Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 17 november 2026. 

JETTEN

We beseffen dat we het geduld van heel Nederland op de proef hebben gesteld, maar we zijn ook opgelucht dat na enkele dagen van constructieve gesprekken in kabinet en coalitie het vertrouwen is hersteld. Daarmee hebben we de basis gelegd om met elkaar in deze samenstelling door te gaan. En tegelijkertijd trekken we ook lessen en gaan we dingen anders aanpakken. Want nee: de gang van zaken van de afgelopen tijd verdient niet de schoonheidsprijs. En de manier waarop het de afgelopen maanden is gelopen rond met name de financiële besluitvorming, dat moet echt anders. Een andere dynamiek in het kabinet en de coalitie en een andere manier van samenwerken met de Tweede Kamer. Minder Haags gedoe en interne discussie, meer rust en duidelijkheid, zodat we door kunnen met de goede dingen waar de we afgelopen maanden mee begonnen zijn.

Wat moet er dan anders? Allereerst de verhoudingen met de Tweede Kamer. We moeten erkennen dat de manier waarop we als kabinet met de Tweede Kamer zijn omgegaan, niet goed heeft gewerkt. Zo hebben we bijvoorbeeld geen keuze gemaakt om met een blok van partijen de onderhandelingen aan te gaan. En hebben we gesprekken met partijen vaak niet goed genoeg afgerond met negatieve consequenties voor de inhoud en persoonlijke relaties van dien. Ons doel is om op basis van de inhoud samen te werken met alle constructieve partijen in het parlement. En dat op een meer gestructureerde manier. Daarom willen we met de Kamer naar Scandinavisch model structurele afspraken maken over het financieel raamwerk voor besluitvorming over begrotingen en belastingen, én over de procedurele spelregels. We vragen de heer Buma, vicepresident van de Raad van State, om uit te zoeken op welke manier kabinet en Kamer vorm kunnen geven aan zo’n financieel fundament. En hoe we onderhandelingen over begrotingen en belastingen beter kunnen structureren. Want die rust zal ons ook helpen onze ambities voor Nederland waar te maken.

Tegelijkertijd gaat het werk gewoon door. De komende periode zal het kabinet de begrotingen, het Belastingplan en de novelle voor Box 3 verdedigen in de Eerste Kamer. Daarmee zetten we vol in op het uitvoeren van het coalitieakkoord en op vooruitgang op al die essentiële onderwerpen, zoals stikstof, woningbouw, migratie, veiligheid en economie. Binnen die inzet willen we meer doen voor Mkb’ers. We komen daarom met een Mkb-pakket dat ondernemers ondersteunt bij investeren, innoveren en verduurzamen. De invulling daarvan wordt uitgewerkt in de Taskforce Toekomstige Welvaart en Investeringsklimaat. In de Voorjaarsnota worden de maatregelen budgettair verwerkt en gedekt.

Kortom, de gesprekken van de afgelopen dagen hebben de basis gelegd voor een nieuwe weg vooruit. Om de bladzijde om te slaan en het voortaan beter en anders te doen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het zal nog veel inzet, tijd en energie vergen om een streep te zetten onder wat er de afgelopen periode is gebeurd én om succesvol in de praktijk te brengen wat we anders willen doen.

Maar we zijn het verplicht aan Nederland om daar voor de volle honderd procent de schouders onder te zetten. Dat mag en kunt u van ons verwachten. 

JACKSON (NOS)

Premier Jetten, u zegt wij willen nu met Buma weer gaan praten. Betekent dit niet toch een soort uitstel van keuzes en een nieuwe formatie?

JETTEN

Kijk, we moeten erkennen dat de wijze waarop de afgelopen maanden dit hebben aangepakt, dat willen wij alle drie niet meer op die manier. Daarom hebben we daar het afgelopen weekend ook heel intensief over gesproken, welke lessen trekken we daaruit, hoe kunnen we dat anders doen? Ik ben zelf bijvoorbeeld te optimistisch geweest over de wijze we met de oppositie aan die brede meerderheid konden werken en daar vragen we aan de heer Buma om ons te helpen, hoe kan je nou op een goede manier die gesprekken met de Tweede Kamer aangaan? Maar hoe kan je ook een veel beter fundament leggen onder die financiën? Omdat die financiën heel belangrijk zijn om onze inhoudelijke ambities waar te maken. We kennen hem allemaal als een ervaren, rustige man die ook niet bang is om af en toe harde conclusies te trekken en kijken dan ook met vertrouwen uit naar de gesprekken die we met hem en andere partijen gaan voeren.

JACKSON

En u zegt, we zijn niet voor samenwerking met blokken gegaan tot nu toe. Gaat hij u helpen om vaste partners te vinden voor de financiële plannen?

JETTEN

Wij willen in ieder geval zelf vaker die structurele afspraken maken. Dat helpt als dat op dat financiële fundament kan, maar we lichten ook op een aantal andere grote thema’s naar dat Scandinavische voorbeeld, maar dat vraagt ook van onszelf dat we soms ook explicieter kiezen: met wie gaan we gesprekken voeren en waar moet dat dan toe leiden? En ik zal daar zelf ook op toezien dat we die keuze ook niet meer uit de weg gaan.

JACKSON

En betekent dat dat u alsnog over links of over rechts zal gaan?

JETTEN

Nou kijk, die discussie proberen wij met deze drie partijen ook steeds te ontstijgen, omdat het echt gaat om de inhoudelijke keuzes die we maken voor Nederland. Belangrijk is daarbij natuurlijk wel dat er ook een politieke balans zit in de afspraken die we maken, de ambities die we kunnen realiseren. Dus dat zal ook de komende tijd moeten blijken.

