Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 22 mei 2026
Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 22 mei 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag, fijn om hier vandaag weer te zijn en mooi dat Nederland een zonnig weekend tegemoet gaat want we kunnen wel wat optimisme gebruiken. Want als je door Nederland reist, zie je twee dingen tegelijkertijd: je ziet een land vol met mensen die willen bouwen, aanpakken en vooruitkomen. Maar sommige dingen lopen ook behoorlijk vast en dat geldt bijvoorbeeld ook voor de asielopvang, waar we zien dat de druk op gemeenten en hulpverleners toeneemt. En daarom hebben we ook vanochtend weer gesproken over de opvangsituatie en de gesprekken met gemeenten in de afgelopen weken. Het is eigenlijk heel eenvoudig: de druk op de asielopvang is nog steeds veel te hoog, in Ter Apel konden deze week opnieuw mensen niet terecht, omdat er geen plek meer was. En dat laat ook zien hoe hard extra opvang en vaste opvangplekken nodig blijven. Tegelijkertijd zie je ook iets anders: gemeenten die verantwoordelijkheid nemen, mensen die hun nek uitsteken. Zoals in Stadskanaal, waar op het laatste moment extra opvang is geregeld om Ter Apel te ontlasten. En dat verdient waardering, want juist op moeilijke momenten laat Nederland zien wat voor een land we kunnen zijn. Maar laten we tegelijkertijd ook eerlijk zijn, dit kunnen we niet blijven oplossen met noodgrepen en improvisatie. En daarom vragen we gemeenten om mee te blijven helpen, met de Spreidingswet, die daarbij belangrijk is, zodat verantwoordelijkheid ook eerlijk wordt verdeeld. Nederland werkt het beste als we die problemen niet naar elkaar doorschuiven, maar samen oplossen en daar hoort ook bij actie vanuit Den Haag. Mensen mogen vanuit dit kabinet verwachten dat we weer grip krijgen op migratie en zorgen voor fatsoenlijke opvang. Die twee die horen bij elkaar. En daarom werken we aan een lagere instroom, betere Europese afspraken en snellere terugkeer van mensen die hier niet mogen blijven. En ik hoop dan ook dat de Eerste Kamer aankomende dinsdag instemt met het Europese Migratiepact. En dat de Tweede Kamer de wet terugkeer en vreemdelingenbewaring aanneemt, met daarin ook het afschaffen van de dwangsommen en het aanscherpen van de ongewenstverklaring. Gemeenten kunnen ook op ons rekenen voor hulp bij het organiseren van opvang. Zo hebben we afgelopen maandag met de burgemeesters afgesproken dat we gemeenten gaan ondersteunen door middel van een expertteam, dat adviseert op het gebied van communicatie, veiligheid en juridische vraagstukken. Want het is ook heel duidelijk: er is geen one-size-fits-all aanpak. We moeten per gemeente echt goed kijken wat er passend is.
Deze week sprak ik ook met hulporganisaties over de verschrikkelijke situatie in Gaza en de verslechterende situatie op de Westelijke Jordaanoever. Die verhalen die zij delen, die zijn aangrijpend. Ondanks afspraken over het staakt het vuren gaan aanvallen door terwijl humanitaire hulp nog altijd veel te moeilijk de mensen bereikt die dat ook het hardst nodig hebben. Nederland blijft zich uitspreken tegen schendingen van het internationaal recht en voor meer humanitaire hulp. Om de druk op de regering net een jaar op te voeren, heeft de ministerraad ingestemd met sancties. We gaan nieuwe maatregelen nemen tegen producten uit illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Zo willen we ook voorkomen dat we als Nederland met onze economische activiteiten bijdragen aan een onrechtmatige bezetting en het in stand houden van illegale nederzettingen. Daarnaast blijven we werken aan aanvullende sancties tegen gewelddadige kolonisten enerzijds en de terreurorganisatie Hamas anderzijds. Want vrede vraagt uiteindelijk vooral ook om duidelijkheid: voor de veiligheid van Israëliërs en perspectief voor Palestijnen. En hoe ingewikkeld het ook is: blijven inzetten op de twee-staten-oplossing als de enige weg naar duurzame vrede. Tot zover mijn inleiding.
WESTER
Meneer Jetten, het kabinet is nu zo’n drie maanden bezig, morgen precies. Heeft het gevoel dat u nog een beetje grip op de zaak heeft?
JETTEN
Zeker, we zijn ook tegelijkertijd ongeduldig om echt een aantal zaken los te trekken zodat ook mensen en bedrijven in het land ook merken dat we uit de stilstand zijn gekomen.
WESTER
Als je zo kijkt naar de afgelopen drie maanden, krijg je toch het gevoel dat het hele regeerakkoord dat het kabinet een beetje als los zand door de vingers glijdt, dat ik een paar dingen noem: allereerst de sociale zekerheid? Het kabinet rijdt al maanden, die drie maanden lang, af op een blinde muur: vakbonden komen met acties, ook werkgevers zeggen stop nou even met die verhoging van de AOW-leeftijd. Reken daar nou een keertje mee af, zodat het gesprek aan tafel weer op gang komt. En wat doet het kabinet? Nog steeds niks.
JETTEN
Nou, kijk, ik ben heel blij te zien dat zowel de vakbonden als de werkgevers ook zeggen: ‘laten we om tafel gaan’. Het gaat uiteindelijk om hoe bereiken we met elkaar voldoende economische groei. Zodat de inkomens van mensen verbeteren, ondernemerschap wordt aangemoedigd maar ook de overheidsfinanciën gewoon netjes op orde blijven. En de minister van Sociale Zaken zal aankomende week een nieuw voorstel doen aan de sociale partners om die gesprekken ook te starten.
WESTER
Om die gesprekken te kunnen starten hebben ze eigenlijk maar één eis: haal onder andere die AOW-leeftijdsverhoging, plus dan een aantal bezuinigingen, van tafel af en zeg: ‘dat doen we dus pertinent niet’ in plaats ‘we zetten het even opzij’. Wordt dat de boodschap van de minister?
JETTEN
Ik ga niet vooruitlopen op de brief die hij volgende week aan de sociale partners zal sturen, maar het is voor ons belangrijk dat we kijken hoe we economische groei kunnen aanjagen, hoe we ervoor zorgen dat mensen die nu nog aan de zijkant staan door gewoon echt systemen die niet meer functioneren, dat we hen meer kunnen laten meedoen aan die arbeidsmarkt. En natuurlijk, we hebben in het coalitieakkoord een groot ambitie afgesproken over de AOW-leeftijd. Daarvan hebben we eerder al gezegd als kabinet: we maken daar echt een pas op de plaats gezien alle reacties en wij komen met een nieuw voorstel en dat nieuwe voorstel komt volgende week.
WESTER
Maar de bonden en ook de werkgevers nu, vandaag zelfs, zeggen: het is te weinig. Het begint aan de verkeerde kant van het verhaal.
JETTEN
Nou, te weinig. Er komt volgende week een brief en dan heb ik er eigenlijk alle vertrouwen in dat we al die partijen weer om tafel kunnen krijgen. Zijn we het dan meteen eens? Nee, dat zal zeker niet het geval zijn. Dat zal echt een aantal weken en maanden aan stevige onderhandelingen vragen tussen het kabinet, de werkgevers en de werknemers. Maar ik proef ook tussen alle regels door dat iedereen ziet, zeker ook in het licht van de Iran-oorlog, oplopende inflatie, nieuwe economische cijfers, dat een breed sociaal akkoord echt in het belang van iedereen in Nederland is.
WESTER
En dat een aantal ambities uit het regeerakkoord daarmee niet waargemaakt kunnen worden.
JETTEN
Nee, maar dat heb ik in het debat van de regeringsverklaring ook al gezegd, wij hebben 66 zetels, dus we weten dat we zaken moeten doen met andere partijen in de Kamer, maar zeker ook met die sociale partners die zo belangrijk zijn voor een goede arbeidsmarkt en een competitieve economie. Maar wel met hoge ambities, omdat we nu zien dat het systeem ook helemaal vastloopt. Als je nu als werknemer bent aangewezen op het UWV, zit je maanden te wachten voordat je duidelijkheid krijgt en dat zit eigenlijk iedereen in de weg. Dus laten we ook vanuit die gedeelde probleemanalyse kijken hoe we de komende maanden met de sociale partners tot slimme oplossingen zetten.
WESTER
Het zijn niet alleen systemen die vastlopen, ook heel veel ambities van het kabinet lopen vast in de Kamer, Tweede Kamer, Eerste Kamer. Valt het tegen, dat regeren met een minderheidskabinet?
