‘Going out with a bang’, heb ik wel erg letterlijk genomen, zegt Alle Dorhout over de raketinslag op zijn inboedel. Na twee jaar ambassadeurschap in Oekraïne doet hij zijn verhaal. ‘Een mail naar Den Haag tikken terwijl buiten een Toyota Hilux met luchtafweer schiet. Gek dat je daaraan went.’
Beeld: © BZ
Alle met een hond die met Nederlandse steun is getraind om mijnen op te sporen
‘Sorry, ik heb geen nette kleren aan’, verontschuldigt Alle Dorhout zich. Het zal weinigen zijn ontgaan dat al zijn verhuisdozen met spullen die hij meehad naar Oekraïne zijn vernield door een raketinslag, tijdens zijn laatste nacht in Kyiv. Gelukkig zijn er geen slachtoffers gevallen, maar irritant is het wel. ‘Dagboeken zijn verwoest, een paar erfstukken in rook opgegaan en de spijkerbroek die zo lekker zat is weg – vervelend omdat ik niet van winkelen houd.’ Met een rugzakje keerde de ambassadeur terug naar Nederland.
In Den Haag doet Dorhout zijn verhaal. ‘Om 00:48 uur ging het alarm. Ik hoorde een klap, en draaide me nog eens om.’ De dag erop vertrok hij naar Lviv, toen Den Haag belde. Alle 42 verhuisdozen waren verwoest door een ballistische raket. ‘Ik was in shock, de loods lag niet heel ver weg van mijn huis.’
Schakelen tussen twee werelden
Voortdurend is het switchen tussen twee werelden. Zodra het luchtalarm gaat, zoeken mensen dekking in de metro of schuilkelder. Daarna gaat het normale leven weer door en drink je een biertje op het terras. Alleen slecht nieuws bereikt Nederland. ‘Bezorgd belde mijn dochter op, ze had aanvallen gezien op het nieuws. Op dat moment was ik zwarte bessen aan het plukken in de tuin om jam van te maken. Mensen in Nederland krijgen al snel een eenzijdig beeld van Oekraïne. Kyiv is namelijk ook een leuke stad.’
Beeld: © Alle Dorhout
In de wijk Podil vlakbij de ambassade lijkt de oorlog soms even ver weg. Totdat het luchtalarm weer gaat
‘Dat je in Nederland niet meer bij elke brommer opschrikt en omhoogkijkt of er gevaar dreigt, duurt ongeveer een week’, vertelt Dorhout. Het ambassadeurschap in Kyiv kende het ritme van zes weken Oekraïne, twee weken Nederland, zes weken Oekraïne. Nu heeft hij vier weken tijd om te wennen aan vrede, voordat hij naar zijn volgende standplaats Ankara rijdt. ‘Zittend in mijn achtertuin reflecteer ik nu en dan op de afgelopen twee jaar en daarover schrijf ik korte verhalen.’ Hoe was het om in Oekraïne te zijn?
Groot privilege
‘Het was een groot privilege om met het ambassadeteam Nederland te mogen vertegenwoordigen. Oekraïne is een fantastisch land. De bevolking vecht voor de juiste zaak en verdient de volle steun. Samen met het team ooggetuige zijn van de geschiedenis én meedoen. Dat was bijzonder. Als wij onze Oekraïense counterparts belden, werd de telefoon meteen opgenomen. Hoe anders was die ervaring voor Joanneke Balfoort, ambassadeur in Moskou, die in Rusland niet zo makkelijk met de regering kon bellen. Waar Nederland in Oekraïne in de top 5 vriendelijkste landen staat, is dat in Rusland precies andersom.’
Maar qua veiligheid is het een uitdaging. In het begin waren er dagelijks aanvallen. ’s Nachts ging het luchtalarm drie of vier keer. Dat patroon is veranderd. Rusland spaart nu alles op en voert twee tot drie keer per week een grootscheepse aanval uit. ‘Soms maakten collega’s aanslagen van dichtbij mee. Dat heeft behoorlijk wat impact.’
‘In de oorlog biedt het werken op de ambassade nog iets aan structuur. Zodra je iets langer met Oekraïners praat, dan hoor je wat voor effect de oorlog heeft. Iedereen heeft familieleden of vrienden die in het leger zitten of die uit Oost-Oekraïne zijn gevlucht en alles moesten achterlaten. Of misschien nog wel erger, die daar zijn achtergebleven onder Russische bezetting.’ En hoe dichter je bij de frontlinie komt, hoe zichtbaarder de oorlog. ‘In het straatbeeld zie je bijvoorbeeld geregeld mensen met een prothese.’