JACKSON

En het is natuurlijk ontzettend geëscaleerd de afgelopen dagen. Mevrouw Yeşilgöz noemde het net een mislukt experiment. Ja, hoe kunt u dan toch weer met elkaar door?

JETTEN

Nou kijk, ik ben zelf ook niet tevreden over hoe het de afgelopen periode is gegaan. U bent allemaal live getuige geweest van een hele hoop Haags gedoe terwijl we met dingen voor Nederlanders bezig moesten zijn. We hebben daar allemaal onze eigen woorden voor gebruikt de afgelopen week. Daarom hebben we dit weekend ook rustig de tijd genomen om dat heel goed met elkaar te bespreken en we vinden nu, omdat we een herstel van vertrouwen hebben, de weg vooruit, onder andere door met de heer Buma te werken aan een stevig financieel fundament.

JACKSON

Mevrouw Yeşilgöz, u zei van tevoren het moet echt anders. Wat gaat er nu echt anders waardoor u weer vertrouwen heeft?

YEŞILGÖZ

Nou, het is precies zoals de premier aangeeft. We hebben de afgelopen dagen er ook lang over gesproken over waar gaat het nou mis. Als je naar de afgelopen paar maanden kijkt, ja, dat moet anders. En in de basis ligt het erin dat we, dit kabinet zijn we met elkaar begonnen omdat we ons willen inzetten voor ondernemers, lagere lasten, kleinere overheid, investeringen in veiligheid, vooruitgang en op het moment dat het financieel fundament dat je daar met z’n drieën onder hebt gelegd geen meerderheid heeft in de Kamer en je dus door allerlei omstandigheden zelf en met de Kamer de boel steeds verbouwt, maakt het dat je verder af komt te staan van je ambities. Dat is wat we anders willen en we hebben ook de afgelopen drie dagen niet alleen intensief daarover gesproken, maar ook natuurlijk met elkaar wederom moeten vaststellen, wij kunnen daar met elkaar hele goede afspraken over maken, maar het feit dat je die 66 zetels hebt, maakt dat je dat gesprek ook met de Kamer aan moet. Nou, het pad dat we met de heer Buma nu ingaan, waarbij we hem ook verzoeken om binnen een maand te rapporteren over dit onderdeel, hoe kan je dit nou vormgeven, maakt dat we het probleem zien en met elkaar ook onderkennen, zoals de premier aangeeft, daar andere woorden voor gebruiken, maar hetzelfde probleem zien en vervolgens ook een pad voor ons zien nu om dat op te lossen.

JACKSON

En zal uw minister en uw partij dus ook het belastingplan steunen in de Eerste Kamer?

YEŞILGÖZ

Nou, daar gaat de Eerste Kamer zelf over, maar er is gewoon een parlementair proces geweest. Nog even los van wat je daar allemaal van vindt, dat is gewoon het feit. Dus ik neem aan dat onze Eerste Kamerfractie het daar ook over heeft. Maar wat ons betreft, even vanuit mijn rol als VVD-leider, zo sta ik hier natuurlijk niet, maar vanuit die rol, het is ook, dat is geweest. We hebben met elkaar geconstateerd dat afgelopen paar maanden gewoon een aantal dingen niet goed zijn gegaan en dat vorige week daar een escalatie nog van was. Maar om dat gewoon beter vorm te geven, daar hebben we het afgelopen drie dagen over gehad en we gaan niet dat debat van vorige week over doen. We willen gewoon dingen nu beter gaan doen.

VRAAG (RTL)

Meneer Jetten, waar kijken we hier eigenlijk met z'n allen naar? Is dit niet gewoon uitstel van executie?

JETTEN

Dit zijn drie partijen en een premier en een vicepremier die aan de start van dit kabinet verantwoordelijkheid hebben genomen omdat we dingen los willen trekken in dit land, maar die ook niet weglopen van het erkennen van de les dat we het zelf afgelopen periode niet goed genoeg hebben gedaan. Dat trek ik ook mezelf aan als leider van dit kabinet, dat we…

JETTEN

Wat heeft u fout gedaan?

JETTEN

Wat ik mezelf, het afgelopen weekend ook in gesprekken met de vicepremiers en de drie fractievoorzitters ook heb aangegeven, is wij willen heel graag vanuit de inhoud samenwerken met alle constructieve partijen in de Kamer. Ik ben te optimistisch geweest over hoe makkelijk we die brede steun in het parlement zouden kunnen organiseren en misschien soms ook te lief geweest in het zeggen, er moet nu een keuze worden gemaakt over met welke partij of welke blok van partijen ga je die gesprekken dan ook helemaal afronden.  Dat willen we echt anders doen. Dat willen we beter doen. De heer Buma gaat ons daarbij helpen en wij zullen ons daar keihard voor inspannen, want we realiseren ons ook: één weekend praten helpt wel om herstel van vertrouwen te organiseren, maar je zult de komende tijd meer gesprekken met elkaar moeten voeren om dit echt vol te houden.

VRAAG

En wat gaat u nu anders doen? Gaat u meer regie pakken?

JETTEN

Nou, wat ik zelf in ieder geval ook zal doen, is zowel binnen het kabinet als in samenspraak met de coalitiefracties ervoor zorgen dat we gewoon explicietere keuzes maken over welk pad lopen af om tot een meerderheid te komen op een begroting of op belangrijke hervormingen die we voor elkaar willen krijgen, en vooral ook nu op de korte termijn. En daarom ook fijn dat de heer Buma bereid is om op korte termijn aan het werk te gaan en ook snel zijn conclusies met ons te delen. Hoe kun je dat financiële fundament van deze coalitie versterken?

VRAAG

Mevrouw Yeşilgöz, u noemde vrijdag het minderheidskabinet een mislukt experiment. Is het nu toch geslaagd?