JETTEN
Het is voor iedereen wennen en tegelijkertijd komen er nu ook meer en meer wetsvoorstellen en beleidswijzigingen naar de Kamer op basis van het coalitieakkoord en zie ik ook dat er veel inhoudelijke constructieve debatten worden gevoerd en dat er een hele mooie basis is om ook de komende tijd dan die successen te gaan boeken. Maar ik ben net als u erg ongeduldig om dat nu ook voor elkaar te krijgen.
WESTER
Dan nog even naar het andere onderwerp, asiel en migratie. Houdt Nederland, de politiek, bestuurders, gemeenten volop bezig deze weken. Het varieert van serieuze zorgen die mensen hebben tot en met extreme rellen. Die laatste worden zwaar veroordeeld, begrijpelijk. Maar daar stokt het verhaal iedere keer. Mensen krijgen eigenlijk geen boodschap van het kabinet hoe nu verder, we doen er iets aan.
JETTEN
Of specifiek de demonstraties?
WESTER
In zijn algemeenheid.
JETTEN
Nou kijk, allereerst hebben we echt een aantal behoorlijke geweldsincidenten gezien. Met vuurwerk, brandstichting, die tot grote onveiligheid leidden bij mensen in een opvang. Die gevlucht zijn voor oorlog en geweld, hier denken een veilige plek te vinden en vervolgens hiermee worden geconfronteerd. Medewerkers en vrijwilligers van zo'n opvanglocatie, die ook in doodsangst zitten. En politieagenten, brandweerlieden, die hulp komen verlenen, die gewoon het werk onmogelijk wordt gemaakt. En ik heb ook afgelopen week met de baas van het OM gesproken, die mij ook heeft verzekerd dat ook het OM er alles aan doet om deze relschoppers zo snel mogelijk op te sporen en ook stevig te bestraffen. Om daarmee ook heel duidelijk te maken dat we dit absoluut niet accepteren en dat er ook consequenties aan worden verbonden.
WESTER
Het zijn nu iedere keer hele stevige woorden, maar in de praktijk zie je er zo weinig van. Als je kijkt naar de arrestaties de afgelopen keren, dan zie je tientallen mensen daar volop tekeer gaan. En dan drie arrestaties, waarvan twee minderjarigen bijvoorbeeld. Welk beeld geeft dat?
JETTEN
We zien tegelijkertijd ook bij demonstraties die hier in Den Haag hebben plaatsgevonden, dat daar veel van het tuig gewoon wordt opgespoord en dat er ook hele stevige eisen tegen worden gesteld en dat er ook veroordelingen op volgen. En ik ben ervan overtuigd dat dat ook in deze voorbeelden gaat gebeuren. Ik heb er ook wel begrip voor dat de politieagenten die daar met gevaar voor eigen leven aan het werk zijn in eerste instantie er alles op alles zetten om de rust te laten doen toekeren. Voor de veiligheid van brandweerleden die anders hun werk niet kunnen doen. Veiligheid van mensen in de opvang. En laten we niet vergeten ook veiligheid van inwoners van die dorpen die de straat niet meer op durven of die daar op een fatsoenlijke manier proberen te demonstreren en hun stem te laten horen. Dus dan is het in eerste instantie gericht op het herstellen van de openbare orde. Maar dat betekent ook dat we dan, zodra dat gelukt is, de jacht op deze daders inzetten.
WESTER
Dan nog even, als het gaat om de instroom en het probleem met Ter Apel. U verwacht veel van de maatregelen die er nu zijn, maar mensen die zich daar serieus zorgen over maken, er zit toch een kabinet waarvan de woonkamer blank staat en de kraan niet dicht kan en het kabinet alleen met een paar tissues aan komt lopen.
JETTEN
Dat ben ik totaal niet met u eens.
WESTER
Nee? Wat ziet u dan voor maatregelen?
JETTEN
Er is gewoon continu overleg met gemeentes en provincies over hoe we die asielopvang gewoon op orde gaan krijgen. Iedereen wil af van noodopvanglocaties. Die kosten klauwen met geld en zijn nooit fijn nieuws voor een wijk, een dorp of een stad als zo'n noodopvanglocatie op stel en sprong moet komen. Want je wil gewoon op een fatsoenlijke manier rustig de tijd nemen, kijken: wat is een goede plek voor een asielopvang? Hoe doe je dat veilig? Hoe zorg je voor taalles vanaf dag een? Hoe krijg je die mensen ook aan het werk? Daar hebben we ook voor het eerst in jaren gewoon weer fatsoenlijk budget voor uitgetrokken. Maar dat is niet van de een op de andere dag geregeld. Dus daar is de minister van Asiel en Migratie permanent mee bezig. De verschillende leden uit het kabinet helpen hem daar ook bij. En we merken ook dat gemeentes en provincies ook tegen ons zeggen: fijn dat er nu zo’n gezamenlijke en volledige aanpak ligt en alles op alles om zo snel mogelijk daar die rust ook te organiseren met elkaar.
WESTER
Maar dat is toch, dit verhaal horen we eigenlijk al jaren. Kunt u zeggen, dan en dan hebben een aantal zaken echt geregeld?
JETTEN
Nou, het duurt al jaren, dat ben ik met u eens. Dat is ook de grote frustratie, denk ik, van iedereen in Nederland. Niet in de laatste plaats ook een hele hoop politici die ook het geouwehoer hierover zat zijn. Maar we hebben ook bij de start van dit kabinet gezegd, wij zullen echt een aantal maanden nodig hebben om die asielopvang veel beter met elkaar te regelen. En tegelijkertijd zijn we bezig met strengere wetgeving, waaronder de wetten die deze week in de Eerste en Tweede Kamer zijn behandeld. Die hopelijk worden aangenomen en dan ook heel snel in werking treden.
WESTER
Voor het eind van het jaar concrete resultaten?
JETTEN
In ieder geval verbetering inderdaad in die hele keten. Dat kan met alle wetgeving die voor ligt en met de financiering die we ook aan gemeenten kunnen bieden.
BORGMAN (MHOOM)
Meneer Jetten, u zegt dat u er vertrouwen in hebt dat de bonden aan tafel gaan. Dat hoorde ik u zeggen, toch?
JETTEN
Ja, wij gaan ons best doen een goed voorstel neer te leggen volgende week, waardoor zowel werkgevers als werknemers zeggen, oké, we gaan weer met elkaar in gesprek.
BORGMAN
Dat kan niet anders dan betekenen dat dat AOW-plan van tafel gaat.
JETTEN
U gaat dat volgende week lezen in de brief van de minister van Sociale Zaken.
BORGMAN
Waarom zou ik er anders vertrouwen in hebben dat zij aan tafel komen? Want dat is een voorwaarde.
JETTEN
Nou, omdat, je ziet dat vandaag in de Telegraaf, het interview met de VNO-voorman, maar ook uitingen van vakbondsleiders eerder deze week. Iedereen ziet dat in deze huidige economische context je om tafel moet om ervoor te zorgen dat we die arbeidsmarkt weer versterken, inkomensposities van mensen verbeteren. En we hebben natuurlijk eerder ook al als kabinet aangegeven dat we op sommige onderwerpen pas op de plaats maken om tot alternatieve afspraken te komen.
BORGMAN
U zegt pas op de plaats. U noemt de voorzitter van VNO-NCW. Die zegt niet pas op de plaats. Die zegt, gooi dat hele plan in de diepvries, gooi de sleutel weg, bevries die sleutel, zegt hij geloof ik, het moet gewoon helemaal van tafel. Pas op de plaats, dat is niet genoeg.
JETTEN
Nee, maar ik herhaal wat we de afgelopen weken ook al als kabinet hebben aangegeven. En dat we hebben beloofd om volgende week met een nieuw voorstel te komen. Dus daar zal de minister van Sociale Zaken u dan ook uitgebreid over te woord staan.
BORGMAN
Waarom houdt het kabinet zich vast aan die houding? Kan het kabinet zich dat wel permitteren?
JETTEN
Nou, het is niet dat we ons daar vast aan houden. Want het allerbelangrijkste is dat we vanaf het begin hebben gezegd, wij willen ervoor zorgen dat we onze economische groei aanjagen. Dat we een arbeidsmarkt hebben waar mensen mee kunnen doen. En een eerlijk salaris kunnen verdienen. En dat we de overheidsfinanciën daarmee betaalbaar houden. Maar hoe je dat precies invult. Dat doen we heel graag samen met andere politieke partijen en sociale partners. Het is een heel hoofdstuk aan gewijd in het coalitieakkoord.
