Toespraak staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs en Emancipatie) bij het congres van de AVS (Academie & Vakvereniging Schoolleiders)
Op vrijdag 20 maart 2026 hield staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs en Emancipatie) een toespraak tijdens het jaarlijkse congres van de AVS (Academie & Vakvereniging Schoolleiders) in Nieuwegein.
Goedemorgen allemaal!
Ik las op de website van de Academie en Vakvereniging voor Schoolleiders dat jullie vandaag op ontdekkingsreis gaan. Wat een eer dat ik met jullie mee mag op dit avontuur!
Ik moest meteen denken aan dé grensverleggende klassieker uit de wereldliteratuur. Daarin waagt Phileas Fogg zich aan een weddenschap. Hij beweert dat hij in tachtig dagen rond de wereld kan reizen. Inderdaad, ik heb het over het meesterwerk van de vader van de science fiction, Jules Verne.
In dat boek - De reis om de wereld in tachtig dagen – bereikt Phileas steeds nieuwe bestemmingen. En daarvoor gebruikt hij steeds andere vervoersmiddelen. Natuurlijk paard en wagen, trein en schip. Maar Phileas laat zich soms ook op een nogal verrassende manier vervoeren.
En nu heb ik een vraag voor u. Een onverwachte overhoring! En dat in het primair onderwijs. Mijn vraag aan jullie: welk bijzondere vervoersmiddel gebruikt Phileas Fogg niet in het verhaal?
Ik noem eerst de opties.
- Olifant 2. Luchtballon 3. IJszeiler
Nu ben ik benieuwd naar jullie antwoord. Roep maar een cijfer. Misschien komen jullie er samen uit. Nogmaals de vraag: welk bijzondere transportmiddel gebruikt Phileas Fogg niet in het verhaal?
- Olifant 2. Luchtballon 3. IJszeiler
[…]
Het goede antwoord is 2., de luchtballon. In het boek maakt Phileas Fogg geen gebruik van een luchtballon. Die vond hij te riskant en onhandig.
Oké, de vraag was een beetje een instinker. Op veel moderne uitgaven van De reis om de wereld in tachtig dagen staat namelijk … een luchtballon. Dat komt door de films die van het boek zijn gemaakt. Daarin is wel een luchtballon te zien. Beeld wint het vaak van het woord.
Beste schoolleiders,
Hopelijk hebben jullie je school goed kunnen achterlaten, zo aan het einde van de week. Dan valt dit congres voor jullie op het goede moment. Voor mij persoonlijk is dat in ieder geval zo. Ik ben nu bijna vier weken staatssecretaris Onderwijs en Emancipatie: hoog tijd om nader kennis te maken met de schoolleiders van Nederland. En dan meteen met zo’n grote groep! Een aantal van jullie heb ik zojuist al persoonlijk gesproken. En daarmee wil ik de komende jaren doorgaan.
Wat ik bij jullie allemaal proef, is dat het werk van een schoolleider prachtig is, maar niet gemakkelijk. Door jullie kunnen docenten en leerlingen daadwerkelijk die ene stap naar voren zetten. En vaak heel veel stappen in één keer.
Voordat jij anderen over hun grenzen heen helpt, moet je vaak je eigen grenzen verkennen en verleggen.
Aan grenzen is er geen gebrek. Grenzen in de tijd bijvoorbeeld. Een schooljaar is vaak een race tegen de klok. Soms voelt het als De reis om de wereld in tachtig dagen.
Een andere grens wordt bepaald door de grote behoefte aan personeel in het onderwijs. Jullie halen alles uit de kast om nieuwe leerkrachten aan te trekken en bestaande te behouden. Weet dat ik jullie daarin steun: ook ik zal mij daarvoor hard inzetten.
Tegelijk weten we dat personeelstekorten zullen blijven. Met minder mensen zullen we de kwaliteit van het onderwijs hoog moeten houden. We zullen het onderwijs anders moeten organiseren om het toekomstbestendig te maken.