YEŞILGÖZ

Het is niet daarmee opeens geslaagd, want de afgelopen maanden is op dit onderdeel, met name het een en ander, gewoon niet goed gegaan. En dat is geen verrassing dat wij dat concluderen: iedereen heeft het kunnen zien en wij hebben het zelf ervaren. En het gaat er echt om dat als je dat fundament niet met elkaar hebt – het financiële fundament – dat je, zoals de premier net ook aangaf, dat dan die politieke balans van wat we met z’n drieën proberen te doen voor Nederland, dan raakt die uitzicht. En dat kan nooit de bedoeling zijn. En hoe kom je nou in het construct waarin we nu zitten, wel tot meerderheden in de Kamer, waarbij je het doel wat je voor Nederland voor ogen hebt – investeringen in onze vooruitgang en veiligheid – wel voor mekaar krijgt? Dus ik heb heel veel vertrouwen en ook hoop in het proces dat we met de heer Buma ingaan. En dat zullen we dan ook moeten zien wat eruit komt, want ook daar gaan we alleen maar weer over wat wij zelf kunnen inbrengen. En het is natuurlijk ook aan de rest van de Kamer. Maar ik kijk daar echt met vertrouwen tegemoet. En dan zullen we zien wat daar uitkomt en hoe we daar vervolgens mee omgaan. En ik denk dat dat een hele relevante, met mijn woorden, politieke interventie is om te kijken hoe we dit weer gewoon op de rails krijgen en ook met de juiste dingen bezig kunnen zijn.

VRAAG

Wat heeft er eigenlijk precies voor gezorgd dat u begon met die grote woorden, maar nu hier toch met z’n drieën staat?

YEŞILGÖZ

Weet u, het is afgelopen dagen, en ik heb drie volle dagen met deze heren ergens binnen gezeten, vier in totaal. En na die vrijdagavond en de verschillende uitlatingen nog drie dagen erachteraan. En wat ik zelf prettig vond, is dat we met elkaar ook echt erkennen dat die afgelopen maanden op dit onderdeel gewoon niet goed was. En als je dan met elkaar tot de kern komt en waarom was dat en waar zit dan de oplossing, dan kun je beginnen met herstel van vertrouwen, niet alleen onderling, maar ook in een proces dat je dat wel op orde kunt krijgen. Dat is wat het nu is. Dat is wat u nu ook ziet bij ons. En daarmee is dat, denk ik, dus nogmaals een hele relevante politieke interventie die de heer Buma denk ik ook heel goed kan leiden. Want daar zal de rest van de Kamer ook bij nodig zijn, en dat kunnen wij natuurlijk niet vanuit onze rol hen gaan opleggen: zo liggen de verhoudingen ook niet. Maar er moet wel echt iets anders.

VRAAG

Nog één laatste korte vraag: heeft u elkaar excuses aangeboden eigenlijk?

JETTEN

We hebben heel stevige gesprekken gehad, waarbij veel is besproken met elkaar, en zoals ik net al aangaf: er is nu herstel van vertrouwen. Maar het is niet zo dat we daarmee alles al achter ons kunnen laten, want politiek is uiteindelijk ook mensenwerk. Je moet het ook met elkaar kunnen rooien, dus wij zullen daar de komende tijd nog veel tijd voor moeten maken.

VRAAG

Maar wel of geen sorry gezegd tegen elkaar?

JETTEN

Dat is niet zo relevant. Wat relevant is, is dat we niets uit de weg zijn gegaan, elkaar goed in de ogen hebben gekeken, daar af en toe ook echt wel hele fundamentele gesprekken over hebben gevoerd. En dat was ook nodig om daarmee te zeggen: hier kunnen we met elkaar weer vooruit.

VAN BEURDEN (SBS)

Mevrouw Yeşilgöz, u wilde een correctie, een correctie op inhoud en politieke balans. Wat is er nu anders aan de politieke balans?

YEŞILGÖZ

Nu, zoals we vandaag spreken, nog niks, want het begint met het traject van de heer Buma. En dat is wel echt een fundamentele stap die wij met elkaar zetten, waarvan we zeggen: nou, we zien waar het niet goed op loopt én we zien hoe het eruit zou kunnen komen. En dat is die interventie die de heer Buma voor ons zou kunnen inrichten. Dus ik ben heel blij dat hij dat wil doen, maar daar zit ook de stap naar: gewoon herstel in die balans. En die balans gaat voor ons erover, voor ons drieën: met welke ambities zijn we deze coalitie gestart? Wat proberen wij te bereiken voor Nederland? En als je daar te ver van afraakt, dan moet je gewoon erkennen: dan moet je opnieuw kijken hoe heb ik dit inricht. Dus dat is die stap.

VAN BEURDEN

Voor de helderheid: die correctie moet wat u betreft nog komen?

YEŞILGÖZ

We hebben met elkaar afgelopen dagen uitvoerig gesproken over waar wij vinden dat het niet goed gaat. En wat ik zelf een prettige ervaring vond, is dat we daar redelijk gedeelde beelden en inzichten op hebben. Dus dat niemand zei: ‘ik vond alles wel heel soepel gaan’ of iemand anders zei: ‘dit komt nooit meer goed’.

VAN BEURDEN

Dat hebben we net gehoord. Maar u wilde een politieke correctie: moet die er nog komen?

YEŞILGÖZ

Nou, u heeft gezien wat we met de heer Buma nu hebben afgesproken en hem hebben verzocht.

VAN BEURDEN

Wat is hem verzocht? Moet er een partij bijkomen? Wat moet hij nou gaan doen?