BORGMAN
Zeker, maar dat willen zij ook. Dat zegt de voorzitter van VNO-NCW zelfs letterlijk. We willen een breed akkoord. Maar wel op die voorwaarden. U bent nog niet bereid om die voorwaarden te vervullen.
JETTEN
Omdat ik nog niet vooruit wil lopen op het voorstel dat we volgende week doen. Want ik vind het ook belangrijk dat als vakbonden en werkgevers iets aan het kabinet vragen, dat we daar ook netjes antwoord op geven. En dat gaan we dus binnen een aantal dagen doen.
BORGMAN
Nou, netjes vragen. Ze stellen een ultimatum. En dat loopt maandag af.
JETTEN
Ja, maar iedereen pakt daarin zijn rol. Uiteindelijk gaat het erom dat je als kabinet ondernemers en werknemers om tafel komt. Om met elkaar dat gesprek te voeren over zo’n breed sociaal akkoord. En welke klankkleuren iedereen daaraan geeft, dat is ook de rol die je als voormannen en ministers te vervullen hebt.
BORGMAN
Dat sluit ook aan bij wat de rekenkamer deze week constateerde in het jaarverslag over 25. Het land staat stil. Ik hoorde u net zeggen, en we moeten duidelijk maken dat we uit die stilstand gekomen zijn. Maar zo ver is het toch nog niet.
JETTEN
Nou ja, je komt uit die stilstand zodra je met elkaar gewoon de dingen doet die verstandig zijn. Dat is ook de reden waarom we bijvoorbeeld nog voor de zomer grote keuzes zullen maken over stikstof, landbouw en natuur.
BORGMAN
Dat gaat voor de zomer lukken?
JETTEN
Ja, één van de redenen waarom dit land voor een heel groot deel stilstaat. Te weinig woningbouw, onduidelijkheid voor boeren, te weinig economische groei. Dat komt door dat stikstofslot waar we ook al jaren achter ons aan slepen. En we hebben bijna wekelijks daar de taskforce stikstof om tafel om juist hier een aantal grote knopen ook door te hakken.
BORGMAN
En hebt u de hoop dat dat voor de zomer nog gaat lukken? Want wij horen achter de schermen wel dat er wat kinken in de kabel zijn hier en daar.
JETTEN
Nou ja, die kinken die zijn er niet. Dat heb ik een paar keer ook gelezen. Maar het gaat echt een hele constructieve sfeer. Maar het is wel heel veel. Omdat we naar het perspectief van boeren kijken, Natuurherstel, vergunningverlening, voor woningbouw weer op gang krijgen. En ook hier geldt, dat doen we niet in een isolement, maar dat doen we met provincies samen en met agrarische organisaties. Dat dat bijna dag- en nachtwerk is tot eind juni, Dat is helder.
JONKER (NOS)
Meneer Jetten, even terug naar het onderwerp asiel. Wat vindt u van de situatie in Ter Apel?
JETTEN
Een paar dingen. Je ziet nu een paar dagen op rij dat Ter Apel zo vol zit. Dat ‘s nachts de poort dicht gaat, of ‘s avonds de poort dicht gaat, waardoor mensen mogelijk buiten moeten slapen. Ik vind dat in een rijk land als Nederland je nooit mensen daar buiten in het gras moet hebben liggen, zoals we dat een aantal jaren geleden hebben gezien. Tegelijkertijd is de situatie in Ter Apel, in het azc, natuurlijk ook gewoon niet uit te leggen, omdat daar veel te veel mensen dan zitten. En dat we daarom ook een beroep doen op andere gemeenten om Ter Apel te hulp te schieten. Maar dat is echt voor de korte termijn. Want je ziet dat we hier echt blijven dweilen met de kraan open. En van noodopvang naar noodopvang hoppen. Met alle emoties en gevolgen van dien ook op lokaal. Dus daarom de stevige inzet om gewoon betere permanente opvangplekken te vinden, rust in de asielketen en niet langer die noodopvang met gesleep van mensen.
JONKER
Heeft u begrip voor gemeenten die weigeren opvanglocaties te realiseren?
JETTEN
Kijk, Ter Apel pakt al jaren hier de zwaarste last voor heel Nederland. En ik vind het dan ook, we hebben ook in de wet met elkaar afgesproken, we spreiden die opvang zodat elke gemeente daar zijn deeltje van pakt. Er zijn een aantal gemeenten die zich niet aan die wettelijke afspraken houden waardoor er…
JONKER
250 op dit moment.
JETTEN
Exact. En daardoor is er ook een tekort in die keten en zijn er een aantal gemeenten die eigenlijk veel meer doen dan ze volgens de wet zouden moeten. Dus ik heb er zeker begrip voor als gemeenten zeggen: ‘kom niet weer bij mij aankloppen maar klop een keer bij de buren aan die ook een stuk van hun verantwoordelijkheid mogen nemen’. En ik heb er ook begrip voor als gemeenten zeggen: ‘ik wil heel graag afspraken maken over een permanente en een fatsoenlijke opvang waar ik ook meteen die taallessen, werken, integreren en veiligheid goed kan regelen’. Want dat is natuurlijk veel beter in te passen dan iets wat je op stel en sprong moet organiseren. Maar dat is op dit moment wel nodig op de korte termijn om in de komende maanden tot die permanente oplossing te komen.
JONKER
Dus welke woorden heeft u dan over voor gemeenten die op dit moment weigeren die opvanglocaties te realiseren?
JETTEN
Van u en mij wordt verwacht dat we ons als individuen houden aan de Nederlandse wet, dat geldt ook voor overheden, dus ook voor gemeenten.
JONKER
Nou is toen die Spreidingswet werd bedacht ook aan die gemeenten gezegd: ‘ondertussen werken wij aan het verlagen van die instroom’. Dat is ook nog niet gelukt?
JETTEN
Nog onvoldoende. De instroom ligt nu lager dan dat die heeft gelegen, maar is nog steeds wel hoog. Het migratiepact is deze week in de Eerste Kamer behandeld, nou dat was echt een goed debat, dus ik heb ook de hoop dat dat aankomende dinsdag daar een meerderheid haalt. We kunnen wel heel snel dat gaan implementeren. Mooi ook dat in de Tweede Kamer nu die aangescherpte ongewenstverklaring en het afschaffen van de dwangsommen komende week geregeld kan worden. Dat voegt namelijk allemaal toe aan het meer grip krijgen op die instroom. En de minister is druk bezig om ook terugkeer veel beter vorm te geven want naast een te hoge instroom hebben we natuurlijk ook echt last van mensen die hier niks te zoeken hebben en een hele hoop heibel veroorzaken. Maar die we nog niet snel genoeg krijgen uitgezet.
JONKER
Vindt u dat u aan gemeenten kan vragen om iets te realiseren op het moment dat de regering zelf nog te weinig heeft geleverd?
JETTEN
Nou het gaat gelijk op en dat merkte ik ook maandag bij het overleg dat we op het Catshuis hadden met burgemeesters en commissaris van de Koning, die ook zeggen: ‘natuurlijk wij willen ook als gemeentes gewoon met elkaar dit netjes oplossen, maar, kabinet, zorg dan ook dat het migratiepact er komt, dat die hardere aanpak voor overlastgevers er komt, dat nieuwkomers de taal leren en aan het werk kunnen in plaats van moeten rondhangen in een azc’. En dat totaalpakket, daar staan we gewoon echt schouder aan schouder samen met burgemeesters en wethouders die de afgelopen jaren te vaak, te vaak, moederziel alleen, de klappen hebben moeten vangen omdat politiek Den Haag niet thuis gaf.
JONKER
Nou zegt de VVD deze week, op het moment dat het niet lukt om na de zomer de instroom met honderden per week te verminderen, willen wij maatregelen nemen die tot nu toe onwenselijk werden geacht. Bent u daar ook toe bereid?
JETTEN
Nou we hebben ook in het coalitieakkoord afgesproken: we gaan aan de slag met alles wat er in het coalitieakkoord staat en als het op een gegeven moment tot onvoldoende effect leidt, gaan we opnieuw kijken wat er aanvullend nodig is. Maar ik ga daar geen getallen aan koppelen en ook niet vooruitlopen op wat voor soort maatregelen dat dan zouden moeten zijn.
JONKER
Tot slot, één ding dat u noemde in uw inleidend statement: ‘er is geen one-size-fits-all voor gemeenten’. Betekent dat dat er toch ruimte zit in die Spreidingswet om maatwerk te bieden? Want in principe is er gewoon een getal opgelegd aan gemeenten.
