Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 19 juni 2026

YEŞILGÖZ

Goedemiddag. Zoals u weet is de minister-president vandaag in Brussel voor de Europese Raad; daarom zit ik vandaag de ministerraad kunnen voorzitten.  

Ik wil beginnen met de afspraken tussen de VS en Iran over een staakt-het-vuren. Een eerste hoopvolle stap, waarmee hopelijk ook de scheepvaart door de Straat van Hormuz weer snel volledig op gang kan komen. Hiermee komt de start van een mogelijke multinationale missie om de vrije scheepvaart door die Straat van Hormuz te waarborgen in beeld. Het kabinet heeft vandaag besloten om ons fregat, de Zr.Ms. De Ruyter, alvast koers te laten zetten richting de Straat van Hormuz. Naar verwachting is het fregat binnen enkele weken in de regio. We hebben zoals u weet in de Middellandse Zee al een mijnenjager liggen. En we hebben ook stafleden beschikbaar gesteld voor een mogelijke missie. We hebben vandaag nog geen besluit genomen over de exacte inzet. Deze militaire en politieke puzzel zijn we nu druk aan het leggen ook, zijn we druk mee bezig met onze internationale partners. Zodra het kabinet heeft vastgesteld wat de Nederlandse inzet wordt bij en mogelijke missie, zullen we natuurlijk met een brief, een artikel 100, en ook u daar volledig over informeren maar daarvoor zijn nog veel vraagstukken. Ik wil wel heel graag vanaf deze plek namens het kabinet mijn dank en waardering richting de betrokken militairen uitspreken.

Zoals ik vanaf deze plek al vaker heb benadrukt staat het kabinet voor een sterk Nederland in een sterk Europa. Gisteren was ik in Brussel voor de vergadering van de NAVO-defensieministers, waar we hebben gesproken over hoe we invulling geven aan deze opdracht. Een belangrijke bijeenkomst, zeker nu steeds duidelijker wordt dat de VS hun aanwezigheid in Europa afschalen en willen dat wij als Europa onze rol pakken. Vanuit de NAVO is daarom een beroep gedaan op de bondgenoten. En ik heb gisteren laten weten dat wij met het kabinet MQ-9 Reapers gaan bijdragen aan de afschrikking en verdediging van ons bondgenootschap. Nederland staat dus klaar om verantwoordelijkheid te nemen voor een sterk Europa binnen een sterk NAVO. En dat zullen we blijven doen. Tijdens een bezoek van mijn Oekraïense ambtsgenoot Fedorov afgelopen woensdag, heb ik laten weten dat Nederland nog eens 500 miljoen vrijmaakt voor militaire steun aan Oekraïne. 250 miljoen van dit geld is bestemd voor de aanschaf van drones die door Nederlandse bedrijven worden gemaakt. Deze samenwerking is dus ook goed voor onze veiligheid, voor onze economie en voor onze eigen krijgsmacht. Een voorbeeld van hoe een mes aan twee kanten kan snijden.

Tot slot: veiligheid betekent ook dat we kijken naar hoe we binnen onze landsgrenzen terrorisme, dreiging en geweld kunnen bestrijden. Daarom heeft de ministerraad vandaag ingestemd met indiening van het wetsvoorstel dat het verheerlijken van terrorisme strafbaar stelt. Met dit voorstel willen we een halt toeroepen aan het openlijk verheerlijken van terroristisch geweld en het publiekelijk steunen van terroristische organisaties. En zo voorkomen dat het normaal wordt om terroristische boodschappen te verspreiden die onze samenleving en democratie kunnen ondergraven.

En ik draag een witte anjer omdat het bijna Veteranendag is. Dat was ‘m.

KIEVIET (NOS)

Mevrouw Yeşilgöz, u geeft aan dat het nog enkele weken kan duren voordat de Ruyter bij de straat van Hormuz is. Betekent dat ook dat die missie nog wel even op zich laat wachten?

YEŞILGÖZ

De missie moet vormgegeven kunnen worden en dat kan pas als we én weten wat de inhoudelijke deal echt betekent Hoe dat eruit kan zien, wat de betrokken landen, wat hun houding zal zijn ten opzichte van de missie en wat bondgenoten kunnen inzetten. Dus het kan zijn dat het veel eerder begint. Dat wij daar later bij aanschuiven. Het kan zijn dat het later begint. Het kan ook zijn dat het voorlopig niet begint. Maar omdat het wel een hoopvolle beweging lijkt te zijn hebben we overwogen en gezegd: laat dan de Ruyter terugkeren. Want als die nu verder vaart dan Tokio, waar die nu ligt, dan wordt het steeds moeilijker om het op tijd nog terug te halen voor een potentiële missie.

KIEVIET

En wat voor inschatting zou u dan nu maken als u de situatie nu ziet? Hoe snel kan zo'n missie van start gaan?

YEŞILGÖZ

Dat durf ik nu oprecht niet te zeggen, omdat het ook afhankelijk is van hoe de VS, Iran, maar ook bijvoorbeeld Israël en andere landen in de regio zich gaan opstellen. Maar in principe weet ik dat veel bondgenoten er al dicht erop zijn of er ook naartoe bewegen zoals wij. Dus ik denk dat wij als bondgenoten kunnen zeggen, en dat is wel een groep van meer dan tachtig landen die met elkaar hebben uitgesproken wij kunnen verantwoordelijkheid dragen. Er zal diversiteit zijn in hoeverre dat per die tachtig gaat, maar een heleboel staan gewoon stand-by en er klaar voor.

KIEVIET

U zegt: ‘het is een groot bondgenootschap, tachtig landen’. Maar toch zijn niet alle NAVO-landen aan boord. Wat voor missie is het dan? Het wordt dan geen NAVO-missie.

YEŞILGÖZ

Nee, dat is een goed punt. Het mandaat van de missie is in die zin ook nog niet scherp. Dat kan inderdaad een bondgenootschap zijn van landen die zich hier nu verantwoordelijk voor voelen, denken wij: stap in. Het kan onder een NAVO-vlag, kan onder op een andere manier. Ook dat is niet duidelijk. Voor Nederland zal natuurlijk altijd belangrijk zijn dat we onze eigen kaders strak hebben. Dus dat je weet wat de opdracht daar is. Dat het een defensieve missie is. Dat je met elkaar ook zorg kunt dragen voor het hele bondgenootschap. En dat je elkaar kunt verdedigen en mensen kunt inzetten. Maar die vraagtekens zijn er nog. Wij hebben ook militairen in die planning zitten. Stafleden aangeleverd, generaal zit daarbij. Dus wij denken daar over absoluut mee.

KIEVIET

Maar er zijn eigenlijk nog best wel veel onzekerheden dan, dus hierover, over de missie, ook bijvoorbeeld over die deal. Want welke zekerheden heeft het kabinet nodig voordat we deelname als een missie kunnen geven?