Laten we één grens heel streng bewaken. Die grens is de kwaliteit van het onderwijs. Kinderen verdienen onderwijs van de bovenste plank. Zodat zij vol vertrouwen de grote wereld kunnen intrekken.
Ik ben vandaag naar jullie toe gekomen om te luisteren. Ik hoor vandaag en de komende jaren heel graag wat jullie van de overheid - van mij - nodig hebben om jullie werk te kunnen doen.
Wat kan ik voor jullie doen zodat jullie je grenzen kunnen verleggen? Zodat de schoolleider, als onderwijskundig leider, klaar is voor de toekomst? Ik denk daarbij aan het verbeteren van opleidingen, duidelijke bekwaamheidseisen en verdere professionalisering en innovatie van het vakgebied.
Ik wil ook graag dat jullie meedenken. Ik hoop op een warm contact met AVS. Ik doe die uitnodiging ook aan jullie allemaal persoonlijk. Want de dagelijkse praktijk - die kennen júllie het beste. Dit is geen uitnodiging uit beleefdheid. Geen inspraak voor de vorm. Binnenkort gaan we het ook echt wettelijk vastleggen: schoolleiders en leraren krijgen meer inspraak bij de totstandkoming van beleidskeuzes.
Ik ga ook verder met de invoering van de vernieuwde kerndoelen. Dat geeft richting aan het onderwijs en legt een duidelijke standaard vast voor de kwaliteit.
Deze kerndoelen kunnen jou als schoolleider zowel houvast als ruimte geven.
Houvast, omdat het je duidelijk maakt aan welke leerdoelen het onderwijs moet voldoen. Ruimte, omdat je de vrijheid hebt hoe je deze doelen gaat bereiken met je school. Dit is het moment om met je team in gesprek te gaan over de onderwijsvisie van je school. Over de accenten die je wil leggen in het curriculum. Over de samenhang die je wil aanbrengen tussen taal en rekenen en de andere leergebieden. En de plek die het burgerschapsonderwijs daarbij krijgt.
De reis om de wereld in tachtig dagen bevat een les die jullie elke dag op school meekrijgen: mensen kunnen veel meer dan ze zelf vaak denken.
Wat een vreugde als een leerling iets nieuws leert en boven zichzelf uitstijgt. Wat mooi als een docent een sprong in het diepe waagt. En ook: wat fijn als je als schoolleider ontdekt dat het tóch anders kan. Dat je iets nieuws kunt bereiken. Als je het maar aandurft. Als je anderen daarin meeneemt en zo echt de leider van de school kunt zijn.
Jullie zetten alles op alles om samen met anderen je doelen te halen. Kan het niet langs de ene weg, dan proberen jullie het langs de andere. Jullie weten wat werkt en wat niet. Dus liever geen ondoordachte proefballonnetjes!
Beste schoolleiders,
Op ontdekkingsreis gaan is niet alleen maar een juichverhaal. Want soms red je het niet. Dan beleef je een teleurstelling. En wordt er een beroep gedaan op je aanpassingsvermogen.
In De reis om de wereld in tachtig dagen lukt het Phileas Fogg nét niet om binnen tachtig dagen terug te zijn in Londen. Althans, dat denkt hij. Maar hij heeft verkeerd geteld. Hij is telkens met de zon mee naar het oosten gereisd. Hij is de internationale datumgrens overgestoken en heeft zo uiteindelijk een dag gewonnen. Missie geslaagd, weddenschap gewonnen.
Soms ontdek je omstandigheden die je eerder niet had meegerekend. Ik hoop dat dit congres jullie daarin verder helpt. Dat jullie grenzen zien, maar ook dat er achter die grenzen nieuwe werelden opdoemen. Dat het dus tóch mogelijk is om die grens over te gaan. Als er één beroepsgroep is die daarmee vertrouwd is, dan zijn jullie het wel.
Een goede ontdekkingsreis voor vandaag. En voor de komende tijd: ik reis graag met jullie mee.
Dank jullie wel.