het gaat dan over verbeteringen. De grote vraag is natuurlijk, zijn dat aanpassingen die ook al inderdaad als versoepeling of afzwakking kunnen worden gezien?
JETTEN
Nou, kijk, onderaan de streep is de vraag steeds halen we met de uitwerking van het stikstofbeleid de gestelde doelen ten aanzien van betere bescherming van de natuur, een duidelijk toekomstperspectief voor boeren en het op gang krijgen van vergunningverlening voor bijvoorbeeld woningbouw? En wat je nu vooral ook ziet is dat het ook echt per gebied of per regio soms gewoon kan verschillen, welk type maatregelen daar ook echt het meeste effect gaat hebben. Dus ik denk dat het echt een inkleuring en daarmee een versterking is van de aanpak.
WOLZAK
Zijn er maatregelen mogelijk, wat u betreft, die ofwel het halen van de stikstofdoelen, ofwel het losbrengen van de vergunningverlening, verder weg in de tijd brengen ten opzichte van het pakket dat op 26 juni is gepresenteerd?
JETTEN
Nee, dat denk ik niet. Ook omdat het door de maatschappelijke organisaties vooral wordt gezien van hoe kan het sneller. Dus dat, nee, dat verwacht ik niet.
WOLZAK
Hoe kan het sneller? Maar voor LTO en NAJK geldt natuurlijk ook dat maatregelen vooral minder pijn moeten doen voor boeren.
JETTEN
Ja, het zijn forse ingrepen. En dat gaat op sommige boerenerven en in sommige regio’s een hele grote impact hebben. Maar dan is het ook, denk ik, terecht om je de vraag te stellen, als je dan 20 miljard hebt voor ondersteuning van die stikstofaanpak, hoe zet je die dan zo in dat het ook te doen is? Dat de sector het ook kan meemaken. Daar heeft ook de Wageningen Universiteit een aanvullend rapport op uitgebracht om hier juist op de plekken waar je het meeste ingrijpt, daar ook de meeste ondersteuning te kunnen bieden. Want als je het hebt over de wensen van bijvoorbeeld LTO en NAJK dan wordt al wel eens gezegd van die zijn deels vergelijkbaar, een beetje afhankelijk van hoe je ze interpreteert, met wat de BBB deze week op papier heeft gezegd. Daarvan zegt bijvoorbeeld de voorzitter van Bouwend Nederland van ‘dat moeten we echt niet doen’.
JETTEN
Nee, maar dat was volgens mij echt de reactie op de inzet van de BBB. Wat ik echt merk, LTO en NAJK voelen gewoon een hele grote verantwoordelijkheid om hier goede afspraken met elkaar te maken. En dan zullen ze aan het eind van de rit waarschijnlijk nog steeds vinden dat het op een aantal elementen echt niet hun keuzes zijn. Maar dat is ook de verantwoordelijkheid van een kabinet en van een politiek hier in Den Haag die tien jaar lang keuzes voor zich uit heeft geschoven en nu die verantwoordelijkheid wel moet nemen.
WOLZAK
Het ministerie benadrukt steeds ook dit zijn geen akkoordpartijen. Hier wordt gewoon gesproken. Dus er zijn aspecten van het beleid waar LTO nog en NAJK sowieso mee kan leven. Hoe belangrijk is het voor het kabinet om deze clubs binnenboord te houden?
JETTEN
Ja, superbelangrijk. Ik denk dat elke grote modernisering van de landbouwsector in Nederland in de afgelopen eeuw altijd is gelukt omdat de overheid en landbouwpartijen dat samen doen.
WOLZAK
Maar eigenlijk doen jullie het niet samen. Want dit gaat, dat geven zij ook aan, veel te ver.
JETTEN
Nee, maar dus niet in de zin van een akkoord zoals er in vorige kabinetten aan een allesomvattend landbouwakkoord werd gewerkt, maar dat je wel heel serieus meeneemt in de keuzes van zo’n kabinet wat je aan input krijgt van landbouworganisaties, van provincies, van iedereen die elke dag met die keuzes te maken heeft.
WOLZAK
Superbelangrijk. Hoeveel ruimte zit er dan in die maatregelen om ze toch tegemoet te komen, zodat ze binnenboord blijven?