JETTEN
Ja, goede vraag, dat slaat echt over op de vorm van de opvang. De Spreidingswet geeft heel helder weer wat zijn de getallen per gemeente maar in de ene gemeente past misschien een wat grootschaligere opvanglocatie met een hele hoop begeleiding die daarop zit. Zo laat bijvoorbeeld de stad Eindhoven zien dat je heel succesvol de opvang van statushouders kan combineren met taallessen en mensen aan het werk helpen met echt goede resultaten. Terwijl andere gemeenten zeggen, ja ik heb kleine dorpen, we willen best daar opvang organiseren, maar dan liever kleinschalig, die past bij de schaal van het dorp. En daar is de afgelopen jaren denk ik te weinig ruimte voor geweest dat je echt zo per gemeente kijkt, hoe doe je dat op een passende manier die ook op draagvlak in de gemeente kan rekenen.
AKKERMAN (KOCKELMANN)
Meneer Jetten, u zei in uw inleidende statement ook iets als dat uw gemeente oproept om te blijven helpen of te blijven bijspringen. Maar zoals net ook al werd opgemerkt: het probleem is natuurlijk dat er heel veel gemeenten zijn die tot nu toe op geen enkele manier bijdragen. Wat voor instrumenten heeft u eigenlijk om die gemeenten desnoods te dwingen om bij te dragen?
JETTEN
Ja, laat ik allereerst expliciet dan dank uitspreken aan Stadskanaal, Aa en Hunze en Amsterdam die nu Ter Apel te hulp zijn geschoten. De minister van Asiel en Migratie heeft nu een paar weken geleden per brief alle gemeenten geïnformeerd over het feit dat er extra inzet nodig is om de asielopvang op orde te krijgen. En hij zal steeds meer informatie geven over het feit dat er extra inzet nodig is om de asielopvang op orde te krijgen. En hij zal samen met de Commissarissen van de Koning nu steeds gerichter gemeenten aanspreken die niet voldoen aan hun taakstelling uit de Spreidingswet.
AKKERMAN
Ja, maar mijn vraag was of u dwanginstrumenten heeft om deze gemeenten op het moment dat het nodig is, en dat is nu denk ik al nodig, te dwingen om bij te dragen?
JETTEN
Ja, uiteindelijk biedt die Spreidingswet natuurlijk steeds zwaardere stappen om daar te komen. Belangrijk, en dat heeft de minister gisteren ook gezegd in het debat in de Tweede Kamer, dat dwanginstrument is er niet als het gaat om die noodopvang die we de afgelopen dagen nodig hebben gehad. Maar als het gaat om de permanente opvangplekken en het voldoen aan de Spreidingswet, kan de minister steeds verdere stappen zetten.
VRAAG
Maar u zegt ‘uiteindelijk’. Maar zijn we niet allang op een punt dat er dwang ingezet moet worden?
JETTEN
Nou kijk, deze minister is nu, wat is het, tien weken geleden begonnen. En die kwam ook in een situatie terecht waarin voorgangers gewoon de wet niet hebben toegepast. Dus het is ook nu stap voor stap…
VRAAG
U gaat nu naar de voorgangers, maar ik vraag om te kijken naar de actuele situatie. Er is een probleem, een urgent probleem, dat ziet iedereen. U heeft een dwanginstrument. Moet u dat niet nu al inzetten?
JETTEN
Nee, want daarom deed ik even de aanloop. De minister loopt gewoon netjes de stappen van de Spreidingswet één voor één af om daarmee ook dat continue gesprek met de gemeentes wel te blijven voeren en ook aan te geven: wij begrijpen dat het niet altijd makkelijk is. Maar we staan ook klaar, niet alleen met financiële middelen, maar ook met inhoudelijke hulp om dat in goede banen te leiden. En als je nu al meteen het allerzwaarste middel in had gezet de afgelopen weken had dat de relatie tussen het kabinet en de gemeenten ook niet ten goede gekomen.
VRAAG
En als dat stap voor stap netjes doorlopen van dat proces betekent dat er tot die tijd mensen buiten moeten slapen, dan is dat maar zo?
JETTEN
Nee, ja, dat gaat niet. En daarom is nu tijdelijk die noodopvang op een aantal plekken wel zeer nodig. Maar we zijn echt continu elke dag met gemeenten in overleg, zowel met VNG als met individuele gemeenten, over hoe we de komende weken hier gewoon een fatsoenlijke, rustige oplossing voor vinden.
VRAAG
Tot slot dan nog één vraag. De burgemeester van Westerwolde zei gisteren bij ons: ik voel het als een crisis, ik ervaar het als een crisis, ik zie het als een crisis en ik snap eigenlijk niet wat er nou nog voor nodig is om het ook bij de landelijke politiek te laten doordringen dat dit een crisis is. Hoe kijkt u naar die woorden?
JETTEN
Ik denk ook dat het een crisis is. Want als je ‘s avonds om half elf nog aan de telefoon hangt om te kijken of je mensen ergens in een sporthal kan laten slapen, dan is dat geen normale situatie.
VRAAG
Dus u zegt: het is een crisis, maar crisismaatregelen die stelt u toch nog uit want we hebben het proces van de Spreidingswet? Nee hoor, want die maatregelen worden dus continu genomen door de minister van Asiel en Migratie. Maar dat is niet een toverstafje waarmee je binnen 24 uur dit hebt opgelost. Dat is ook de realiteit.
DE WINTHER (DE TELEGRAAF)
Meneer Jetten, crisis hoor ik. Waarom bent u eigenlijk zo vroeg klaar met vergaderen?
JETTEN
Omdat er weinig discussie was over de agendapunten die op de MR-agenda stonden.
DE WINTHER
En dat gebeurde eigenlijk al week na week na week na week. Ik heb even teruggekeken, maar zo rond het middaguur bent u wel klaar. Je zou toch verwachten dat het kabinet, wat net begint eigenlijk, toch veel langer zou moeten vergaderen over ’s lands problemen.
JETTEN
Wij vergaderen niet alleen op de vrijdagochtend, dat doen we de hele week door. En ik denk dat u het ook wel met mij eens bent dat alleen maar in een vergaderzaal zitten de problemen dat land niet per se oplost. Dus als je een efficiënte ministerraad hebt gehad, dan kunnen de betrokken ministers daarna ook weer aan de bak met het daadwerkelijk uitvoeren van de oplossingen die we willen.
DE WINTHER
Welke problemen zijn er dan opgelost inmiddels?
JETTEN
In de afgelopen weken?
DE WINTHER
Ja?
JETTEN
Nou, van alles. Het minimum jeugdloon is verhoogd. Er zijn behoorlijke inzetten al gedaan om vergunningen te schrappen om woningbouw te versimpelen. Er worden een aantal regels ook geschrapt om het ondernemers makkelijker te maken. Elke minister heeft zo de afgelopen weken al de eerste stappen gezet. Maar de echte grote doorbraakdossiers zijn natuurlijk stikstof, wonen, het aanjagen van de economie en het grip krijgen op die asielinstroom plus een fatsoenlijke asielopvang. Dat is niet alleen op de vrijdagochtend top of mind van iedereen, maar elke dag van de werkweek.
DE WINTHER
U was zelf in uw eerste 100 dagen een week op de eilanden in het Caribisch gebied en we zagen dat u van de week ook de activistenleider van Oxfam Novib heeft ontvangen. Die organisatie die een vorige minister met een intimidatiecampagne ongeveer van het toneel wist te verdrijven. Waarom geeft u aan dat soort momenten prioriteit in uw eerste 100 dagen als premier?
JETTEN
Ik krijg zelf ook regelmatig een charmant reclame van de betrokken partijen aan mijn broek. Maar dat wil niet zeggen dat ik wegloop van een gesprek met hen. En dat is ook wel echt nodig, omdat je nu ziet dat met nieuwe wetgeving in Israël een hele hoop hulporganisaties het werken onmogelijk wordt gemaakt. En dat zijn Nederlandse hulporganisaties met Nederlandse werknemers die met Nederlands geld proberen om fundamentele humanitaire hulp te leveren. En als dat wordt geblokkeerd of als dat zelfs wordt verboden met potentieel vergaande consequenties voor de mensen die daar ter plaatse aan het werk zijn, dan moet ik me daar ook toe verhouden omdat het ook mijn taak is om de Israëlische regering daarop aan te spreken.
DE WINTHER
Maar hebben we daar niet een minister van Buitenlandse Zaken voor? Of een staatssecretaris van Koninkrijksrelaties die bijvoorbeeld net terug was van een lang verblijf op de Antillen?