YEŞILGÖZ

Het gaat, wat mij betreft, erover dat hij kijkt – zoals net ook werd gezegd – of er met de Kamer structurele afspraken te maken zijn voor fundamentele onderwerpen, die maken dat je weet: waar ga je heen met dit land? Daarbinnen kan de oppositie ons aansturen, bijsturen, corrigeren, dat zijn de verhoudingen, controleren. Maar je wil wel met elkaar een richting op. En dat is wat de heer Buma hopelijk in ieder geval de basis voor kan leggen. Uiteindelijk zullen wij ons werk moeten doen en met de Kamer dat moeten kortsluiten. Maar dat betekent structurele afspraken, deelakkoorden: het kan elke vorm zijn. Dat vullen wij niet in, dat is ook aan de heer Buma om met die Kamerfracties daarover te hebben. Maar daar zit echt een, wat mij betreft, een hele belangrijke stap naar de oplossing van de problemen die we alle drie erkennen.​⁠⁠​⁠​⁠​⁠​⁠⁠​​⁠​​⁠⁠​​​⁠​​​​​⁠​⁠​​⁠⁠​⁠​⁠​​​​​⁠​⁠​​⁠​​⁠

VAN BEURDEN

De inhoudelijke correctie, wat is daar inmiddels op gebeurd?

YEŞILGÖZ

Er is afgesproken met elkaar dat er een ondernemerspakket komt met een aantal fundamentele voorstellen daar weer in, zoals het verhogen van de mkb-vrijstelling. U heeft het in de brief kunnen lezen. En we hebben ook gezegd, dat gaan we ook de komende maanden goed uitwerken en zorgen dat het met de Voorjaarsnota ook klaarstaat en effectief kan zijn voor ondernemers, voor mkb’ers, om ervoor te zorgen dat zij ook zien dat ook deze coalitie, die een jaar geleden bij de onderhandeling ook heel bewust ook voor hen heeft gekozen, afgelopen jaar ook goede dingen voor hen gebeurd, maar heel blij dat we afspraken hebben kunnen maken om dat nog scherper te maken, zodat zij meer ruimte ervaren om te kunnen ondernemen.

VAN BEURDEN

Ook nog heel even voor de helderheid hoor. Die woorden, een mislukt experiment, over het minderheidskabinet. Neemt u die nu terug of hangt dat nog boven de markt?

YEŞILGÖZ

Allebei niet. Ik heb dat vrijdag gezegd. Maar ik heb wel afgelopen drie volle dagen met mijn collega’s ergens in een kamer doorgebracht om dit te doorgronden. Waarom werkt het dan niet en hoe kan het dan beter werken?

VAN BEURDEN

Dus voor nu is het nog steeds een mislukt experiment, maar misschien kan het gaan werken?

YEŞILGÖZ

We hebben met elkaar... Nee, maar kijk. Die drie dagen zijn niet voor niks geweest, afgelopen drie dagen en dat hebben wij niet alleen met z’n zessen, wij met z’n drieën en de drie fractievoorzitters, maar natuurlijk ook met onze fracties en andere bewindsvoorzitters. We hebben daar continu met elkaar overleg over gehad. Waar gaat het nou mis? En hoe kan het nou beter? En wij schetsen in het pad hoe dat beter kan en dat gesprek zullen we ongetwijfeld of na een maand na het rapport van de heer Buma of daarna met elkaar weer hebben en daar zult u ook vragen over stellen…

VAN BEURDEN

Dus het kan uiteindelijk wel nog de conclusie zijn? Die wordt alleen vooruitgeschoven?

YEŞILGÖZ

Als u het niet erg vindt wil ik graag hoopvol zijn over dat we op deze manier een probleem kunnen fixen en tegelijkertijd de stabiliteit van Nederland kunnen regelen. Want ook dat is... Beiden werd erg van ons gevraagd en vonden wij zelf ook een terechte vraag.

VAN BEURDEN

Dan nog aan de premier. We hebben u de afgelopen maanden horen zeggen, we hebben die brede steun nodig. Is dat nu ook iets waar u afstand van neemt?

JETTEN

Wij vinden het nog steeds verstandig dat je voor hele grote keuzes voor Nederland, als het gaat over de economie, over de sociale zekerheid, over investeren in de veiligheid, dat je dat niet met de smalst mogelijke meerderheid doet, maar als je rust, stabiliteit, vooruitgang voor Nederland wil dat je altijd moet zoeken naar brede steun. In het parlement en ook daarbuiten, bijvoorbeeld met sociale partners of met boerenorganisaties. Voor de financiële besluitvorming hebben we te lang misschien gedacht, het gaat ons lukken om die 100 zetels voor elkaar te knokken en dat heeft er ook toe geleid dat wij zelf en ik zelf als minister-president ook daarmee chagrijn in de oppositie hebben veroorzaakt. En dat leest u ook in de brief. Soms is het daarom ook beter om gewoon een expliciete keuze te maken met wie je gesprekken aangaat en hoe je die dan ook goed kan afronden. Dus dat is een les die ik trek.

VAN BEURDEN

Wat is de rol van de premier eigenlijk in een minderheidskabinet?

JETTEN

Nou, ik denk dat we allemaal aan het ontdekken zijn hoe een minderheidskabinet goed kan werken. Binnen het kabinet, binnen de coalitie en het samenspel met de Kamer. Maar ik zie echt als mijn taak ook om er als leider van het kabinet voor te zorgen dat wij en al onze collega’s goed ons werk kunnen doen. Dat we continu ook in een goede relatie met die Tweede en Eerste Kamer samenwerken. Maar dat we soms ook iedereen bij elkaar trekken en zeggen oké, dit loopt nu niet lekker. Hoe gaan we dit met elkaar oplossen? Daar hebben we nu dit hele weekend aan besteed. Daar zullen we ook de komende tijd voor maken.