YEŞILGÖZ

Ik denk dat we met z'n allen ook vooral benieuwd zijn naar echt inhoudelijke elementen van die deal. En dan zoals ook vastgesteld en gecommuniceerd door alle betrokken partijen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken is er natuurlijk erg druk mee en ook hoelang duurt het en wat zijn de randvoorwaarden daarbij. Dat zijn de gesprekken die nu gaande zijn. En wij vinden het heel belangrijk dat we wel klaarstaan voor het moment dat je denkt: oké, er kan nu groen licht komen ook wat ons betreft om daarin te stappen. En dan wil je niet dat je schepen nog weken erover moeten doen om daar in de buurt te komen. Dus deze beweging moet je echt zo zien. Het kan feitelijk ook zo zijn dat we de Ruyter helemaal daar dus nooit in gaan zetten. Dat dat nog heel lang op zich laat wachten. Ook dat hebben we wel gewogen en gedacht: dit is nu een hoopvolle stap. En we hopen dat er snel stabiliteit komt. Ook voor onze economie en voor ons portemonnee. Dus laten wij als Nederland in ieder geval zorgen dat als het zover is, dat we kunnen instappen.

KIEVIET

In die deal staat wel dat Iran ook verantwoordelijk wordt voor het weghalen van mijnen. Wat betekent dat dan voor onze mijnenveger?

YEŞILGÖZ

Dan zal je ook moeten weten hoe ziet dat er precies uit. En je hebt mijnen die op een vaste plek op de zeebodem bijvoorbeeld liggen. Maar je hebt ook mijnen die bewegen, die daarin drijven, als ik het zo mag zeggen. Dus je zult nog steeds mijnenjagers nodig hebben. Nou worden die volledig door Iran ingezet, zijn dat de afspraken, zetten wij zelf als bondgrote mijnenjagers in? Dat zijn ook vraagtekens die we op dit moment hebben. Wat ik zelf vooral heel bijzonder vind en heel mooi om te constateren is dat Nederland met deskundige mensen en met heel goed materieel ook echt klaar staat. En ook door een bondgenoten naar ons wordt gekeken als een partij die echt kan leveren. En daar ben ik wel trots op.

WESTER (RTL)

Mevrouw Yeşilgöz, Nederland geeft 200 miljoen aan Oekraïne voor drones. Nu vallen die drones ook burgerdoelen aan in Rusland, woontorens. Heeft het kabinet nog overwogen om voorwaarden aan dat geld te stellen? Van ja, drones, maar je moet wel dit of dat of mag niet dit of dat ermee doen.

YEŞILGÖZ

We hebben met elkaar kaders afgesproken, dus in dit geval is het inderdaad zo dat we nauw samenwerken met Oekraïne als het gaat om drones. We hebben coproducties. We zijn echt verantwoordelijk voor het leveren van heel veel drones en met die 250 miljoen kopen we ook Nederlandse drones in voor Oekraïne. En Oekraïne is natuurlijk gebonden aan internationale kaders en oorlogsrecht. En dat zijn de afspraken die daarin zijn. Zo opereren alle bondgenoten, en daarna is het natuurlijk de verantwoordelijkheid van Oekraïne om dat op een goede manier in te zetten en ik heb een hele uitgebreide briefing gehad van mijn collega, minister Fedorov en ik heb ook gezien hoe succesvol de inzet is, echt gericht op vijandelijkheden van de Russen, van die drones. Dus ik denk dat we daarin hele belangrijke kaders schetsen voor Oekraïne om in ieder geval niet de strijd te verliezen en misschien wel zelfs aan de winnende kant uit te komen.

WESTER

Maar het feit dat Oekraïne die drones ook gebruikt om burgerdoelen aan te vallen, zegt dat nog wat?

YEŞILGÖZ

Nou ja, Oekraïne voert daar een oorlog omdat zij aangevallen zijn en zij zullen dat richten op militaire doelen en als daar dan vervolgens discussie over ontstaat is het natuurlijk aan de Oekraïense overheid en aan het leger om daar ook een verklaring over af te geven en daarvoor te staan en dat ook uit te leggen. Wij houden ons aan de internationale kaders, dat doen alle landen die Oekraïne materieel leveren, of dat nou drones zijn of andere zaken, van Patriots tot andere wapens. Maar het is een reële strijd en het is een echte oorlog.

WESTER

En u heeft voorlopig geen aanwijzingen dat Oekraïne zich niet aan die internationale kaders houdt?

YEŞILGÖZ

Die heb ik zelf niet en u weet hoe dat werkt, dat zal dan altijd ook vastgesteld moeten worden door internationale rechters, handhavers, onderzoekers, zoals dat altijd in elk conflict of elke oorlog ook vastgesteld wordt. Dat doen wij niet zelf. Maar die afspraken en die kaders zijn heel duidelijk en als wij daar de noodzaak voor zien om dat nog eens onder de aandacht te brengen zullen we dat ook altijd doen. Dat is dan achter de schermen natuurlijk. Maar als je ziet hoe bruut de Russen op dit moment onlangs weer Kiev aanvallen en totaal meedogenloos zijn, dan is die strijd zeer, zeer reëel.

En vind ik echt dat we Oekraïne moeten blijven steunen.

HOEDEMAN (ALGEMEEN DAGBLAD)

Mevrouw Yeşilgöz, u zei het net al. De komende zes maanden gaan de Verenigde Staten heroverwegen welke troep en militaire basis ze in Europa willen houden. Hoe kijkt u er eigenlijk naar? Want dit is nogal een stap.

YEŞILGÖZ

Het is niet nieuw. Die zes maanden review aangekondigd door Hegseth… Die zes maanden is nieuw, maar het feit dat de Amerikanen zouden zeggen we kijken wat we in Europa inzetten en wat we op andere plekken in de wereld moeten zetten is niet nieuw en ook niet heel nieuw als je kijkt naar de voorgaande administraties. Wat belangrijk is, is dat Europa ook voor zichzelf kan opkomen, wetende dat we daar ook altijd overigens Amerikanen voor nodig hebben. Dus hoe ik er naar kijk is… Kijk, dit is de beweging die ingezet is. Die ik ook niet heel raar vind. Als Europa moeten we ook zelf kunnen leveren. Wetende dat we voor, of dat nou inlichtingen is of voor andere zaken, voor die Patriots waar ik het net over had altijd Amerikanen of voor een hele lange tijd Amerikanen nog nodig zullen hebben. Maar wij kunnen inspringen en als Nederland doen we dat ook.

HOEDEMAN

Eerder deze week werd de kern van de internationale veiligheidsstrategie duidelijk via Buitenlandse Zaken. Dat Nederland en de rest van Europa voor hun veiligheid in hoog tempo minder afhankelijk moeten worden van de VS. Waarom was Defensie daar geïrriteerd over?

YEŞILGÖZ

Wij zijn nergens geïrriteerd over. Ik denk dat de minister van Buitenlandse Zaken zijn woorden daarna ook nog eens goed heeft toegelicht. Waar het om gaat is dat je als Nederland, als Europa, zo onafhankelijk mogelijk van anderen probeert te worden. Dat is gewoon een beweging die we al heel lang hebben ingezet. En die gaat niet over een specifiek land of een specifieke regio. Het gaat erom dat je zo onafhankelijk mogelijk voor je veiligheid en je economie wilt worden. Een van de redenen waarom we zo fors investeren in onze eigen Defensie. En tegelijkertijd, zoals ik net zei, als u het mij vraagt als minister van Defensie, wij gaan niet op een heleboel zaken ooit onafhankelijk worden van bijvoorbeeld Amerika. Wij zullen ze altijd nodig hebben voor onze inlichtingen. En andersom, gelukkig ook. Wij zullen ze ook nodig hebben voor bepaalde trainingen, oefeningen. De nucleaire paraplu onder de NAVO, die de Amerikanen natuurlijk heel sterk hebben. Dat is voor ons allemaal fundamenteel van belang voor de veiligheid van Nederlanders. Dus dat verhaal is wat genuanceerder. En dat heeft de minister van Buitenlandse Zaken ook die dag nog toegelicht.

