Veelgestelde vragen van gemeenten, scholen en andere organisaties die zich bezighouden met primair onderwijs en voortgezet onderwijs voor nieuwkomers.
Nieuwkomersonderwijs
Leerplichtige nieuwkomers krijgen eerst lessen in de Nederlandse taal en cultuur. Daarna stromen zij door naar een normale klas op de basisschool of middelbare school. Of soms naar een instelling voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo).
Leerplicht en kwalificatieplicht
In Nederland moet een kind vanaf de leeftijd van 5 jaar tot 16 jaar naar school gaan. Dit heet volledige leerplicht. Meestal starten kinderen op school wanneer ze 4 jaar zijn.
Na de volledige leerplicht geldt tot 18 jaar de kwalificatieplicht. Dit betekent dat jongeren tot 18 jaar een startkwalificatie moeten behalen. Dat kan ook een havo, vwo of mbo-2 diploma zijn.
Onderwijs voor nieuwkomers in het basisonderwijs
In het basisonderwijs kunnen nieuwkomers via taalklassen of schakelklassen extra taalonderwijs krijgen. Zo zijn zij voorbereid op de gewone lessen van het basisonderwijs. Zij kunnen ook meteen naar een gewone school en dan krijgen ze extra taallessen.
Onderwijs voor nieuwkomers in voortgezet onderwijs (vo):
Het vo heeft internationale schakelklassen (isk’s) voor jongeren vanaf 12 jaar, die sinds kort in Nederland zijn en nog geen of weinig Nederlands spreken. Naast vakken zoals wiskunde (rekenen) en Burgerschap, krijgen zij Nederlands taalonderwijs. Ook krijgen ze voorbereiding op lessen in het reguliere onderwijs. Zoals in het voortgezet onderwijs of mbo.
Kinderen aanmelden voor school
Ouders of voogden kunnen kiezen bij welke school zij hun kinderen aanmelden. De gemeente, opvanglocatie of dichtstbijzijnde school kan informatie geven over de verschillende scholen in de buurt. Ook kunnen deze organisaties adviseren over de aanmelding.
Kinderen die nieuw zijn in Nederland, moeten snel de taal leren. Ouders kunnen meestal kiezen uit twee opties:
- Een speciale taalklas: Hier zitten kinderen die net in Nederland zijn. De leraren weten precies hoe zij kinderen snel Nederlands moeten leren. Deze klassen zitten soms in een gewone school, en soms in een apart gebouw.
- Direct naar een gewone klas: Soms kan of hoeft een kind niet naar een taalklas. Dan start het kind meteen in een gewone klas.
Kosten van onderwijs
Onderwijs op de basisschool en middelbare school is in Nederland gratis. Onderwijs op een mbo is voor studenten onder de 18 jaar ook gratis. Voor extra activiteiten moeten ouders soms wel een bijdrage betalen.
Scholen ontvangen voor nieuwkomers in de eerste 2 jaar aanvullende bekostiging. Die bekostiging wordt 4 keer per jaar betaald. Lees meer over de nieuwkomersbekostiging:
-
Bekijk hoe de nieuwkomersbekosting in het primair onderwijs (po) werkt in de visual
-
Lees meer over de nieuwkomersbekostiging in het po op de website van DUO
-
Lees meer over de nieuwkomersbekostiging in het voortgezet onderwijs (vo) op de website van DUO
Het ministerie van OCW heeft 5 regiocoördinatoren nieuwkomersonderwijs. De regiocoördinatoren nieuwkomersonderwijs vormen een schakelfunctie tussen het ministerie van OCW en het veld. Zij ondersteunen, informeren en adviseren schoolbesturen en gemeenten bij de organisatie van het nieuwkomersonderwijs. Zij signaleren knelpunten en good practices t.b.v. beleidsontwikkeling. Ook stimuleren zij lokale en regionale samenwerking tussen scholen, gemeenten en andere betrokken organisaties en adviseren zij de staatssecretaris bij de aanvragen voor tijdelijke nieuwkomers voorzieningen (tnv). Zij zijn bereikbaar via onderstaande emailadressen.