VAN BEURDEN

Een laatste vraag. U zei zojuist, ik ben wat te lief geweest en had knopen door moeten hakken. Is de heer Buma er dan nu om te doen wat u niet kan?

JETTEN

Nee kijk, dat zei de vicepremier net ook. Wij kunnen met de coalitiefracties van alles bedenken…

VAN BEURDEN

U bent premier, u bent geen coalitiefractie. U bent premier, u bent boven de partijen…

JETTEN

Als u antwoorden wil kunt u ons ook laten uitpraten, want u heeft net ook bij de vicepremier er drie keer doorheen gepraat. Wilt u antwoord op uw vraag?

VAN BEURDEN

Heel graag.

JETTEN

Oké, dan ga ik dat nog een keer doen. Wij werken met z’n drieën samen. Het is mijn taak als minister-president om het kabinet bij elkaar te houden. En ook bij de coalitiefracties af en toe te zeggen, jongens. hoe gaan we dit beter doen met elkaar? Maar we zijn ook afhankelijk van de samenwerking met het parlement. Daar kunnen wij niks opleggen aan oppositiepartijen. Dat zal toch ook echt in een goede samenwerking moeten. En de heer Buma, vicepresident van de Raad van State, iedereen kent hem, die kan ons daar goed bij helpen. Niet alleen ons, maar ook partijen in de Kamer. Die zeggen, ook vanuit de Kamer is het goed om te reflecteren op hoe dit de afgelopen tijd gegaan is.

SEDÉE (DE TELEGRAAF)

Goedemorgen. Even voor de duidelijkheid nog. Gaat minister van Financiën Heinen gewoon het belastingplan in de Eerste Kamer doen?

JETTEN

Ja.

SEDÉE

Voor de helderheid, omdat dat nog een beetje open lag. Dat gaat de heer Heinen zelf doen?

JETTEN

Nou, dat ligt niet open. Dat staat helder in de brief. Het kabinet zal alle begrotingen, het belastingplan en de novelle box 3 in de Eerste Kamer verdedigen.

SEDÉE

Ja, dan hoor ik nog niet de heer Heinen.

JETTEN

Het kabinet spreekt met één mond. En de minister en de staatssecretaris van Financiën zijn ook vandaag in de Eerste Kamer.

SEDÉE

Waar ik een beetje verbijsterd door ben eigenlijk, want ik was er dus ook bij in de winter toen informateur Letschert huiswerk meegaf. Allemaal vol enthousiasme gingen jullie uitzoeken hoe dat nou werkte met zo’n minderheidskabinet. En nou, dan gingen jullie allemaal naar Scandinavië kijken en daarna hadden jullie huiswerk gedaan. We zijn nu maanden later. Ja, dat huiswerk, jullie zijn echt gezakt, want de stabiliteit van het land heeft gewoon onder druk gestaan. Ziet u dat ook zo?

JETTEN

Nou, dat rekenen we ons ook aan. Daarom hebben we er dit weekend ook uitgebreid over gesproken en zeker op het financiële fundament van de grote ambities die we hebben, daar moet het echt beter. We zien op stikstof, op migratie, op investeringen in defensie. Dat we de afgelopen maanden die meerderheden in het parlement voor elkaar hebben gekregen, maar de keuze over het zoet en het zuur en het verdelen van de centen, die is gewoon echt ingewikkelder. En daar trekken wij nu samen lessen uit. Dat gaan we dus nu ook anders doen.

SEDÉE

U zei ik ben misschien te optimistisch geweest, maar bent u niet ongelooflijk naïef geweest?

JETTEN

Nee, zeker niet, want we hebben ook in de afgelopen zomer gezien dat heel veel oppositiepartijen wat degelijk ook met ons bereid waren om naar die begrotingen en belastingen te kijken. We hebben tot drie keer toe de plannen van de coalitie daarop bijgesteld om ook tegemoet te komen aan de inzet van partijen. Maar we hebben hem niet goed genoeg afgemaakt, en dat is de les die we trekken; dat leest u ook in de brief.

SEDÉE

Mevrouw Yeşilgöz, het was vrijdag best een bizar beeld dat eigenlijk de premier een redelijk kalm verhaal hield en u de knuppel in het hoenderhok gooide, waarmee mensen dachten dat een kabinetsval misschien wel aanstaande was. Maar u eiste dat er meer naar rechts zou worden gekeken. In hoeverre heeft u de garantie gekregen afgelopen weekend dat dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren?

YEŞILGÖZ

We hebben met elkaar gesproken over hoe we dit zelf inrichten, dus dat je elkaar natuurlijk veel meer daarin vaststaat, want je bent een coalitie. Maar uiteindelijk gaat het om, mij en ons, heel erg over de politieke balans die we in het coalitieakkoord met elkaar hebben afgesproken. Nogmaals: we hebben met z’n allen bewust voor deze coalitie gekozen, bewust voor de richting van Nederland. En als je dan met elkaar concludeert – en met verschillende voorbeelden dat kan – dat je af en toe te veel van je eigen ambities afwijkt, dan moet je terug naar de basis. En dat is wat we eigenlijk nu met dit pad gaan doen, en wat, wat mij betreft, de heer Buma hopelijk voor ons gaat doen. Dus we zullen zien wat daar uitkomt, want ik kan het niet namens de oppositie invullen. Maar ik weet wel dat wij hier met elkaar heel goed hebben gesproken over: wat wilden we nou hier met elkaar? We hebben een bepaald doel voor ogen voor Nederland, en dat is die stabiliteit, dat zijn die investeringen, dat is de kleinere overheid, de lagere lasten. Dat proberen we met elkaar te bereiken. En als je dan ziet als er niet structurele afspraken zijn met de Kamer om dat te bereiken, ga je dan verder of dichterbij naar je doelen? En dat is waar we nu middenin zitten.

