Op 1 juli 2026 treden verschillende wetten en maatregelen in werking op het terrein van Justitie en Veiligheid. Zo krijgen meer functies binnen het Openbaar Ministerie (OM) een VOG-verplichting, start het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) een pilot met gratis betalingsherinneringen en wordt de maximale straf in de Wet wapens en munitie verdubbeld.
Maximumstraf Wet wapens en munitie gaat naar 8 jaar
De maximale gevangenisstraf voor het zonder vergunning vervaardigen van of handelen met betrekking tot wapens gaat vanaf 1 juli 2026 omhoog van 4 naar 8 jaar. Door deze verhoging worden ook voorbereidingshandelingen strafbaar. Deze voorbereidende handelingen zijn namelijk alleen strafbaar als op het feit een gevangenisstraf van 8 jaar of meer staat. Een belangrijk gevolg is dat het bezitten en verspreiden van blauwdrukken, oftewel instructies om met een 3D-printer wapens te maken, voortaan strafbaar is. Het kabinet wil hiermee de illegale wapenproductie en wapenhandel harder aanpakken.
Rechter krijgt meer ruimte voor hogere straffen bij meerdere feiten
Rechters krijgen vanaf 1 juli 2026 meer ruimte om hogere gevangenisstraffen op te leggen aan verdachten die voor meerdere strafbare feiten tegelijk worden veroordeeld, de zogenoemde meerdaadse samenloop. Nu mag de rechter de strafmaxima optellen tot maximaal een derde boven het hoogste maximum, dat wordt voortaan maximaal de helft. De maximale straf op enkelvoudig diefstal is bijvoorbeeld 4 jaar. Indien er sprake is van meerdere diefstallen was de maximale straf dus 4 jaar plus 16 maanden. Namelijk de maximale straf, 4 jaar, plus een derde daarvan, 16 maanden. Door deze maatregel wordt dit 4 jaar plus 24 maanden, wat uitkomt op 6 jaar. Ook bij feiten die iemand pleegde vóór eerdere veroordelingen ontstaat meer strafruimte. Die ruimte is het grootst bij zeer ernstige feiten met 12 jaar of meer, zodat de rechter cold cases passender kan bestraffen.
FIU-Nederland kan verdachte transacties tijdelijk laten stilleggen
De Financiële inlichtingen eenheid (FIU-Nederland) krijgt vanaf 1 juli 2026 de bevoegdheid om instellingen zoals banken te verzoeken een transactie maximaal 5 werkdagen niet uit te voeren. Zo voorkomt de FIU dat mogelijk crimineel geld wordt weggesluisd voordat zij heeft kunnen beoordelen of een transactie verband houdt met witwassen of terrorismefinanciering. Ziet de FIU dat verband, dan verstrekt zij de verdachte transactie aan de opsporingsdiensten, die vervolgens onderzoek kunnen doen en zo nodig tot vervolging kunnen overgaan. Met deze maatregel wil het kabinet de bredere aanpak van ondermijnende criminaliteit versterken.
CJIB stuurt als pilot gratis betalingsherinnering bij verkeersboetes
Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) start op 1 juli 2026 een pilot met een gratis betalingsherinnering bij verkeersboetes. Iedereen met een openstaande verkeersboete krijgt tijdens de pilot een herinnering voordat de eerste verhoging volgt. Het CJIB onderzoekt of zo'n herinnering het beoogde effect heeft dat mensen die zijn vergeten te betalen, alsnog hun boete voldoen of op tijd een betalingsregeling treffen, en daarmee ophogingen voorkomen. De pilot loopt minimaal anderhalf jaar en wordt daarna geëvalueerd.
VOG-politiegegevens verplicht voor extra functies bij het Openbaar Ministerie
Vanaf 1 juli 2026 is de VOG-politiegegevens verplicht voor een aantal aanvullende functies bij het Openbaar Ministerie (OM) waarvoor een hogere mate van integriteit nodig is. Bij een aanvraag voor deze functies worden voortaan altijd politiegegevens opgevraagd, en de VOG kan alleen al op basis van relevante politiegegevens worden geweigerd. De plicht gold al voor andere OM-functies en geldt nu ook voor onder meer lijnmanagers, medewerkers beleid en advisering, bedrijfsvoering, kennis en onderzoek, project- en programmamanagers, trainees en ook stagiairs.
Verenigingen en stichtingen passen uiterlijk 1 juli hun statuten aan
Verenigingen en stichtingen brengen hun statuten uiterlijk 1 juli 2026 in lijn met de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR). Een bestuurder mag daarin nooit meer stemmen hebben dan de overige bestuursleden samen. Oude statutaire regelingen die dat wél toestaan, vervallen op 1 juli 2026 automatisch. De wet geldt sinds 1 juli 2021, met een overgangstermijn van 5 jaar om de statuten aan te passen, deze termijn loopt nu af.
Innovatiewet Strafvordering wordt verlengd
De Innovatiewet Strafvordering wordt op 1 juli 2026 verlengd. Deze wet bevat bepalingen uit het beoogde nieuwe Wetboek van Strafvordering waarmee de praktijk alvast ervaring opdoet. Zo kan de strafrechter in een lopende zaak een rechtsvraag aan de Hoge Raad stellen, en kan hij een strafzaak beëindigen als mediation tussen verdachte en slachtoffer is geslaagd. De bepalingen blijven nu gelden tot de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek, voorzien op 1 april 2029. Zo kunnen rechters er tot die tijd gebruik van blijven maken.
Elektronisch cognossement krijgt dezelfde werking als papieren versie
Per 1 juli 2026 treedt de Wet tot invoering van het elektronisch cognossement in werking. Een cognossement is een document dat door de vervoerder wordt afgegeven en de belangrijkste afspraken uit de vervoerovereenkomst bevat. Met een cognossement kan de koper van de goederen aan de kade gaan staan en de goederen opeisen. Dit document, dat bij maritiem vervoer wordt gebruikt, moet op grond van het Nederlandse recht een papieren document zijn. De nieuwe wet regelt dat partijen voor een elektronisch cognossement kunnen kiezen in plaats van een papieren variant. Het gebruik van een elektronisch cognossement krijgt hierbij dezelfde rechtsgevolgen als een papieren cognossement. Dit zorgt ervoor dat de maritieme sector (waaronder afzenders, reders, vervoerders, verladers, banken en verzekeraars) efficiënter met cognossementen kan werken. Dit is een belangrijke stap voor de digitalisering van de internationale handel over zee.