HOEDEMAN

Als u dan niet geïrriteerd was, was u dan verrast door het moment waarop Buitenlandse Zaken dat naar buiten bracht?

YEŞILGÖZ

Nee, we hebben de internationale veiligheidsstrategie in de ministerraad vastgesteld. Ik denk dat het heel belangrijk is om daar ook op deze manier integraal naar te kijken. En uiteindelijk, vanuit Defensie, staan wij natuurlijk wel voor de harde veiligheid. Voor de veiligheid van alle Nederlanders. En daarin maken we deze duidelijke keuzes. Zo onafhankelijk mogelijk is hartstikke mooi, dat zeg ik altijd, overigens, dat geldt vanuit elk land. Nederland en Europa wil ik zo onafhankelijk mogelijk. En tegelijkertijd wil ik geen moment mijn bondgenoten uit het oog verliezen en mijn bondgenoten verliezen, die ik heel hard nodig heb voor uw veiligheid. Dus die balans, die is belangrijk.

HOEDEMAN

Dus Buitenlandse Zaken bepaalt de internationale veiligheidsstrategie en Defensie voert uit?

YEŞILGÖZ

Nee, maar ik snap dat u mij daarop uitdaagt. Dat is niet zo. Defensie is geen volgend ministerie. Zeker niet sinds we nu al ruim vier jaar een oorlog op ons continent hebben. En ook het ministerie is waar het meest wordt geïnvesteerd. Een flink deel van het beleid ligt ook bij ons. En het mooie is dat we in nauwe samenwerking met Buitenlandse Zaken. En ik denk dat dat prima gaat.

DE WINTHER (TELEGRAAF)

Mevrouw Yeşilgöz, vindt het kabinet dat de wereld er veiliger op is geworden sinds de excursie van de Amerikaanse president in Iran?

YEŞILGÖZ

Ik zou niet durven zeggen of het veiliger of onveiliger. Daarvoor was het ook extreem onveilig. Iran maakte het eigen bewoners, het eigen volk, het leven zuur, de regio, een heel groot deel van de wereld met steun aan Rusland. Met kerndreiging tot en met hele concrete acties ook in onze vrije samenleving. Dat was de werkelijkheid daarvoor. Daarna, ik moet ook zien wat die deal precies inhoudt en wat dat betekent. Vooral deze zorgen die er toen ook al waren. Maar uiteindelijk heb ik ook geleerd om het stap voor stap maar aan te pakken en als wij een bijdrage kunnen leveren in het stabiliseren van, en daar de situatie, maar ook de economie en de economische gevolgen door vrije doorgang naar de Straat van Hormuz te verzekeren, dan zullen wij daar een rol in spelen.

DE WINTHER

Kunt u één ding noemen wat er eigenlijk bereikt is met deze actie in Iran?

YESILGÖZ

Nou ja, uiteindelijk zal het ook moeten blijken wat het betekent voor de nucleaire ambitie van Iran, waar natuurlijk terecht nogal reële zorgen over waren en zijn. En wat het ook betekent voor het regime. Ik weet dat veel mensen uit Iran, die oorspronkelijk uit Iran komen, maar Nederlanders, moet ik zeggen, van de Iraanse afkomst, zich ook zorgen maken over wat betekent het nou voor de kracht van het regime: is die nou verzwakt of is die nou krachtiger geworden? Die inzage heb ik niet. Maar dat lijken mij terecht te vragen en ik hoop ook dat die de komende tijd beantwoord kunnen worden. Nogmaals, die zorgen waren ervoor. Die zijn nu niet allemaal weg. Maar ik heb ook nog geen zicht op wat is de eindsituatie aan het einde van dit proces. Dus daarbinnen pakken wij de verantwoordelijkheden die wij voor ons zien. Maar die zorgen, die snap ik.

DE WINTHER

Ja, maar u zei: ‘ze zijn niet allemaal weg’. Welke zijn wel weg?

YESILGÖZ

Van de zorgen bedoelt u?

DE WINTHER

Ja.

YESILGÖZ

Dat hangt ook straks af van de eindsituatie en wat die deal inhoudt en wat dat bijvoorbeeld betekent voor de ambities of de inzet die Iran wel of niet had op het nucleaire, dat is natuurlijk niet helemaal nieuw voor ons, dat weten we. Maar ik heb me ook altijd zorgen gemaakt over wat het betekent voor de bevolking van Iran en mensen die graag in dezelfde vrijheid willen leven zoals u en ik. En ik kan me voorstellen dat die zorgen niet eenmaal zomaar weg zijn. Die haal je ook niet zomaar weg door van bovenaf in te grijpen, ook dat weten we. Dus het hangt er maar vanaf vanuit welke invalshoek je er naar kijkt.

DE WINTHER

Ja, ik zit even na te denken welke invalshoek je nog meer kan bekijken dan dat je moet concluderen dat er eigenlijk helemaal niks bereikt is. En dat we nu als een bezemwagen fungeren in de Straat van Hormuz straks met onze manschappen en vrouwschappen, MV, die daar de boel veilig moeten gaan houden terwijl ze daar een jaar geleden helemaal niks te zoeken hadden en dezelfde situatie aantroffen.

YESILGÖZ

Laten we kijken wat er uiteindelijk, nadat we ook precies weten wat de deal inhoudt, hoe de situatie dan eruit ziet. Ik hoop dat het ook overigens betekent dat Iran minder, we weten dat Iran achter heel veel terroristische groeperingen zit, proxies, met geld, met steun, met politieke aanmoediging, als ik het even super gechargeerd mag zeggen. Ik hoop vooral dat dat soort zaken zeer verstoord zijn en dat men ook weet dat je dat niet zomaar kunt doen. Maar ik weet niet wat er precies in die deal staat. Dat is ook de reden waarom ik ook niet hier vandaag sta met een Artikel 100-brief. En zo gaan we ook concreet onze mensen inzetten. Dus we moeten dat wel weten.

DE WINTHER

Ja, tot slot dan: u had het over een eindsituatie, wanneer is die eindsituatie zichtbaar?

YESILGÖZ

Nou, de eindsituatie in dit proces zei ik of wilde ik zeggen, want je wilt weten wat die deal inhoudt en je wilt weten met welke afspraken de Amerikanen en mogelijk de Israëliërs weer een stap daarop dan terug doen, zeggen: ‘dit is dan de status quo die dan bereikt is’. Dat zal voor de bevolking nooit een eindsituatie zijn, daar ga ik niet vanuit overigens, maar wellicht vanuit de grotere dreiging van Iran voor de regio en de rest van de wereld, wellicht wel een positieve stap, maar ook dat zullen we moeten zien.

