Op woensdag 7 oktober 2026 reikte minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) de Spinozapremie uit aan prof. dr. Hermen Overkleeft en prof. dr. Karin Roelofs. Ook reikte ze de Stevinpremie uit, aan prof. dr. Iris Sommer en Prof. dr. Claes Holger de Vreese.
Het gesproken woord geldt.
Beste laureaten, vrienden, familie, collega’s, liefhebbers van de wetenschap.
Welkom in deze feestelijke schouwburg.
De Spinoza- en Stevinpremies worden wel de Nederlandse Nobelprijzen genoemd.
Niet gek, want de premies zijn de hoogste wetenschappelijke onderscheidingen van ons land. Jullie, beste laureaten, hebben met baanbrekend onderzoek de grenzen van onze kennis verlegd.
Het is dus heel toepasselijk dat dit jaar de uitreiking precies midden in de week van de Nobelprijsaankondigingen valt.
Maar er zijn wel grote verschillen tussen de Nobelprijzen en de Spinoza- en Stevinpremies.
Allereerst het geldbedrag dat je krijgt als winnaar. Weet u wat je krijgt als je de Nobelprijs wint?
Omgerekend iets meer dan 1 miljoen euro.
En dat is een stuk minder dan de Spinoza- en Stevinpremies. Want de laureaten van vandaag krijgen allemaal 1,5 miljoen euro. Dat verschil klinkt misschien gek, maar niet als je weet dat het geldbedrag van de Spinoza- en Stevinpremies gegarandeerd goed terechtkomt. Het keert namelijk terug bij de wetenschap.
Winnaars mogen het geld vrij besteden, als het maar aan onderzoek is.
Bij de Zweedse Nobelprijskronen zit het anders. Die kunnen overal terechtkomen.
Ze kunnen naar onderzoek gaan, zoals bekend is van Marie Curie.
Maar het geld kan ook besteed worden aan de hypotheek, de studie van de kinderen of een zeilboot, zoals andere Nobelprijswinnaars deden. Ik zal geen namen noemen.
En dan is er nog een groot verschil. De Nobelprijs krijg je vaak tegen het einde van je carrière, als erkenning voor je wetenschappelijke prestaties. In 2019 kreeg John Goodenough (geweldige naam trouwens) de Nobelprijs voor de scheikunde pas toen hij 97 was. Hij overleed vier jaar later.
De Spinoza- en Stevinpremies zijn natuurlijk ook een erkenning van wetenschappelijke prestaties, maar ze zijn vooral ook een aanmoedigingsprijs. Je krijgt ze daarom vaak veel eerder in je loopbaan.
Ze zijn een erkenning, maar ook een opdracht. De premies drukken de verwachting uit dat jullie als winnaars allemaal nog wel een tijdje meegaan in het onderzoek. En dat jullie nog jarenlang grote kwaliteit zullen leveren.
Wat voor jullie vieren geldt, geldt voor de hele wetenschap: we verwachten er heel veel van. We vertrouwen erop dat de wetenschap de kennis en oplossingen zal leveren die we zo hard nodig hebben voor ons geluk en onze welvaart.
En gelukkig worden we telkens in dat vertrouwen gesterkt.
Want de Nederlandse wetenschap levert hoge kwaliteit en doet mee met de top van de wereld.
Dit kabinet beseft dat dit niet vanzelfsprekend is.
De wetenschap, als bron van kennis en oplossingen, zal opdrogen als we er niet in investeren.
Daarom willen we structureel extra geld uittrekken voor onderzoek en wetenschap. Het gaat om een bedrag oplopend tot € 428 miljoen per jaar, voor gerichte versterkingen van de wetenschap over de volle breedte.
Van techniek tot sociale wetenschap.
Van lokaal en regionaal onderzoek tot internationale samenwerkingen.
Van fundamenteel onderzoek (zeg maar Spinoza-onderzoek) tot onderzoek dat meer gericht is op maatschappelijke impact en kennisbenutting (zeg maar Stevinonderzoek).
