Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 6 maart 2026
Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 6 maart 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag allemaal, vandaag de tweede reguliere ministerraad van het nieuwe kabinet, voorafgegaan door de eerste rijksministerraad van het kabinet. Het was goed om te spreken met de gevolmachtigd ministers van Aruba, Curaçao en Sint Maarten over zaken die ons hele Koninkrijk aangaan. En dat is belangrijk, want de sterke band tussen de Koninkrijkslanden maakt van Nederland veel meer dan alleen maar een delta aan de Noordzee. Het hele Caribische deel van ons Koninkrijk, met ook Bonaire, Sint Eustatius en Saba, voegt een rijke cultuur, een eigen geschiedenis en veel kleurigheid toe aan wat Nederland is. En dit kabinet kijkt dan ook uit naar de goede samenwerking op basis van gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk, met veel kansen aan beide zijden van de oceaan om de samenleving en de economie ook daar te versterken.
En natuurlijk blijven we werken aan onze veiligheid in een geopolitiek onrustige tijd. En onrustig is het. De situatie in en rond Iran blijft een grote bron van zorg. Sinds het begin van de luchtaanvallen op Iran is het conflict alleen maar verder geëscaleerd door de Iraanse vergeldingsaanvallen op doelen in de hele regio. En het kabinet blijft oproepen tot de-escalatie. Dat doen we in al onze contacten met Europese collega's, maar ook in de gesprekken met leiders in het Midden-Oosten. En het is al lange tijd helder dat Iran een serieuze bedreiging vormt voor de regionale vrede en veiligheid. Het land heeft een repressief en een moorddadig regime. En zowel de aanval op Iran van vorige week als de onacceptabele tegenaanvallen van Iran daarna op landen in de regio vallen buiten de kaders van het internationaal recht. Die tegenaanvallen beperken zich niet tot alleen militaire basis, maar ook burgerdoelen zoals luchthavens en hotels liggen onder vuur. En miljoenen mensen in en rondom Iran verkeren daardoor in grote angst en onzekerheid. Na bijna een week moeten we helaas constateren dat ook de buurlanden van Iran worden meegezogen in een regionaal conflict met inmiddels wereldwijde consequenties. Onder meer voor mondiale handelsstromen en de energieleveringszekerheid en energieprijzen. Ook voor Nederlanders in de regio komt de dreiging nu ineens heel dichtbij. Zij vrezen voor hun veiligheid en willen in veel gevallen niets liever dan zo snel mogelijk terugkeren naar Nederland. En daar werken we dan ook hard aan. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zet alle zeilen bij om iedereen van informatie te voorzien en om een goed beeld te krijgen wie er waar hulp nodig heeft. We doen er alles aan om gestrande reizigers zo snel mogelijk terug te halen naar Nederland en in veiligheid te brengen. Vandaag en morgen staan er weer repatriëringsvluchten gepland en we hopen de komende tijd in samenwerking met onze EU-partners en de reisbranche meer van dit soort vluchten te kunnen organiseren. Er verblijven ook Nederlandse militairen in het gebied en daar is uiteraard veel contact mee en er is veel aandacht voor hun veiligheid terwijl zij hun werk in die regio voortzetten. En natuurlijk zouden wij er allemaal enorm bij gebaat zijn als dit conflict snel de-escaleert en dat er weer diplomatieke wegen worden gevonden om de spiraal van geweld te doorbreken. Maar zolang de veiligheidsdreiging voort duurt moeten we met onze Europese partners bekijken hoe we onze belangen op het gebied van veiligheid en economie zo goed mogelijk kunnen beschermen. In dat kader heeft Frankrijk een beroep gedaan op Nederland met de vraag om hun vliegdekschip, de Charles de Gaulle, te begeleiden dat nu onderweg is naar de oostelijke Middellandse Zee. En met dat vliegdekschip willen de Fransen een bijdrage gaan leveren aan het beschermen van Europese landen die in de buurt van Iran liggen. En Frankrijk vraagt nu aan Nederland om samen met onder meer Italië en Spanje een fregat mee te sturen dat hun vliegtuigschip kan beveiligen. Vanochtend hebben we in de Nationale Veiligheidsraad en daarna in de Ministerraad uitgebreid besproken wat die hulpvraag precies inhoudt. En de komende dagen wordt bekeken hoe Nederland daar in militair opzicht verdere invulling aan kan geven. En ik ga ervan uit dat we na het weekend een definitieve knoop daarover kunnen doorhakken. En hoe dan ook blijft de situatie in Iran en de bredere regio een belangrijk aandachtspunt en gespreksonderwerp. Ik heb daar de afgelopen week ook met veel collega's over gesproken, zowel binnen als buiten de EU, en ook leiders in de regio. We blijven ook de komende week die contacten met de Europese bondgenoten verder verdiepen. En zo ben ik zelf aankomende woensdag in Parijs om te spreken met president Macron.
Om mijn inleiding bij deze persconferentie toch nog met een positieve noot te eindigen, wil ik tot slot de acht Nederlandse Paralympische sporters en hun staf enorm veel succes wensen bij de Paralympische Winterspelen, die vanavond officieel van start gaan. We hopen allemaal dat de sporters hun beste prestaties kunnen neerzetten en ook een aantal mooie medailles voor Nederland kunnen binnenslepen. Dus vanaf deze plek namens iedereen in Nederland heel veel succes.
DE WINTHER (TELEGRAAF)
Meneer Jetten, steunt Nederland de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran?