DE WINTHER

Ja, maar wanneer beoordeelt u nou of dit dan een succesvolle excursie is geweest? Want u had het over: ‘ja dat moeten we de eindsituatie afwachten’, maar ja…

YESILGÖZ

Nou ja, het zal wel helpen als we wat meer inzage hadden in de afspraken die zijn gemaakt. En daarna wil je ook natuurlijk graag dat iedereen zich daaraan houdt en dat je dan ook ziet hoe het zich ontwikkelt in de regio. En als we heel diep in de materie zouden duiken, dan zou ik in ieder geval wensen, en dat is dan weer een beetje los van Israël, van Iran, maar voor 7 oktober, toen het gebeurde, en met de Abraham-akkoorden en de gesprekken in de regio die er waren met welwillende Arabische landen en Israël over: ‘kunnen we samen met elkaar leven in dit gebied’, dat waren hoopvolle beelden, wat natuurlijk ook een land als Iran ook zwakker kan maken en kan isoleren. Ik hoop vooral dat we ooit terug kunnen naar dat moment, wat daarna bruut verstoord is, en vanaf daar verder kunnen oppakken. Maar goed, nu hoor ik dat ik tijdens een persconferentie op vrijdagmiddag vrede in het Midden-Oosten aan het bepleiten ben maar, dat zal ik altijd bepleiten, maar ik weet niet of we daar al zijn.

DE WINTHER

Nee, nee, nee. Oké, dank u wel.

VRAAG (ONBEKEND)

Mevrouw Yeşilgöz, u stelt dus Reaper-drones beschikbaar om de afzeggingen van de VS op te vangen. Om hoeveel van die drones gaat het precies?

YESILGÖZ

Het gaat om een aantal. We zijn nog aan het kijken of we dat exacte aantal, u weet dat we, ik weet het, maar ik moet in huis wegen met andere bondgenoten binnen NAVO ook hoeveel je daar van naar buiten toe wel of niet deelt. En dat heeft eerder te maken met het feit dat u weet dat wij vanuit Defensie en heel veel collega’s, zeker ook in Europa zeggen: ‘we zullen altijd nu wat terughoudender moeten zijn in hoeveel informatie je naar buiten deelt omdat het een vijand is die je in de ogen kunt kijken’, wetende Poetin. Dus deze houdt u nog van mij te goed. We zijn dat aan het wegen. Het is een paar. Op Europees niveau zal dat niet het grootste verschil maken. Waar ik trots op ben is, vanuit de NAVO, vanuit SACEUR wordt de vraag gesteld, en wij kunnen hem positief beantwoorden. Dus dat is denk ik heel gunstig. En als elk land dat kan doen, zijn we zo met elkaar weer een stuk sterker.

VRAAG

Stelt u behalve die drones nog andere dingen beschikbaar?

YESILGÖZ

Dit is nu de vraag die voorlag, die positief is beantwoord. Maar u weet: Nederland doet heel veel. We hebben onlangs ook besloten dat ons gezamenlijke korps van de Nederlanders en de Duitsers, de 1GNC vanaf deze zomer tactisch hoofdkantoor zal vervullen in het oosten. Dit zijn de dingen die je doet om zelf voor je veiligheid te staan.

VRAAG

Maar specifiek om deze afzegging voor het geval dat er een aanval is op Europa vanuit de VS op te vangen, stelt u behalve die drones iets anders beschikbaar?

YESILGÖZ

Dit is de vraag die gesteld is en die is positief beantwoord.

VRAAG

Oké, als elk land een bijdrage doet, zoals Nederland die nu heeft toegezegd, is dat dan genoeg om die afzeggingen van de VS op te vangen?

YEŞILGÖZ

Dat is voor nu wel ons beeld. Daar moet ik wel bij zeggen dat het ook natuurlijk een proces is waarbij we met de Amerikanen ook samen aan het kijken zijn: wat zal je vooral hier weghalen en misschien elders inzetten? Ook ten behoeve overigens van onze internationale veiligheid. Wat zijn dan die capabilities die hier open komen te liggen en waar moeten we op inspelen? En wat ik ook gisteren heb aangegeven bij de internationale meeting met alle defensie ministers van de NAVO is dat die transparantie en voorspelbaarheid onderling heel belangrijk is. Dus ook dat proberen we nu vorm te geven met elkaar binnen Europa, maar ook met de Amerikanen. Dus deze is nog niet te beantwoorden omdat we dat totaalplaatje nog niet hebben.

VRAAG

Wat u heeft beloofd, staat dat per direct beschikbaar?

YEŞILGÖZ

Dat staat, ja, meteen zodra het nodig is.

VRAAG

Dus ik begrijp dat dat permanent ook beschikbaar moet zijn, dus dat dat dan ook niet voor een oefening of voor een missie op een andere plek daar even naartoe kan gaan. Dat moet echt klaarstaan voor het geval dat de pleuris uitbreekt. Blijft er dan wel genoeg over voor die andere missies en oefeningen?

YEŞILGÖZ

Ja, maar de verdediging van ons eigen grondgebied, van ons eigen continent binnen de NAVO samenwerking is natuurlijk een van de meest cruciale zaken waar we voor klaar moeten staan. En heel veel van wat we op dit moment leveren is ook in dat kader, dus voor de NAVO. Dus, ja dat is wel de afweging die je maakt. Dat heeft de hoogste prioriteit.

VRAAG

Maar dat heeft de hoogste prioriteit, maar lukt dat ook? Blijft er genoeg over met die toezegging die u nu gedaan hebt?

YEŞILGÖZ

Zeker, zeker, zeker. En het komt ook bij, en dat zeg ik ook bij, ook omdat we natuurlijk dit, dit komt niet helemaal uit het niets. We zijn ook fors aan het investeren en dat is ook niet sinds nu opeens. We zijn al jaren. Sinds 2017 is defensie-uitgave met 230% gestegen, dus we zitten ook niet stil. En de komende jaren zullen we hier ook op verder anticiperen en ons voorbereiden.

VRAAG

Dan over De Ruyter, die vaart dus alvast naar de straat van Hormuz. U zegt er wordt nog een politieke puzzel gelegd. Kunt u iets meer duiden over wat die inhoudt?

YEŞILGÖZ

Dan bedoelde ik vooral dat je ook weet hoe ziet dan die deal eruit, wat zijn de randvoorwaarden en wat is dan het diplomatieke kanaal wat daarop gaat spelen. En hoe zou dan die militaire planning eruit kunnen zien, met welke bondgenoten. Dus dat zijn heel veel vraagstukken die verder gaan dan alleen de militaire planning. Dat is wat ik daarmee bedoel.

VRAAG

Over die militaire planning, voor als er eenmaal een akkoord is of een staakt-het-vuren, er is de afgelopen weken al best wel veel over nagedacht. Had dat niet al duidelijk moeten zijn?

YEŞILGÖZ

Er zijn heel veel scenario's, heel concreet, heel duidelijk. Maar elk land heeft natuurlijk de vragen die ik hier nu ook met u bespreek en dan heb je ook nog eens per land een ander scenario. Er zijn landen die helemaal niet langs het parlement hoeven en geen artikel-103 hebben. Er zijn landen zoals wij die dat wel hebben. En er zijn landen die als het niet onder vaststaande mandaten valt, het sowieso niet mee kunnen doen. Dus dat speelt gewoon mee, dat je verschillende dynamieken hebt. Maar vanuit de militaire planning zijn scenario's, worden hier volop gemaakt.

BEEKMAN (BNR)

Mevrouw Yeşilgöz, ziet u het in de Senaat goed komen met box-3?

