Iedereen kan slachtoffer worden van online criminaliteit, zoals phishing. Het overkomt elk jaar zo’n 1 op de 6 mensen in Nederland. De gevolgen zijn enorm, maar veel slachtoffers schamen zich en praten er niet over, terwijl dat juist nodig is. Ruben van Well werkt bij Team Cybercrime van de Politie Eenheid Rotterdam. Hij legt uit hoe criminelen jou proberen te misleiden en wat je kunt doen om jezelf én anderen te beschermen.
Beeld: Ministerie van Justitie en Veiligheid
Ruben van Well, Team Cybercrime Politie Eenheid Rotterdam
“Vroeger waren nepberichten makkelijker te herkennen”, legt Ruben uit. “Ze zaten vol spelfouten en je zag duidelijk dat logo’s van betrouwbare partijen, zoals banken, erin waren geplakt. Dat is nu wel anders: door AI lijken nepberichten steeds vaker echt. Mensen kunnen nepvideo’s maken met deepfakes en gekloonde stemmen. Bovendien weten criminelen precies wat ze moeten doen om te zorgen dat jij in actie komt. Daarom zeg ik: twijfel je of iets klopt? Neem altijd 3 seconden de tijd om na te denken vóór je handelt.”
Door stress maak je sneller een fout
“In iedere vorm van online criminaliteit of fraude zit iets van misleiding. Dat werkt als volgt. Criminelen kennen allerlei slimme trucs, waarmee ze ervoor zorgen dat jij gaat doen wat zij willen. Ze zorgen er bijvoorbeeld voor dat jij stress voelt. Ze doen alsof er veel haast is, of een noodgeval. Door stress kom jij automatisch sneller in actie, zo werkt dat in je brein. Het gevolg is dat jij niet meer kritisch nadenkt voordat je handelt.
Een andere truc van criminelen is dat ze doen alsof ze iemand zijn die je vertrouwt. Bijvoorbeeld iemand van de overheid, van de bank of van je familie. Ook maken ze misbruik van je emoties. Ze weten precies dat mensen met geldzorgen gevoeliger zijn voor manieren om snel geld te verdienen.”
Criminelen gebruiken veel informatie om jouw vertrouwen te winnen
“Om je vertrouwen te winnen, gebruiken criminelen alle informatie die ze over je hebben. Als je gegevens uitlekken bij een hack, kan er veel gevoelige informatie in verkeerde handen komen. Denk aan je adres, geboortedatum en rekeningnummer, of aan je vakantiebestemming als je daarover iets hebt gedeeld op social media. Al die informatie kunnen ze gebruiken om betrouwbaar over te komen.
Als je gegevens eerder zijn gestolen, kunnen criminelen die informatie gebruiken om jouw vertrouwen te krijgen. Stel dat je in een mail op een verkeerde link hebt geklikt, omdat je dacht dat die van de bank kwam. Later krijg je een telefoontje van de bank over dat je bent opgelicht, en dat ze je willen helpen je bankrekening te beschermen. Dan kunnen het zomaar dezelfde criminelen zijn. Voordat je het doorhebt, hebben ze toegang tot je rekening.”
Maak het criminelen lastig met een gezonde portie wantrouwen
“Eigenlijk heb je als mens tegenwoordig een gezonde portie wantrouwen nodig. Bedenk dat oplichters vaak doen alsof ze werken voor een betrouwbare partij, zoals de bank of overheid. Vraag jezelf dus af: is het logisch dat deze persoon mij vraagt dit te doen? En kan ik controleren of diegene echt is wie hij of zij beweert te zijn? Zegt iemand bijvoorbeeld van de politie te zijn? Dan kun je altijd bellen naar 0900-8844. Zij kunnen controleren of diegene er echt werkt en of ze met jou hebben gebeld.
Krijg je een bericht van iemand, en is dat niet wat diegene normaal zou sturen? Reageer dan niet meteen en klik niet op linkjes. Denk eerst na: klopt dit wel? Is dit echt? Kun je controleren of het klopt? Bel die persoon even op via een bekend nummer. Als diegene zegt: ‘dat heb ik niet gestuurd’, dan weet je zeker dat het niet klopt.”
Beeld: Ministerie van Justitie en Veiligheid
Waar ben jij gevoelig voor?
“Het is goed om na te denken over welke gegevens van jou in verkeerde handen kunnen komen. Stel dat jij slachtoffer bent van een datalek. Welke gegevens zijn er gelekt? Wat zou een crimineel met die informatie kunnen doen? En hoe zouden ze jouw vertrouwen kunnen winnen? Alleen al door daarover na te denken, blijf je kritisch op hoe criminelen jou slachtoffer willen maken.
Besef ook dat iedereen online kan worden misleid. Mij is het ook overkomen. Criminelen pakken elke kans die ze zien om aan jouw geld of gegevens te komen. Met de feestdagen staat het internet vol met aanbiedingen die te mooi lijken om waar te zijn. Vaak zijn ze dat ook. In mei krijgen veel mensen vakantiegeld, dus dan bieden ze de mooiste vakantievilla’s aan voor weinig geld. Blijf dus alert, en neem 3 seconden om na te denken vóór je handelt.”
Ben jij slachtoffer geworden? Praat erover en doe aangifte
“Ben je slachtoffer geworden van online criminaliteit? Allereerst: schaam je niet. In 2025 werden 2,6 miljoen Nederlanders slachtoffer, dus je bent écht niet de enige. We onderschatten met z’n allen de impact van online criminaliteit. Op het moment dat er thuis wordt ingebroken, gaan mensen daar heel anders mee om: er wordt onderzoek gedaan door de politie en buren komen vragen of ze iets voor je kunnen doen. Maar als er digitaal wordt ingebroken, is vaak de eerste reactie: daar trap je toch niet in? Slachtoffers schamen zich. Daarom praten ze er niet over met hun omgeving. En dat is jammer, want juist door erover te praten bescherm je de mensen om je heen. Zij worden alert op de signalen die jij deelt. Praat daarom altijd met je omgeving, of ga in gesprek met een organisatie die er voor je is als er iets mis is gegaan, zoals Slachtofferhulp Nederland.
Ten tweede: doe aangifte! We kunnen niet elke melding oppakken. Maar hoe meer mensen aangifte doen, hoe beter wij patronen kunnen ontdekken in het gedrag van criminelen. Zien we dat zij vaak op een bepaalde manier te werk gaan of zich richten op een type slachtoffer? Dan weten wij dat daar nog werk te doen is. Ook kun je een melding doen bij de Fraudehelpdesk. Zo kunnen anderen het nepbericht ook herkennen, voordat het te laat is.”