JETTEN
Ook de minister van Buitenlandse Zaken is regelmatig in overleg met Israël, zoals afgelopen week, na een volstrekt onacceptabele en onmenselijke behandeling van activisten. Wat je verder ook van die acties vindt, maar zo ga je niet met die mensen om. Dus de minister van Buitenlandse Zaken heeft, zoals u weet, de Israëlische ambassadeur op het matje geroepen. Maar ik heb zelf contact gehad met de Israëlische president, omdat het soms ook helpt om met zijn tweeën of meer te laten zien wat hier het belang van Nederland is.
DE WINTHER
En dat was wat u wel op dit moment het belangrijkste vond om te doen in de eerste honderd dagen?
JETTEN
Dit heeft mij, denk ik, 44 minuten van deze week gekost. En ik vind dat een hele fatsoenlijke besteding van mijn tijd in werkdagen die om half acht beginnen en niet voor elf uur eindigen.
DE WINTHER
Ik las in dat kader ook een bericht op het ANP, waarin er werd gevraagd naar wat u dan precies doet rond die asielcrisis. En dat u zei, uw woordvoerder zei, dat u in voortdurend contact stond met de minister van Asiel en Migratie. En toen werd er, meen ik, ook gevraagd of u zelf dan ook nog gemeenten ging bellen om te overtuigen. En daar was het antwoord op dat u wacht tot de minister van Asiel en Migratie u daarom vraagt.
JETTEN
Dat was een beetje een voorzichtig antwoord, want ik heb denk ik in de afgelopen zeven dagen zo’n 25 gemeenten aan de telefoon gehad.
DE WINTHER
Dus u bent zelf nu ook duidelijk betrokken bij het benaderen van gemeentebesturen om te overtuigen om noodopvang te openen?
JETTEN
Ja, en ik niet alleen. Kijk, de minister van Asiel en Migratie werkt hard en die is met hele goede dingen bezig, want die staat gemiddeld twee dagen per week in één van beide Kamers om goede wetgeving er doorheen te loodsen. Is continu met het COA bezig om die opvang in goede banen te leiden. Dus er zijn altijd, en dat was ook in voorgaande kabinetten overigens zo hoor, meerdere kabinetsleden die waar nodig helpen om die gesprekken met de gemeenten te voeren.
DE WINTHER
Ja, maar het lijkt er dus toch wel op dat hij misschien uw hulp wel wat meer kan gebruiken dan misschien de activiteiten die u elders ontplooit.
JETTEN
Nee, we zijn daar zeer goed samen bezig en dat gaat van beide kanten naar volle tevredenheid. Maar het gaat er uiteindelijk natuurlijk om dat we de boel in beweging krijgen. Dat we van die noodopvanglocaties afkomen die te veel geld kosten. En dat we naar die permanente opvanglocaties gaan. En daar moet ik nogmaals complimenten ook maken naar de VNG, die er ook voor zorgt dat de gemeenten onderling met elkaar daar het gesprek over voeren. En ook meer solidariteit naar elkaar tonen.
DE WINTHER
Ja, de VNG-voorzitter stond inderdaad in Loosdrecht. Niet iemand van het kabinet naast de burgemeester van Loosdrecht. Wanneer, of eigenlijk laat ik het anders vragen, wat moet er eigenlijk gebeuren rond dit onderwerp om van deze kwestie een chefsache te maken?
JETTEN
Het is een chefsache die we met elkaar beetpakken. Dat doen we zowel in de taskforce asiel en migratie, maar ook in het continue contact dat we hebben met maar één doel voor ogen en dat is dit zo snel mogelijk oplossen. Omdat het ook in de samenleving natuurlijk tot een hele hoop ellende leidt die een hele negatieve en lelijke sluier over ons land legt. En die sluier die trekken we er graag samen vanaf.
VAN DEN BERG (REUTERS)
Ik heb een vraag over de sancties tegen het Internationaal Strafhof. Gisteravond was hier de voormalige aanklager van het Strafhof die in de Nederlandse regering opriep om meer een stap naar voren te nemen om ook bij de Europese Unie aan te kaarten dat dat sanctieblocking-clausule er zou komen. Zij zegt, Nederland is eigenlijk niet te zien in dit dossier en het is toch het gastland. Gaat uw regering meer doen dan de vorige regering om deze internationale organisatie, waar Nederland ook lid van is, te steunen en hoe dan precies?
JETTEN
Kijk, deze stad Den Haag is al heel lang de thuisstad van een hele hoop internationale organisaties. En daar zijn we trots op. We noemen deze stad ook de stad van vrede en recht. Maar dan moeten die internationale organisaties wel hun werk kunnen doen. En wat je nu al een tijd ziet is dat ook heel veel medewerkers daar het leven nogal onmogelijk wordt gemaakt met allerlei treitermaatregelen. We steunen natuurlijk die individuele personen, zodat ze gewoon hier hun leven kunnen leiden en hun werk kunnen voortzetten. Maar we zijn ook diplomatiek druk bezig met zowel onze Europese partners, maar ook richting de Verenigde Staten om verdere aangescherpte sancties te voorkomen, maar ook weer terug te gaan naar een normale situatie, waarin er gewoon respect is voor zo’n ontzettend belangrijk internationaal instituut.
VAN DEN BERG
Zij riep ook op, specifiek, dat Nederland zich zou inzetten voor speciale verzekeringen en banksituaties om dat strafhof te laten functioneren als er mogelijke institution-wide sancties komen. Is Nederland daar actief aan bezig? Heeft de regering dat scenario voor ogen van institutional sanctions?
JETTEN
Kijk, voor verzekeringen en bankzaken van individuele mensen wordt er al heel goed samengewerkt ook met een paar andere Europese landen om daar een oplossing steeds voor te vinden. Institutionele sancties wil je op de eerste plaats gewoon wat koste wat het kost voorkomen. Het zou er echt onterecht zijn. Het zou ook echt het functioneren van de internationale rechtsorde zwaar onder druk zetten. En ik vind dat niet alleen als gastland onacceptabel, maar daar moet ook de Europese Unie echt bij helpen. Want dat zouden we ook vanuit onze Europese normen en waarden niet moeten accepteren. En als dat soort sancties op een gegeven moment wel worden ingezet, dan moet je er ook alles aan doen om het werk van die instellingen wel gewoon door te laten gaan. Dus daar wordt met allerlei scenario’s rekening gehouden. Maar ik wil er niet te veel op vooruitlopen want de inzet is echt gericht op het voorkomen van extra maatregelen.
VAN SOEST (ALGEMEEN DAGBLAD)
Ja, meneer Jetten, ik wilde heel even terug naar de inzet van het kabinet in de onderhandelingen met de bonden en de werkgeversorganisaties. Want u noemde eigenlijk drie voorwaarden voor het kabinet. Dat een akkoord moeten economische groei aanjagen de arbeidsmarkt daar moeten mensen aan kunnen meedoen en u noemde gezonde overheidsfinanciën. Betekent dat laatst dat de financiële kaders, zoals die zijn afgesproken in het regeerakkoord, zoals bijvoorbeeld hoe hoog het tekort mag zijn, dat die heilig zijn wat het kabinet betreft?
JETTEN
Nou, allereerst, het zijn geen randvoorwaarden, het is onze inzet. Deze drie zaken zijn belangrijk, vinden wij voor de toekomst van Nederland. En zeker als het gaat om de langere termijn dan zie je dat als je niet durft te hervormen op het sociale domein, dat we dan vanaf 2032 echt wel met elkaar ook de rekening gaan betalen. Dus er wordt ook niet voor niks door alle experts tegen ons gezegd, pak dat nu beet. Dus dat is de inzet van het kabinet. Hoe je dat doet? Ja, daar als je met elkaar op tafel komt voor zo’n sociaal akkoord dan kun je natuurlijk over de invulling met elkaar andere afspraken maken. Daar staan we ook gewoon open voor. We zijn ook erg benieuwd naar de voorstellen die werkgevers en werknemers daarop gaan doen.
VAN SOEST
Oké, maar u noemt de invulling kan anders zijn maar er staat wel een totaal een bedrag van 6,5 miljard ongeveer aan bezuinigingen ingeboekt op de sociale zekerheid. Moet dat bedrag wel gehaald worden?
JETTEN
Dat is de inzet van het kabinet omdat je daarmee ook voorkomt dat je een rekening naar toekomstige generaties doorschuift.
VAN SOEST
Oké, want dan heeft het kabinet wel een probleem want niet alleen de bonden zeggen die bezuinigingen moeten van tafel maar nu ook de werkgeversorganisaties die zeggen: ‘niet alleen die AOW moet definitief van tafel maar die bezuinigingen op de WW en de WIA, ja, stop daarmee, zet er maar een streep doorheen’.
