Meer ruimte voor het kabinet om te sturen waar scholen hun geld aan uitgeven terwijl scholen minder afhankelijk worden van subsidies. Dat is het doel van de nieuwe vorm van bekostiging die het kabinet wil introduceren: de zogenoemde ‘gerichte bekostiging’. Het wetsvoorstel dat dit regelt, stuurde het kabinet vandaag aan de Tweede Kamer.
Staatssecretaris Tielen (Onderwijs en Emancipatie): “We weten nu vaak onvoldoende waaraan scholen hun geld uitgeven. Ik wil hier meer regie op. We willen dat extra geld ook besteed wordt aan waar het voor bedoeld is. De gerichte bekostiging zorgt hiervoor. Daarmee hebben scholen ook meer zekerheid over hoeveel geld ze kunnen besteden en zijn ze minder afhankelijk van subsidies. Dat maakt het mogelijk om langeretermijnplannen te maken en bijvoorbeeld extra docenten aan te nemen. Win-win dus.”
Lumpsum
Voor hun dagelijkse uitgaven ontvangen scholen nu basisbekostiging via de lumpsum. Dat mogen ze binnen wettelijke kaders naar eigen inzicht vrij besteden. Extra geld dat voor een specifiek doel via de lumpsum naar scholen gaat, kunnen ze in feite dus ook aan andere zaken uitgeven. Daar is nu weinig zicht op. Om bepaalde ontwikkelingen op gang te brengen, kunnen zij daarnaast diverse subsidies aanvragen. Die kunnen alleen aan specifieke doelen worden uitgegeven, maar het gaat altijd om tijdelijk geld en het aanvragen kost scholen tijd en administratie. Scholen geven vaak aan dat ze minder willen varen op subsidiegeld zodat ze beter langetermijnplannen kunnen maken.
Meer zekerheid voor scholen
De gerichte bekostiging maakt dit mogelijk en is als het ware een tussenvorm tussen lumpsum en subsidies. Die moet ook een ontwikkeling op gang brengen, maar gaat vanzelf naar basisscholen en middelbare scholen. Zij hoeven geen aanvraag te doen, maar scholen moeten verantwoorden op welke manier het geld is besteed aan het doel van de bekostiging. Zo hebben ze zekerheid over hoeveel geld ze te besteden hebben, maar worden de eerste jaren wel eisen gesteld. Het gaat hierbij om structureel geld.
Verbeteren taal en de andere basisvaardigheden
In eerste instantie wordt de gerichte bekostiging ingezet voor het verbeteren van taal en de andere basisvaardigheden. Scholen zijn dan voor 5 jaar verplicht het geld daaraan uit te geven. Dit geld vervangt meerdere subsidieregelingen. Daarna wordt bekeken of de gerichte bekostiging moet worden verlengd of dat het geld zonder voorwaarden kan worden toegevoegd aan de reguliere bekostiging. Op termijn kunnen ook enkele andere maatschappelijke uitdagingen via de gerichte bekostiging worden aangepakt, denk aan het zorgen voor voldoende leraren voor de klas en het werken aan gelijke onderwijskansen voor leerlingen.
Het wetsvoorstel wordt later dit jaar besproken in de Tweede Kamer en vervolgens in de Eerste Kamer. De bedoeling is dat de nieuwe vorm van bekostiging per 1 januari 2028 ingaat.
Focus op onderzoek van wereldtop en Europese samenwerking
Een van de maatregelen waar meer geld voor komt is dat universiteiten meer focus aanbrengen in hun onderzoek. Voor de ene universiteit is dat bijvoorbeeld specialiseren op onderzoek over digitalisering en AI en voor een andere op biotechnologie of veiligheid en weerbaarheid. Afgelopen jaren is gebleken dat onderzoek van wereldtop zo veel beter van de grond komt. Hier komt € 132 miljoen euro per jaar extra voor. Ook komt er € 80 miljoen per jaar extra voor wetenschappers om hen nog beter te helpen met het verkrijgen van Europese onderzoekssubsidies, waarmee nu al heel veel cruciaal onderzoek in Nederland wordt gefinancierd.
Praktijkgericht onderzoek en Einstein Telescope
Voor grote wetenschappelijke infrastructuur, zoals een nationale supercomputer en de Einstein Telescope, komt extra geld. Dit soort topinstrumenten is in de eerste plaats onmisbaar voor wetenschappers om goed onderzoek te kunnen doen. Maar in de tweede plaats trekken ze als een magneet innovaties aan, net als werkgelegenheid en regionale inkomsten over een lange periode.
Ook wil het kabinet structureel extra investeren in praktijkgericht onderzoek op het hbo (€ 69 miljoen per jaar) en onderzoek op het mbo (€ 17 miljoen per jaar). Dit onderzoek is een belangrijke bron van innovaties die direct toepasbaar zijn.
Ook voor veiligheid is extra aandacht. Daarom krijgen onderwijsinstellingen in de komende jaren extra geld, in totaal € 80 miljoen, om hen te helpen met hun kennisveiligheid en het versterken van hun cyberweerbaarheid.
Ambities
De wetenschap versterken en bezuinigingen terugdraaien past bij de ambitie die het kabinet in het coalitieakkoord heeft vastgelegd. Het is de bedoeling dat het geld vanaf komend jaar beschikbaar komt. De volgende stap is om deze investeringen, als onderdeel van de totale begroting, ter goedkeuring voor te leggen aan het Parlement. Dat gebeurt met Prinsjesdag.