Dit kabinet zet daarmee een streep door de bezuinigingen op onderzoek van het vorige kabinet.
Ik zeg dat extra luid. Dan kunnen ook de buren het horen.
U hebt het vast gezien: hiernaast zit het ministerie van Financiën.
Beste laureaten,
Jullie zijn voorbeeldige wetenschappers.
Voorbeelden om te volgen. Rolmodellen voor de hele wetenschap. Allereerst door de kwaliteit en betekenis van jullie onderzoek. Daar is al veel over gezegd en geschreven.
Maar ik zie jullie ook als voorbeelden door jullie werkwijze en houding als wetenschappers.
Ik licht dat graag toe in vier lessen over wetenschap die jullie ons leren.
- Les 1. Hermen Overkleeft, jij houdt jouw kennis en doorbraken niet voor jezelf. Je vindt dat ze ook de rest van het wetenschapsveld ten goede mogen, nee, moeten komen.
Je bedrijft Open Science met hoofdletters.
Met de oprichting van de Dutch Compound Library heb je een collectie van unieke chemische verbindingen beschikbaar gemaakt, waar academici wereldwijd van profiteren bij hun onderzoek.
- Les 2. Karin Roelofs: jij leert ons dat grote ontdekkingen vaak beginnen met kleine observaties. Piepkleine, in jouw geval.
Jij zag in de zomer in de tuin een muis doodstil zitten. De kat hield hem ook in de gaten. Maar toen de kat even niet oplette, schoot de muis weg.
Deze observatie zette je aan het denken en onderzoeken. Wat gebeurt er bij mensen die zo’n bevriesmoment beleven?
Je ontdekte dat deze stressreacties anders dan vaak gedacht heel functioneel en gunstig kunnen zijn voor het nemen van beslissingen.
- Les 3. Iris Sommer: jij slaat de brug tussen wetenschap en het grote publiek, in je vele boeken, in podcasts, op tv en in je columns in Trouw. Toen bekend werd dat je de Stevinpremie zou winnen, deelde je een belangrijke les in je column.
Al klinkt die vandaag wel wat somber: “voor een wetenschapper zijn afwijzingen het dagelijks brood en is succes de zeldzame uitzondering”.
Je schrijft: ook achter het succes van de laureaten van vandaag staan afwijzingen, mislukkingen en teleurstellingen. En als een ware wetenschapper lever je daar ook de cijfers bij. Je schrijft: bij wetenschappers is de verhouding succes versus bummer ongeveer 1 staat tot 4 à 5.
Jullie leren ons allemaal dat doorzetten loont.
- Les 4. Claes de Vreese, ik mocht jouw lessen over de pro’s en contra’s van minderheidskabinetten eerder dit jaar al inroepen toen ik informateur was.
Maar je hebt voor ons allemaal een les met jouw onderzoek naar AI, big tech en de invloed daarvan op de democratie. Jij laat zien wat er gebeurt als heel verschillende onderzoekdisciplines samenwerken. En als ook maatschappelijke organisaties en partners uit politiek en media daarbij betrokken worden.
Dan pas komt het onderzoek op volle kracht.
Lieve mensen,
Vier lessen van 2026. Met gemak hadden we er nog veertig uit jullie werk kunnen distilleren.
Maar er is één les die al jullie werk overstijgt.
Wetenschap is teamwork.
Allereerst teamwork tussen mensen. Daarom vieren vandaag zoveel mensen met jullie mee. Tegen al die mensen zeg ik: de Spinoza- en Stevinpremie is ook een erkenning van jullie bijdrage.
Daarnaast is wetenschap teamwork tussen wetenschap en samenleving.
Ik zou niet weten wat we zonder wetenschappers moesten in deze wereld vol grote uitdagingen op het gebied van veiligheid, natuur en gezondheid.
Ik feliciteer jullie nogmaals met jullie welverdiende prijzen.
En bedenk: het is een aanmoedigingsprijs. Ga zo door!
Vol verwachting houden we jullie in de gaten. Heel veel succes bij het vervolg!