JETTEN
Nou, kijk, ik ben zelf afgelopen maanden bij een aantal boerenbedrijven op werkbezoek geweest. Soms met Ger Koopmans samen, vaak ook alleen. En daar heb ik ook weer een hele hoop bij geleerd. Bijvoorbeeld hoe soms keuzes op een wat hoger niveau in die eerste stikstofbrief heel verschillend kunnen uitwerken bij een extensief bedrijf op de Veluwe, dan bij een intensief bedrijf in Brabant. En dan vind ik dat het ook onze plicht is om te kijken hoe kan je juist aan die koplopers in die sector tegemoetkomen, dat niet al hun harde werk en investeringen van de afgelopen jaren voor niets zijn geweest. En dat je het pleit zo opricht dat je juist die boeren extra helpt.
WOLZAK
Ja, maar mijn vraag was eigenlijk hoeveel ruimte zit er in het aanpassen, versoepelen, verbeteren, zo je wil, van de maatregelen om deze partijen binnenboord te houden? Ook als dat misschien toch vergunningverlening vertraagt.
JETTEN
Nee, maar daar zijn we heel helder over. Onder aan de streep willen we voldoende doelbereik om die vergunningverlening weer op gang te krijgen.
VRAAG (?)
Premier, vandaag was een bijzondere dag in Rijksministerraad. Iemand heeft afscheid genomen van de Rijksministerraad dat zelf. Hoe kijkt u daarop terug?
JETTEN
Ja, Mike Eman is een zeer gewaardeerde collega en minister-president van Aruba. Die in een traditie staat van vijf generatie die hebben bijgedragen aan een eiland dat veel zelfbewuster is geworden, dat volop heeft geïnvesteerd in een sterke economie, maar ook oog heeft voor de zwakkeren van de samenleving. En minister-president Eman heeft ons ook meegegeven, dat is misschien wel een mooie afsluiter van deze persconferentie, in het Koninkrijk staan we samen sterker, dus zoek altijd naar manieren om samen de weg vooruit te vinden.
VRAAG
U heeft altijd gepleit voor een goede relatie tussen Aruba en Nederland. Hoe ziet u nu misschien nog de relatie verder de toekomst worden zonder een Eman die in de politiek is?
JETTEN
Ook de nieuwe generatie op Aruba staat hopelijk klaar om die band tussen Nederland en Aruba echt sterk te houden. En juist de afgelopen tijd heeft laten zien hoe belangrijk dat is. In een geopolitieke onrustige wereld is bijvoorbeeld het conflict in Venezuela eentje dat directe impact heeft op Aruba en de andere eilanden van het Koninkrijk. En dan zien we dat doordat we schouder aan schouder staan, doordat we intensief samenwerken op het gebied van veiligheid en diplomatie, dat we elkaar ook door dit soort moeilijke tijden heen kunnen loodsen. En ook daar hebben we het hele directe contact met de regering van Aruba de afgelopen maanden.
VRAAG
Dat is natuurlijk een waardering wat betreft projecten zoals het kenniscentrum met Wageningen, maar ook wat betreft misschien nog een vuilnisverwerking met (onverstaanbaar, red.). Wat vindt u van zijn visie? Dat was toch wel een beetje bijzonder.
JETTEN
Kijk, Aruba staat voor veel mensen bekend als een one happy island waar het fantastisch vakantievieren is. Er is ook een hele sterke toerisme sector op het eiland. Maar het is wel verstandig om de economie ook diverser te maken, te kijken welke andere kansen er zijn. Het is heel mooi dat Nederlandse kennisinstellingen en Nederlandse bedrijven met Aruba samen dat potentieel ook kunnen benutten. Dat is denk ik uiteindelijk goed voor de welvaart van het eiland en ook van de gewone Arubaan.
VRAAG
Hier in Nederland is er een heleboel discussie wat betreft bestaanszekerheid. Wat vindt u van de vooruitgang of wat betreft armoedebestrijding in de eilanden zoals Aruba, Curaçao en Sint-Maarten in dat deel van het Koninkrijk?
JETTEN
Als Nederlandse regering zijn wij op de eilanden natuurlijk heel hard aan het werk om het sociaal minimum omhoog te krikken. Maar dat is zeker ook op Aruba, Curaçao en Sint-Maarten belangrijk, want de prijzen voor energie, voor voedsel, voor woningen zijn daar hoog. En ik denk dus ook door samen te investeren in allerlei economische projecten kan je uiteindelijk ook dat sociaal minimum op Aruba omhoog tillen.
VRAAG
Is het belangrijk misschien nog om het minimumloon te kunnen verhogen? Er is een nieuw discussie op de eilanden wat betreft dit.
JETTEN
Ik volg de discussie op een afstandje. Maar ik denk dat het verstandig is dat ik niet vanuit Den Haag ben gaan bemoeien met dat wat er in het Arubaans parlement speelt.