YEŞILGÖZ

Volgens mij is niemand blij met box-3 en hoe dat gaat. En is vooral de staatssecretaris heel erg druk bezig met kijken wat kan je nu doen en waar moet je in de toekomst op uitkomen. Dus u krijgt van mij voorlopig vandaag een procesantwoord. Maar ik denk dat we wel veilig kunnen stellen dat de stappen die nu gezet worden voor niemand echt ideaal zijn. Soms is dat nodig om bij het ideaal uit te komen.

VRAAG

Dan zou ik ook procesvragen stellen. Is het voor het kabinet wel noodzakelijk dat de behandeling van de box-3-wetgeving, of in ieder geval de stemming daarover, na de zomer is? Dus na de augustusbesluitvorming?

YEŞILGÖZ

We hebben een beroep gedaan om het uit te stellen tot na Prinsjesdag en dat zou heel fijn zijn. En ik weet dat daar de discussie over loopt. Dat niet iedereen daar nog op dezelfde pagina zit.

VRAAG

Ja, want dat is natuurlijk omdat op het moment dat het weggestemd wordt in de Senaat, het kabinet met een gat van 2,4 miljard komt te zitten.

YEŞILGÖZ

Ja, kijk, als het weggestemd wordt in de Senaat heb je het nog steeds niet meteen opgelost. En dat is waarom ik zo begon, dat iedereen hier met pijn in de maag naar zit te kijken. Dat is volgens mij geen nieuws meer. Er zijn weinig partijen die denken: nou dit gaat echt heel soepel. Dit is ook hoe we het graag willen in Nederland. Maar hoe kom je van dit punt waar we staan, daar. Dus wij hebben geacht dat het wijs is om te zeggen: doe dit nou na Prinsjesdag en dan moeten we nu kijken wat de Kamer daarmee gaat doen, de Eerste Kamer.

VRAAG

We hebben het even heel procesmatig, want dat hadden we afgesproken. Dat betekent dus dat je een gat van 2,4 miljard op de begroting hebt op het moment dat het box 3-wetsvoorstel, voorstel nu hè, boks 3 werkelijk rendement, weggestemd wordt in de Senaat. Dus dan moet je daar van de zomer iets mee doen.

YEŞILGÖZ

Dat is, laten we dan helemaal doorgaan in het procesmatige waar we nu ongeveer iedereen op zijn kwijtgeraakt. Maar dat is de ‘als-dan’.

VRAAG

Ja, maar de BNR-luisteraar zijn we nog niet kwijt.

YEŞILGÖZ

Dat is heel fijn. Nou, dan weet die BNR-luisteraar ook, dat is een ‘als-dan scenario’. Laten we die met elkaar bespreken als het zover is. Ik hoop vooral dat we het op een goede manier kunnen oplossen zonder daar helemaal te komen.

BEEKMAN

U noemt het een ‘als-dan scenario’, maar gezien vervolgende week, het gaat gewoon besproken worden in de Eerste Kamer. Dus wat dat betreft is het geen ‘als-dan scenario’ meer.

YEŞILGÖZ

Dan niet, dan niet. Maar we zijn natuurlijk, de staatssecretaris vooral ook bezig met wil je dit echt goed oplossen. Dan heb je iets meer tijd nodig. En de oplossing daarvoor is complex zat, maar iets meer tijd nodig. Ja, en dat hoop ik dat dat wel uiteindelijk toch lukt. En zo niet, dan zitten we op dat punt en dan kijken we het dan weer.

BEEKMAN

Nou is staatssecretaris Eerenberg met een soort menukaart gekomen om toch te kijken van: nou, hoe kunnen we nog de bezwaren wegnemen? Zowel nu in de Tweede Kamer, maar vooral natuurlijk in de Eerste Kamer. Maar hij zei daarbij wel, net bij de uitloop van de ministerraad: ‘elke optie kost ook geld’. Dan ga ik even naar mijn volgende vraag toe. Er zijn namelijk hele duidelijke begrotingsafspraken gemaakt en dat is dat tegenvallers in het eigen domein opgelost gaan worden en dat betekent dus, hoe groot de tegenvaller ook gaat zijn, dat het aan de inkomstenkant opgelost moet gaan worden. Dat betekent dat de tegenvaller in box-3 gaat de belastingbetaler linksom of rechtsom geld kosten, toch?

YEŞILGÖZ

Nou, het is in ieder geval waarom ik zeg, hier ligt niet zomaar een oplossing voor. Ik denk, ik sta in heel veel zaaltjes waarbij ik 99 van de 100 keer van mensen hoor doe hier wat aan en dat snap ik, ben ik het ook mee eens, alleen als dat nu had gekund, dan hadden we het nu gedaan. Precies zoals u aangeeft, het is nu veel te ingewikkeld om in één keer bij een echte oplossing te komen waarvan het hele land zou denken, nou dit is nu goed opgelost, dus dat is zo. Het is niet zo dat als hij weg wordt gestemd, dat er dan opeens een systeem al klaarligt wat dan wel functioneert zoals we zouden willen en je hebt een nieuw probleem met Financiën. Dus dat is natuurlijk ook de spanning die je bij ons, de spagaat die je bij ons ziet.

BEEKMAN

Nou, maar goed, ik vraag het even omdat de minister van Financiën, zeker als we bijvoorbeeld kijken naar de problemen bij sociale zaken, dus de bezuinigingen die daar gepland staan, daar is de minister van Financiën heel duidelijk. Tegenvallers of ombuigingen los je in je eigen domein op. Dus dat geldt ook op het moment dat er aan de inkomstenkant iets gebeurt.

YEŞILGÖZ

Laten we eerst kijken hoe ver we komen. Stap voor stap. U heeft volgende week weer een kans. Wie weet ben ik er dan weer en anders kan de premier het ook super doen.

BEEKMAN

Ik wil hem wel even afmaken, want het is toch een logische gedachte, want ik snap niet waarom u daar misschien geen antwoord op wil geven. Als je dat aan de inkomstenkant gaat oplossen zoals afgesproken is, dan zou je ergens de lasten moeten verhogen. Dat is toch een makkelijke ja of nee vraag eigenlijk?

YEŞILGÖZ

Maar u snapt natuurlijk ook dat ik niet voordat dit überhaupt in de Kamer is behandeld of voordat we überhaupt misschien het tot na Prinsjesdag en de tijd hebben dat ik nu wil zeggen ja, die belastingen gaan dan sowieso omhoog. Dat is helemaal niet wat we willen. Dat is ook trouwens, mensen die box-3 niet steunen, dat is ook niet wat zij willen, die partijen. Dus ik heb liever dat de staatssecretaris is daar letterlijk dag en nacht mee bezig om te kijken of we in deze tussenfase een andere oplossing kunnen vinden, want met wegstemmen wordt de situatie, ik vat hem dan even politiek samen wordt in ieder geval niet beter.

BEEKMAN

Ik ga het nog één keer toch...

YEŞILGÖZ

Ik zal het niet doen, maar ik ga het toch weer herhalen.