| Naam | Regio | |
|---|---|---|
| Janita van Dorland | Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel | j.b.vandenbosch@minocw.nl |
| Marcel van den Busken | Gelderland, Utrecht en Flevoland | m.vandenbusken@minocw.nl |
| Eduard Nagel | Noord-Brabant, Zeeland en Limburg | e.a.nagel@minocw.nl |
| Marieke Huber | Noord en Zuid-Holland en Den Haag | Marieke.Huber@minocw.nl |
| Marion Hoeberichts (coördinatie) | Rotterdam, Amsterdam en Utrecht | m.c.m.g.hoeberichts@minocw.nl |
Wat is het verschil tussen onderwijs aan nieuwkomers en internationaal georiënteerd onderwijs?
Nieuwkomersonderwijs is voor kinderen die sinds kort in Nederland wonen en naar een Nederlandse school willen gaan. Het internationaal georiënteerd onderwijs is voor kinderen die tijdelijk in Nederland verblijven, bijvoorbeeld omdat hun ouders als expats in Nederland werken.
Taal van onderwijs
Kinderen die nieuw in Nederland zijn spreken meestal nog niet goed Nederlands. Daarom is het meestal moeilijk voor hen om gelijk Nederlands onderwijs te volgen. De kinderen krijgen via speciale klassen voorbereiding om naar een Nederlandse school te gaan of ze krijgen extra taallessen als zij al meteen naar een gewone klas gaan.
Op internationaal georiënteerde afdelingen krijgen kinderen les in het Engels. Ook volgen ze een internationaal lesprogramma. Dat programma zorgt ervoor dat ze later in andere landen via hetzelfde lesprogramma hun onderwijs kunnen volgen.
Internationaal georiënteerd onderwijs is dus niet gericht op het leren van de Nederlandse taal en cultuur. De leerlingen blijven meestal in een internationale omgeving en gaan later in principe weer naar een ander land. Voor hun internationaal georiënteerd onderwijs wordt een financiële bijdrage van ouders gevraagd.
Tijdelijke nieuwkomersvoorziening
Een tijdelijke nieuwkomersvoorziening is een tijdelijke uitbreiding van een bestaande school. Het kan een aparte klas of een afdeling in een bestaande school zijn, of een aparte locatie. Hier krijgen nieuwkomers tijdelijk onderwijs op een andere manier. Scholen mogen namelijk een aantal regels aanpassen. Het gaat om regels over het onderwijspersoneel, de onderwijsinhoud en de onderwijstijd. Daardoor kan het onderwijs verschillen van het onderwijs op andere scholen. Kinderen moeten zo snel mogelijk doorgaan naar het reguliere (nieuwkomers)onderwijs. Tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen zijn zowel in het primair onderwijs (po) als in het voortgezet onderwijs (vo) mogelijk. Een tijdelijke onderwijsvoorziening is altijd een noodmaatregel.
De toestemming die de minister aan een gemeente geeft is een maximale tijd geldig. Hoe lang dat is, hangt af van het toestemmingsbesluit. Als deze periode voorbij is, stopt ook de tijdelijke nieuwkomersvoorziening. Het college van burgemeester en wethouders kan de minister vragen om de periode te verlengen. Daarnaast is er ook maximale periode waarin een nieuwkomer ingeschreven mag staan op een tijdelijke nieuwkomersvoorziening. Een leerling mag in totaal niet langer dan 2 jaar ingeschreven staan op een tijdelijke nieuwkomersvoorziening.
Tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen zijn voor leerplichtige nieuwkomers. Dat zijn kinderen en jongeren die nog maar kort in Nederland zijn en de Nederlandse taal nog niet goed genoeg spreken. Alleen nieuwkomers die nog niet eerder waren ingeschreven op een school in Nederland mogen naar een tijdelijke nieuwkomersvoorziening.
