Minister Sterk hield op 12 november een toespraak bij de jubileumbijeenkomst ter ere van het 70-jarig bestaan van het Nederlands Auschwitz Comité (NAC) in het KIT in Amsterdam.
Het gesproken woord geldt.
Goedemiddag,
Waarschijnlijk nog niet eens 1 jaar oud, was Miel Andriesse, toen zijn vader en moeder hem meegaven aan het verzet.
Apart onderduiken leek veiliger, en voor het kleine joodse jochie was dat ook zo.
Na wat omzwervingen vond hij tijdens de oorlog een liefdevol thuis bij de familie Verhees in Helmond.
Hij vertelde me dat ze van hem hielden alsof hij hun eigen baby was.
Omgekeerd waren oom Carel en Moesje als een vader en moeder voor hem.
Zijn eigen ouders, Nathan en Clara Andriesse doken ook onder, maar werden op 9 november 1943 opgepakt en via Vught naar Auschwitz gedeporteerd.
Daar werden ze op 31 januari 1944 vermoord.
Zij zijn 2 van de meer dan 102 duizend mensen uit Nederland
die met een steen op het Namenmonument hier vlakbij herdacht worden.
Mensen vermoord omdat ze Joods, Sinti of Roma waren.
Ik sprak Miel in Auschwitz.
We waren er samen op uitnodiging van het Nederlands Auschwitz Comité.
Onder een strakblauwe hemel vertelde hij me het intens verdrietige verhaal van hem en zijn familie.
We zijn hier vandaag omdat het Comité 70 jaar bestaat. In de jaren vijftig opgericht door een handjevol mensen.
Overlevenden van de gruwelijkheden in de kampen.
Onder hen Annetje Fels, de vrouw die decennialang voorzitter van het Comité zou zijn.
Begin jaren vijftig was de stilte over de Holocaust oorverdovend.
Niet alleen op straat werd erover gezwegen,
ook de overheid liet overlevenden in de kou staan.
De voorkeur van een aantal leden voor het communisme maakte ze – in een tijd van Koude Oorlog – opnieuw tot buitenstaander.
Het maakte de eerste jaren van het Comité er niet makkelijker op.
Een pijnlijke constatering.
Verhalen zoals die van Miel kruipen onder je huid. Hetzelfde gebeurde me met de verhalen van Comitéleden van het eerste uur.
Ik probeerde me voor te stellen hoe het moest zijn. Berooid en uitgemergeld terugkomen uit de hel.
In je eigen stad ontdekken dat je huis niet meer van jou is, je familie is vermoord en je kind nauwelijks of niet meer weet wie je bent.
En dan dat gebrek aan mededogen.
Moeten strijden voor iets wat zo normaal zou moeten zijn.
Empathie. Hulp. Iemand die z’n hand uitsteekt om dat oneindige leed een plek te geven.
Om weer een beetje mens te worden.
Het was er allemaal niet.
En het is met dank aan onder andere de decennialange inzet van het Nederlands Auschwitz Comité, dat het er wel kwam.
Jarenlang streed het Comité voor berechting van daders en tegen de verjaring van de misdaden die tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gepleegd.
Ze onderhandelden onvermoeibaar voor een financiële regeling voor kampoverlevenden.
Die waren vaak psychisch én fysiek voor het leven getekend.
En de laatste decennia richtte het Comité zich op educatie en herdenken.
In de Joodse traditie is een mens pas echt vergeten als zijn naam niet meer wordt genoemd.
Met het indrukwekkende namenmonument aan de Weesperstraat houden we de herinnering aan iedereen die niet is teruggekomen levend.
De reizen naar de kampen in Polen geven nabestaanden een plek om te rouwen en te herinneren.
Geïnteresseerden vinden er de namen, beelden en woorden om het verhaal van de holocaust te blijven vertellen.
En wat mooi dat het Nederlands Paviljoen in Auschwitz vernieuwd wordt, precies om dat vertellen te blijven doen.
De geschiedenis toont ons waarom dat zo belangrijk is. De Holocaust begon niet met concentratiekampen.
Het begon met het benadrukken van verschillen.
Het verdacht maken van minderheden.
Het begon met een bordje ‘Voor Joden Verboden’ aan de deur van winkels, aan het hek van het voetbalveld, bij de ingang van speelpleintjes.
Beste mensen,
De grondbeginselen van onze democratische rechtsstaat zijn verankerd in de wet.
Maar wij blazen ze elke dag nieuw leven in met óns handelen.
Op het schoolplein, langs het sportveld, op werk en ja, ook in Kamer en kabinet zullen we ons moeten blijven uitspreken voor het goede en tegen het kwade.
Door de kring niet te sluiten, maar juist groter te maken als we zien dat minderheden onder druk komen te staan. Door te blijven strijden tegen racisme, fascisme en antisemitisme.
En bovenal: door met elkaar in gesprek te blijven.
Te luisteren.
Juist als we het niet met elkaar eens zijn.
Een verschil van mening of inzicht maakt ons niet tot elkaars vijand, maar tot elkaars kritische vriend.
Door zo in onze samenleving te staan, kunnen we heel misschien recht doen aan de ouders van Miel en al die andere volwassenen en kinderen die niet zijn teruggekomen.
Alle levens die ze nooit hebben mogen leven en de kinderen die ze nooit hebben mogen krijgen.
De enige manier om hen te eren, is door hun verhalen te blijven vertellen, hun namen te blijven noemen en er met elkaar voor te zorgen dat dit nooit meer gebeurt.
Want om met de woorden van Primo Levi te spreken:
‘Het is gebeurd, dus het kan weer gebeuren.’
Dank u wel.