JETTEN
Het Nederlandse kabinet heeft begrip voor het feit dat die aanvallen plaatsvinden. Iran heeft op meerdere manieren een, ja, vormt dat land een bedreiging. Natuurlijk op de eerste plaats voor de eigen bevolking, die al vele jaren bruut wordt onderdrukt en waar ook begin dit jaar nog duizenden doden zijn gevallen bij het neerslaan van de protesten. Iran heeft ook met hun kernwapenprogramma, een ballistisch raketprogramma, maar ook het ondersteunen van allerlei milities in de brede regio, een grote destabiliserende werking in allerlei landen. Heeft ook in het verleden laten zien dat ze onder andere hier in Nederland, maar ook andere Europese landen bereid is om opdrachten tot liquidaties te geven. Dus het staat buiten kijf dat het Iraanse regime een bruut regime is waar ook niemand steun aan geeft. En vanuit dat perspectief is er begrip voor de aanvallen die vorige week gestart zijn.
DE WINTHER
Is het daarom ook goed dat het gebeurt?
JETTEN
Nou kijk, de vraag is ook, wanneer zijn deze aanvallen succesvol afgerond. En dat kan bij het uitschakelen van het nucleaire programma van Iran, het uitschakelen van het ballistische raketprogramma, het weghalen van de top van dat regime. Maar ik denk dat veel miljoenen Iraniërs die dit regime ook meer dan zat zijn uiteindelijk hopen natuurlijk dat er een betere toekomst voor het land komt. En we weten ook dat met alleen luchtaanvallen zo'n regime change vaak niet plaatsvindt of dat er ook nog langere tijd van destabilisatie in het land zelf kan zijn. Dus onze zorg en de Europese zorg zit ook bij de vraag wanneer zijn deze aanvallen ten einde en wat betekent dat dan voor Iran zelf, maar wat betekent het ook voor de bredere stabiliteit in de regio?
DE WINTHER
Ja, maar is het antwoord op de vraag nou ja of nee dan?
JETTEN
Nou, het antwoord op die vraag is dat de hele internationale gemeenschap, inclusief de landen in het Midden-Oosten, ook graag willen weten wat is het uiteindelijke doel van de Amerikaanse en de Israëlische inzet, zodat je vanuit daar ook kan bekijken hoe kan de internationale gemeenschap dan ook bijdragen aan een duurzamere oplossing en ook een fatsoenlijk toekomstperspectief voor al die Iraniërs die van dit regime af willen.
DE WINTHER
Ja, u had het al eventjes over het sturen van het fregat om het Franse vliegdekschip te begeleiden. Moet Nederland rekening houden met Nederlandse slachtoffers als men zich richting dat oorlogsgebied gaat manoeuvreren?
JETTEN
Nou, we hebben de afgelopen week natuurlijk gezien dat in allerlei landen onschuldige slachtoffers zijn gevallen, dus je kunt hier nooit wat uitsluiten. Ik denk dat het wel belangrijk is om te benadrukken dat het Franse vliegtuigschip dat die kant op gaat echt bedoeld is om te helpen bij het verdedigen van Europese locaties en gebieden tegen mogelijke Iraanse raket- en droneaanvallen. Het Nederlandse fregat in kwestie de Evertsen is een van de beste en meest moderne ter wereld en is heel goed in staat om dus projectielen uit de lucht te halen om te voorkomen dat er echte inslagen plaatsvinden met slachtoffers. Maar daarom neemt het Kabinet dit verzoek ook zo serieus. Het gaat om inzet van Nederlandse militairen, inzet van een Nederlands fregat. Dus wij willen de komende dagen nog een keer heel goed doorlopen welke risico's daarbij komen kijken. En of we dan ook de veiligheid van Nederlandse militairen voldoende kunnen garanderen om tot een inzet over te gaan.
DE WINTHER
Maar voldoende garanderen betekent niet dat daarmee Nederlandse slachtoffers zijn uitgesloten, begrijp ik?
JETTEN
Nou, we schatten de kans heel klein in dat dit risico er is. Maar 100% uitsluiten kan in deze snel escalerende geweldssituatie denk ik nooit.
DE WINTHER
U had het net over het internationaal recht. Is dat nog van deze tijd?
JETTEN
Ja, het internationaal recht is denk ik van alle tijden. We zien alleen dat we in een wereld leven die nogal snel aan het veranderen is. En dat de geopolitieke context echt een ander is dan een paar maanden, laat staan een paar jaar geleden. En er zal de komende tijd ook nog een uitgebreide discussie volgen, denk ik, met nog veel meer experts, die er ook nog veel meer verstand van hebben. Ik denk dat mijn taak nu is, en de taak van het kabinet, om te bekijken hoe we in dit conflict toch de Nederlandse en Europese belangen zo goed mogelijk kunnen dienen.
DE WINTHER
Maar u heeft net een heel verhaal gehouden over de verschrikkelijkheden die er in Iran plaatsvinden door het Iraanse regime. Kunnen we daarmee concluderen dat het internationale recht de Iraanse bevolking eigenlijk al decennia heeft gefaald?
JETTEN
Ja, dat kunt u volgens mij prima concluderen.
DE WINTHER
En daarmee ook het begrip onderbouwd voor de Amerikaanse actie daar.
JETTEN
Ja, ik denk dus ook dat die zaken naast elkaar kunnen bestaan. Dat het regime in Iran bruut en gewelddadig is en dat volgens mij gelukkig bijna niemand in Nederland dat steunt, is een waarheid op zich. Dat ingrijpen om bijvoorbeeld het nucleaire programma, of het ballistisch programma, ja, verdere uitbouw daarvan tegen te gaan, dat je daar ook begrip voor kan hebben. En dat in deze snelle escalatie, die je nog steeds als internationale gemeenschap kan blijven wijzen op het belang van het internationaal recht, op het belang van het zoeken naar diplomatieke oplossingen, hoe moeilijk dat ook zal zijn. En ook in de wetenschap dat dat niet van vandaag op morgen daar weer rustig zal worden.
WESTER (RTL)
Ja, meneer Jetten, hoe moeten we dat standpunt ‘begrip voor’ nou precies duiden?