BEEKMAN

Als de staatssecretaris zelf zegt linksom of rechtsom gaat ergens geld op kosten, zelfs als we dan meteen pleisters gaan plakken, dan heb je een gat en die moet je ergens gaan dekken binnen de inkomsten…

YEŞILGÖZ

Ja, en daar ga ik niet op anticiperen. Maar ik zeg u wel, dat zien we allemaal en dat is het ingewikkelde hier. Er is hier geen makkelijke oplossing wat uiteindelijk pijnloos is op korte termijn. Dus waar werk je naartoe en wat zijn de tussenstappen die daarvoor nodig zijn? Het is ook niet zo dat met wegstemmen dan opeens box-3 issue opgelost is. Dus dit is wel iets wat we heel graag goed opgelost zullen hebben, want dat dit super onrechtvaardig voelt en dat dit een systeem is waarvan iedereen zegt waarom doe je dit? Waarvan ook bedrijven zeggen, nou dan ga ik ook. Dat zien we. Dus dat is natuurlijk wat u ook bij het kabinet ziet, de erkenning daarvan en een zoektocht naar een oplossing.

BEEKMAN

Ja, want u heeft het over onrechtvaardigheid. De vraag is natuurlijk als die rekening ergens daar komt te liggen, waar leg je hem dan neer? Want als je hem in box-3 bij de vermogenden legt, dan is het broekzak-vestzak verhaal. Maar als je hem bij de werkenden neerlegt, in box-1 bijvoorbeeld, dan betaalt de gewone hardwerkende Nederlander ervoor.

YEŞILGÖZ

Dus u snapt dat ik dat in een persconferentie met u niet uit onderhandeld krijg? Die is zo compleet.

BEEKMAN

Ik had het wel graag zo gezien.

YEŞILGÖZ

Ja, dat snap ik, dat snap ik. Maar ik zal zeker bij dit soort complexe zaken, als die nog ter besluitvorming zijn of we zijn daar nog mee bezig, wel vaker procesantwoorden geven, die ik zelf ook niet leuk vind trouwens. Maar omdat het alle kanten nog op kan gaan.

BEEKMAN

Als we het over het sociaal domein hebben, dan is er wel heel veel duidelijkheid over. Dan kan het kabinet heel duidelijk zeggen, ja, dat moet gewoon opgelost worden. Binnen de uitgavenkant, binnen het eigen domein.

YEŞILGÖZ

U vergelijkt nu problemen die niet met elkaar vergelijkbaar zijn. Bij de sociale kant, wat we aan het doen zijn, dat zijn hervormingen. Daar hoeft niet iedereen mee eens te zijn, maar als u het helemaal leest hoe we daar zijn gekomen en wat de onderbouwing is en de onderbouwing van de onderzoeken die eronder ligt, dat zijn hervormingen die nodig zijn, zodat uw en mijn kinderen later dezelfde sociale voorzieningen hebben, dezelfde zorg hebben en ook van een pensioen kunnen genieten.

BEEKMAN

Maar het gaat allemaal over geld mevrouw Yeşilgöz.

YEŞILGÖZ

Nee, nee, nee. En dit is, dat we vanaf dag één met elkaar, maar dit hou ik tot de laatste dag vol. Nee, dit gaat over hervormingen. Dit is niet kaal, we hebben ergens geld nodig, dan haal je het daar maar weg. En als je die hervormingen, de manier daarop, als er bonden zijn of anderen die zeggen, nou dat steunen we niet. Dan gaan we het gesprek aan, hoe zijn die hervormingen dan wel te doen? Want uiteindelijk gaat het ook om, nemen wij nu verantwoordelijkheid voor wat er in de toekomst op ons afkomt. Of wacht je tot het je in het gezicht aanstaart en je dan niet meer kunt handelen. Dat zou ik onze kinderen niet gunnen. Ik gun hen dat zij ook later van een pensioen kunnen genieten en ook de beste zorg kunnen hebben die u en ik vandaag hebben. Dan moet je hervormen. En binnen dat domein moet je dingen opzoeken en oplossen. Box-3, hoe dat er nu uitziet, is gewoon niet fair. Dat willen we fair inrichten. En dat is complex zat. En daar zijn we naar aan het kijken. Dus de hele beweging en de onderbouwing zijn wel twee hele verschillende zaken.

EK (SBS)

Nou, we sluiten wat dat betreft dan goed op elkaar aan. Want ik wil het juist hebben over die bezuinigingen of hervormingen...

YEŞILGÖZ

Hervormingen.

EK

Ja, precies. Dat is inderdaad maar net welk woord je ervoor kiest, Want de vakbonden kiezen toch echt wel een ander woord. U heeft flink uitgehaald naar die vakbonden. Ze gaan toch staken komende weken. Hoe kijkt u daarnaar?

YEŞILGÖZ

Ik heb helemaal niet flink uitgehaald.

EK

Nee, vindt u niet?

YEŞILGÖZ

Nee, vindt u wel?

EK

Nou, u heeft gezegd vakbonden moeten de economie niet tegenwerken.

YEŞILGÖZ

Nee, ik zei ik roep de bonden op om met ons mee te denken. Om inderdaad economische vooruitgang en groei niet tegen te werken. En vooral met ons te kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat iedereen in Nederland perspectief krijgt op meedoen. Ik vind dat niet hard uithalen. Ik vind dat de hand uitreiken.

EK

Ja, maar zo vate Hans Spekman dan niet op, die op het PRO-congres een paar uur later stond.

YEŞILGÖZ

Dat is aan hem.

EK

Hoe heeft u daarnaar gekeken? Ik neem aan dat u zijn bijdrage even heeft bekeken.

YEŞILGÖZ

Ik heb het meegekregen inderdaad. En ik denk dat we er nog niet helemaal samen uit zijn.

EK

Dat is denk ik een understatement.

YESILGÖZ

Ja, maar dit is wel wat het is. Kijk, uiteindelijk wat ik heel fijn zou vinden, en dat is wat ik op ons congres ook zei, is dat er wordt gekeken naar wat was nou het doel van deze mensen die dit hebben bedacht. Nou, dan kan je zeggen: ‘ik deel het doel niet, er is helemaal geen enkel probleem bij de sociale voorzieningen’. Volgens mij zegt niemand dat echt. Dus dan wil ik heel graag samen kijken: hoe krijg je het hervormd op een manier dat iedereen naar zijn of haar eigen maatstaaf kan meedoen. Dat zouden we toch met z’n allen moeten willen. En daar roep ik natuurlijk de Kamer op: denk met ons mee, dat doen ze ook. En ook de bonden. En dat die oproep zal blijven.

EK (SBS)

Maar wat houdt u ervan dan om te zeggen: ‘dan doen we die bezuinigingen, halen we van tafel, dat getal wat er aan vastgeplakt zit, doen we weg’, als het puur echt om de hervormingen gaat. Wat de vakbonden eigenlijk zeggen: ‘laten we dan naar die hervorming gaan kijken, prima, maar niet met die, nou hoeveel is het, 6, zoveel miljard boven ons hoofd’.

YESILGÖZ

Oké, zelfs met dat bedrag, wat mensen ook bezuinigingen noemen, zelfs met dat bedrag groeien de uitgaven. Dus het is niet zo dat we ergens iets op bezuinigen en dat alleen maar minder geld, er gaat nog steeds veel meer geld naartoe.

EK

Minder meer.

YESILGÖZ

Minder meer. En dat klinkt als een soort Haags ding, maar dat is het feitelijk niet. Er gaat nog heel veel geld en heel veel meer naar de sociale voorzieningen, naar zorg. En dat snap ik ook, we vergrijzen, we worden met z’n allen ouder en we willen ook iedereen daarin het beste gunnen.

