Maatregelen tegen overstromingen

Oorzaken overstromingen en wateroverlast

De kans op overstromingen en wateroverlast neemt toe door meerdere oorzaken:

• De zeespiegel stijgt en het klimaat verandert door opwarming van de aarde. Klimaatverandering veroorzaakt extreme regenbuien en langdurige natte periodes. En door lange periodes van hitte drogen dijken uit, waardoor ze minder stabiel zijn.
• Door bodemdaling groeit het niveauverschil tussen de zee en de bodem. Veengronden zakken in. Hierdoor kost het veel meer moeite om een teveel aan regenwater weg te pompen. Het gevolg is dat het grondwater op sommige plaatsen hoger komt te staan.
• Verstedelijking zorgt voor meer bebouwing en bestrating. Hierdoor is er minder grond waardoorheen water weg kan zakken. Overtollig water kan niet meer wegstromen door rioleringen en gemalen.

Het kabinet wil daarom water en bodem sturend laten zijn bij beslissingen over de inrichting van het land. Dat betekent dat het kabinet kijkt naar wat de grond en het water aankunnen. En niet alleen keuzes maken op basis van wat goed is voor mensen.

Dijken, duinen en dammen beschermen Nederland

Nederland ligt deels onder zeeniveau. Waterkeringen zoals dijken, duinen en dammen beschermen ongeveer 55% van Nederland tegen overstromingen. Er wonen ongeveer 11 miljoen mensen in overstroombaar gebied, en de bevolkingaantal neemt toe. Ook is er veel economische waarde in deze gebieden: er wordt 67% van het bruto nationaal product verdiend. Om een watersnoodramp voor te zijn, neemt de overheid verschillende maatregelen.

Maatregelen tegen overstromingen

• Nieuwe eisen voor dijken, dammen en duinen

  Er gelden veiligheidsnormen voor dijken, dammen en duinen. De norm is de maximale toelaatbare kans op een overstroming. Die wordt bepaald door hoeveel slachtoffers en economische schade een mogelijke overstroming veroorzaakt. Dit heet ook wel de overstromingsrisicobenadering.

  In deze eisen staat dat de waterschappen en Rijkswaterstaat tot en met 2050 de tijd hebben om de dijken en duinen te versterken. Dan is iedereen in Nederland minimaal even goed beschermd tegen overstromingen. Gebieden waar veel slachtoffers kunnen vallen of waar de economische schade groot zou zijn worden extra beschermd. Bijvoorbeeld de kerncentrale in Borssele. De normen voor de waterkeringen staan in de Omgevingswet.

• Beoordeling en aanpak waterkeringen

  Waterkeringen worden ten minste eens in de 12 jaar beoordeeld door waterschappen en Rijkswaterstaat. Dat gebeurt met het Beoordelings- en ontwerpinstrumentarium. Hierin staan regels voor de beoordeling van de waterkeringen.

• Hoogwaterbeschermingsprogramma

  In het Hoogwaterbeschermingsprogramma voeren waterschappen en Rijkswaterstaat dijkversterkingen uit. Dit doen zij om ervoor te zorgen dat Nederland wordt beschermd tegen overstromingen vanuit de zee, grote rivieren en grote meren. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma is onderdeel van het Deltaprogramma.

• Overtollig water vasthouden of afvoeren

  De overheid reserveert ruimte in Nederland om overtollig water vast te houden. Bijvoorbeeld in parken, recreatie- en natuurgebieden. Ook kan water terecht in zogenaamde retentiegebieden. Deze gebieden zijn speciaal bedoeld voor de opvang van water. Zoals overstromingsgebied het Woolde bij Hengelo. Of de retentiebekkens Heel en Horn in Limburg. De overheid wijst ook polders aan om water in op te vangen.

• Deltaprogramma

  Met het Deltaprogramma adviseert de Deltacommissaris hoe de overheid Nederland ook in de toekomst beschermt tegen overstromingen. De adviezen uit het Deltaprogramma worden onder andere verwerkt in het Nationaal Waterprogramma 2028-2033.

Europese afspraken tegen overstromingen

De Europese Unie (EU) bepaalt het Europese beleid op het gebied van overstromingsrisico's (in het Engels). Het ene land mag niet in de problemen komen door maatregelen van het andere land. Daarom moeten EU-landen met elkaar samenwerken. En ze moeten hun beleid op elkaar afstemmen. De beleidsregels staan in de EU-richtlijn Overstromingsrisico's. Deze richtlijn is een onderdeel van de Omgevingswet.

Ook zijn de EU-landen verplicht om kaarten te hebben die de overstromingsrisico’s aangeven. De Nederlandse kaarten met overstromingsrisico's staan op de website Risicokaart.nl.