JETTEN
Nou, dat is volgens mij heel simpel. Namelijk, dat er begrip is voor het feit dat er grote zorgen zijn over niet alleen, hoe het Iraanse regime met zijn eigen bevolking omgaat, maar vooral ook met de bredere veiligheid en onveiligheid die het regime creëert door zelf bezig te zijn met nucleaire verrijking, door een ballistisch programma te hebben dat ook landen in de regio bedreigt, door allerlei milities te steunen, zoals in Libanon, in Gaza, en op andere plekken, die tot vele, vele slachtoffers leiden. Ja, daar zit het begrip.
WESTER
Als ik tegen iemand zeg ik heb wel begrip voor wat je doet, dan zeg ik eigenlijk, zo kan het. Maar het kan ook op een andere manier. Was er ook nog een andere manier?
JETTEN
Er liepen nog onderhandelingen tussen de VS en Iran. De grote woede in onder andere een aantal golfstaten komt ook voort vanuit het feit, er liepen onderhandelingen. Daar werd ook vanuit een aantal golfstaten echt geprobeerd om die relatie met Iran enigszins te verbeteren, om de boel enigszins rustiger te houden. Als je dan vervolgens ziet dat juist die landen nu ook door Iran worden aangevallen bij die vergeldingsacties, dan leidt dat tot heel veel onbegrip en een enorme breuk in het onderlinge vertrouwen dat al zo broos was.
WESTER
Maar had u liever nog een andere weg gezien?
JETTEN
Ik denk dat niemand uiteindelijk blij wordt van een enorme geweldsescalatie met vele onschuldige slachtoffers in allerlei landen, ook landen die dus helemaal niet betrokken waren in eerste instantie bij dit conflict. Maar de harde realiteit waar we nu mee te dealen hebben is dat er al bijna een week over en weer veel aanvallen plaatsvinden. Echt een enorme hoeveelheid raketten en drones die worden afgeschoten. En de zoektocht is nu hoe kun je Nederlandse reizigers terughalen? Hoe kun je in EU-verband Europese doelen zo goed mogelijk beschermen? Kunnen we partners in die Golfregio daarbij ondersteunen? En kun je tegelijkertijd toch ook blijven benadrukken dat uiteindelijk ook een diplomatieke oplossing hier gevonden zal moeten worden?
WESTER
U had begrip voor de keuze, er waren meerdere varianten mogelijk. Is het nu ook de juiste keuze die de Verenigde Staten in Israël gemaakt hebben?
JETTEN
Nou, daarvoor moeten we denk ik ook nog beter begrijpen welke intenties en doelen de Amerikanen en de Israëli's hebben bij deze aanvallen. Wanneer is deze aanval ook ten einde en in hun overtuiging geslaagd? Dat zullen we ook de komende tijd even moeten afwachten. En de vraag is ook hoe ver gaat dit escaleren? Ik heb net kort stilgestaan bij ook de geopolitieke consequenties van deze escalerende oorlog. Die ook gaan niet alleen over de veiligheid in het Midden-Oosten, maar ook over handelsstromen, over energieleveringszekerheid, over energieprijzen. Het heeft daarmee consequenties voor eigenlijk de gehele wereld. En ik denk pas als we die consequenties goed in kaart hebben, kun je zeggen of dit uiteindelijk een oplossing is voor de hele wereld. juiste keuze is geweest of niet.
WESTER
Daarover twijfelt het kabinet nog, of dit de juiste keuze is geweest.
JETTEN
Nou, ik vind dat die vraag is nu gewoon niet aan de orde, omdat we nu nog midden in de escalatie zitten en vooral er alles aan moeten doen om in deze escalatie de Nederlandse en Europese belangen zo goed mogelijk te dienen.
WESTER
Als het gaat over de repatriëring van de Nederlanders die daar zijn, veel familieleden klagen dat ze zo ontzettend slecht van informatie kunnen komen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hoe komt dat toch?
JETTEN
Nou, kijk, de afgelopen dagen is er heel snel een escalatie geweest in de zin van dat niet alleen Iran, maar ook veel omliggende landen betrokken zijn geraakt bij de aanvallen over en weer. Daardoor is het vliegverkeer in verschillende landen deels of volledig stil komen te liggen. Die landen zelf werken er heel hard aan om hun vliegvelden goed te beveiligen en zoveel mogelijk ook het vliegverkeer of verkeer over land toch op een veilige manier te kunnen garanderen. We zijn heel dankbaar dat KLM de afgelopen dagen alles in het werk heeft gesteld om ook met commerciële vluchten mensen in staat te stellen om terug te keren. Samen met een aantal Europese landen werken we ook aan verdere opschaling van de repatriëringsvluchten. En mensen in de regio, met name ook toeristen en reizigers die gestrand zijn kunnen op de website van Buitenlandse Zaken zich melden zodat ze ook op de lijsten komen te staan van alle mensen die voor die vluchten terug naar Nederland in aanmerking komen.
WESTER
Maar die familieleden klagen vooral over het feit dat als ze dan vragen van staan we nou op die lijst en wat gaat er gebeuren, dat ze er a, moeilijk doorheen komen en als ze er al doorheen komen dat ze geen antwoord krijgen.
JETTEN
Ik kan me voorstellen dat mensen echt het liefst acuut en nu willen weten: waar ben ik aan toe en op welke vlucht kan ik eventueel mee. En ik vraag ook begrip voor het feit dat we juist vanwege die continue geweldsescalatie ook echt vaak pas op het laatste moment goed kunnen plannen wat er aan vluchten kan plaatsvinden. En mensen die berichten terugkrijgen dat ze mee kunnen op die vlucht, ja daarvan, dat zijn in ieder geval de mensen die zeker weten dat ze een stoel in dat eerstvolgende vliegtuig hebben en er wordt dus samen met onder andere België en andere landen hard gewerkt om meer van dat soort vluchten te kunnen gaan organiseren zal het ook de aantallen kunnen toenemen de komende dagen.