JETTEN
Ja, dat gaat dan specifiek over de maatregelen die wij hebben gekozen om dat doel voor de lange termijn te behalen. Als je tot andere maatregelen komt, dan zit daar een ander prijskaartje aan en dan moet je het daar met elkaar over hebben.
VAN SOEST
Oké, maar is er in het kabinet al gesproken over waar dan eventueel op andere terreinen het geld vandaan zou moeten komen?
JETTEN
Nee, we gaan eerst eens zorgen dat we om tafel komen met werkgevers en werknemers.
BEEKMAN (BNR)
Hier nog even op doorgaand: op de verhoging van het eigen risico na zitten de grote hervormingen niet in het volgende begrotingsjaar, maar daarna. Betekent dat ook dat je deze zomer nog geen besluit hoeft te nemen over wat te doen in het sociaal domein bijvoorbeeld?
JETTEN
Formeel klopt dat maar voor het kabinet geldt, en ik weet dat het ook geldt voor werkgevers en werknemers, kijk, als je nu om tafel gaat om een sociaal akkoord te sluiten, dan doe je dat niet voor twaalf maanden, dan hoop je natuurlijk wel met elkaar afspraken te maken die het ook een paar jaar volhouden. Dus dan kijk je ook naar de jaren na 2027.
BEEKMAN
Ja, maar dat zou misschien ook kunnen verklaren: er is wel urgentie, maar er is nog niet heel veel haast. Laat dit maar gewoon allemaal na de zomer gebeuren want dan heb je in ieder geval het probleem niet bij je eerste begrotingen en bij het belastingplan?
JETTEN
Nou, dat in een wellicht rustige wereld met mooie economische cijfers zou dit kunnen kloppen maar door de Iran-oorlog, hoge energieprijzen zien natuurlijk effect op inflatie, op koopkracht, op armoedecijfers, op het investeringsklimaat in Nederland. Dus het is iedereen wel ook echt aangelegen om hier niet een ellenlang proces van te maken. Maar juist te kijken of je ook een beetje in tempo tot die afspraken kan komen.
BEEKMAN
Dus het zou ook kunnen dat het kabinet voor de zomer tot afspraken komt met de werkgevers en de bonden?
JETTEN
Dat zou heel mooi zijn als dat lukt. Ik denk dat dat ook goed is voor het land en voor de economie. Of dat het helemaal een gedetailleerd akkoord is, dat weten we denk ik uit het verleden: dat dat wel heel ambitieus is in dit taal. Maar principeafspraken, dat zou wat mij betreft zeker de inzet zijn.
BEEKMAN
Ik wil nog even door op Hans met het financieel kader en die 6,5 miljard want als je echt afspraken maakt, zou je toch toe moeten naar een dekking, naar hoe gaan we het dan met elkaar betalen. U zegt: ‘daar zijn wij eigenlijk nog niet’ maar is het niet heel belangrijk om wel al zicht te hebben op hoe gaan we dat met elkaar doen, zeker met het oog op de oppositie.
JETTEN
Tuurlijk, maar als ik daar nu al uitgebreid over kan filosoferen bij de persconferentie, dan wordt er niks met die onderhandeling.
BEEKMAN
Nou ja, we leggen natuurlijk onze oren ook, we luisteren goed bij de oppositie en dan horen we nog wel van: ‘ja, we zitten te wachten, maar we horen nog niks’. Klopt dat?
JETTEN
Ik heb ook afgelopen week weer met een aantal oppositiefracties gesproken.
BEEKMAN
Onder andere met JA21.
JETTEN
En soms hoor je daar ook hele interessante denkrichtingen over hoe je met elkaar uit zou kunnen komen. Dus dat zijn gesprekken die we ook de komende weken vervolgen. De minister van Financiën spreekt vrij uitvoerig ook met allerlei financiële woordvoerders. Dus de minister van Financiën en ik gaan gezamenlijk ook weer met een aantal fractievoorzitters en hun financiële mensen om tafel de komende weken. En daar zullen wij vertellen hoe wij ook aankijken tegen de begroting en Prinsjesdag maar ik hoop ook dat we ook van oppositiepartijen horen wat hun wensen en ideeën zijn.
BEEKMAN
U zegt we horen interessante denkrichtingen, maar ik hoor juist dat zij nog geen denkrichtingen horen vanuit de coalitiepartijen en vanuit het kabinet. Klopt dat dan? Want dat was eigenlijk mijn vraag. Bent u al concreet met voorstellen gekomen, ‘we kunnen het zo doen, we kunnen het zus’. Heeft u zelf al een eerste stap gezet?
JETTEN
Het zijn echt interessante gesprekken. Ik zie ook af en toe dan de woordvoering achteraf maar ik ga niet lopen recenseren wat oppositiepartijen van die gesprekken vinden. (Onverstaanbaar, red.)
BEEKMAN
Dan nog even een vraagje: als je hoort wat de wensen zijn, bijvoorbeeld bij JA21, je kijkt toch, hoe kom je in ieder geval in de Tweede Kamer tot de meerderheid, of van PRO, die liggen zo ver uit elkaar, zeker al op het punt van hoe gaan we het met elkaar betalen. Moet je linksom of rechtsom, of ziet u toch nog een mogelijkheid om het door het midden te doen?
JETTEN
Voor grote onderwerpen als stikstof, migratie, maar ook gewoon onze portemonnee geldt, dat het natuurlijk altijd beter is als je dat met zo breed mogelijk politiek draagvlak kan doen omdat het dan ook gewoon een aantal jaar stand houdt en we van dat jojo beleid af zijn. Gaat dat makkelijk zijn? Nee zeker niet.
BEEKMAN
Maar ziet u het gebeuren?
JETTEN
Daar zijn we wel hard op ons aan het inzetten maar dat hangt ook af van de bereidheid van andere partijen om daar met ons zaken op te doen. Dat is niet alleen aan het kabinet.
VAN SOEST
Nog heel even over wat er nu gaat gebeuren in die onderhandeling met oppositiepartijen, want één ding is mij nog niet helemaal duidelijk: is het nou de bedoeling dat het kabinet deze zomer een begrotingsakkoord gaat presenteren samen met een deel van de oppositie, zoals dat in het verleden bijvoorbeeld is gedaan in de tijd van Rutte-II met de constructieve 3, of is het de bedoeling dat jullie ophalen bij al die oppositiepartijen wat zij willen en zelf een begroting neerleggen en waarvan jullie denken nou dat moet ongeveer op steun kunnen rekenen?
JETTEN
Nou het feit dat zowel de minister van Financiën als ik zoveel rondes maken, dat we ook gezamenlijk met partijen om tafel gaan, laat wel zien dat we echt willen proberen een begroting te sluiten in augustus waarvan we ook echt weten: daar worden ook andere partijen dan VVD, CDA en D66 blij van. Of dat het een totaal omvattend begrotingsakkoord is of steun op deelbegrotingen, ja dat zal ook de komende weken moeten blijken. En dat hangt denk ik voor een deel ook af van de gesprekken die we met sociale partners gaan ondernemen.
HENDRICKX (VOLKSKRANT)
Ook een beetje aan het vullen. Nog even, want de voorman van VNO-NCW zei ook: er is eigenlijk niks veranderd in die houdbaarheid van de AOW sinds het pensioenakkoord is gesloten. Bent u daarmee eens met die analyse?
JETTEN
Nee.
HENDRICKX
Daar bent u het niet mee eens?
JETTEN
Nee.
HENDRICKX
Hij is minder houdbaar geworden?
JETTEN
Ja, dat vinden wij wel, want anders hadden we niet een coalitieakkoord gesloten wat we hebben gesloten.
HENDRICKX
Maar blijkt dat ook uit de cijfers dan?
JETTEN
Ja, je ziet natuurlijk gewoon: de vergrijzing gaat door, maar ook de arbeidsparticipatie neemt af. Dus het gaat niet alleen maar over: hoeveel mensen hebben recht op AOW en wat kost dat elk jaar? Maar ook: welke mensen moeten dat opbrengen?
HENDRICKX
En dat was toen nog niet duidelijk toen dat pensioenakkoord werd gesloten volgens u?
JETTEN
Er zijn ook goede voorspellingen gedaan destijds, maar we zien natuurlijk in de afgelopen jaren dat de arbeidsproductiviteit in Nederland geen indrukwekkende groei doormaakt. En het zet daarmee gewoon druk op de betaalbaarheid van onze sociale voorzieningen.
HENDRICKX
Nog even over stikstof. Want u zegt eigenlijk: dat wordt onze eerste grote doorbraak dan, voor de zomer. En toen zei u: we zijn in gesprek met de provincies, we zijn in gesprek met de boerenbeweging. Maar bent u dan ook in gesprek met de oppositie daarover?
