Ga direct naar inhoud

Veilig zijn in een sterke rechtsstaat

Veiligheid begint dichtbij: in je eigen huis, straat of buurt. Veiligheid betekent zonder angst naar huis kunnen, weten dat hulp komt als je die nodig hebt en erop kunnen vertrouwen dat regels voor iedereen gelden. Maar we zien nu te vaak geweld op straat. Hulpverleners worden belaagd. Aangiften blijven te lang liggen. Wij willen een land waarin criminelen niet vrijuit gaan en waar gezag wordt gerespecteerd. We spreken onze dank uit aan politie, hulpverleners en andere hoeders van de rechtsstaat en zorgen ervoor dat zij voldoende mensen, middelen en mogelijkheden hebben om hun werk goed te doen. 

Een veilige samenleving vraagt ook om een sterke rechtsstaat, waar niemand boven de wet is verheven en waarin we onze democratie beschermen tegen bedreigingen vanuit binnen- en buitenland. Die rechtsstaat heeft continu onderhoud nodig. Dit stellen we voor:

Rechtsstaat

  • Het demonstratierecht is een fundamenteel onderdeel van onze democratie, maar zoals we de afgelopen tijd zagen slaat demonstreren soms door in grootschalige verstoring van de openbare orde. Om dit belangrijke recht te waarborgen gaan we de Wet openbare manifestaties aanpassen. Burgemeesters krijgen bevoegdheden tot bestuursrechtelijke handhaving of verplaatsing. Ook herzien we de strafbepalingen van de wet, waardoor de strafrechter strafbare feiten gepleegd tijdens demonstraties zwaarder weegt. 
  • We bouwen een stevig schot tussen de onafhankelijke rechtspraak en de politiek. De benoeming van leden van de Raad voor de Rechtspraak maken we onafhankelijk van de minister. De rechtspraak krijgt een aparte begroting.
  • Om de rechtsbescherming te versterken gaan we constitutionele toetsing aan de klassieke grondrechten in onze Grondwet mogelijk maken. Hiervoor wordt artikel 120 van de Grondwet gewijzigd. 

Een veilige samenleving voor iedereen

  • De politie staat voor de zware taak misdaad op steeds meer plekken te voorkomen en aan te pakken, van kleine criminaliteit in de buurt tot online afpersing. 
  • We ondersteunen de politie en investeren in de volle breedte in de operationele slagkracht en organisatie van de politie. Dat betekent dat we meer wijkagenten, cyber- en zedenrechercheurs opleiden en inzetten op meer politieposten. Daarnaast investeren we ook in uitbreiding van gewelds- en verdedigingsmiddelen van de ME.
  • De behoeften van de politie en het lokale gezag om de openbare orde op straat, in onze wijken en online goed te kunnen handhaven zijn leidend. Zij moeten daarvoor goed toegerust zijn met alle bevoegdheden en middelen die zij nodig achten. Boa’s en politieagenten die dat nodig hebben voor de uitvoering van hun taak krijgen een bodycam zodat ze veiliger kunnen werken.
  • We onderzoeken hoe we het vrijwilligerskorps op termijn kunnen uitbreiden tot een programma waarin jongeren gedurende een jaar lang kennis kunnen maken met het werk bij de politie naar voorbeeld van het dienjaar bij defensie.
  • Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en het programma Preventie met Gezag maakt buurten leefbaarder en voorkomt veel criminaliteit, onder andere door te voorkomen dat jongeren na de eerste misstap doorgroeien in een criminele carrière. We zetten deze programma’s daarom op gelijk niveau door. 
  • We gaan overlast voorkomen door mensen met verward of onbegrepen gedrag beter te helpen. De aanbevelingen van de parlementaire verkenning verward/onbegrepen gedrag en veiligheid nemen we hierbij mee, waaronder meer mogelijkheden voor burgemeesters om door middel van bemoeizorg in te grijpen en meer crisisplekken te realiseren. We letten hierbij goed op dat er geen extra complexiteit en regeldruk ontstaat voor de strafrechtketen.
  • Voetbalfans én de samenleving zijn te vaak de dupe van hooliganisme in en om het stadion. We gaan aan de slag met maatregelen om incidenten te beperken, waaronder een boetesysteem voor clubs wanneer politie-inzet zelfs binnen het stadion nodig is. 