WESTER
Tot slot, dit verenigde ervan nog even over het fregat Evertsen. U zei er moet nog een knoop door worden gehakt. Is die knoop de vraag of, of hoe?
JETTEN
Kijk, wij hebben heel recentelijk dat verzoek van Frankrijk gekregen. Wij hebben als kabinet en nationale veiligheidsraad met elkaar gewogen wat is het doel van deze missie? En nu is vooral de vraag, kunnen we dit ook militair leveren als Nederland? Dat het is een zorgvuldig stappenproces dat helemaal moet worden doorlopen omdat we onder andere ook kijken naar de veiligheid van de betrokken militairen. En pas als al die stappen doorlopen zijn, kunnen we daar een definitieve knop over doorhakken.
WESTER
Maar de intentie om wel deel te nemen, die is er. Alleen nog even kijken, onder welke voorwaarden kan dat allemaal? Hoe kunnen we dat praktisch uitvoeren?
JETTEN
Nou kijk, je zegt pas definitief ja of nee als je alle afwegingen hebt kunnen maken. Maar het feit dat Frankrijk, Nederland, Spanje, Italië en een paar andere landen vraagt: kun je helpen bij het verdedigen van Europese locaties, ja, dat vind ik een reëel verzoek dat nu is binnengekomen. En ik hoop dat we in de komende dagen dus kunnen besluiten of Nederland daaraan kan deelnemen.
WESTER
Maar je maakt dit soort afwegingen toch alleen als je de intentie hebt om ja te zeggen.
JETTEN
Dat klopt ook, ja.
WESTER
(onverstaanbaar, red.) dat het gewoon gaat meehelpen, nu kijken of het praktisch allemaal kan.
JETTEN
Nou, kijk, het fregat was al samen met het Franse vliegdekschip bezig met een trainingsmissie in een ander deel van Europa, dus in die zin laten we het schip, het fregat nu meevaren met de Fransen in de richting van de oostelijke Middellandse Zee, dat geeft ons ook even de tijd om het Franse verzoek zorgvuldig te wegen.
PAK (EW MAGAZINE)
In de tweede week van uw premierschap zag u zich geconfronteerd met de eerste grote internationale crisis. Wat heeft u daarvan geleerd? Want het lukt het kabinet in ieder geval niet om snel met een duidelijke reactie te komen.
JETTEN
Nou wat ik vooral heb geleerd is van de vorige keer dat ik zelf als minister in het kabinet zat, dat was bij Rutte-4. Toen waren we een paar weken onderweg, toen begon de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, waarbij ook toen eigenlijk niemand had verwacht dat dat zo 'n grootschalige oorlog zou worden en daarvan hebben we natuurlijk nu nog steeds de consequenties op vele vlakken. En wat we vorige week vrijwel direct hebben gedaan nadat duidelijk was dat het niet een eenmalige aanval was van de Amerikanen en de Israëli op Iran, maar dat dat een meerdaagse of misschien zelfs aanval van meerdere weken zou zijn en ook Iran veel vergeldingsacties uitvoert, zijn we meteen ook met de Nationale Veiligheidsraad gaan nadenken over wat zijn nou de verschillende consequenties hiervan op de internationale scheepvaart, op handelsstromen, op energievoorzieningen en zeker niet in de laatste plaats voor de veiligheid van Nederlanders die in het gebied verblijven. Dus ik denk dat de les vooral is vanuit de vorige grootschalige oorlog in Oekraïne, dat we daardoor nu veel sneller hebben kunnen acteren om ons op heel veel scenario's voor te bereiden.
PAK
Nou, veel in de kabinetsreacties die we deze week zagen op dat de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Defensie niet altijd helemaal gesynchroniseerd waren in de antwoorden die ze gaven met betrekking tot hun opvattingen over het conflict. Waardoor kwam dat?
JETTEN
Ja, ik zag dat licht eigenlijk niet. De minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het diplomatieke en consulaire werk in dit conflict. En de minister van Defensie is uiteraard betrokken bij alle militaire verzoeken die binnenkomen en daar wordt goed als team samengewerkt.
PAK
Het is dan normaal dat ze elkaar gaan zitten sub-tweeten?
JETTEN
Nou ja, want ik vind dat juist wel mooi. Kijk, de minister van Buitenlandse Zaken heeft veelvuldig contact gehad en ik zelf ook de afgelopen week, met talloze partners in Europa en daarbuiten en daarnaast zie je dat meerdere ministers, I & W over scheepvaart, Klimaat en Groene Groei over energieleveringszekerheid, Defensie over alles wat met militair te maken heeft en dat iedereen z’n rol pakt in zo'n conflict dat heel breed de Nederlandse belangen kan raken.
PAK
Dus als ik het idee had dat we deze week voor het eerst zagen dat dat idee dat uw bewindspersonen kleine ego's zouden moeten hebben, dan heb ik het fout volgens u?
JETTEN
Ja, het gaat uitstekend in de samenwerking op dit vlak. En je ziet juist ook dat zo'n internationale crisis is natuurlijk heel impactvol. En dat leidt er ook toe dat in ieder geval alle betrokken bewindspersonen in dit kabinet elkaar opzoeken en samen aan het werk gaan om hier de Nederlandse belangen zo goed mogelijk te dienen.
PAK
Dus in al die reacties die we hebben gezien, zegt u nu dat ze elkaar wel degelijk hebben opgezocht om dat met elkaar af te stemmen?
JETTEN
Zeker.
PAK
Ook al verschilden die reacties?
JETTEN
Er is goede afstemming continu.
BEEKMAN (BNR)
U noemde al een paar keer de gevolgen. In dat kader, staat Nederland aan de vooravond van de energiecrisis?
JETTEN
Nou, ik denk dat het goed is om allereerst te benadrukken dat destijds bij de grootschalige Russische invasie de gevolgen voor energieleveringszekerheid en de energieprijzen nog vele malen forser waren door de hele grote afhankelijkheid, destijds, van Russische gasimporten. Nu is die situatie in die zin minder intens, maar nog steeds wel impactvol.
BEEKMAN
En snapt u dat mensen aan de pomp daar misschien wel anders over denken?
JETTEN
Zeker, want daar spelen volgens mij een paar zaken mee. Het gaat om prijzen aan de pomp voor automobilisten, maar ook prijzen voor fossiele energie die bijvoorbeeld in de industrie of in de luchtvaartsector worden gebruikt. Een heel groot deel van die productie vindt plaats in de golfregio en we zien dat daar productiefaciliteiten zijn stilgelegd, maar dat met name ook de handel op dit moment daarvoor een heel groot deel stil ligt. Dat heeft op de internationale energiemarkten al geleid tot forse prijsstijgingen die uiteindelijk ook zullen doorwerken in prijzen voor bedrijven en consumenten. Voor energieleveringszekerheid is de situatie dus anders dan destijds in de Oekraïneoorlog, omdat we nu al veel beter zijn voorbereid op diversificatie van de import. Ook als overheid een grotere rol kunnen spelen bij het tijdig vullen van de gasopslagen, om ook voor volgende winter goed te zijn voorbereid. Maar we maken vanuit het ministerie van Klimaat en Groene Groei een continue inschatting wat er gebeurt op de energiemarkt en wat de consequenties voor Europa kunnen zijn. Ik heb over anderhalve week ongeveer een Europese Raad, daar zullen we ook op Europees niveau met elkaar doorpraten over de mogelijke consequenties voor de Europese economie.
BEEKMAN
Als je naar de gasprijzen kijkt, en nogmaals naar de prijzen aan de pomp. Na nog geen week oorlog zullen mensen zich afvragen waar gaat dit naartoe? Het zijn nu al twee dubbeltjes per liter. Als dat nog meer wordt, dan wordt tanken onbetaalbaar. Heeft het kabinet als scenario's klaarliggen? Voor als dat het geval wordt.
JETTEN
We bekijken gewoon continu wat de ontwikkeling is, ook op de energiemarkt en dat is de reden waarom de Nationale Veiligheidsraad de komende weken regelmatig bijeen zal komen, zodat we op al deze onderwerpen goed de ontwikkelingen kunnen volgen.
BEEKMAN
U zei net, we houden, ook met vier jaar geleden in het achterhoofd, zijn we bezig met scenario's, in het kader van die energiezekerheid en ook de energieprijzen. Welke scenario's heeft u dan vandaag over gesproken?
JETTEN
Nou, er worden allerlei scenario's gemaakt, niet alleen door het kabinet en de betrokken ministeries, maar ook door internationale partners zoals de Europese Commissie, het Internationaal Energieagentschap, die een continue analyse maken van de energiehandel wereldwijd. Ook grote effecten die het heeft op Azië en wat dat vervolgens weer kan hebben op Europa, dus er zijn verschillende scenario's en het zal elke week worden gewogen, wat is de ontwikkeling en betekent dat dan extra actie voor Nederland of niet.
BEEKMAN
Ik probeer ook een beetje de zorgen weg te nemen die er spelen. U weet het mooi te vertellen, maar kunt u zich voorstellen dat de zorgen bij mensen op deze manier niet weggenomen worden?
JETTEN
Kijk, en daarbij is ook het eerlijke antwoord, niemand weet hoelang deze oorlog gaat duren. Of dat die zich nog verder gaat escaleren of niet. En wat daarvan dan de consequenties zijn op allerlei dossiers, niet alleen op het terrein van energie, dus dat zullen we ook met elkaar elke dag gewoon heel goed moeten volgen. En veel meer vooruit moeten denken dat als bepaalde scenario's zich voordoen, hoe je daar dan tijdig op kan acteren in plaats van dat je daardoor wordt overvallen.
BEEKMAN
Vier jaar geleden hebben we gezien dat zowel na de inval in Oekraïne, zowel in het voorjaar, als in augustus bij de augustusbesluitvorming, en net voor Prinsjesdag onder stoom en kokend water allemaal nog generieke maatregelen werden genomen. Waarvan bijvoorbeeld de accijnsverlaging nu nog steeds in stand is. Wat is daar nou van geleerd? Want het lijkt wel alsof het kabinet nu nog een hele afwachtende houding aanneemt.
JETTEN
Nee, juist niet. Dus als het bijvoorbeeld gaat om energieleveringszekerheid, wordt nu ook nagedacht over welke rol de overheid zou kunnen spelen bij het tijdig vullen van de gasopslagen. Iets wat we dus in het verleden vaak op een laat moment deden, nu allemaal voorbereiden zodat je het meteen kan inzetten op het moment dat het nodig is.
BEEKMAN
Wordt er dan ook gesproken over bijvoorbeeld een energieplafond? De (onverstaanbaar, red.) is toen voor het bedrijfsleven in het leven geroepen. Dat soort scenario's liggen klaar?
JETTEN
Nee, maar we moeten volgens mij niet nu daarop vooruit gaan lopen, want dit hangt echt af van hoe dit conflict zich de komende dagen en weken gaat ontwikkelen en wat daar de bredere consequenties zijn.
BEEKMAN
U heeft de vorige keer ook kunnen zien dat het coalitieakkoord eigenlijk direct de prullenbak voor delen in kon, omdat ook het financieel kader helemaal uit het lood sloeg. Geldt dat nu eigenlijk ook al?
JETTEN
Nou, ik denk dat de politieke realiteit sowieso is dat elk coalitieakkoord van welk kabinet dan ook en in welke politieke constellatie dan ook altijd na publicatie meteen is achterhaald…
VRAAG
Dus u zegt eigenlijk, hij ligt al in de prullenbak.
JETTEN
Nou, nee, maar u weet ook, daar wordt nu door alle kabinetsleden hard gewerkt om de voornemens uit het coalitieakkoord om te zetten in wet en regelgeving, in nieuwe begrotingen voor volgend jaar. Maar natuurlijk moet je ook rekening houden met de effecten van deze oorlog. En als dat zal leiden tot andere keuzes vanuit het kabinet, dan gaat u dat de komende weken en maanden merken.
JONKER (NOS)
Over Box-3, NRC reconstueerde vanmorgen hoe dat is gegaan met die uitspraak van minister Heijnen over dat de Box 3-wet terug naar de tekentafel moest. Wist u vooraf dat hij dat tegen de pers zou gaan zeggen, dat er een aanpassing nodig is?
JETTEN
Nou, zoals ik volgens mij vorige week in de persconferentie ook al heb gezegd, had ik in het begin van die week contact met de minister en staatssecretaris van Financiën, omdat ook ik zorgen had over de vraag, gaat het wetsvoorstel Box-3 op een meerderheid in de Eerste Kamer kunnen rekenen. En heb ik ook met de beide bewindslieden van Financiën besproken, dat het ook hun taak is om na te denken hoe daar wel steun voor te krijgen is. De inloop voorafgaand aan het debat van de regeringsverklaring, daarvan heb ik ook gezegd, de minister van Financiën was zo enthousiast in het nadenken met de staatssecretaris over hoe nu verder dat dat daar voor de camera's uiteen werd gezet. Maar de volgorde is nu eerst met de Eerste Kamer in overleg treden over de zorgen die daar leven en de mogelijkheden die het kabinet heeft om daaraan tegemoet te komen.
JONKER
Heeft u hem er nog later op aangesproken?
JETTEN
Nou, we hebben het erover gehad. En vooral ook met elkaar weer doorgekeken, vooruitgekeken naar hoe we verder gaan. Kijk, dit is een onderwerp dat al heel lang speelt. Door rechtelijke uitspraken, veel mensen die daardoor in onzekerheid zitten. Het was een moeizame wetsbehandeling hier in de Tweede Kamer. En het is ook in ieder belang dat hier snel duidelijkheid over komt. Dus daar heb ik met de minister en staatssecretaris over gesproken. En er komt ook snel een brief van de staatssecretaris over het vervolgproces.
JONKER
Ja, we hebben het erover gehad, zegt u. Is dan de conclusie dat had anders gemoeten?
JETTEN
Nou, dat vind ik eerlijk gezegd niet zo relevant. Want ik had in die week daarvoor al contact met beide bewindslieden gehad over de problematiek rondom Box-3.
JONKER
Ja, en u zegt er komt een brief. Maar er is nu nog niet in de ministerstaat afgesproken dat het wordt aangepast. Waarom is dat dan nog niet zover?
JETTEN
Nou, ik vind het ook wel netjes om nu eerst van de Eerste Kamer te horen hoe zij tegen het door de Tweede Kamer aangenomen wetsvoorstel aankijken. En op basis daarvan zal de staatssecretaris met voorstellen komen voor aanpassingen of aanvullingen of wat dan ook. Maar dat begint echt eerst bij de vraag wat de Eerste Kamer van de wetsvoorstel vindt.
JONKER
Hij zei iets eigenlijk zonder dat er dekking voor was. Bent u niet bang dat andere ministers dat nu ook gaan doen?
JETTEN
Nou, de minister van Financiën geeft normaal gesproken altijd het goede voorbeeld aan de rest van het kabinet. Dat als je iets wil, dat het ook netjes gedekt moet worden. En dat geldt ook in het geval van eventuele aanpassingen aan Box-3. En dat heeft de minister zelf ook gezegd.
JONKER
Normaal gesproken, maar nu deed hij dat niet.
JETTEN
Ja, maar kijk, ik vind dat niet zo boeiend. We hebben ook als kabinet de taak om de problematiek rondom box 3 goed op te lossen. Dat is niet alleen maar in het belang van alle mensen in Nederland die erdoor worden geraakt, maar ook in het belang van de Nederlandse schatkist.
JONKER
Is dit nou zo'n voorbeeld van dat VVD'ers zich in deze coalitie wat meer proberen te profileren? Ik hoor daar wat verzuchtingen over bij de andere coalitiepartijen.
JETTEN
In het kabinet heeft niemand daar last van.
JONKER
Wat vond u van de lobby die er hier voorafgaand over was, bijvoorbeeld van het Koninklijk Huis?
JETTEN
Het is al vele jaren duidelijk dat dit onderwerp bij heel veel mensen heel veel losmaakt.
HOEDEMAN (AD)
Meneer Jetten, volgende week wordt besloten of de koning op werkbezoek gaat naar de Verenigde Staten. Zou u het verstandig vinden als hij langsgaat bij president Trump?
JETTEN
Ik doe pas mededelingen over buitenlandse bezoeken van het koninklijk huis als daar een besluit over is genomen.
HOEDEMAN
Zou het handig zijn dat u ook meegaat? Dan kunt u meteen kennis maken met Trump.
JETTEN
Als het koninklijk paar of de Koning in het buitenland op werkbezoek gaat, wordt altijd op dat moment bekeken of en welk kabinetslid het beste kan meereizen.
HOEDEMAN
Volgende week spreekt u dus Macron. Er is besloten tot een dialoog over nucleaire samenwerking. Dan kunnen er volgens mij maar twee smaken op tafel liggen. Of Nederland plaatst die nucleaire wapens ook, en Nederland produceert mee aan die nucleaire wapens. Liggen allebei die smaken op tafel?