Scherp blijven
Terwijl de ambassadeur een mail tikte naar Den Haag, zag hij buiten een Toyota Hilux met luchtafweer op een drone schieten. ‘Ik nam het waar en typte verder. Later dacht ik: best gek, dat dit plaatsvindt op 50 meter van de ambassade en ik er niet meer van opkijk. Je gaat eraan wennen. Dat is menselijk, maar niet goed. Je moet scherp blijven.’
Beeld: © Alle Dorhout
De Sint Sofia Kathedraal is volgens Alle de mooiste kerk van Kyiv. En er valt nog meer moois te ontdekken
Uit de bubbel van Kyiv
Dorhout heeft geprobeerd om veel te reizen in Oekraïne, maar dat was een opgave. ‘Als je meer in de richting van de frontlinie gaat, maak je een afweging: welk doel dient dit en is het gerechtvaardigd om dat risico te lopen als er ook nog andere collega’s meegaan? Maar het is gelukt om uit de bubbel van Kyiv te komen. Belangrijk, want in de hoofdstad hoor je niet het hele verhaal. Wil een land diepte en kleur krijgen, dan moet je erop uit trekken.’
Oekraïne is een mooi land, volgens de ambassadeur. Overal zie je sporen van de geschiedenis. ‘You can’t erase empire.’ Oekraïne is altijd onderdeel geweest van rijken: het Tsaristische Rusland, de Sovjet-Unie, het Habsburgse Rijk en zelfs het Ottomaanse Rijk. Die imprint, bijvoorbeeld in cultuur en architectuur, is te groot om uit te gummen. ‘Je kunt een rode ster van een gebouw halen, maar als die ster is gesmeed in alle hekwerken, zie je de sporen nog steeds. In architectuur, in cultuur, in wetgeving en in de hoofden van de oudere mensen. West-Oekraïne heeft vanwege zijn eigen geschiedenis een ander karakter dan het oosten.’
Beeld: © Alle Dorhout
In de winter is het soms -20 graden Celsius
Steun in taaie winters
In februari 2022 startte de samenwerking tussen Nederland en Oekraïne. Inmiddels draagt Nederland bij met drones en F16’s. Meer dan eens werd Alle op straat door Oekraïners aangesproken die Nederland bedankten, vooral voor de F16’s. De militaire afdeling op de ambassade in Kyiv groeide en is inmiddels een van de grootste op Nederlandse ambassades wereldwijd.
‘Ook op het gebied van energie-infrastructuur hebben we veel steun verleend. Het land kent taaie winters met temperaturen van -20 graden Celsius. Aanvallen gingen door, terwijl de bevolking zonder verwarming, water en elektra zat. Nederland leverde materiaal om de energievoorziening op peil te houden.’
Oekraine en de EU
Hoe staat het met het EU-toetredingsproces? Het is een stok achter de deur, bijvoorbeeld om hervormingen door te voeren en corruptie aan te pakken. ‘Kleine corruptie aanpakken lukt, door administratieve processen te digitaliseren en bijvoorbeeld de verkeerspolitie een beter salaris te geven. Op plekken waar macht, geld en grote belangen bij elkaar komen, is corruptie lastiger uit te roeien.’ Het huwelijk tussen mensen van het gelijke geslacht blijft een hete aardappel waaraan niemand zich wil branden. Hervormingen liepen qua wetgeving een tijd lang best lekker, maar het tempo is er nu volgens de ambassadeur uit. Bovendien gaat het niet alleen om wetgeving, maar ook om implementatie en handhaving.
Hoe de bevolking over een tijdje denkt over toetreding tot de EU, is de vraag. ‘Nu steekt iedereen zijn duim op, want mensen willen niet meer onder Russische invloedssferen staan. Ze realiseren zich niet dat chocolatiers in Lviv zich in de toekomst aan chocoladerichtlijnen uit Brussel moeten houden. En dat drastische financieel-economische maatregelen nodig zijn, zoals marktconforme gasprijzen. Nu wordt gas gesubsidieerd. It’s a long and winding road, full of hard work and dissapointment’, waarschuwt Dorhout.
Dubbel gevoel
Hoe is het om de bevolking achter te laten? ‘Een dubbel gevoel. Je weet van tevoren dat een plaatsing tijdelijk is. Maar het voelt oneerlijk. Zij kunnen niet weg en ik wel. In mijn hoofd en hart ben ik nog steeds bezig met Oekraïne. Oekraïners zijn niet alleen vastberaden en creatief, het zijn ook hele aardige en gastvrije mensen. Ze hebben bovendien een goed gevoel voor humor. Zelf heb ik ‘Going out with a bang’ wel erg letterlijk genomen. Statistisch gezien is de kans groter dat je de staatsloterij wint, dan dat je inboedel wordt getroffen door een Russische ballistische raket.’