Zo zag drie jaar Nederland in de VN-Mensenrechtenraad eruit

Mensenrechten op de agenda houden

De VN-Mensenrechtenraad bestaat uit 47 landen die samenwerken aan de bescherming en bevordering van mensenrechten wereldwijd. De Raad kan landen aanspreken op schendingen en internationaal, onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren naar schendingen van mensenrechten en humanitair oorlogsrecht.

De Raad kan landen niet verplichten om zijn adviezen op te volgen. Ook kan hij daders niet zelf straffen. Wel worden problemen zichtbaar gemaakt om op die manier internationale druk te zetten op landen. Bevindingen van de onafhankelijke onderzoeken naar schendingen kunnen door internationale hoven en tribunalen, maar ook nationale justitiële instanties worden gebruikt voor berechting van de daders. Zonder die aandacht raken mensenrechtenschendingen makkelijker uit het zicht. De internationale aandacht kan ook erger helpen voorkomen.

‘’De Mensenrechtenraad in Genève lijkt misschien ver weg voor de mensen om wie het gaat. Mensen in Gaza, Soedan, Libanon, Oekraïne en op andere plekken. Toch rekenen mensen van wie de rechten zijn geschonden op iedereen in de zaal. Zij vertrouwen erop dat wij de mensenrechten verdedigen die hen beschermen.’’

- Minister Sjoerdsma in zijn speech bij de Mensenrechtenraad in september 2026

Daarnaast richt de Raad zich ook op nieuwe uitdagingen en opkomende mensenrechtenvraagstukken, zoals bijvoorbeeld de impact van nieuwe technologieën op mensenrechten, en zet hij zich in voor de ontwikkeling van internationale kaders. Zo kijken we hoe mensenrechten een deel van de oplossing kunnen vormen voor de problemen van vandaag en morgen.

Actieve rol

Tijdens het lidmaatschap nam ons Koninkrijk daarom een actieve rol in. We spraken ons in de Raad uit over de zeer zorgelijke mensenrechtensituaties in onder andere de Palestijnse Gebieden, Oekraïne, Soedan, China, Iran, Rusland, Venezuela, Myanmar en Afghanistan.

Ook zetten we ons in voor de vrijheid van meningsuiting, die onmisbaar is voor open, democratische en inclusieve samenlevingen. En kwamen we op voor gelijke rechten voor LHBTI-personen, want iedereen moet kunnen zijn wie die is.

We werkten daarbij nauw samen met maatschappelijke organisaties, mensenrechtenverdedigers én slachtoffers zelf. Hun kennis en ervaringen zijn belangrijk om mee te nemen in onze inzet in de Raad.

Onderzoek en internationale druk

Een belangrijk middel van de Mensenrechtenraad is onafhankelijk onderzoek. Onafhankelijke experts brengen mensenrechtenschendingen in kaart en verzamelen bewijs. Dat bewijs wordt op zodanige wijze opgeslagen dat het later kan worden gebruikt voor strafrechtelijke vervolging van daders (accountability). Bijvoorbeeld degenen die journalisten hebben aangevallen en/of zich schuldig hebben gemaakt aan seksueel geweld in conflictgebieden. Of degenen die mensen vervolgen vanwege hun geloof of mening.

Een paar voorbeelden van de Nederlandse inzet:

• Rusland: Samen met België en Luxemburg heeft Nederland ervoor gezorgd dat er een VN-Speciaal Rapporteur werkt op Rusland. Daardoor wordt er onderzoek gedaan naar mensenrechtenschendingen in Rusland, bijvoorbeeld het onderdrukken van politieke tegenstanders en journalisten. Met het mandaat blijft hier internationale aandacht voor en kunnen landen Rusland hierop blijven aanspreken. Door alle beperkingen in Rusland is het maatschappelijk middenveld daar zijn stem bijna helemaal kwijtgeraakt. De Speciaal Rapporteur zorgt ervoor dat die stem toch weer gehoord kan worden.
• Syrië: Nederland steunde een VN-organisatie die bewijs verzamelt voor mogelijke rechtszaken, en hielp een onafhankelijke VN-onderzoekscommissie om door te gaan met haar werk.
• Soedan: In 2025 nam Nederland samen met andere landen het initiatief voor een spoedzitting van de Mensenrechtenraad over de situatie in de hoofdstad van Noord-Darfur, El Fasher, waar ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvonden. De spoedzitting was een belangrijk instrument om te voorkomen dat de situatie nog verder zou verslechteren. Daarnaast maakt Nederland zich elk jaar hard om het internationale onderzoek voor Soedan te verlengen.
• Oekraïne: In de Mensenrechtenraad blijft Nederland zich actief inzetten om internationale steun te verwerven voor Oekraïense initiatieven om het mandaat van de onafhankelijke onderzoekscommissie voor Oekraïne te verlengen. Daarnaast steunen we de VN-mensenrechtenmissie in Oekraïne financieel en zijn we co-voorzitter van een groep landen die zich inzet voor het ter verantwoording roepen van degenen die verantwoordelijk zijn voor internationale misdrijven in Oekraïne.

Ook buiten de vergaderzaal

Nederland zette zich ook buiten de formele vergaderingen in voor mensenrechten. Zo steunt Nederland financieel het werk van NGO’s. Nederland vindt het belangrijk dat hun stem gehoord blijft binnen en buiten de Raad. Ook organiseerden we bijvoorbeeld samen met Free Press Unlimited een evenement om aanvallen op journalisten onder de aandacht te brengen. Journalisten uit Oekraïne, Gaza en Soedan deelden hun indrukwekkende ervaringen over hoe het is om verslag te leggen vanuit deze conflictgebieden.

Verder haalde Nederland een tentoonstelling van het Rijksmuseum over de Nederlandse rol in de trans-Atlantische slavernijhandel naar Genève. Hiermee liet Nederland zien niet alleen over de grens te kijken naar mensenrechten, maar ook bereid is hand in eigen boezem te steken en de dialoog aan te gaan over ons eigen verleden. Dit werd warm onthaald door Afrikaanse landen.

Ook financiële steun is belangrijk. Nederland is een van de grootste donoren van het VN-Mensenrechtenkantoor (OHCHR), dat de mondiale mensenrechtensituaties monitort, daarover rapporteert en onderzoek doet. Zonder OHCHR zouden veel mensenrechtenschendingen over het hoofd worden gezien. Daarnaast ondersteunt OHCHR ook landen die willen werken aan de verbetering van de mensenrechtentoestand in hun land, maar daar niet altijd de kennis of middelen voor hebben.

Het lidmaatschap loopt af

Het Nederlandse lidmaatschap loopt eind 2026 af. Nederland zal zich voor de periode 2029-2031 opnieuw verkiesbaar stellen voor een zetel. Ook zonder lidmaatschap van de Mensenrechtenraad blijft het Koninkrijk mensenrechten beschermen en bevorderen. Dan doen we via diplomatie en financiële steun aan het VN-Mensenrechtenkantoor en het maatschappelijk middenveld.