Toespraak minister Heinen bij aanbieding Miljoenennota 2027

Voorzitter,
 
Vandaag bied ik u de Miljoenennota 2027 aan. Een begroting waar lang aan is gewerkt. En waar met veel partijen over is gesproken. Een begroting die niet vooraf in beton was gegoten. Anders dan mijn karakter, als ik de commentaren in de kranten goed heb gelezen afgelopen weken.

Maar wel een begroting met een opgave die ons allemaal aangaat. Want de wereld om ons heen verandert snel. Onze veiligheid staat onder druk. En onze toekomstige welvaart is minder vanzelfsprekend. Dat vraagt om een begroting met een gezamenlijke richting. Nederland heeft vaker laten zien dat we grote veranderingen aankunnen als we elkaar vinden rond een gemeenschappelijk doel. Dit doen we niet door verschillen weg te poetsen, maar door te erkennen dat sommige opgaven groter zijn dan ieders afzonderlijk gelijk.

Deze tijd vraagt opnieuw om een gemeenschappelijk doel. Een doel dat verder kijkt dan de volgende begroting. Of we het nu hebben over onze veiligheid, onze sociale voorzieningen, of de kansen die we volgende generaties willen geven. Het valt en staat bij de kracht van onze economie. En juist die kracht zijn we aan het verliezen. De internationale concurrentie wordt feller. Onze productiviteit groeit nauwelijks. En investeringen blijven achter.

Economische groei moet daarom een nationale opdracht worden. Want iedereen heeft belang bij een land dat vooruitgaat. Het gaat immers om werk. Om een goed inkomen. Het gaat om onderwijs voor je kinderen. Om zorg waarop je kunt rekenen. En om een land dat sterk genoeg is om zichzelf te verdedigen. Daarvoor zullen we moeten investeren, hervormen en internationaal meer samenwerken zodat we sterker staan.

Te beginnen met investeringen. Gezonde overheidsfinanciën zijn een randvoorwaarde. En daarvoor bestaan geen gemakkelijke oplossingen. Niet door simpelweg begrotingsregels aan te passen. Niet door te doen alsof rekeningen niet bestaan. Of door moeilijke keuzes uit de weg te gaan. Want hoe je het ook wendt of keert, een euro kan je maar één keer uitgeven.

Oplopende schulden en rentelasten beperken de ruimte om te investeren. En ook regeldruk, trage vergunningverlening en netcongestie houden op dit moment investeringen tegen. En dat zet een handrem op onze economie. Die moet eraf. Soms vraagt dat om oude ideeën los te laten. Dat geldt ook voor mij.

U weet, ik geloof sterk in de kracht van de markt. Maar als de markt tekortschiet en veelbelovende ondernemers kunnen daardoor niet doorgroeien, moet je soms bereid zijn om je overtuigingen aan te passen aan de realiteit. Daarom zie ik ook het belang van een Nationale Investeringsinstelling. Gericht op veelbelovende bedrijven die wel willen groeien, maar het geld daarvoor niet bij elkaar krijgen. Zodat bedrijven die hier starten, ook hier kunnen doorgroeien. En hier blijven. 

Ook via de belastingen moeten we investeren aantrekkelijk maken. Het kabinet komt daarom snel met een breed gedragen, definitief voorstel om in Box 3 toe te werken naar een vermogenswinstbelasting. Al deze keuzes zijn gericht op hetzelfde doel: van Nederland de beste plek maken om te investeren en te groeien. 

Naast investeren, zullen we ook moeten hervormen. Want terwijl investeringen achterblijven, groeien veel andere uitgaven vanzelf door. Zonder hervormingen in de sociale zekerheid en de zorg, verdringen de uitgaven van vandaag de ruimte van morgen. 

Dat vraagt om keuzes. Niet om goede voorzieningen zomaar te versoberen, maar juist om ze betaalbaar en toegankelijk te houden. Nederland loopt op meerdere fronten vast. Mensen die meer willen bijdragen, lopen onnodig vast in regelingen. Bedrijven die willen groeien, lopen vast door regels en verplichtingen. Bij hervormingen kijken we te vaak naar wat we dreigen te verliezen, en te weinig naar wat we ervoor terugkrijgen. Namelijk meer ruimte voor groei.