SEDÉE

Maar u geeft, met alle respect, een uitgebreid antwoord, maar ik hoor inhoudelijk eigenlijk niks. Dus in hoeverre staan we over een maand niet precies hier hetzelfde te doen? En welke garanties heeft u gekregen waarbij toekomstige financiële debatten, meerderheden die gezocht moeten worden, meer naar rechts wordt gekeken?

YEŞILGÖZ

Dat is ook aan de oppositiepartijen aan die rechterkant, dus dat moeten we ook zien.

SEDÉE

Maar dat is niet gelukt.

YEŞILGÖZ

Ik ga niet over wat zij gaan doen; wat ik wel met mijn collega’s heb afgesproken, is dit het wellicht een betere vraag is voor de fractievoorzitters in de Tweede Kamer, waarbij zij elkaar ook eenduidig gezamenlijk zullen stemmen voor zaken, zeker als het zulke belangrijke onderwerpen zijn die echt een richting bepalen. Maar ik zou zeggen: stel deze vraag, want het zijn politieke vragen die ik graag zou willen beantwoorden, maar daar gaan alle rollen door elkaar, aan de drie fractievoorzitters. En die kunnen daar uitvoerig op beantwoorden hoe we daarover hebben gesproken. Daar is het zeker wel bij stilgestaan.

SEDÉE

In het voetbal – u bent ook voetballiefhebber, geloof ik, hè? U bent fan van Feyenoord, toch?

JETTEN

Klopt.

SEDÉE

Op het moment dat het niet goed gaat met de coach – dat was ook met Van Bronckhorst volgens mij zo – dan wordt Dick Advocaat ingevlogen om het maar eventjes in goede banen te leiden allemaal. Ziet u dat zelf ook zo, dat Buma die rol eigenlijk pakt omdat u zelf moeite heeft om die regie te bewaken?

JETTEN

Nou, kijk, wij zijn er echt niet te flauw voor om ook met elkaar te erkennen dat we niet blij zijn met hoe het de afgelopen tijd is gegaan. En daar hebben we zelf heel veel werk te verzetten, daar zal ik ook mijn rol in pakken als minister-president om dat binnen het kabinet en de coalitie beter te doen met elkaar. Maar we hebben ook eerder al geconstateerd: een minderheidskabinet is nieuw voor Nederland, dat is ook wennen voor iedereen die daarbij betrokken is. Er is ook in de Kamer behoefte om daar gewoon lessen uit te trekken en dat beter te doen. Dus wij schamen ons er echt niet voor dat we de heer Buma vragen om ons daar een beetje bij te helpen.

VERWEIJ (AD)

Mevrouw Yeşilgöz, afgelopen vrijdag was u echt heel erg, en donderdag ook trouwens, echt heel erg boos over de deal over links. Zijn er deals met links mogelijk de komende tijd?

YEŞILGÖZ

Maar die waren in die week ook al mogelijk, maar dan gaat het over de inhoud. Nou, daar hebben we ook met elkaar echt wel op teruggekeken, zullen we de komende tijd ook apart doen. Maar nogmaals: deze coalitie staat voor een bepaalde richting. Wij willen graag dat werken meer gaat lonen, dat ondernemers meer ruimte hebben, dat we een kleinere overheid voor elkaar krijgen die efficiënter werkt. En als je op die thema’s met elkaar meerderheden kunt vinden, dan maakt het mij oprecht niet uit of dat links of rechts is. De vraag is meestal in Den Haag in de politiek: waar wordt het door betaald? Waar komt het geld vandaan? En als je dan ziet dat het eigenlijk, dat onze eigen kaders die we met elkaar hebben afgesproken, dan ook moeilijk kunnen hanteren omdat je daar geen structurele afspraken over hebt met de Kamer, nou, dan kom je in de situatie die we de afgelopen maanden hebben gezien, waar vorige week een voorbeeld van is. Dus we hebben echt met elkaar gekeken: hoe kun je dat nou beheersbaar maken op een manier dat je de oppositie alle ruimte geeft om ons te controleren en van alles van ons te vinden, maar wel dat je dit land bestuurbaar voor mekaar krijgt. Nou, en dat is het pad dat we met de heer Buma nu ingaan.

VERWEIJ

Ja, de afgelopen maanden zat het natuurlijk ook vast omdat jullie echt geen deal wilden over de financiën met de Pro. Laten we even eerlijk zijn. Zou dat nou in de toekomst wel kunnen of heeft u echt het idee: ik wil liever gewoon met  JA21 over rechts?

YEŞILGÖZ

Kijk, deze vragen, ik zie heel veel duidingen in de media, maar ze worden mij zelden gesteld.

VERWEIJ

Ik vraag het u nu.