JETTEN
Ja, de minister van Landbouw staat niet alleen vaak in de Kamer voor debatten, maar spreekt ook regelmatig met verschillende partijen in de Kamer.
HENDRICKX
Dus die moet ook, of sluit die eerst een akkoord en is dan het idee van: die oppositie kan dit dragen, want we weten ongeveer hoe zij erin staan? Of is dat, (onverstaanbaar, red.) ook een handtekening dan?
JETTEN
Nee, hier is het allerbelangrijkste dat je als kabinet gewoon een keer knopen doorhakt, wat de afgelopen tien jaar niet is gebeurd. Maar je moet wel zeker ook weten dat de provincies die een heel groot deel van het beleid uitvoeren, dat die het er ook mee eens zijn. Dus daar is eigenlijk de meeste inzet op gericht.
HENDRICKX
Want er zitten ook veel BBB’ers natuurlijk daar in die… Dus dan denkt u dat er daarna voldoende draagvlak politiek zal zijn als die provincies eenmaal binnenboord zijn?
JETTEN
Ik moet ook, ik zal ook hier herhalen wat ik deze week een paar keer binnenskamers heb gezegd, dat een aantal provincies en gedeputeerden de afgelopen tijd zeker niet stil heeft gezeten. Dus terwijl hier in Den Haag we twee jaar lang ruzie hebben gezien op het stikstofdossier en er eigenlijk niks is gebeurd, zijn provincies gewoon aan het werk gegaan. Dus daar liggen vaak gewoon hele concrete, uitgewerkte plannen met oog voor boeren in die regio, met inzet op natuurherstel en veel meer woningbouw. En ik vind ook dat die provincies het ook verdienen dat wij hen gaan helpen om daar een succes van te maken.
BREMER (RTL)
Weer even terug naar de asielrellen, zou ik graag met u gaan. U zei maandag toen we bij het Catshuis stonden toen u overleg had gehad met de gemeenten, zei u: wie denkt met geweld of intimidatie zijn zin te kunnen doordrijven, hoort keihard veroordeeld en bestraft te worden. Uw eigen partij doet ook een mooie foto van u met die tekst daaronder en die zie je overal op social media verschijnen. Nou hebben wij gekeken naar de rellen die zijn geweest bij AZC's de afgelopen tijd. Dat zijn er twintig geweest. En als je dan kijkt naar de veroordelingen die die mensen krijgen, dan zie je dat eigenlijk de meeste mensen wegkomen met alleen maar een boete. Is dat dan uw idee van die keiharde veroordeling?
JETTEN
Wat mij betreft, kijk het is natuurlijk altijd aan het OM en de rechter om mensen uiteindelijk te vervolgen en te bestraffen. En er wordt heel veel inspanning gepleegd om ervoor te zorgen dat mensen goed kunnen worden geïdentificeerd en worden gekoppeld aan de geweldsplegingen die we hebben gezien. En dat is met sjaals, mutsen en andere zaken niet altijd makkelijk. Maar zowel bij de politie als bij het OM is iedereen zeer gemotiveerd om deze daders gewoon te vinden en te vervolgen.
BREMER
Als je kijkt naar de cijfers, dan zie je dat er 200 mensen werden aangehouden ongeveer. En maar 14 daarvan kwamen voor de rechter. Wat voor beeld geeft u dat?
JETTEN
Dat er nog hopelijk snel een hele hoop gaan volgen.
BREMER
U zei: ik heb met het OM gesproken. Maar ja, zij moeten binnen de wet blijven. Gaat u dan de wet aanpassen zodat u strenger kan straffen?
JETTEN
Nee, maar binnen die wet is heel veel mogelijk.
BREMER
Maar is er dan te licht gestraft?
JETTEN
Nee, ik ken niet al deze 14 voorbeelden die u nu aanhaalt. Maar ik baseer me ook even op wat ik dus zelf hoor van politie en OM. Tijdens die protesten was hun focus echt gericht op het herstellen van de openbare orde. En daarom wordt er nu hard gewerkt aan het opsporen, identificeren van die daders. En er ook voor zorgen dat daar snel vervolging op volgt. Dat is eerder hier bij de uit de hand gelopen rellen in Den Haag ook succesvol gelukt. En het OM vindt het ook belangrijk om daarmee ook een norm te stellen. Niet alleen maar vanwege het geweld tegen politieagenten, brandweerlieden en zo’n opvanglocatie, maar ook bij geweld en intimidatie tegen lokale bestuurders, burgemeesters, wethouders, raadsleden, die soms gewoon hun werk bijna niet meer kunnen doen. En daarmee dus ook worden bedreigd in het uitoefenen van een democratische taken.
BREMER
Dat zijn natuurlijk mooie woorden. Maar als het de praktijk is dat je er eigenlijk als raddraaier gewoon met een boete vanaf komt, wat voor beeld geeft u dan?
JETTEN
Nogmaals dat het OM mij ook deze week heeft verzekerd dat zij niet zullen rusten totdat ze de juiste mensen voor de rechter hebben gebracht.
BREMER
Dat begrijp ik. Maar zij houden dezelfde wetten waar ze naar moeten kijken om een veroordeling te kunnen doen.
JETTEN
Maar nogmaals, ook de afgelopen tijd hebben we vaak gezien bij dit soort geweldsuitbarstingen dat het wel degelijk lukt om daar ook regelmatig behoorlijke straffen aan te verbinden. Wat mij betreft ook zoals het hoort.
BREMER
Dus dat keihard veroordelen en bestraffen, dat gaat gebeuren of dat gebeurt al?
JETTEN
Dat gaat sowieso gebeuren. En dat gebeurt ook al voor een deel. Maar nogmaals, voor de hele specifieke asielrellen waar u het nu over heeft: er loopt voor een heel groot deel ook gewoon nog het onderzoek en de opsporing.
VRAAG (ONBEKEND)
Meneer Jetten, de ombudsman pleitte eerder deze week voor een overheid die mensen proactief benadert over alle regelingen waar zij recht op hebben, die mensen proactief benadert over alle regelingen waar zij recht op hebben. Is dat iets wat u ook graag wil zien?
JETTEN
Ja, want dat voorkomt een hele hoop sociale ellende.
VRAAG
Toch wilde uw kabinet hier onlangs nog op bezuinigen. Al zijn die bezuinigingen wel van tafel. Hoe rijmt zich dat dan met elkaar?
JETTEN
Dat was een gedachte dat het op een andere manier slimmer kon. De Tweede Kamer heeft toen heel duidelijk gemaakt, kabinet, dit is echt onverstandig. Is de minister ook meteen op teruggekomen. Maar bijvoorbeeld de staatssecretaris van Financiën is heel hard aan het werk om op het gebied van toeslagen waar mensen recht op hebben, dat ook veel proactiever bij iedereen onder de aandacht te brengen, zodat je geen geld misloopt waar je wel recht op hebt om daarmee ook financiële problemen voor te zijn.
VRAAG
Volgens de ombudsman is het nu zo dat de ene helft van de tijd wordt besteed aan het aanvragen van die regelingen of het uitzoeken wat je mag. En de andere helft aan het bewijzen dat je ze echt verdient. Moet daar dan ook niet iets in gebeuren dat mensen dat niet continu moeten blijven bewijzen?
JETTEN
Ja, veel meer van wantrouwen naar vertrouwen. Maar ook allerlei onnodige herkeuringen voorkomen. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor mensen met een chronische ziekte of een handicap die soms onbegrijpelijk vaak weer opnieuw moet aantonen dat ze daar last van hebben. Als je iets chronisch hebt, dan heb je iets chronisch. Dan moet je misschien als overheid dat na één keer controleren ook loslaten.
VRAAG
Ja, de ombudsman heeft al vaker zulke dingen ook gezegd. Hoe snel denkt u daar dan ook resultaat op te boeken dat er niet nog een keer zo'n waarschuwing komt vanuit de ombudsman?
JETTEN
Het klopt dat de ombudsman hier al heel lang aandacht voor vraagt en dat is ook een kwestie van een hele hoop systemen versimpelen, vereenvoudigen. Nou, daar loopt een heel programma voor. Dus dat is zeker niet binnen een jaar geregeld. Maar je kunt wel elk jaar weer verbeteringen doorvoeren. Dat zit bijvoorbeeld ook in afspraken in coalitieakkoord. Ik weet het even uit mijn hoofd niet meer, maar we hebben meer dan tien verschillende begrippen van het woord partner. Dus elke partner, dus elk ministerie, elke uitvoeringsorganisatie gaat daar weer anders mee om. Wat dat aan werk kost, zowel in de uitvoering als wat het voor een ellende soms voor mensen thuis oplevert, kan echt allemaal veel simpeler. Dus in het kader van 500 regels per jaar schrappen staat dit ook hoog op de prioriteitenlijst.
