Toespraak staatssecretaris Boswijk bij Week van de Weerbaarheid
Toespraak staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk bij de aftrap van de Week van de Weerbaarheid in Noord-Brabant in provinciehuis in ’s-Hertogenbosch.
Gesproken woord geldt.
Geachte aanwezigen, beste collega’s en veiligheidspartners,
Dank voor de uitnodiging om hier te mogen spreken; goed dat u hier met zovelen bent.
Ik wil met u kort terug naar 1995. Het water in de Nederlandse rivieren steeg gevaarlijk snel. Ook hier in Noord-Brabant groeide de spanning met het uur. Dijken dreigden het te begeven. Duizenden mensen moesten hals-over-kop hun huis uit. Ineens werd duidelijk hoe kwetsbaar een moderne samenleving kan zijn.
Wat mij uit die verhalen het meest is bijgebleven, is niet alleen het dreigende water, maar vooral hoe mensen elkaar hielpen. Vrijwilligers die samen met militairen dag en nacht zandzakken vulden. Boeren die te hulp schoten met trekkers. Kerken en buurthuizen hun deuren openden. Mensen vroegen niet: ‘Wie is verantwoordelijk?’ Maar: ‘Wie heeft hulp nodig?’
Daar zagen we wat echte weerbaarheid betekent. Niet alleen sterke dijken en een daadkrachtige overheid, maar vooral een samenleving die overeind blijft omdat mensen verantwoordelijkheid nemen voor elkaar.
En misschien is dát wel de belangrijkste les voor deze tijd. Veiligheid begint niet alleen bij defensie en crisismanagement. Niet bij tanks en vliegtuigen. Veiligheid begint bij verbondenheid. Bij gemeenschappen die blijven functioneren als systemen uitvallen. Bij mensen die naar elkaar omkijken.
We zijn inmiddels meer dan 80 jaar vrij. We zijn gewend geraakt aan comfort, zekerheid en systemen die altijd werken. Maar juist die efficiënte samenleving maakt ons ook kwetsbaar. Denk aan cyberaanvallen, stroomuitval, verstoringen van leveringsketens en desinformatie.
De grote opdracht van deze tijd is daarom niet alleen om een efficiënte samenleving te zijn, maar vooral een veerkrachtige samenleving. Geopolitiek onstuimige tijden vragen om een verschuiving: van maximale efficiëntie naar meer robuustheid en samenredzaamheid. We moeten een samenleving bouwen die schokken kan opvangen – of het nu gaat om overstromingen, pandemieën, digitale aanvallen of gevolgen van conflicten in het buitenland.
Daarom is deze Week van de Weerbaarheid zo belangrijk en is het zo waardevol om u hier vandaag allemaal samen te zien. Niet alleen bestuurders, hulpverleners en bedrijven, maar ook organisaties en vrijwilligers die vanuit maatschappelijke betrokkenheid klaarstaan voor anderen: het Rode Kruis, de Nationale Zorgreserve, de Burgerreserve en de Vereniging van Bewonersinitiatieven. Mensen die verbinding brengen in buurten en wijken. Die laten zien hoe sterk een samenleving kan zijn als mensen verantwoordelijkheid nemen voor elkaar.
Er gebeurt al ontzettend veel. Van crisisvoorbereiding en cyberweerbaarheid tot buurtinitiatieven en samenwerking tussen overheden, bedrijven en inwoners. Dat is hoopgevend. Want veiligheid is een taak van ons allemaal.
Blijf dat dus vooral doen! Blijf bouwen aan die lokale en regionale samenwerking. Versterk bestaande initiatieven, zoek elkaar op, deel kennis en ervaringen en blijf investeren in netwerken die ons samen sterker maken.
Tegelijkertijd besef ik als staatssecretaris van Defensie iedere dag hoeveel wij van de samenleving vragen. Financieel – met grote investeringen die mensen voelen in hun portemonnee. Maar ook in ruimte en soms hinder, dichtbij huis.
De reden is helder: de wereld is onveiliger geworden. Al meer dan 4 jaar woedt er een grote oorlog op ons continent. En wat ver weg lijkt, komt steeds dichterbij. Ook Nederland is dagelijks doelwit van hybride aanvallen: cyberaanvallen, spionage, voorbereidingen op sabotage. Ook universiteiten en ziekenhuizen in Brabant zijn al getroffen, evenals de website van de provincie Noord-Brabant. En u herinnert zich vast ook de onbekende drones boven vliegbasis Volkel.
Dit gebeurt niet ergens ver weg. Dit gebeurt hier. In Nederland.
Tegelijkertijd staat er internationaal veel op het spel. Door de Russische agressie is het voor het eerst in lange tijd denkbaar dat Nederland direct betrokken raakt bij een grootschalig conflict in Europa. Als Rusland na Oekraïne een NAVO-bondgenoot aanvalt, dan zijn wij ervan. Dan moeten Nederlandse militairen helpen om het NAVO-grondgebied te verdedigen. Onze mannen en vrouwen.