In een tijdelijke nieuwkomersvoorziening heeft een school meer mogelijkheden om zelf het onderwijsprogramma vast te stellen. Leerlingen krijgen minimaal 12,5 uren (5 dagdelen) per week onderwijs. Dit moet verdeeld worden over minimaal 3 onderwijsdagen. In deze onderwijstijd moeten leerlingen minimaal 10 uren per week Nederlands leren. Dat kan ook door in andere (kern)vakken aandacht te besteden aan de Nederlandse taal. De kernvakken zoals Nederlands, rekenen-wiskunde en lichamelijke oefening zijn verplicht. Verder kan een school de regels over onderwijstijd en onderwijspersoneel aanpassen, als er een tekort aan personeel is.
Informatie voor gemeenten
Bij een bestaand of dreigend tekort aan onderwijsplaatsen voor nieuwkomers kunnen gemeenten en schoolbesturen contact opnemen met de regiocoördinatoren van het ministerie van OCW. De coördinatoren informeren en ondersteunen gemeenten en schoolbesturen bij de organisatie van het nieuwkomersonderwijs, lichten wet- en regelgeving toe en stimuleren en faciliteren het gesprek in de regio tussen schoolbesturen, tussen gemeenten en tussen schoolbesturen en gemeenten. De regiocoördinatoren zijn bereikbaar via nieuwkomers@minocw.nl.
Extra tijdelijke nieuwkomersvoorziening
Als er sprake is van een noodsituatie kan het college van B&W de minister vragen om een tijdelijke nieuwkomersvoorziening toe te staan. Dit gebeurt als het echt niet lukt om bij geen van de besturen in de regio onderwijsplekken voor nieuwkomers vrij te maken.
In deze tijdelijke nieuwkomersvoorziening hebben scholen ruimte om het onderwijs op een andere manier te organiseren op het gebied van onderwijspersoneel, bevoegheden en onderwijstijd. De minister geeft alleen toestemming als het een noodsituatie is.
Informatie over het starten van een tijdelijke nieuwkomersvoorziening is te lezen in de handreiking voor gemeenten.
Gemeenten en schoolbesturen zijn verplicht om minimaal 1 keer per jaar te vergaderen om zo het onderwijs voor nieuwkomers te regelen. Dit is verplicht vanaf oktober 2023. Tijdens dit overleg maken ze afspraken over het onderwijs voor nieuwkomers. Ze spreken dan onder andere af hoeveel onderwijsplekken er nodig zijn voor nieuwkomers. Meer informatie over deze overlegplicht is te lezen in de handreiking voor gemeenten.
Als het met bestaande mogelijkheden niet lukt om voor een plek in het onderwijs voor nieuwkomers te zorgen kan de gemeente de minister vragen om toestemming te geven om in de gemeente 1 of meer tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen te starten. Dit kan via de website van DUO:
Scholen en gemeenten kunnen informatie over tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen lezen in de handreiking voor scholen en de handreiking voor gemeenten. Ook kunnen scholen en gemeenten via e-mail contact opnemen met de helpdesk en de regiocoördinatoren van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij kunnen ook terecht bij LOWAN. Deze organisatie ondersteunt scholen die onderwijs geven aan nieuwkomers in het primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo).
Informatie voor scholen
Bij een bestaand of dreigend tekort aan onderwijsplaatsen voor nieuwkomers kunnen gemeenten en schoolbesturen contact opnemen met de regiocoördinatoren van het ministerie van OCW. De coördinatoren informeren en ondersteunen gemeenten en schoolbesturen bij de organisatie van het nieuwkomersonderwijs, lichten wet- en regelgeving toe en stimuleren en faciliteren het gesprek in de regio tussen schoolbesturen, tussen gemeenten en tussen schoolbesturen en gemeenten. De regiocoördinatoren zijn bereikbaar via nieuwkomers@minocw.nl.