En onze nationale opdracht voor economische groei houdt niet op bij de grens. De wereld die wij kennen, verandert fundamenteel en in hoog tempo. Decennialang konden we vertrouwen op open handel, internationale regels en bondgenoten die samen onze veiligheid beschermden. Die vanzelfsprekendheid is voorbij.

Economische afhankelijkheden worden ingezet als machtsmiddel. Grootmachten bepalen steeds vaker zelf welke regels voor hen gelden. Nederland kan deze uitdagingen niet alleen aan. Dat besef delen we met veel andere Europese landen. Precies daarop is de Europese samenwerking gebaseerd. 

Ook mijn eigen denken over Europa is tijdens mijn ministerschap veranderd. Ik blijf kritisch wanneer Europa meer invloed naar zich toetrekt dan nodig is. Of meer schulden blijft maken. Maar ik heb ook geleerd dat samenwerking ons soms meer zeggenschap geeft. Om onze bedrijven meer ruimte te geven om te groeien. Om onze veiligheid te beschermen. En om als Europa sterker te staan in de wereld.

Daarom moeten we de Europese samenwerking verdiepen. Onze interne markt beter laten functioneren. En economische banden versterken met landen buiten Europa. De wereld van gisteren komt niet terug. Onze opdracht is daarom om mede te bepalen hoe de wereld van morgen eruitziet. 

Voorzitter, 

Economische groei vraagt ook om samenwerking in de politiek. Dat zie je terug in deze Miljoenennota. Er is ruimte gezocht om voorstellen van oppositiepartijen in te passen. Een brede wens was om lastenverzwaring als gevolg van de vrijheidsbijdrage, te verlichten en werkende middeninkomens meer ruimte te geven. Die keuze hebben we met dit koopkrachtpakket gemaakt.

Ook verlengen we de korting op de benzine- en dieselaccijns en gaat de vliegbelasting omlaag, terwijl we de luchtvaart verder verduurzamen. We investeren extra in wat Nederland nodig heeft om te groeien. In infrastructuur. In woningbouw. En in onze energieonafhankelijkheid. En voor hervormingen zoeken we breed politiek én maatschappelijk draagvlak.

Werkgevers en werknemers krijgen de ruimte om alternatieve hervormingen uit te werken. Daarvoor passen we enkele maatregelen aan of stellen we ze uit. Zodat we eindelijk om de tafel kunnen om samen te werken aan oplossingen die Nederland sterker maken. 

Ook voor andere wensen uit deze Kamer is ruimte gevonden. Bijvoorbeeld voor kwetsbare gezinnen. Voor betere palliatieve zorg en kindveiligheid. En voor vaccinaties en het voorkomen van femicide. Die keuzes moeten ook worden betaald. Dat doen we door minder uit te geven. 

Met als resultaat: Een dalend tekort. Gerichte lastenverlichting. Zonder rekeningen door te schuiven.

Voorzitter,

Grote veranderingen beginnen met een doel dat belangrijk genoeg is om verschillen te overbruggen. Economische groei moet daarom onze nationale opdracht zijn. Daarvoor moeten we in Nederland en in Europa bouwen aan een groeicoalitie. Een coalitie van partijen en landen die vooruitkijken, verantwoordelijkheid nemen en moeilijke keuzes durven te maken.

Voor onze toekomstige welvaart. Voor onze veiligheid en onze vrijheid. Met deze Miljoenennota laat het kabinet zien welke keuzes daarbij horen: door te investeren, te hervormen en de samenwerking te zoeken. Maar deze opdracht is groter dan één begroting. Het echte werk begint nu. De richting is helder: Onze welvaart behouden door haar opnieuw te verdienen.

En voorzitter, 

Dan bied ik u nu de Miljoenennota 2027 aan.