EK

Maar de bonden zeggen dus ook: ‘prima die hervormingen en dat we gaan kijken hoe we dat toekomstbestendig misschien kunnen maken, maar niet met dit bedrag boven ons hoofd, als we daar uiteindelijk op uitkomen misschien, dan is het prima’.

YESILGÖZ

Ik denk dat het kabinet al heel veel bewegingen heeft gedaan en er ook middenin zit om te zeggen: laten we het dan over de inhoud hebben’. Als je elkaar blijft gijzelen en het nooit over de inhoud kan gaan, dat zou jammer zijn.

EK

Maar voelt u dat zo? Voelt u het zo dat de vakbonden onder u gijzelen?

YESILGÖZ

Nee, dat wilde ik er precies achteraan toevoegen, dat beeld heb ik niet. Dat beeld heb ik niet. Maar dan moet je wel gewoon aan tafel kunnen en over die inhoud kunnen spreken. Nou, ik weet dat de betrokken bewindspersonen met het maatschappelijk veld, met de bonden, daarmee bezig zijn. En dat is ook de oproep: ga het vooral daarover hebben. En dan zie je ook dat de uitgaven zoals ze nu voorzien zijn, dat houden we met elkaar gewoon niet vol. Ik ben niet de politiek ingegaan om dat dan bij u te verdedigen, dit is gewoon wat we zien aankomen. Dit is wat deskundigen zien aankomen. En ik zou het heel cru vinden om die verantwoordelijkheid nu vooruit te schuiven tegen de generaties hierna te zeggen: ‘dan zoek jij het even lekker uit’. Dus dat is niet hoe ik in de politiek zit.

EK

Maar vindt u het dan contraproductief dat ze alsnog gaan staken de komende dagen?

YESILGÖZ

Ik vind dat heel jammer, ja. Ik vind het heel jammer.

EK

Is dat ook wat u misschien bedoelt toch, u noemt het woord ‘gijzelen’, dus het zit dan ergens in uw hoofd dat ze jullie daarmee gijzelen?

YESILGÖZ

Nee, dat voel ik absoluut niet zo. En bonden, het staat hen vrij om te staken. Ik bedoel, dat past ook bij onze democratie, bij onze staatsrecht en hoe wij het met elkaar hebben ingericht. Dus dat kan. Maar het is wel jammer, omdat uiteindelijk ik heel raar vind te moeten constateren dat we tegenover elkaar zouden staan, omdat ik er vanuit wil kunnen gaan dat de bonden met hetzelfde doel daar zitten. We willen het goed regelen voor nu en in de toekomst. Nou, die ambitie hebben we ook. Ja, dan moeten we er samen uit zien te komen. En ik heb er nou nog steeds vertrouwen in dat dat wel lukt. En daar vind ik dan staken jammer. Maar het mag en het kan.

EK

Maar u heeft er nog vertrouwen in, na die speech van Hans Spekman en het feit dat ze nog steeds gaan staken, dat u er nog op deze manier uit kan… Zult u niet zelf bijvoorbeeld moeten bewegen om de bonden weer aan tafel te krijgen?

YESILGÖZ

Ik vind dat het kabinet behoorlijk heeft bewogen.

EK

Genoeg, dat gaat u niet meer doen?

YESILGÖZ

Nee, ik geloof niet dat u en ik de onderhandelaars zijn. Dat is voor degenen die aan die tafel zitten.

EK

Nee, ik vraag het u. U zegt namelijk: ‘ik vind dat het kabinet behoorlijk heeft bewogen’.

YESILGÖZ

Nou, het kabinet heeft een flinke beweging gedaan om te zeggen: ‘kom, laten we aan tafel gaan’. En uiteindelijk, ik ben een optimistisch mens, ik denk dat dat ook zal gebeuren. En ik zie ook heel veel mensen die hier betrokken bij zijn, ook mensen die niet tot de coalitie behoren, wel die verantwoordelijkheid voelen. Dus ergens gaan we dat met elkaar wel uitkomen. Ik heb dat optimisme wel.

EK

Maar als ik u zo hoor en ik hoorde u op uw congres, ik hoorde Hans Spekman, maar als ik u zo hoor, dan zegt u: ‘ja, de volgende beweging moet toch echt vanuit die bonden komen want vanuit ons komt het verloopgeven niet’?

YESILGÖZ

Nee, dat zeg ik ook niet. Ik ga hier echt geen enkele uitspraak doen die aan de onderhandelingstafel kan landen. Dat is en niet mijn positie en dat is ook niet hoe dit werkt. Daar zijn de ministers die aan die tafel zitten heel erg bekwaam in.

EK

Maar als partijleider deed u toch wel een beetje?

YESILGÖZ

Nee, dat was een uitgestoken hand. En het zou natuurlijk wel heel gek zijn als je als VVD-partijleider niet één opmerking maakt over wat er in het veld aan de hand is. Dus dan had u ongetwijfeld ook terecht daar vragen over gesteld. Maar dat was een uitgestoken hand en ik hoop dat die wordt aangenomen.

EK

Heeft u Hans Vijlbrief, uh Hans Spekman, nog gebeld?

YESILGÖZ

Nee, ik heb hem niet gesproken. Maar ik moet zeggen dat ik na het congres ook meteen in het vliegtuig naar Japan ben gestapt. Dus misschien komt dat nog.

AKKERMAN (WNL)

Ja, even door op de augustusbesluitvorming die net al even viel. Is het nou nog steeds het doel van het kabinet om een breed gedragen begrotingsakkoord te sluiten in augustus?

YESILGÖZ

Natuurlijk, dat zou het mooiste zijn.

AKKERMAN

In dat licht, hoe kijkt u dan naar de uitspraken van progressief Nederlandleider Jesse Klaver afgelopen weekend, die zei: ‘als je een deal sluit met PRO, het kabinet, dan is dat zonder JA21’?

YESILGÖZ

Ik denk dat Nederland in ieder geval vooral op zoek is naar oplossingen en niet naar tegenwerkingen. Dus ik vond dat jammer. Ik denk niet dat het nodig is. Ik denk dat het beter is om met elkaar te kijken: waar kunnen we samen komen. En het is een traditie in Nederland dat als je iets moeilijks voor elkaar wilt krijgen, en of dat nou een uitzending is met een Artikel 100 of zo complex iets als de financiën, dat je altijd streeft naar zo’n breed mogelijk draagvlak zodat zoveel mogelijk Nederlanders zich ook herkennen in waar je mee komt. Dat is waar we altijd naar streven. En ik zou dat niet opeens los willen laten. Dat zou wel jammer zijn.

AKKERMAN

Ik snap dat u dat hoopt, maar JA21 heeft ook al gezegd: ‘als ze met ons een deal willen sluiten, dan zonder PRO’. Gelooft het kabinet er zelf wel nog in dat het mogelijk is om een deal met al die partijen te sluiten?

YESILGÖZ

Ja, dat zou het mooiste zijn. Ik zeg niet dat dat de enige optie is. Ook dat hebben we natuurlijk nooit zo gezegd. Het zou het mooiste zijn als je dat zo breed mogelijk, dat links en rechts zich erin herkent. Maar als dat niet gaat, dan zul je moeten kijken van waar valt het beste een afspraak mee te maken. Maar het lijkt me ook een hele gezonde houding vanuit het kabinet dat we dat zo breed mogelijk aan willen vliegen.