Effectieve straffen, lik op stuk

Van gevangenissen tot rechters, van politie tot reclassering: de justitiële keten zit overvol. We gaan de druk verlichten door effectiever straffen én snellere sancties. Dit willen we doen:

  • We breiden de mogelijkheden voor afdoening door de politie uit, zodat de politie bij overtredingen en geselecteerde strafbare feiten, bijvoorbeeld (winkel)diefstal en vernieling, sneller en eenvoudiger kan optreden. Deze uitbreiding krijgt bijvoorbeeld de vorm van een politietransactie en/of een politiestrafbeschikking, waarbij we zorgen voor adequate rechtsbescherming. 
  • Het is volstrekt onwenselijk dat daders van misdrijven soms vrijuit gaan omdat de overheid het delen van gegevens belemmert. We verbeteren daarom de gegevensdeling ten behoeve van de justitieketen. 
  • Cybercrime heeft een groeiende impact op de veiligheid van Nederlanders. We verhogen daarom de strafmaat voor zware cyberdelicten.
  • Het Openbaar Ministerie (OM) vervult een onmisbare rol in onze strafrechtketen, maar wordt gehinderd door grote IT-problemen die mogelijk invloed kunnen hebben op strafzaken. We zorgen voor rust in het beleid ten aanzien van het OM en maken goede afspraken om de digitale bedrijfsvoering duurzaam op orde te brengen. 
  • We zetten de strijd tegen de georganiseerde misdaad voort, geïnspireerd op de Italiaanse anti-maffia-aanpak. In dat kader grijpen we in op voortgezet crimineel handelen en werken aan een voorstel voor het beter beschermen van advocaten tegen druk van criminelen, met name bij verdachten in zwaardere regimes. We breiden onder andere de kroongetuigenregeling uit en verscherpen de handhaving op contrabande, zoals het binnensmokkelen van telefoons.
  • Dat veroordeelde criminelen door een cellentekort eerder worden vrijgelaten is onbestaanbaar. We gaan investeren in de Dienst Justitiële Inrichtingen en de celcapaciteit uitbreiden en verbeteren. Dit doen we onder andere door versobering, de instelling van aparte regimes voor beperktrisicogedetineerden en aanvullende maatregelen.
  • We nemen maatregelen om zedenzaken met minderjarige slachtoffers sneller achter gesloten deuren te laten plaatsvinden. Hun namen worden in grote zedenzaken vaker gecodeerd.
  • Cliënten in de forensische zorg ontvangen zorg die vaak vergelijkbaar is met die voor psychiatrische patiënten die geen misdrijf hebben begaan. Daarom gaan we deze veroordeelden voor hun zorg een eigen bijdrage laten betalen. 
  • Voor slachtoffers is het vaak te complex om in strafzaken schade te verhalen op daders. We gaan dit voor slachtoffers makkelijker maken en kijken daarbij naar normering en standaardbedragen voor schadevergoeding, meer ruimte voor collectieve vorderingen en een aparte, laagdrempelige procedure naast het strafproces.
  • In een rechtsstaat verdient iedereen een eerlijk proces, met recht op een advocaat. Om de toegang tot het recht voor iedere Nederlander te waarborgen verlagen we de griffierechten en investeren we in sociale advocatuur. 