Extra tijdelijke nieuwkomersvoorziening
Als er sprake is van een noodsituatie kan het college van B&W de minister vragen om een tijdelijke nieuwkomersvoorziening toe te staan. Dit gebeurt als het echt niet lukt om bij geen van de besturen in de regio onderwijsplekken voor nieuwkomers vrij te maken.
In deze tijdelijke nieuwkomersvoorziening hebben scholen ruimte om het onderwijs op een andere manier te organiseren op het gebied van onderwijspersoneel, bevoegheden en onderwijstijd. De minister geeft alleen toestemming als het een noodsituatie is.
Informatie over het starten van een tijdelijke nieuwkomersvoorziening is te lezen in de handreiking voor schoolbesturen.
Als de gemeente de aanvraag doet
Een gemeente kan toestemming vragen. Een tijdelijke nieuwkomersvoorziening is alleen mogelijk als de minister daar toestemming voor geeft. Op de website van DUO staat het toestemmingsformulier:
Het schoolbestuur mag starten met een tijdelijke nieuwkomersvoorziening voor een gemeente vanaf het moment dat de minister toestemming geeft. Het schoolbestuur moet de start van een tijdelijke nieuwkomersvoorziening binnen 8 weken melden via de website van DUO door een inrichtingsplan in te dienen bij DUO.
Als de minister zelf besluit dat er een tijdelijke nieuwkomersvoorziening komt
Als het echt niet anders kan, kan de minister zonder een verzoek om toestemming besluiten dat er in een gemeente een tijdelijke nieuwkomersvoorziening komt. De minister bespreekt dit altijd eerst met de gemeente. Daarover is meer informatie te lezen in de handreiking gemeenten.
Als de gemeente de aanvraag heeft gedaan
De school kan direct starten wanneer ze toestemming krijgen van de minister. Vanaf het moment dat de minister toestemming geeft om in een gemeente een tijdelijke nieuwkomersvoorziening te starten, hebben de besturen van scholen in de gemeente (en soms ook: in een gemeente ernaast) 8 weken om een inrichtingsplan in te dienen. Dit kan via de website van DUO:
Het inrichtingsplan vervangt het schoolplan en de schoolgids.
Als de minister besluit dat er een tijdelijke nieuwkomersvoorziening komt
De minister kan ook uit zichzelf besluiten dat er een tijdelijke nieuwkomersvoorziening komt. In dat geval is er dus geen aanvraag gedaan. De regiocoördinator van het ministerie neemt altijd eerst contact op met het college van burgemeester en wethouders en als het mogelijk is met de betrokken schoolbesturen. Regiocoördinatoren kunnen de besturen van de gemeente en scholen meer informatie geven en hen helpen. Wanneer de minister heeft besloten dat een tijdelijke nieuwkomersvoorziening moet komen, hebben de schoolbesturen 4 weken om een inrichtingsplan in te dienen.
Als de minister toestemming geeft aan een gemeente om een tijdelijke nieuwkomersvoorziening te starten, mogen besturen van scholen in de gemeente een tijdelijke nieuwkomersvoorziening starten. Bijna iedere school kan een tijdelijke nieuwkomersvoorziening beginnen. Maar scholen die door de inspectie zijn beoordeeld als zeer zwak, scholen voor praktijkonderwijs en scholen in het speciaal onderwijs mogen dit niet.
Scholen en gemeenten kunnen informatie over tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen lezen in de handreiking voor scholen en de handreiking voor gemeenten. Ook kunnen scholen en gemeenten via e-mail contact opnemen met de helpdesk en de regiocoördinatoren van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij kunnen ook terecht bij LOWAN. Deze organisatie ondersteunt scholen die onderwijs geven aan nieuwkomers in het primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo).