Nationale veiligheid

Nederland moet verdedigd worden tegen een veelheid aan bedreigingen van onze nationale veiligheid. Cyberaanvallen op vitale bedrijven, verdachte dronevluchten en ondermijnende criminaliteit waar zelfs jongeren voor worden geronseld. Daarnaast is er groeiende geopolitieke onzekerheid en zien we een toename aan hybride, militaire en terroristische dreigingen. Het meest zichtbaar is het toegenomen risico op (onbedoelde) verdere escalatie tussen Rusland en het Westen. Nu al is er sprake van hybride activiteiten door Rusland, waaronder sabotage, spionage en digitale aanvallen. Tegelijkertijd zijn we steeds vaker doelwit van ongewenste overdracht van kennis en technologie door landen als China en Iran. De nationale veiligheid staat ook nog steeds onder druk van (jihadistisch) terrorisme, de opkomst van anti-institutioneel extremisme en de normalisering van rechts-extremistisch gedachtegoed.

De stapeling van deze dreigingen voor onze nationale veiligheid stelt ons de komende jaren voor in ieder geval 5 grote uitdagingen:

Versterken van onze weerbaarheid tegen hybride (sabotage)acties door (non-)statelijke actoren.
Bestrijden van de dreiging vanuit jihadistische en extremistische netwerken in Nederland, met specifieke aandacht voor online radicalisering.
Tegengaan van dreigingen tegen de democratische rechtsstaat door de georganiseerde en ondermijnende misdaad.
Uitbouwen van onze technologische (inlichtingen)capaciteiten, zodat onze diensten technologisch vooroplopen.
Versterken van eigenstandige, unieke inlichtingenposities, waarmee bijgedragen wordt aan Europese strategische autonomie en we minder afhankelijk worden van andere landen.

Dit vraagt om inlichtingen- en veiligheidsdiensten en een Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) die snel, doortastend en proactief kunnen handelen. We houden vast aan ons unieke stelsel waarbij de diensten opereren binnen de kaders van de democratische rechtsstaat. Tegelijkertijd is het noodzakelijk te investeren in de robuustheid van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, zodat zij in alle omstandigheden effectief en proportioneel kunnen optreden, nieuwe technologie kunnen benutten, en over voldoende digitale infrastructuur kunnen beschikken. Dit willen we doen:

Voorkomen is beter dan genezen. Daarom intensiveren we de samenwerking op het gebied van inlichtingen- en veiligheidsdiensten op Europees niveau. We willen een Europese equivalent van Five Eyes, om zo met een kopgroep van Europese landen samen te werken op inlichtingengebied.
We stellen versneld een nieuwe en versterkte Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten op. Deze wet moet techniekneutraal zijn, zodat veranderingen in technologieën de diensten niet op achterstand plaatsen. We richten de wet zodanig in dat er sprake is van een dreigingsgerichte wet in plaats van de huidige wet die gericht is op inlichtingenmiddelen. Daardoor kan wendbaar en effectief opgetreden worden als de dreiging daarom vraagt. Ten slotte voegen we de toezichthouders samen, waardoor geïntegreerd toezicht kan plaatsvinden met voldoende (rechtsstatelijke) waarborgen.
We vergroten de (operationele) capaciteit voor inlichtingenonderzoek van de Militaire en Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD en AIVD), waarbij de diensten ook de eigenstandige inlichtingenpositie ontwikkelen en daarmee bijdragen aan Europese strategische autonomie.
We stellen de diensten in staat nieuwe technologie maximaal te benutten en opponenten te doorzien, door te beschikken over het beste technisch talent, voldoende technologische capaciteiten en door meer samenwerking met (innovatieve) techbedrijven.
We breiden de defensieve en offensieve cybercapaciteiten uit tegen dreigingen vanuit het buitenland, onder andere door het ontwikkelen van actieve cyberverdedigingsmaatregelen. We zetten hierbij in op het eerder en beter onderkennen van de cyberdreiging, door middel van een geïntegreerd inlichtingenbeeld op basis van data van diverse (private) organisaties. We versterken de wettelijke grondslag voor het delen van data met private partijen, waarin gewaarborgd wordt dat deze data niet bij vreemde mogendheden terechtkomen. Dit vraagt om een gecoördineerde aanpak op monitoring en detectie door samenwerking tussen inlichtingen- en veiligheidsdiensten, NCTV, het Nationaal Cyber Security Centrum, bedrijfsleven en onze Europese partners.
Cybercriminelen met duidelijke banden met het Russische regime worden op de Europese Sanctielijst geplaatst.
Er komt gedifferentieerd toezicht voor operaties tegen buitenlandse dreigingen en voor het onderscheppen van militaire communicatie enerzijds, en inlichtingenwerk waarbij Nederlandse burgers rechtstreeks worden onderzocht anderzijds.
We bestrijden desinformatie en online beïnvloeding. We vergroten de mogelijkheden om desinformatie te verwijderen in Europees verband en benutten alle mogelijkheden om socialemediaplatforms hierbij op hun verantwoordelijkheid aan te spreken. We beleggen de taak voor het monitoren van de herkomst en verspreiding van desinformatie bij de NCTV en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
We stimuleren onze diensten om tactische inlichtingen vaker publiek te maken, zolang dit kan zonder de inlichtingenpositie te schaden.

Een weerbare samenleving moet ‘samenredzaam’ zijn. We betrekken daarom de hele samenleving bij veiligheid en crisisbeheersing. Dat begint in buurten en dorpen waar mensen verantwoordelijkheid nemen, voor elkaar zorgen en een beroep op elkaar kunnen doen in geval van nood. De organisatie daarvan draagt bij aan het versterken van onze paraatheid tegen de dreiging van hybride oorlogsvoering en andere crisissituaties. Dit willen we doen:

We zetten samen met lokale overheden en veiligheidsregio’s buurtcrisisteams op van burgers die bij rampen en crises kunnen worden ingezet.
We zorgen dat de locaties waar mensen bij crisissituaties terechtkunnen in buurten en dorpen, zoals buurthuizen en brandweerkazernes, hiervoor beschikbaar zijn.

Daarnaast zorgen we voor een versterkte aanpak van contraterrorisme, het tegengaan van radicalisering en het versterken van het stelsel bewaken en beveiligen. Dit willen we doen:

We versterken de (lokale) aanpak van contraterrorisme en zetten in op een gecoördineerde aanpak van radicaliserende jongeren. Daarbij wordt (online) radicalisering tegengegaan door middel van preventie en vroegsignalering, en door het vergroten van kennis en vaardigheden van professionals.
Terroristische content dient altijd binnen 1 uur na het bevel van de toezichthouder offline te zijn gehaald.
We zorgen ervoor dat terroristische organisaties in Nederland en in de EU zo snel mogelijk kunnen worden verboden.
Wie zich aansluit bij een terroristische organisatie verliest het Nederlanderschap als er sprake is van een dubbele nationaliteit. Daarom zetten we de Wet permanentmaking intrekking Nederlanderschap in het belang van de nationale veiligheid door. We zorgen voor meer juridische mogelijkheden voor uitbreiding van het toezicht op vrijgekomen terrorismeveroordeelden waarvan het Nederlanderschap is ingetrokken, maar die nog niet uitgezet kunnen worden en anders buiten beeld dreigen te raken. We maken de Wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding permanent, we creëren een tijdelijke toezichtsmaatregel nationale veiligheid naar analogie van het Verenigd Koninkrijk en Duitsland en we creëren de mogelijkheid van elektronische monitoring in combinatie met een gebiedsgebod. De tijdelijke toezichtsmaatregel wordt periodiek getoetst en levert geen aanspraak op voorzieningen. We blijven tegelijkertijd inzetten op vertrek.
We investeren in het stelsel van bewaken en beveiligen, om tegenwicht te bieden aan de toegenomen dreiging tegen bijvoorbeeld politici, journalisten en advocaten. Aanbevelingen uit het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar aanleiding van de moord op Peter R. de Vries, worden onverkort uitgevoerd. De dreiging tegen belangendragers komt deels vanuit criminele netwerken die de democratische rechtsorde willen ondermijnen. Naast het werk van de Nationale Politie en het OM, die hiertegen optreden, zal de AIVD binnen het huidige mandaat een versterkte bijdrage leveren aan het duiden van dreigingen en het samenbrengen van relevante inlichtingen.

Bekijk de andere hoofdstukken uit het regeerakkoord.