Nuchter beleid: drugs, gokken, sekswerk

Online kansspelen en sekswerk zijn in Nederland legaal, maar ook vatbaar voor criminaliteit en mensenhandel. We willen kwetsbaren in die sectoren beschermen tegen profiteurs. Voor softdrugs geldt een strak gereguleerd gedoogbeleid. We denormaliseren het gebruik van harddrugs en pakken de handel en verkoop aan. Dit willen we doen:

  • Het experiment gesloten cannabisketen is erop gericht te bezien of regulering zich vertaalt in meer veiligheid en gezondheid. We zetten het experiment voort, evalueren het en bepalen op basis daarvan de vervolgstappen.
  • Grote festivals worden verplicht een drugspreventieplan te maken. Wie veroordeeld wordt voor overtreding van de Opiumwet krijgt vaker een educatieve maatregel opgelegd als onderdeel van een straf.
  • Jonge sekswerkers zijn extra kwetsbaar voor dwang en uitbuiting. We verhogen daarom in 3 jaar tijd de minimumleeftijd voor sekswerk van 18 naar 21 jaar. Uitstapprogramma’s voor wie vrijwillig wil stoppen met sekswerk worden voortgezet. Daarnaast onderzoeken we of een verbod op het illegaal te werk stellen van sekswerkers kan worden vormgegeven door middel van een zogeheten pooierverbod. We versterken de rechtspositie van sekswerkers onder andere door betere toegang tot verzekeringen, zakelijke bankrekeningen en andere financiële dienstverlening. We zetten het programma ‘Samen tegen mensenhandel’ voort.
  • We verstevigen de zorgplicht van online gokaanbieders, pakken illegale goksites harder aan en stellen voor online gokken een volledig reclameverbod in. We onderzoeken het beperken van het aantal vergunningen voor online goksites. 

Stop geweld tegen vrouwen

Het kabinet kiest voor een duidelijker en daadkrachtiger aanpak van huiselijk en gendergerelateerd geweld zodat vrouwen en meisjes overal veilig kunnen zijn. Dit willen we doen: 

  • Het aansturen van de aanpak van geweld tegen vrouwen is vastgelegd in het Nationaal Actieplan Stop Geweld tegen Vrouwen en wordt aangestuurd door een Nationaal Coördinator. Hierin bundelen we bestaande programma’s over misbruik, intimidatie, stalking, geweld en femicide en maken we duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden en samenwerking tussen hulpverlening, justitie en ministeries, waarbij wordt bezien hoe de rol van Veilig Thuis beter kan worden benut in de strijd tegen gendergerelateerd geweld.
  • We maken een ketenbrede aanpak. Geweld achter de voordeur is te lang onderschat en verdient meer prioriteit bij hulpverlenende instanties en moet worden gezien als high impact crime. Professionals die een rol hebben in de aanpak van geweld tegen vrouwen krijgen adequate training over huiselijk geweld, intieme terreur en de rode vlaggen voorafgaand aan femicide. Er wordt vaker ingezet op combizittingen in het straf- en familierecht. Daarnaast is brede bewustwording nodig over hoe met meisjes en vrouwen wordt omgegaan. Dat vergt ook een gesprek op school en aan de keukentafel.
  • We gaan door met de versterkte aanpak van online seksueel geweld zoals opgenomen in het Nationaal Actieplan, inclusief online vrouwenhaat en online seksuele intimidatie. 
  • We scherpen wetgeving rondom huiselijk geweld aan om te voldoen aan het Verdrag van Istanbul en introduceren Clare’s Law en een aparte strafbaarstelling voor psychisch geweld. Daarnaast verbeteren we de mogelijkheden om sneller verplichte hulptrajecten op te leggen aan daders. En er komt een wettelijke adviesplicht bij signalen van huiselijk geweld en andere schadelijke praktijken voor onderwijs- en zorgprofessionals.
  • Om slachtoffers van eergerelateerd geweld beter te beschermen blijft de positie van het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld (LEC) geborgd en komt er de mogelijkheid van een uitreisverbod bij risico op genitale verminking of huwelijksdwang. Het kabinet gaat aan de slag met het beter kunnen bestraffen van daders en medeplichtigen van eergerelateerd geweld.

Bekijk de andere hoofdstukken uit het regeerakkoord.