Stop femicide: wat kunnen omstanders doen bij huiselijk geweld?

Haar ervaringen met huiselijk geweld begonnen op haar zeventiende. Sabrina was beschermd opgevoed en ging zorgeloos door het leven. Toen ontmoette ze A. “Hij was meteen verliefd op me”, blikt ze terug. “Hij gaf me veel cadeaus en complimenten. Ook naar mijn ouders toe deed hij als de perfecte schoonzoon. Zo maakte hij zich bij iedereen populair. Maar al snel begon hij geweld tegen mij te gebruiken. Mijn relatie met A. was heel onveilig, maar ik zag dat niet. Ik miste de signalen die daarop wezen.”

‘Love bombing’ om controle te krijgen

Alles in de relatie ging snel. Als Sabrina eraan terugdenkt, herkent ze dat dit een van de manieren was die A. gebruikte om haar gevangen te houden in de relatie. “Al die lieve woorden en verliefdheid in het begin van onze relatie: nu weet ik dat dat love bombing was”, vertelt ze. Bij love bombing probeert de dader het slachtoffer zo snel mogelijk aan zich te binden, zodat het slachtoffer afhankelijk wordt. “Het was mijn eerste echte relatie. Voor mij voelde het veilig. Binnen een halfjaar woonden we samen. Een paar maanden later vroeg hij me ten huwelijk en kort daarna was ik zwanger. Alles ging zo snel. Ik had geen tijd om op adem te komen en me af te vragen: wil ik dit wel?”

Van emotioneel naar lichamelijk geweld

Al vroeg in de relatie ging de liefde van A. over in geweld. Sabrina legt uit dat dat geweld niet alleen lichamelijk was, maar ook emotioneel. “Hij zorgde er expres voor dat ik ging twijfelen aan mezelf. Hij verklaarde me voor gek dat ik niet meer wist wat ik had gezegd, terwijl hij uitspraken verzon die ik nooit had gedaan. Of hij verstopte mijn sleutels en liet me het hele huis doorzoeken. Vervolgens legde hij ze op het kastje op de gang en beweerde dat ze daar de hele tijd hadden gelegen. Alles om mij te laten twijfelen aan mijn eigen verstand.”

Die twijfels werden zo serieus, dat Sabrina zich op gegeven moment afvroeg of ze na een duw van de trap niet gewoon was gevallen. “Op een dag kwam ik thuis na een avond met vrienden. De lichten waren al uit, dus ik dacht dat A. in bed lag. Ik liep de trap op en toen ik bijna boven was, knipte hij plotseling het licht aan. Hij spuugde in mijn gezicht en schold me uit. Hij beweerde dat ik bij een andere man was geweest. Voordat ik het wist, lag ik onderaan de trap. Alles deed zeer. Maar ik twijfelde: was ik niet zelf gevallen? Ik ben met moeite opgestaan en bij hem in bed gaan liggen alsof er niks was gebeurd. Ik kon gewoon niet geloven dat iemand die om me gaf, mij zoiets zou aandoen.”

Victim blaming houdt slachtoffers gevangen bij huiselijk geweld

Niet alleen A. maakte het Sabrina lastig om uit de situatie te komen. Ook mensen in haar omgeving droegen daaraan bij, door te denken dat de relatie haar eigen keuze was en ze zelf niet weg wilde gaan. Dat is een voorbeeld van victim blaming. Victim blaming zorgt ervoor dat slachtoffers zich schuldig voelen en zich schamen, waardoor ze minder snel hulp zoeken of durven te vertellen wat er speelt.

“Als je eenmaal de grens van geweld over bent, wordt die stap voor de dader steeds kleiner”, legt Sabrina uit. “Ook beseft het slachtoffer steeds minder hoe serieus de situatie is. Tenminste, dat is mijn ervaring. Het geweld schokte mij niet meer. Ik drukte mijn gevoel steeds weg en praatte het geweld voor mezelf goed. Ik dacht dat ik het probleem was, niet hij. Mensen in mijn omgeving bevestigden onbewust dat gevoel ook. Ze wisten wel dat de ruzies erg waren, maar dachten dat ik hier zelf ook aan bijdroeg. Ze zeiden bijvoorbeeld dat ik ook niet de makkelijkste was. Het fysieke geweld is niet de enige dreiging in zo’n situatie. Ik was het slachtoffer, maar werd onbedoeld veroordeeld door mijn omgeving.”

De rol van omstanders bij het voorkomen van femicide

Sabrina kreeg pas nadat ze voor dood was achtergelaten de hulp die ze nodig had. Gedurende de relatie miste ze hulp van de mensen om haar heen. Sabrina: “Vriendinnen zeiden wel tegen me dat ik bij hem weg moest, maar dat kon ik toen nog niet. Ik zag het niet als iets wat echt kon. A. had al mijn keuzes van me afgenomen. Hij bepaalde alles in mijn leven. Daardoor wist ik zelf niet meer hoe ik eigen keuzes moest maken. Pas toen ik mijn wil om te leven verloor, vond ik moed om uit de relatie te stappen.”

Wat kunnen omstanders volgens haar dan wel doen? “Wat ik heel erg heb gemist, is iemand die in alle ellende bij me betrokken bleef. Niet om mij te vertellen wat ik moest doen, maar om het samen te doen zodra ik er klaar voor was. Vermoed je dat iemand in je omgeving slachtoffer is van huiselijk geweld? Laat diegene dan weten dat je er voor hem of haar bent. Je hoeft het niet voor het slachtoffer op te lossen. Maar je kunt wel op zoek gaan naar professionele hulp, zodat je het slachtoffer de weg kunt wijzen. Je kunt niet zomaar uit een relatie met intieme terreur of dwingende controle stappen. Daarvoor heb je een plan nodig en een omgeving die bescherming biedt.”

Signalen van dwingende controle

Vaak zijn er herkenbare signalen dat het niet goed gaat. Herken je dit in je relatie of bij iemand in jouw omgeving?

• Vooral rekening houden met verwachtingen en behoeften van partner en niet met eigen gevoelens

• Chantage of manipulatie

• Steeds willen weten waar de ander is en met wie

• Weghouden bij familie en vrienden

• Niet alleen naar een afspraak mogen gaan

• Jaloers gedrag en beschuldigen

• Controleren van social media of fysiek volgen

• Kleineren of vernederen

• Intimidatie, bedreiging of angst aanjagen

• Zelf geen beslissingen mogen nemen

• Iemand laten twijfelen aan haar eigen werkelijkheid

Luister naar je onderbuikgevoel. Let ook op kleine veranderingen bij de vrouw. Misschien heeft ze steeds minder contact met vrienden. Of stopt ze ineens met het dragen van make-up. Altijd bereikbaar moeten zijn kan ook een signaal zijn. Of als haar partner haar overdreven vaak belt of veel berichten stuurt.