VRAAG

Jesse Klaver zei ook: ‘JA21 schaar ik onder radicaal rechts’. Ziet het kabinet JA21 als radicaal rechts?

YEŞILGÖZ

Nee.

VRAAG

En ziet het kabinet Progressief Nederland als radicaal links?

YEŞILGÖZ

Nee.

VRAAG

Oké, dat is duidelijk. Ziet het kabinet ook als een optie om bijvoorbeeld toch weer gewoon op deelbegrotingen wisselend meerderheden te zoeken? Dus de ene begroting over links, de andere over rechts, omdat een totaaldeal over de hele begroting onmogelijk blijkt?

YEŞILGÖZ

Die optie bestaat ook. Die bestaat ook, maar dat is precies zoals u zegt, kijk, je hebt het liefst hebben zo gewogen, zo breed mogelijk. Nou dat is ook denk ik de houding die je van het kabinet mag verwachten. En daarna ga je kijken wat is haalbaar? En wat is ook in die zin betaalbaar? Wat kunnen we ook echt waarmaken? En dat is die puzzel en die is in ieder geval nog lang niet afgekaderd, dus we beginnen met de hoop dat het op een brede manier kan.

VRAAG

Tot slot dan, als er in augustus toch een keuze gemaakt moet worden over een deal met Progressief Nederland of een deal met JA21, wat heeft dan de voorkeur van het kabinet?

YEŞILGÖZ

Dat moeten we zien. Dat hangt dan ook van de inhoud af. En wat zijn de consequenties? En kunnen we daarmee ook stappen vooruit zetten voor Nederland? Hoe wegen we dat? En dat zal het kabinet dan uiteindelijk ook moeten wegen. Het kan ook nog zijn dat binnen het kabinet daar verschillende meningen over bestaan.

VRAAG

Want u heeft uw antipathie voor een zekere partij ook nooit onder stoel of banken gestoken natuurlijk.

YEŞILGÖZ

Ik heb vanaf het begin van dit kabinet ook altijd gezegd: je zult een keer over links dan weer een keer over rechts. Dat is waar we, en zo ziet u ook de afgelopen maanden gaan overigens, dat zijn de feiten. Maar per keer moet het wel gaan over: wat is een goede afspraak en waar breng je Nederland mee vooruit. Ik denk dat dat wel ons opdracht is. Onze opdracht is niet: het maakt allemaal niet uit wie maar wil tekenen. Je wilt wel stappen vooruit zetten. En nogmaals, ik hoop dat het lukt met meer partijen.

VRAAG

Ja en een deal over de begroting met alleen Progressief Nederland, daar zou de VVD dan in theorie voor kunnen tekenen.

YEŞILGÖZ

Dan zal ik u dat een keer als VVD-leider graag op een congres toelichten.

WESTER (RTL)

Mag ik met u proberen de discussie over de op handen zijnde staking in het openbaar vervoer handzaam samen te vatten? Heeft u zoiets van: oeps, dit gauw druk zetten, dit is vervelend, daar heeft de samenleving wel last van, dat maant ons nu wel snel tot toezeggingen. Of heeft u zoiets van: nou jongens, jullie kunnen staken tot je ons weegt, wij gaan gewoon onze eigen agenda, onze eigen koers nog even vasthouden en nou, je staakt maar.

YEŞILGÖZ

Allebei niet. Ik denk niet dat het zo zwart-wit is. Maar het is gewoon een gegeven. Het gebeurt wel vaker in Nederland. Het is ook onderdeel van een proces. Het is ook een manier verbonden om een geluid te laten horen. Ja, ik denk wel dat heel veel Nederlanders daar last van gaan hebben. Maar dat is waarom ook stakingen wellicht als effectief worden beschouwd. We zitten wel gewoon vanuit het kabinet, u heeft ook onze brieven gelezen, onze houding, we willen graag gewoon aan tafel om over die hervormingen te kunnen spreken. Dus daar zal op zich niet zo heel veel aan veranderen, maar het is een gegeven.

WESTER

De stakingen gaan voorlopig niks veranderen aan het proces?

YEŞILGÖZ

Dat is gewoon het gesprek aan tafel, maar u stelt de vraag van, denk je van dat zit nu alles onder druk, of je gaat nu helemaal denken dan maar niet. Het is allebei niet zo, het is letterlijk onderdeel van een proces. Zo is het in het verleden ook wel eens gegaan en jammer dat het nu weer zo gaat.

VRAAG (ONBEKEND)

Mevrouw Yeşilgöz, het is aan elke bewindspersoon gevraagd, dus ik vraag het ook aan u: Nederland, Zweden, hoeveel wordt het?

YEŞILGÖZ

Wij gaan winnen met 2-1.

VRAAG

Toch even over uw departement, defensie. De Afghaanse tolken, die maken zich zorgen over hun tijdelijke verblijfsvergunning, dat die niet meer kan worden doorgezet met het Europese migratiepact. Kunt u hen zekerheid geven dat ze toch kunnen blijven?

YEŞILGÖZ

Nou, we hebben de nieuwe regels straks inderdaad met het migratiepact. En daar kunnen Afghaanse tolken een asielvergunning krijgen voor een bepaalde tijd en die kunnen dan ook naturaliseren via de EU-status, dus dingen veranderen inderdaad. Het zal niet meer hetzelfde zijn als dat het was. En of iemand dan voldoet aan die voorwaarden en wat dat betekent voor een individu, dat zal dan per geval verschillen. Dus dat is een complexer antwoord dan alleen een ‘ja’ of een ‘nee’. Maar dat is wel ook de afspraken die we nu met elkaar hebben gemaakt.

VRAAG

Ja, maar dat is een heel juridisch antwoord. Maar er zijn mensen die zich ingezet hebben voor Nederland, die gevaar lopen als ze terug zouden moeten naar Afghanistan. Kunt u hen zekerheid geven?

YEŞILGÖZ

Nee, maar dat zal dus per persoon op die manier gewogen worden. Dat is wel wat het migratiepact ook in zich heeft en dat geldt gewoon voor iedereen. Daar zijn geen uitzonderingen voor specifieke groepen opgenomen en ik denk dat het ook fair is om dat eerlijk ook aan te geven.

VRAAG

Maar is het niet heel kil dat de minister van Defensie dat zegt over mensen die zich in hebben gezet voor onze defensie?

YEŞILGÖZ

Wat zeg ik dan precies volgens u? Want ik zeg dat er wel mogelijkheden zijn en dat dat gewoon binnen de nieuwe regels valt, dus ik geef u een heel nauwkeurig antwoord. Wat in zich houdt dat je het per persoon dan zult moeten kijken. Dus dat wil niet zeggen dat dat voor mensen niet mogelijk is. Dat wil ook niet zeggen dat het voor alle groepen categoraal wel mogelijk is. En dat is wel de afspraken die we nu met elkaar hebben gemaakt. Dat is wat het is.

VRAAG

Maar u zegt niet: deze groep is zo belangrijk geweest, daar gaan we iets voor regelen.

YEŞILGÖZ

We kunnen niet het migratiepact dat net aangenomen is overrulen als Nederland. Nee.