Toespraak staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs en Emancipatie) op het lerarenfeest in het Rijksmuseum te Amsterdam
Op woensdag 13 mei 2026 sprak staatssecretaris Judith Tielen op het jaarlijkse Lerarenfeest in het Rijksmuseum in Amsterdam. Op deze avond was het Rijksmuseum exclusief geopend voor leraren uit het primair, speciaal en voortgezet onderwijs en uit het middelbaar beroepsonderwijs. Het thema was 'Metamorfosen', naar de tentoonstelling rond de gedichten van Ovidius.
Goedenavond leraren van Nederland!
Ik voel mij heel blij en vereerd dat ik bij jullie op dit feest mag zijn.
Ik ben hier uitgenodigd als staatssecretaris voor Onderwijs en Emancipatie. Maar op weg hiernaartoe ben ik getransformeerd, heb ik een metamorfose ondergaan. Ik ben vanavond jullie quizmaster. De vraag aan jullie is of jullie allemaal mee willen doen.
Het thema van de quiz is uiteraard de Metamorfosen van de Romeinse dichter Ovidius. De spelregels zijn heel simpel. Ik vertel een kort verhaaltje. En dan is de vraag: is dat een metamorfose van Ovidius, ja of nee? En dat mogen jullie dan roepen.
Het eerste verhaaltje. Een nest vol eendeneieren komt uit. Allemaal kuikentjes. Maar eentje wordt gepest omdat het er zo anders uitziet. Het kuikentje slaat op de vlucht, eenzaam de koude winter in. In de lente kijkt het in het water. In het spiegelbeeld ziet het geen lelijk eendenkuiken, maar een prachtige zwaan.
Is dit een metamorfose van Ovidius. Ja of nee?
Inderdaad: jullie hebben allemaal gelijk. Dit verhaal is natuurlijk het sprookje ‘Het lelijke eendje’ van Hans Christian Andersen. Een sprookje met een prachtige moraal voor al jullie leerlingen. Het kan best een moeilijke weg zijn: jezelf leren kennen en accepteren dat je anders bent. Maar uiteindelijk is de bestemming zeker de moeite waard.
Dit ging goed. De tweede. De god van de zee verkracht een mooie vrouw in de tempel van Athena.
Ik hoor dat jullie het verhaal al herkennen. Het gaat inderdaad om het gedicht van Ovidius over Medusa. Geen makkelijk te verteren verhaal. Eigenlijk is het pure victim blaming, maar dan in de Oudheid. Hedendaagse kunstenaars – jullie gaan dat straks ook zien – proberen daar een meer geëmancipeerde draai aan te geven. Medusa wordt dan geen monster, maar een symbool voor vrouwelijke kracht.
Dan gaan we naar verhaaltje 3. Een kleine rups wandelt over groene bladeren en eet zich elke dag helemaal vol. Hij verorbert een appel, een augurk, een kersenvlaai en een watermeloen. Hij krijgt er buikpijn van, spint een cocon en komt na een tijdje tevoorschijn als een prachtige vlinder.
Zeg het maar. Nee, inderdaad niet. Het is een prachtige metamorfose, maar inderdaad niet eentje van de dichter Ovidius. Het is het welbekende verhaal van Eric Carle dat in meer dan 50 talen is vertaald. Met prachtige plaatjes, jullie kennen het allemaal.
Het mooie van dit verhaal is dat het gaat over ontpoppen. Jullie als leraren kunnen leerlingen laten ontpoppen. Jullie maken dat van dichtbij mee. De leraren die straks de groep 8-musical gaan zien zullen zich afvragen: zijn dat echt dezelfde kinderen als de kleuters van een paar jaar terug? Of de jongeren die hopelijk over een paar weken hun diploma krijgen. Hoe anders zijn ze dan de brugpiepers die een paar jaar eerder op school kwamen.
Ontpoppen gaat nooit vanzelf. Bij Rupsje Nooitgenoeg was er veel eten voor nodig. En die leerlingen? Die hebben jullie nodig. Jullie voeden hen met kennis, met vertrouwen, met een duwtje in de rug op het juiste moment. Vaak ook met een beetje geduld, als de pop wat langer dicht blijft. Maar als die vlinder dan eindelijk uitkomt, is de metamorfose ook van jullie.
De laatste. Een vakkundige klusjesman – of was het een kunstenaar? - maakt vleugels van veren voor zichzelf en zijn zoon. Hij geeft precieze instructies: niet te laag vliegen vanwege het water, niet te hoog vanwege de zon. Kies de gulden middenweg. Daar gaan ze. Maar de zoon vliegt toch te hoog. De was smelt en hij valt in zee.
En? Is dit een metamorfose van Ovidius, ja of nee?
Zeker. Dit is het verhaal van Daedalus en zijn zoon Icarus. En hopelijk is ook dit verhaal herkenbaar voor jullie. Je probeert je leerlingen wat mee te geven: kennis, vaardigheden, waarschuwingen. Maar uiteindelijk moet je ze loslaten. Ze moeten zelf gaan vliegen en eigen keuzes maken. Als ze dan toch jouw raad in de wind slaan, kunnen ze lelijk vallen. Maar dat is misschien nog wel de beste les.
Beste leraren,
Het motto van Ovidius’ Metamorfosen is dat alles verandert en niets teloorgaat.
Dat is een hoopvolle les voor iedereen. Je hoeft geen genoegen te nemen met het nu en de status quo. Je hoeft niet de route te volgen die anderen voor jou hebben uitgestippeld. Verandering is je eigen beweging.
Ik wens jullie vanavond een enorm mooie ontdekkingstocht door dit mooie Rijksmuseum. Misschien nemen jullie er iets van mee naar huis. Misschien nemen jullie er iets van mee naar school. Misschien nemen jullie er iets van mee naar je klas. En wie weet verander je er zelf een beetje door.
Want van alle metamorfosen is er eentje die je het meest raakt en dat is die van jezelf. Maak er een mooie feestavond van!
Dank!