YEŞILGÖZ

Ja, maar u constateert wel dat u dat afgelopen maanden heeft gezien en eigenlijk luistert niemand naar de antwoorden die ik geef. Dus ik ga het, fijn dat u het vraagt, nog een keer proberen. Want op het moment dat ik met een partij in de Kamer afspraken kan maken over hoe werken meer loont of hoe je ondernemers meer ruimte kunt geven, zal ik niet kijken naar welke kleur die partij heeft, want het gaat mij over de richting van het land. Op het moment dat dan een partij zegt: ‘Maar dat willen we doen door het weg te halen bij bijvoorbeeld een van de posten die heel belangrijk zijn voor mijn coalitiegenoten’, dan zal ik zeggen: ‘Dat wordt lastig.’ Dat kan ook een rechtse partij zijn die dat heeft neergelegd. Andersom, als een partij zegt: ‘En dat kan alleen maar door de belastingen te verhogen bij diezelfde ondernemers’, dan krijg je een politiek ingewikkeld gesprek. Dat is wat u altijd in Den Haag ziet, en de afgelopen maanden extra moeilijk zou gaan omdat wij nou eenmaal een minderheid hebben in de Kamer. En dat is, als ik het met mijn eigen woorden mag zeggen, een weeffout.​⁠⁠​​​​​​​​⁠​⁠​⁠​⁠⁠​​⁠​​⁠⁠​​​⁠​​​​​⁠​⁠​​⁠⁠​⁠​⁠​​​​ En die kan je oplossen, maar die kunnen wij niet met z’n drieën oplossen. Daar is de rest van de Kamer bij nodig en dat is het pad dat we met de heer Buma ingaan en het zal mij altijd gaan over inhoud en u heeft de afgelopen maanden gezien dat we op inhoudelijke dossiers over rechts zijn gegaan, over links zijn gegaan en daar heeft u niemand van ons over gehoord. Het gaat erom, gaat het nog steeds in essentie de kant op die wij graag als coalitie willen voor dit land? Immers, we zijn ook mensen hier met een bepaald doel voor Nederland. We hebben niet gesolliciteerd op een vacature in de krant. We willen graag iets bereiken voor Nederland en daar gaat het over. En dan kijk je waar zijn mijn meerderheden. En u heeft gezien, we zijn over rechts en over links gegaan. En dat was allemaal prima. Als je te vaak een bepaalde afslag neemt waardoor je je ambities uit het oog verliest. Dat heeft u mij horen zeggen dat ik dat vond. Dan moet je opnieuw kijken hoe krijg ik die balans erin. Dat is waar we het afgelopen dagen over hebben gehad. En dat is hopelijk wat we nu met deze interventie gaan fixen.

VERWEIJ

Nou dank u wel. Meneer Van den Brink. U bent er ook bij. We hebben nog helemaal geen vragen nu gesteld. Ook voor u…

VAN DEN BRINK

Zo gaat dat.

VERWEIJ

Wat zegt dat? Dat er nog geen vraag aan u is gesteld?

VAN DEN BRINK

Nou, volgens mij dat we kijken naar een kabinet dat gewoon bestaat uit drie partijen en waarbij iedereen een eigen rol heeft. En ik denk dat het CDA in dit kabinet met deze partijen hele goede afspraken heeft gemaakt en tegelijkertijd hebben we natuurlijk de afgelopen weken gezien wat er is gebeurd rondom het belastingplan en dat we daar met elkaar van geconcludeerd hebben dat we dat anders willen. En dus ja, ik ben een dienstbaar persoon en dus in die rol heb ik me de afgelopen dagen ook weer opgesteld, omdat we iets groters hebben dan alleen de onderlinge verschillen. Dat is namelijk de toekomst van Nederland en dat vergt soms gewoon ontzettend hard werken. Dat vergt soms doorzettingsvermogen. Soms is het taaier dan je van tevoren gedacht hebt. Maar Nederland mag van ons meer verwachten dan dat er alleen maar gedoe is. Wij hebben gewoon de dure plicht om samen te werken en dat is een werkwoord en dat hebben wij denk ik de afgelopen dagen weer laten zien en dat daar dan heel veel vragen over zijn, dat hoort en dat hoort ook in de politiek en dat kennen we ook uit vroegere tijden. De basis is dat deze partijen het goede voor Nederland willen doen en daar mag iedereen over met ons in debat en discussie, maar wij hebben hier vandaag weer laten zien dat we daarop door willen gaan.

VERWEIJ

De afgelopen weken sloot uw CDA ook een deal met Pro & Volt. Daardoor is alles ontploft, kunnen we wel zeggen. Was dat niet ook wat roekeloos?

VAN DEN BRINK

Weet u, alles wat er in de Kamer is gebeurd, laat ik echt aan de Tweede Kamer.

VERWEIJ

U bent wel van die partij natuurlijk ook en u heeft best wel wat invloed op Henri Bontenbal en veel contact?

VAN DEN BRINK

Ik vind dat we de rolverdeling in die zin gewoon heel duidelijk moeten houden. We hebben een Tweede Kamerdebat gehad. Dat heeft een uitkomst. Wij hebben ons als kabinet daarover de afgelopen dagen beraden en gesproken. En wij hebben daar de conclusie aan verbonden dat wij de uitkomst van de Tweede Kamer op het belastingplan en op box 3, dat we die gaan verdedigen in de Eerste Kamer en daarnaast heeft die situatie ertoe geleid dat het noodzakelijk is om daar goede afspraken over te maken en ik denk dat we met de afspraken die we ook hebben gemaakt rondom het financieel fundament, dat we daarin volgens mij met elkaar zoeken naar van, wij willen deze manier van werken als minderheid laten slagen. Wij snappen ook heel goed dat dat vanuit de Kamer beantwoord wordt met wat we de afgelopen weken en maanden hebben gezien en tegelijkertijd leggen we wel ook een verantwoordelijkheid bij de Kamer en bij onszelf en die hebben we allebei en ik weet dat er heel veel partijen in de Tweede Kamer zijn, constructieve partijen, die ook invulling willen geven aan die verantwoordelijkheid. En dus geloof ik ook echt in dat die gesprekken ons gaan helpen. Niet alleen als kabinet, maar ook als Tweede Kamer, omdat het niet uitsluit is dat in de fragmentatie van de Nederlandse politiek dat in de toekomst vaker gaat gebeuren dat er minderheidskabinetten zijn. Dus laten wij dan de eersten zijn die de fout hebben gemaakt zoals we hebben gemaakt, maar ook de eerste zijn die weten om dit weer op z’n benen te krijgen en te herstellen met wat we nu hebben afgesproken. Dus ik geloof er absoluut in dat daar een hoopvol uitkomst uit kan komen.