BREEDVELD (NOS)
Ja, premier Jetten, ik sloeg even aan op wat u zei zojuist en ik hoop dat we dat wat duidelijker kunnen krijgen. U zei, er is sprake van een crisis. Het vorige kabinet, de vorige premier, wilde niet verder gaan dan te spreken over mensen ervaren een asielcrisis. Nu zegt u, het is een crisis. Is de situatie zoveel erger geworden?
JETTEN
Nee, dat denk ik niet.
BREEDVELD
En waarom zegt u dan crisis?
JETTEN
Nou, dat was gewoon een vraag, wilt u het crisis noemen? Ik ben een beetje moe van die woordspelletjes. Het is gewoon een bende al een hele tijd, waardoor er mensen bij het Apel in het gras moeten slapen, waardoor we met noodopvanglocaties lopen te slepen. Statushouders zitten te wachten op een woning, mensen niet de taal leren, niet aan het werk kunnen. Het moet gewoon heel veel beter en het maakt mij eerlijk gezegd niet zoveel uit hoe u het noemt, maar we moeten het oplossen.
BREEDVELD
Dus ondanks alle discussies de afgelopen twee, drie jaren in Den Haag, is de situatie in ieder geval niet verbeterd?
JETTEN
Nee, en dit is ook precies het punt waar VVD, CDA en D66 elkaar hebben gevonden in de kabinetsformatie. Laten we nou stoppen met weer ons ingraven in loopgraven en elkaar gaan lopen beschuldigen van het een en het ander. Maar kijk waar ben je het over eens? Waar kun je samen de schouders onder zetten? Hoe kun je gewoon dingen verbeteren, zowel voor mensen die hier naartoe vluchten en recht hebben op veilige opvang, als voor al die inwoners die zich al jaren afvragen, kan iemand dit gewoon een beetje fatsoenlijk organiseren in dit land?
BREEDVELD
Ik wil er geen woordenspelletje van maken, maar woorden doen er wel toe. Als u zegt crisis, wat voor crisis is dat dan?
JETTEN
Het is een combinatie van factoren. Het gaat om een asielopvangketen die niet op orde is. Omdat we daar heel vaak niet voldoende financiële middelen voor uittrokken. Dan weer van permanente opvangplekken naar tijdelijke opvangplekken gingen. Gemeentes die soms wel, maar ook heel vaak niet hun verantwoordelijkheid nemen binnen de spreidingswet en wetgeving die gewoon hopeloos is verouderd, die nu snel moet worden vernieuwd om grip te krijgen op de instroom, veel sneller te beslissen wie er wel en niet mag blijven en een veel gerichtere aanpak op mensen die moeten worden teruggestuurd aan de ene kant en mensen die mogen blijven ook echt helpen om snel te integreren.
BREEDVELD
Ja, want de een zegt er is sprake van een opvangcrisis. Terwijl de ander zegt nee, het is een asielcrisis, een instroomcrisis. Maar hoor ik nu van u, het is eigenlijk allebei?
JETTEN
Ja, wij zeggen ook in het coalitieakkoord we willen de instroom onder controle krijgen en de opvang in goede banen leiden, zodat je daarmee de totale uitdaging die we hebben op asiel en migratie eindelijk in rustiger vaarwater krijgt.
BREEDVELD
Iets heel anders. U heeft een voorstel gestuurd. U heeft een voorstel gestuurd naar de Raad van State om de goederen uit de bezette gebieden in Israël te verbieden. Waarom en wat wilt u daarmee bereiken?
JETTEN
Er is al vele jaren sprake van illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Dat is ook een bedreiging van de twee-staten-oplossing, omdat daarmee een levensvatbare Palestijnse staat eigenlijk onmogelijk wordt gemaakt. We zien de laatste tijd echt een hele snelle uitbreiding van die illegale nederzettingen en een toename van geweld door extreme kolonisten. En daar wil Nederland niet alleen maar in woord op normeren, maar daar ook acties aan verbinden. En dat doen we door de import van goederen uit die illegale nederzettingen op de sanctielijsten te plaatsen.
BREEDVELD
En welk signaal geeft u daarmee af?
JETTEN
Een heel duidelijk signaal aan de Israëlische regering dat Nederland het niet accepteert dat daar stap voor stap in een steeds hoger tempo grotere gebieden van die Westelijke Jordaanoever illegaal worden bezet.
BREEDVELD
En opeenvolgende kabinet hebben we lang geaarzeld om dit in gang te zetten. U zegt ik: ‘ik doe het wel’.
JETTEN
Juist nu. Ook omdat er de laatste tijd een verdere escalatie is van die situatie op de Westelijke Jordaanoever. En de hele internationale gemeenschap vindt, werk aan die twee-staten-oplossing. Dan moet je er ook consequenties aan verbinden als Israël dat gewoon consequent aan het dwarsbomen is.
BREEDVELD
En spreekt u daarmee ook uit, Nederland legitimeert die bezette gebieden door daar ook handel mee te doen. Is dat ook de boodschap?
JETTEN
Ja, je wil niet bijdragen financieel aan het geweld van een groep extreme kolonisten. Maar je wil ook niet mee financieren dat die illegale nederzettingen verder kunnen worden uitgebreid.
VAN BEURDEN
Heel kort nog een aanvullende vraag. Eigenlijk naar aanleiding van vorige week. Toen eindigde de persconferentie in onduidelijkheid. Had ermee te maken dat de dertigjaarsregeling van de hypotheekrenteaftrek dreigt te stoppen. Dat dreigt ook een probleem te worden. Daarover zei de staatssecretaris toen ‘dit kabinet gaat dat probleem oppakken en een keuze maken over hoe we dat gaan oplossen’. Vicepremier Yeşilgöz zei ‘dat is aan een volgend kabinet’. Wat zegt u?
JETTEN
Dat we een rapport hebben gekregen, een advies hebben gekregen als kabinet. Dat wordt nu bestudeerd en daar volgt een kabinetsreactie op.
VAN BEURDEN
Gaat dit kabinet de keuze maken hoe dit op te lossen of is dat aan een volgend kabinet?
JETTEN
We hebben ook in het coalitieakkoord afspraken gemaakt over de fiscale regelingen voor de eigen woning. Dus dat zullen we dan zeker meenemen, als we naar dat rapport kijken.
VAN BEURDEN
Daarin staat ‘ongewijzigd laten’. Betekent dat dat u de komende vier jaar dat ongewijzigd laat en het dus op het bordje van een volgend kabinet schuift?
JETTEN
Kijk, die dertigjaarstermijn is een probleem op zich omdat het ook een hele hoop huiseigenaren in de problemen kan brengen, als je op een gegeven moment onduidelijkheid hebt over heb ik nog recht op die hypotheekrenteaftrek. Dus daar moeten we ook goed naar kijken. Maar of dat dat leidt tot wijzigingen, dat gaan we bezien. Maar nogmaals, in het coalitieakkoord staan ook hele heldere afspraken. En als je daarvan wil afwijken, dan moeten ook wel alle coalitiepartijen daarmee eens zijn. En dat zie ik op dit moment nog niet.
VAN BEURDEN
Ook niet wijzigen is een keuze. Gaat die keuze nou dus gewoon, even heel duidelijk ja of nee, door dit kabinet gemaakt worden?
JETTEN
Dit kabinet zal in ieder geval reageren op dat rapport. Maar nogmaals, als je wil afwijken van het coalitieakkoord, heb je daar drie partijen voor nodig. Dus die ruimte is erg klein.
VAN BEURDEN
Waarom laat u het zo onduidelijk? Vorige week was het de staatssecretaris met een heel duidelijk antwoord. De vicepremier met een heel duidelijk antwoord. Wel haaks op elkaar. Nu blijft het nog steeds vaag. Nu krijgt u een genuanceerd antwoord. Dat is de lijn van het kabinet.
VAN DEN BERGH
Sorry, ik kom nog even terug, want er is net bericht van de Wereldgezondheidsorganisatie met nieuwe hantavirus-gevallen. En die rapporteren één nieuw geval in Nederland, een vaststelling van een besmetting. En ik vroeg me af of u dat al wist en of u daar wat meer over kon zeggen.
JETTEN
Nee, ik zag hier op de eerste rij ook wat bewegingen. Ik had dat bericht dus nog niet gezien. Dus daar ga ik me zo meteen ook over laten informeren. en ik ga ervan uit dat de minister van Volksgezondheid hier vast en snel zeker snel meer informatie over zal geven.