Om dat scenario te voorkomen is het cruciaal dat we onze verdediging en afschrikking op orde brengen. Een sterke krijgsmacht en een weerbare samenleving zijn daarbij twee zijden van dezelfde medaille. Want een samenleving die onder druk blijft functioneren – waar mensen kalm blijven, voorzieningen blijven draaien en chaos uitblijft – dat ontneemt een tegenstander zijn belangrijkste wapen: ontwrichting. Juist die gezamenlijke weerbaarheid is de afschrikking die we nodig hebben.
Verdediging en afschrikking op orde – dat betekent dus ook fors investeren in Defensie. In mensen, materieel, bescherming en oefenterreinen. En dat merkt u ook. Want Noord-Brabant speelt daarin een onmisbare rol. Van Eindhoven en Volkel tot Gilze-Rijen, Woensdrecht, Oirschot en Roosendaal: Defensie is hier zichtbaar en hoorbaar onderdeel van de samenleving. Dat vraagt soms veel van inwoners, ondernemers en gemeenten. Meer oefeningen. Meer ruimte. Meer aanwezigheid.
Kortom, de geopolitieke situatie vraagt veel van Defensie, maar minstens zoveel van u. En omdat we méér van u vragen, wil Defensie de komende jaren ook méér aan de samenleving teruggeven. Meer dan ooit zoeken we de verbinding en willen we midden in de samenleving staan. Niet als een organisatie achter hekken en poorten, maar als partner van gemeenten, bedrijven, scholen, verenigingen en inwoners.
De huidige investeringen bieden een kans om niet alleen onze veiligheid te versterken, maar ook de regio sterker en toekomstbestendiger te maken. Defensielocaties bieden werkgelegenheid, innovatie en samenwerking. Hier in Noord-Brabant zien we dat bijvoorbeeld bij BITS, Brainport Innovation & Technology Security, en vele andere samenwerkingen in technologie, logistiek en onderhoud.
Maar het gaat niet alleen om grote projecten en samenwerkingsverbanden. We willen de komende jaren een stap verder gaan en nog meer de verbinding zoeken met lokale gemeenschappen. Denk bijvoorbeeld aan het versterken van de regionale economie door lokaal in te kopen. Brood bij de lokale bakker bijvoorbeeld. Fruit bij de lokale fruitboer. Of meedoen aan maatschappelijke initiatieven, zoals NL Doet, het Oranje Fonds of een Burendag.
Vorig jaar is de Nationale Weerbaarheidstraining gestart en ook voor jongeren die hun maatschappelijke dienstplicht willen vervullen, is Defensie een uitstekende plek. Ik denk ook aan meer betrokkenheid bij verenigingen, zoals de scouting of sportclubs. Of een ceremonie, een commando-overdracht, buiten de kazerne.
Daarnaast willen we onderzoeken of en hoe we Defensievoorzieningen vaker met de samenleving kunnen delen, zoals sportfaciliteiten en zwembaden, of hoe we met defensieterreinen kunnen bijdragen aan energieoplossingen en versterking van het lokale elektriciteitsnet.
Het zijn allemaal nog maar ideeën, maar dit is waar ik aan denk. En laten we niet vergeten: onze defensiemedewerkers zijn zelf ook gewoon onderdeel van die samenleving. Ze zijn buur, ouder, vrijwilliger, natuurliefhebber – midden in het dagelijks leven.
Daarnaast betekent verbondenheid ook verantwoordelijkheid nemen als het misgaat. De grote brand hier in Noord-Brabant enkele weken geleden heeft veel impact gehad. Het onderzoek loopt nog, maar we begrijpen uiteraard de zorgen voor inwoners en natuur. Juist daarom gaan we opnieuw kritisch kijken naar veiligheid en maatregelen tijdens oefeningen, zeker nu we geconfronteerd worden met langere perioden van droogte.
Dames en heren,
Ik ben inmiddels meerdere keren in Oekraïne geweest en iedere keer maakt dat diepe indruk. Niet alleen vanwege de verwoesting en het verdriet, maar vooral vanwege de enorme veerkracht van de mensen daar. Je ziet hoe een hele samenleving samenwerkt. Militairen, ondernemers, vrijwilligers, inwoners: iedereen draagt bij.
Ik ontmoette daar Audrey, een diaken in een zwaar getroffen gebied. Terwijl veel voorzieningen zijn weggevallen, brengt hij voedsel, medicijnen en aandacht naar mensen die nergens anders meer op kunnen rekenen. Wat hij brengt, is meer dan hulp alleen. Hij brengt hoop. Een luisterend oor. Een teken dat mensen er niet alleen voor staan.
Een belangrijke reden waarom Oekraïners al jarenlang standhouden, is dat zij scherp voor ogen hebben welke waarden zij verdedigen. Een samenleving die zich daarvan bewust is, is eerder bereid offers te brengen. Juist dat aspect van weerbaarheid wordt in ons eigen land vaak vergeten.
Defensie en samenleving zijn geen gescheiden werelden. Juist nu moeten we meer dan ooit de verbinding zoeken. Militairen en materieel, maar vooral mensen die naast elkaar staan als het erop aankomt. En het besef dat het universum niet om onze grote ik draait, maar om de samenleving.
Dank u wel.