Tijdens de verbouwing leent het Mauritshuis het Meisje met de parel uit aan het Nakanoshima Museum of Art in Osaka. Japanners staan in de rij voor dit schilderij van Vermeer. Wat brengt de komst van dit kunstwerk teweeg in Japan? En wat levert culturele diplomatie op voor Nederland?
Beeld: © The Asahi Shimbun / The Asahi Shimbun
Het schilderij van Vermeer is populair in Japan
‘Kan de ambassade iets voor ons doen?’ Het is september 2025 als Rob Anderson, plaatsvervangend Chef de Poste in Tokio, mail krijgt van Asahi Shimbun, een grote Japanse krant. ‘Japanse mediabedrijven doen meer dan het uitgeven van kranten, ze willen hun lezers iets meegeven over cultuur’, vertelt Anderson. ‘Asahi Shimbun wil het Meisje met de parel voor de vierde keer naar Japan halen. Het meisje mag niet reizen, tenzij het Mauritshuis bijvoorbeeld dicht gaat.’ Nu een tijdelijke museumsluiting aanstaande is vanwege een verbouwing, ziet het Japanse mediabedrijf kansen. Maar de onderhandelingen met het Mauritshuis vorderen nog niet echt.
Anderson en zijn collega Bas Valckx zitten meteen op het puntje van hun stoel. ‘De komst van dit schilderij van Vermeer zou fantastisch zijn.’ De ambassadeur stuurt een ondersteunende mail naar Martine Gosselink, directeur van het Mauritshuis, om duidelijk te maken hoe - vanuit overheidsperspectief - de uitleen van het Meisje bijdraagt aan verschillende doelen. Anderson: ‘Het is een waanzinnig affiche voor de BV Nederland. Na deelname aan de World Expo 2025 in Osaka is dit een mooi vervolg om Nederland opnieuw in de publieke belangstelling te laten staan. We hebben net 425 jaar betrekkingen gevierd; het past in de lange relatie met Japan.’
"Het uitlenen van dit schilderij past in de lange relatie met Japan"
Om zijn woorden kracht bij te zetten gaat Anderson in november langs bij het Mauritshuis. ‘Zijn er misschien dingen die de ambassade kan doen?’ Er wordt een mini taskforce opgericht met medewerkers van Asahi Shimbun, het Mauritshuis en de ambassade.
In goede handen
Al zijn er partijen die meer geld bieden, toch kiest het Mauritshuis voor Japan. Sleutelwoord hierbij is vertrouwen: het museum heeft er vertrouwen in dat het Meisje in goede handen is. In 2012 was Asahi Shimbun ook betrokken bij de komst van het schilderij naar Japan. Valckx: ‘Het is dus een soort thuiskomen.’ Verder is het natuurlijk ook goed voor het Mauritshuis. Met het geld dat het mediabedrijf betaalt, kunnen ze een deel van de renovatie bekostigen en het aanpalende pand inrichten als educatiecentrum.
Beeld: © The Asahi Shimbun / The Asahi Shimbun
Bij de presentatie van Nijntje met de parel ontstaat er een 'positieve chaos'
Tijdens de traditionele nieuwjaarsreceptie in februari brengt de ambassade het nieuws voor het eerst naar buiten. In mei organiseert de ambassade een grote persconferentie op de residentie. Als Nijntje met de parel (in Japan: Miffy) aan de pers wordt gepresenteerd als ambassadeur voor de tentoonstelling, ontstaat er volgens Anderson ‘een positieve chaos’.
Niemand mag weten wanneer het Meisje op het vliegtuig zit. ‘On the eve of the arrival of the Girl with te Pearl’ moeten we dan ook van de uitnodiging van een receptie halen, die het postennetwerk organiseert zodat mensen elkaar kunnen ontmoeten’, vertelt Valckx. ‘En er is ook nog een tyfoon op komst, waardoor het vervoersschema wordt omgegooid. Maar het Meisje komt gelukkig goed aan.’
Beeld: © The Asahi Shimbun / The Asahi Shimbun
De tentoonstelling in het Nakanoshima Museum of Art in Osaka telt maar twaalf werken. Het Meisje heeft een balzaal voor zich alleen
Promotie Den Haag
In de slipstream van de opening van de tentoonstelling gebeurt er van alles. Burgemeester Jan van Zanen uit Den Haag reist mee om Japanse startups te ontmoeten. Den Haag profileert zich namelijk als stad die start ups welkom heet. En Heleen Bakker, directeur-generaal Europese Samenwerking bij Buitenlandse Zaken en tevens verantwoordelijk voor het Internationaal Cultuurbeleid, maakt van de gelegenheid gebruik om de relatie tussen Europa en Japan te versterken.
Silke Remmits, beleidsmedewerker van de Eenheid Internationaal Cultuurbeleid, die hielp bij het opzetten van een cultureel programma rond de EXPO in Osaka, licht toe dat de komst van zo’n schilderij het voeren van gesprekken met andere overheden vergemakkelijkt. ‘Je laat aan Japan zien dat je hen serieus neemt.’ Ook worden er nieuwe contacten aangeboord met culturele instellingen en bedrijven, waarmee het mogelijk interessant is om zaken te doen. Valckx: ‘Kunst en cultuur ondersteunen ook het verdienvermogen van Nederland.’
Beeld: © The Asahi Shimbun / The Asahi Shimbun
De dochter van de Japanse keizer is aanwezig bij de opening
Expertmeeting over inclusiviteit
Daarnaast biedt culturele diplomatie een forum, ruimte voor dialoog, vertelt Anderson. Zo is Martine Gosselink keynote spreker bij een expertmeeting met museumcuratoren over inclusiviteit en diversiteit.
Tijdens de opening van de tentoonstelling staat de dochter van de Japanse keizer, Aiko, voor het schilderij van Vermeer. ‘Zo mooi’, vertelt Anderson. Tijdens het staatsbezoek van Japan aan Nederland twee maanden eerder bezocht de keizer het Mauritshuis. De keizer stond toen naast Koning Willem Alexander voor het Meisje. ‘In Japan draait veel om symboliek. We hadden dit niet geënsceneerd, maar op dat moment komt alles samen. Daarvan hadden we niet durven dromen.’
Beeld: © Instagram / @mygirlwithapearljp
In navolging van een kunstproject van het Mauritshuis, delen Japanners hun interpretatie van het schilderij op @mygirlwithapearljp
De kracht van cultuur
Via Asahi Shimbun krijgt de ambassade tickets om aan relaties te geven. ‘Het is bijna aandoenlijk om te zien hoe Japanners reageren als ik een ticket aanbied’, vertelt Rob. Met tranen in hun ogen kijken ze me aan. ‘Is dit echt voor mij?’
‘In Japan zie je een waardering voor cultuur die je in Nederland niet ziet’, weet Silke. ‘Het uitlenen van een kunstwerk doet zoveel voor het imago van een land. En natuurlijk levert dat uiteindelijk ook geld op, maar het toont de zachte kracht van cultuur. Cultuur kan veel betekenen in de relatie met andere landen.’
Feiten & Cijfers
Kaartjes voor de tentoonstelling waren binnen twee dagen uitverkocht. De tickets waren zo populair dat er een lotingsysteem werd ingesteld.
Nakanoshima Museum of Art in Osaka ontvangt normaal gesproken tweeduizend bezoekers per dag, nu zijn dat er achtduizend.