Het doel van het experiment is om te onderzoeken of gereguleerde productie, distributie, en verkoop van cannabis mogelijk is. Een onderzoeksteam onderzoekt onder begeleiding van een onafhankelijke Begeleidings- en Evaluatiecommissie wat de effecten hiervan zijn op criminaliteit, veiligheid en volksgezondheid. De Nederlandse Voedsel – Warenautoriteit (NVWA) houdt onder andere toezicht op de kwaliteit van de producten.
Aanleiding van het experiment
Nederland telt ongeveer 565 coffeeshops verspreid over 102 gemeenten. De overheid gedoogt dat coffeeshops cannabis aan consumenten verkopen. Dat betekent dat coffeeshops onder strenge voorwaarden wiet en hasj kunnen verkopen. Zij worden daarvoor niet strafrechtelijk vervolgd.
De productie en aanlevering van cannabis is wél illegaal en wordt dus niet gedoogd. In de jaren 70 is dit gedoogbeleid voor de verkoop van cannabis in coffeeshops ingevoerd om de markten voor harddrugs en softdrugs te scheiden. Maar steeds nadrukkelijker vraagt de samenleving aandacht voor de problemen die dit gedoogbeleid met zich meebrengt. Bijvoorbeeld binnen de openbare orde, de volksgezondheid en ondermijnende criminaliteit.
Het kabinet heeft in het regeerakkoord van 2017-2021 afgesproken om een kleinschalig experiment uit te voeren in 10 gemeenten.
Opzet van het experiment
Tijdens het experiment verkopen coffeeshops in de deelnemende gemeenten gereguleerde, op kwaliteit gecontroleerde cannabis. Deze cannabis wordt geproduceerd door maximaal 10 aangewezen telers. Deze telers zijn via een selectieprocedure gekozen.
Alle voorwaarden voor coffeeshops die deelnemen aan het wietexperiment staan in het Besluit experiment gesloten coffeeshopketen.
Toezicht op experiment
Tijdens het hele experiment controleren handhavers van de gemeenten en de Inspectie Justitie en Veiligheid (IJenV) of iedereen zich aan de regels houdt binnen de ‘gesloten coffeeshopketen’. Bijvoorbeeld:
- Er mag geen cannabis uit het illegale circuit in het experiment komen;
- Er mag geen cannabis vanuit het experiment worden verwerkt of verkocht buiten het experiment.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt onder andere toezicht op de kwaliteit van de geteelde cannabis en de verpakkingseisen.
5 fasen wietexperiment
Het experiment bestaat uit 5 fasen. Deze fasen regelen een geleidelijke overgang van de huidige situatie naar het experiment en andersom. Bekijk voor meer informatie over de 5 fasen de brochure Spelregels experiment gesloten coffeeshopketen.
Tijdens het experiment geldt de nieuwe experimenteerwet- en regelgeving. Lees meer over de wetgeving waarop het experiment is gebaseerd.
1 juli 2020 startte de voorbereidingsfase. In deze fase zijn de telers geselecteerd en aangewezen. De aangewezen telers konden hierna starten met de voorbereidingen van hun teeltbedrijf en de productie van cannabis. Zij moesten zich daarbij houden aan alle regels van het experiment.
Coffeeshophouders konden in deze fase hun voorkeuren aan de aangewezen telers doorgeven.
Deelnemende gemeenten pasten in deze fase plaatselijke verordeningen en beleidsregels aan aan de regels van het experiment. Ook troffen gemeenten voorbereidingen voor het toezicht op de coffeeshops.
Op 15 december 2023 startte de aanloopfase. Vanaf die datum mochten coffeeshops in Tilburg en Breda gereguleerde producten verkopen naast de gedoogde producten.
Er is in deze fase op kleine schaal geoefend met alle systemen en processen die bij het experiment komen kijken. Telers, coffeeshophouders, vervoerders en toezichthouders hebben inzichten opgedaan over wat er beter kon. De geleerde lessen van de aanloopfase zijn gebruikt om processen en systemen te verbeteren.
In deze Kamerbrief staat meer informatie over de geleerde lessen uit de aanloopfase van het wietexperiment.
De overgangsfase liep van 17 juni 2024 tot 7 april 2025.
Coffeeshops konden niet in 1 nacht het assortiment vervangen. Daarom was er een overgangsfase voordat de experimenteerfase startte. Klanten konden in deze periode wennen aan het nieuwe aanbod.
Tijdens de overgangsfase mochten de coffeeshophouders zowel gedoogde producten als gereguleerde producten bezitten en verkopen. Coffeeshophouders moesten in de overgangsfase aan allerlei eisen voldoen: vastgelegd in bestaande wetten maar ook nieuwe regels.
De experimenteerfase is gestart op 7 april 2025. Deze fase duurt in principe 4 jaar, maar kan met 1,5 jaar worden verlengd. Tijdens deze periode verkopen de coffeeshops van de deelnemende gemeenten alleen gereguleerde producten.
De experimenteerfase is gestart omdat er genoeg verschillende en goede kwaliteit cannabis beschikbaar is. Omdat het nog onzeker is of er genoeg hasj aanwezig is, wordt tot 1 september 2025 niet gehandhaafd op de verkoop van illegale hasj in coffeeshops.
Tijdens het experiment:
- telen de telers die gereed zijn, gereguleerde cannabis;
- leveren de telers de gereguleerde cannabis aan coffeeshops in de 10 deelnemende gemeenten;
- verkopen de coffeeshops alleen gereguleerde cannabis.
Onderzoekers monitoren tijdens deze fase de effecten van het experiment. Zij noteren hun bevindingen elk jaar in een onderzoeksrapport. Voor het aflopen van de experimenteerfase vindt ook de evaluatie door de onafhankelijke Begeleidings- en Evaluatiecommissie plaats. Deze wordt aan de verantwoordelijke bewindspersonen aangeboden.
De afbouwfase start na het experiment. De normale wet- en regelgeving wordt weer toegepast. Aan het einde van de afbouwfase is de situatie weer zoals voor het begin van het experiment, tenzij het kabinet anders besluit.
Kan het experiment worden stopgezet?
Het is wettelijk vastgelegd dat het experiment 4 jaar duurt. Om het experiment stop te zetten, is een zogenoemde intrekkingswet nodig. De bewindspersonen kunnen bij uitzonderlijke omstandigheden besluiten het experiment stop te zetten in een specifieke gemeente. Bijvoorbeeld ter bescherming van de volksgezondheid. Of in het belang van de openbare orde en veiligheid. Het experiment in zijn geheel wordt hiermee niet stopgezet.
Vragen over het wietexperiment
Heeft u een vraag over het wietexperiment? Neem dan contact op met het programmateam van het wietexperiment via: experimentgeslotencoffeeshopketen@minjenv.nl. Voor algemene vragen kunt u ook contact opnemen met uw gemeente.