VERWEIJ

Een laatste vraag dan voor meneer Jetten. Er leven ook wat zorgen in het land, zie je ook op X, over de aanstelling van meneer Buma, omdat hij ook een onafhankelijk adviseur is van het kabinet. Dus daarom mijn vraag, gaat hij zich vooral bezighouden met het proces of ook met de inhoud?

JETTEN

Nou, de heer Buma kennen we, dan gaat hij sowieso zijn werk heel onafhankelijk doen en geen blad voor de mond nemen in de adviezen die hij aan ons gaat meegeven en wellicht ook aan de rest van de Tweede Kamer.

VRAAG (FINANCIEEL DAGBLAD)

Meneer Jetten, hier nog even op door. We lezen in de brief bijvoorbeeld dat het ook gaat om besluitvorming in de aanloop naar de Voorjaarsnota. Daar adviseert de Raad van State ook over. Hebt u er genoeg vertrouwen in dat die twee rollen genoeg gescheiden kunnen blijven?

JETTEN

Ja, dat is een hele goede vraag. Kijk, wij willen nadrukkelijk dit proces zo snel mogelijk doorlopen met elkaar, zodat je ruim voordat wij als kabinet zelf weer gaan starten met de voorjaarsbesluitvorming dat financiële fundament al steviger hebt kunnen leggen en ook duidelijkere afspraken hebt kunnen maken over het proces hoe je tot die financiële besluitvorming komt. Er zit echt wel een harde knip tussen het trekken van deze lessen en straks kwam weer het reguliere werk van het bouwen van de Voorjaarsnota, waarbij we ook zelf als kabinet en als coalitie aan het werk zullen moeten om daar de meerderheid voor te organiseren.

VRAAG

Ik wil u ook nog even vragen naar het advies van de Raad van Openbaar Bestuur. Echt direct ook naar aanleiding van deze kabinetscrisis hebben zij gezegd dat de grenzen van goed bestuur overschreden dreigen te worden en dat dat ook schade berokkent aan de samenleving. Hoe reageert u op zo’n signalement? Bent u het daarmee eens?

JETTEN

Nou, we hebben niet voor niks deze dagen op de Zwaluwenberg en op het Catshuis gezeten, want misschien was de makkelijke keuze wel geweest. We doen nog een keertje chagrijnig tegen elkaar en gaan dan uiteen. Maar wij voelen ook een hele grote verantwoordelijkheid om juist in zo’n turbulente wereld met zulke grote uitdagingen voor Nederland met deze drie partijen verantwoordelijkheid te nemen. Niet weg te lopen van dingen die niet goed zijn gegaan, goed te bespreken, daar lessen uit te trekken en dan een weg vooruit te vinden. Niet alleen de Raad van Openbaar Bestuur, maar ook talloze maatschappelijke organisaties die ons de afgelopen dagen hebben opgeroepen, los het met elkaar op, stop met dat Haagse gedoe, focus je gewoon op de ambities en de inhoud voor Nederland en die verantwoordelijkheid voelen wij heel sterk.

VRAAG

Dat is de reparatiepoging, maar zij zeggen natuurlijk dat die grenzen al zijn opgerekt en dat dat dus schade brengt. Wat is daar uw reflectie op?

JETTEN

Dat we dat willen voorkomen door nu dus deze lessen te trekken, door als kabinet ervoor te zorgen dat we begrotingen, belastingplannen, novelle box 3, netjes verdedigen in de Eerste Kamer, zodat de financiële besluitvorming in het parlementaire proces netjes kan worden afgerond. U heeft ook de afgelopen dagen gezien dat onze collega’s in het kabinet op allerlei portefeuilles gewoon hun werk hebben gedaan en dat we er met elkaar voor gaan zorgen dat we volgend jaar die financiële besluitvorming weer wat rustiger en saaier organiseren.

VRAAG

Toch, u neemt nu Sybrand Buma in de arm en als je dat dan legt naast deze harde woorden van zo’n instituut, bent u dan niet bang dat u nog een heel belangrijk onafhankelijk orgaan ook meesleurt in die kabinetscrisis waar zoveel kritiek op is?

JETTEN

Kijk, wij gaan zelf over de politiek en over de afspraken die we met de Kamer maken en hopelijk een steviger financieel fundament kunnen leggen in het parlement met één of meerdere partijen die daar ook toe bereid zijn. Dus de heer Buma zal echt in alle onafhankelijkheid zijn werk doen, maar hem kennende zal hij op een gegeven moment ook heel duidelijk zijn, hier stopt mijn rol of verantwoordelijkheid die ik kan nemen en dit is nu ook weer aan de politiek.

VRAAG

Laatste vraag, waarom hebt u het gevoel dat juist die financiële onderwerpen, dat daar steeds zoveel moeite mee was in het kabinet?

JETTEN

Wij hebben een coalitieakkoord afgesloten met hele grote ambities. Miljardeninvesteringen in de veiligheid en in de economie. Grote hervormingen in de sociale zekerheid. Om ook die overheidsfinanciën voor de langere termijn gezond te houden. We zien ook dat ook allerlei partijen in de Kamer die noodzaak daarvan onderkennen en daar ook wel onderdeel van willen zijn. Maar wie betaalt welk deel van de rekening? Dat is uiteindelijk ook gewoon een superpolitieke keuze, waarbij partijen die niet gebonden zijn aan het coalitieakkoord ook logischerwijs tegen ons zeggen: u zult met een betere aanpak en betere inhoudelijke voorstellen moeten komen. Dus dat begint uiteindelijk ook bij het kabinet en bij de drie coalitiefracties.