JETTEN
De Franse president heeft afgelopen maandag, zeg ik even uit mijn hoofd, in een toespraak aangekondigd dat Frankrijk zijn nucleaire doctrine wil aanpassen. Om daarmee ook in Europees verband en met de Europese NAVO-bondgenoten een grotere bijdrage te kunnen leveren aan de nucleaire afschrikking en het daarmee beschermen van het Europese continent. Nederland heeft daar positief op gereageerd, net als een aantal andere landen. Omdat we ook in Europa beter moeten nadenken hoe kunnen we ook voor onze eigen veiligheid zorgen. Nou, hoe dat er precies uit komt te zien, dat is precies de reden waarom dit een nucleaire dialoog heet, omdat ook Frankrijk uiteen zal moeten zetten wat ze in de samenwerking hebben met andere landen willen gaan vormgeven. En dan gaan we dat stap voor stap met hen aflopen.
EK (SBS)
Meneer Jetten, twee zaken. Laten we beginnen met de AOW. Want jullie hebben dat on hold gezet en naar de Sociaal Economische Raad om advies willen jullie vragen. Nou zeggen de bonden al nee, dat is dus niet wat wij willen. Laat die SER lekker zitten. We willen het gewoon van tafel. Zij zeggen dit is ook niet wat wij willen.
JETTEN
Er is nog geen formeel adviesaanvraag aan de Sociaal Economische Raad gedaan. Dat is wel geopperd als een van de mogelijke opties om met elkaar zo te bezien hoe we de AOW op lange termijn ook goed houdbaar en betaalbaar kunnen houden, maar pas als er overeenstemming is over zo’n adviesaanvraag dan kan hij ook daadwerkelijk worden gedaan.
EK
Overeenstemming met de bonden?
JETTEN
Nou, kijk, in de Sociaal Economische Raad zitten bonden, werkgevers en een hele hoop mensen met veel kennis en verstand, dus dat doe je altijd in gezamenlijkheid, zodat je ook weet dat je met zo’n SER-advies ook wat kan. Ik heb zelf het kennismakingsgesprek op het Catshuis als prettig ervaren. Daar is in alle openheid en directheid ook over en weer gezegd wat men vond van voornemens uit het coalitieakkoord en wij hebben daar nogmaals benadrukt, wij maken nu eerst even een pas op de plaats als kabinet, zodat we verdere gesprekken kunnen voeren.
EK
Ja, maar een pas op de plaats is natuurlijk, wat u eigenlijk zegt, omdat u nu heel veel tegenstand ervaart, maar uiteindelijk wilt u die plannen gewoon door gaan voeren?
JETTEN
Nou, het is duidelijk geworden, niet alleen in de gesprekken met de bonden, maar ook in het debat met de Tweede Kamer, dat er voor het voornemen van het kabinet voor een één-op-één koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting geen meerderheden zijn, dus dat er sowieso verzachtingen of aanpassingen van het plan moeten komen, dat vraagt ook de motie-Stoffer, die met ruime meerderheid is aangenomen. Dus er ligt op dit moment geen concreet wetsvoorstel of zo op tafel, maar wij willen wel heel graag een dialoog over de toekomst van de AOW.
EK
U heeft vanaf het begin eigenlijk gezegd, ik wil dit allemaal doen in heel goed overleg voornamelijk met de maatschappelijke partners en het veld en die zeggen eigenlijk gewoon constant allemaal, wij willen dit helemaal van tafel, wij willen niet dat daar aan gesleuteld gaat worden. Waarom is het zo belangrijk voor u om daar toch ook misschien in de verzachte omstandigheid aan vast te blijven houden?
JETTEN
Omdat we toegaan naar een situatie waarin we met slechts een paar werkenden de AOW opbrengen voor mensen die dat na heel veel jaren hard werken ook hartstikke hebben verdiend, maar we ons gewoon zorgen maken over hoe houdbaar daarmee het AOW-systeem op langere termijn is, maar er komen terecht ook heel veel vragen terug over zware beroepen, over mensen die op jonge leeftijd al zijn begonnen met werken, over gezond tot je AOW-leeftijd kunnen doorwerken. Dus in die zin, dat hebben de ministers van SZW ook allebei aangegeven, is het ook goed om even een pas op de plaats te maken en het totaal te bekijken.
EK
Dan over de terugkeerhubs waar Nederland nu met andere landen, Europese landen, naar aan het kijken is. Eigenlijk zet u misschien dan toch het plan van mevrouw Klever door, waarover u toentertijd zei, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk hebben dit al geprobeerd. Het resultaat, nul mensen gingen naar Afrika, opnieuw een totaal onhaalbaar en ondoordacht plan van deze regering. Dit is alleen maar symboolpolitiek en het lost problemen niet op. Kijkt u eigenlijk zo nu dan nog steeds naar uw eigen plan?
JETTEN
Nee, want het voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld zag op Rwanda, waar letterlijk vele miljoenen zijn uitgegeven zonder dat er ooit iemand daar naartoe is gestuurd. We hebben nu in het coalitieakkoord afgesproken dat we met onze Europese kopgroep willen kijken, dat heet dan innovatieve oplossingen voor migratie. Maar een van de ideeën is dus, kun je ook buiten Europa terugkeerhubs realiseren waar echt kansloze aanvragers naartoe kunnen worden gestuurd. En we kijken dus met een aantal Europese landen, kunnen we dat de komende jaren vormgeven op een menswaardige manier.
EK
Maar wat maakt dit dan minder kansloos dan dat u het plant van mevrouw Klever achter?
JETTEN
De samenwerking met andere Europese landen en goede waarborgen ook voor respect voor de mensenrechten op de plekken waar die terugkeerhubs ook weer kunnen gaan plaatsvinden.
EK
Maar dat is toen toch ook gewoon ter sprake? Dat die mensenrechten, dat het allemaal binnen het internationaal recht, binnen de mensenrechten moest voltrekken. Dat is volgens mij in het Verenigd Koninkrijk in Rwanda ook gebeurt. En dat zag u toen allemaal als kansloos. Wat maakt dit dan echt minder kansloos?
JETTEN
Het gezamenlijk optrekken met een aantal Europese landen helpt enorm in plaats van dat landen dat op eigen houtje doen omdat het uiteindelijk ook gaat om de vraag, kun je goede afspraken maken met die landen? Kun je die financiering goed regelen? Krijg je het ook georganiseerd om mensen daar naartoe te verplaatsen? En ook in het bredere licht van onze wens om internationale vluchtelingenafspraken zo aan te passen dat we ook af zijn van al die illegale mensenhandelsmokkel, mensen die op rubberen bootjes moeten stappen. Dus in dat bredere licht vind ik dat die terugkeerhubs goed onderdeel kunnen zijn van een moderner vluchtelingensysteem.
EK
Maar als u dan terugkijkt op uw reactie toen op het plan van mevrouw Klever, moet u dan eigenlijk tot de conclusie komen dat het misschien niet eens zo'n heel gek plan was, maar dat de samenwerking dan daar ontbrak?
JETTEN
Nou, ik heb dat als D66-Kamerlid destijds gezegd. Dat ging over een heel specifiek plan dat nu on hold staat. Als kabinet werken we nu aan die terugkeerhubs samen met de Europese partners.
EK
Maar dat is niet helemaal een antwoord op de vraag. Moet u dan concluderen dat u misschien te hard heeft geoordeeld toen der tijd en dat het eigenlijk wel misschien een zinvol plan was?
JETTEN
Nee, dat vind ik niet.
VAN ROOIJEN (ANP)
Ja, meneer Jetten, u zit in week 2 met uw kabinet en eigenlijk zijn er nu twee conflicten. Eén in Iran en eentje met de vakbonden, om het zo te zeggen. Welke van die twee heeft u het eerst opgelost?
JETTEN
Nou, in het Iran-conflict is Nederland geen partij, behalve dan dat we met onze partners in het Midden-Oosten zorgen dat Nederlanders zoveel mogelijk veilig zijn en terug kunnen keren. Met onze Europese bondgenoten kijken we hoe we Europese doelen kunnen bewaken. Maar dat is echt een andere rol dan in het AOW-conflict, waar dit kabinet zelf een van de hoofdspelers is.
VAN ROOIJEN
Als we het dan hebben over het conflict in Iran. U heeft het over de Europese partners. Bij welke Europees land sluit Nederland zich het meest aan want we zien toch wel verdeelde manieren van communiceren? Als we bijvoorbeeld Spanje of Duitsland pakken, dan nemen die toch een andere houding aan dan Nederland.
JETTEN
Ik denk dat de afgelopen week wat dat betreft ook weer exemplarisch was voor de zwakke positie die de Europese Unie heeft op het wereldtoneel. En in de snel veranderende geopolitieke wereldorde is dat gewoon ook een gemis. Dat Europa er zo lang over doet om tot een gezamenlijk standpunt te komen en dat dat gezamenlijk standpunt ook zwakker is omdat heel veel lidstaten daarin ook nog hun eigen inkleuring geven. Dus wil Europa echt de taal van de macht leren spreken en ook serieus meedoen op het wereldtoneel. Dan zal je ook op dit vlak die Europese samenwerking aanzienlijk moeten verbeteren. Dus ik denk dat deze week wat dat betreft weer een voorbeeld van waarom ook in het coalitie is afgesproken, laten we nou juist op buitenlandbeleid ook Europa versterken.
VRAAG
En hoe gaan we er dan voor zorgen dat de volgende keer er niet drie dagen hoeft nagedacht te worden over een reactie?
JETTEN
Ja, ik was zelf afgelopen dinsdag in Brussel voor de kennismaking met onder andere de Europese commissievoorzitter en de voorzitter van de Europese Raad. En ik heb daar ook nogmaals benaderd hoe belangrijk wij het vinden om als Europa eensgezind op te treden en met één mond te spreken. Maar het is ook heel eerlijk een worsteling die breed in Brussel wordt gevoeld.
VRAAG
En dan had u het net al even over, Nederland gaat dat Franse vliegdekschip begeleiden. Maar we hebben ook gezien dat er al Iraanse raketten richting Turkije zijn gegaan, er zijn drones boven Cyprus gesignaleerd. Zijn er scenario's denkbaar waar Nederland rekening mee houdt dat Europa ook meer betrokken gaat worden bij dit conflict?
JETTEN
Ik denk dat de voorbeelden die u aanhaalt, Turkije, Cyprus, we zagen natuurlijk ook andere landen, precies de voorbeelden zijn waarom Frankrijk nu met een vliegtuigschip in dat deel van de Middellandse Zee wil helpen om Europese locaties te verdedigen. Het gaat om volstrekt onacceptabele aanvallen van de Iraniërs met raketten en drones. En als daar kan worden geholpen om die uit de lucht te halen om te voorkomen dat er schade wordt veroorzaakt of dat er slachtoffers vallen. Ja, dan is dat wel ook die Europese gedachte waar je naartoe wil, dat je elkaar helpt om in zo'n situatie veilig te zijn.
VRAAG
En dan bestaat artikel-5 van de NAVO nog altijd.
JETTEN
Ja, dat is weer een aparte afweging natuurlijk. Of dat sprake is van aanvallen op NAVO-lidstaten die artikel 5 van de NAVO triggeren. Het Franse verzoek komt echt vanuit Frankrijk zelf na contacten van Frankrijk met een aantal Europese landen.