Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 13 maart 2026
Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 13 maart 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Vandaag kwamen we, zoals elke week, bijeen voor de ministerraad en daar hebben we onder meer besloten dat zelfstandigen een basisverzekering krijgen voor arbeidsongeschiktheid. En daarmee creëren we een sociaal vangnet voor als wij onverhoopt niet meer kunnen werken. Zo’n basisverzekering is met name van belang voor zelfstandigen voor wie een verzekering nu te duur is of voor zelfstandigen die vanwege hun leeftijd of hun gezondheid niet kunnen verzekeren. Zoals we in het coalitieakkoord al hadden aangekondigd, willen we daar vaart mee maken. Dus het is mooi dat we hebben hier nu al een klap op kunnen geven. Verder hebben we vandaag besloten om 200 miljoen uit het Nationaal Groeifonds toe te kennen aan twee projecten die het duurzaam verdienvermogen van Nederland versterken. Namelijk een project om het beroepsonderwijs beter te laten aansluiten op de behoeften van de arbeidsmarkt door de samenwerking tussen mbo en hbo met het bedrijfsleven te versterken. En een project dat gericht is op de ontwikkeling van 6G, de volgende generatie mobiele communicatienetwerken die rond 2030 op de markt moeten komen.
Maar de rode draad door mijn agenda deze week was het conflict in en rondom Iran en de wereldwijde en nationale gevolgen van die oorlog. Het kwam onder meer aan de orde in mijn gesprek met president Macron afgelopen woensdag tijdens het Kamerdebat gisteren en ook de ministerraad vandaag. Maar vooral ook in mijn ontmoeting met mensen uit de Iraanse gemeenschap in Nederland eerder deze week. Zij leven tussen hoop en vrees omdat contact leggen met hun geliefden in Iran bijna onmogelijk is. En ze maken zich grote zorgen over de bombardementen die plaatsvinden maar ook de reactie van het Iraanse regime dat de bevolking daar continu onderdrukt. Het laat zien hoeveel menselijk leed er schuil gaat achter de situatie in Iran en dat maakt op het hele kabinet ook indruk.
Maar we zien ook dat het conflict ook hier in Nederland leidt tot onrust. Zoals sterk stijgende energieprijzen die inmiddels ook de portemonnee van Nederlanders raken. Door hoge brandstofprijzen aan de pomp maar ook door angst voor oplopende energierekeningen voor gas en elektriciteit. En ik snap de zorgen die daarover zijn. Bijvoorbeeld bij gezinnen die die gasrekening zien stijgen of ondernemers die niet meer uitkomen vanwege de gestegen kosten. En daar ligt helaas geen snelle of makkelijke oplossing voor op de plank. Maar als kabinet kijken we natuurlijk wel naar de mogelijkheden die er zijn. Zowel op de korte als op de langere termijn. De inventarisatie van mogelijke maatregelen wordt nu gemaakt en afgerond zodat na het weekend de Kamer wordt geïnformeerd per brief over de verschillende opties die er zijn. En veel hangt daarbij af van hoe de situatie zich in het Midden-Oosten verder ontwikkelt en hoe ook de internationale markten daarop reageren.
Die huidige situatie laat ook des te meer zien dat we echt moeten werken aan onze strategische autonomie. Niet alleen nationaal maar ook in Europees verband. En dat onderwerp staat ook hoog op de agenda van de Europese Raad die volgende week plaatsvindt. Het vergroten van die strategische autonomie gaat hand in hand met het versterken van het Europese concurrentievermogen. En het is essentieel dat we daar hard mee aan de slag gaan. Voordat ik volgende week donderdag naar Brussel afreis ga ik daarom ook aankomende maandag naar Berlijn voor een ontmoeting met bondskanselier Merz om ervoor te zorgen dat Nederland en Duitsland daar ook nauw in optrekken.
Vanaf deze plek wil ik ook zo voor het weekend een oproep doen aan alle stemgerechtigde Nederlanders. Want aankomende woensdag zijn er alweer verkiezingen. En dit keer voor de gemeenteraad. Hele belangrijke verkiezingen, omdat de gemeente over veel zaken gaat die ons dagelijks leven raakt. Dus ga stemmen. Maar ik wens ook iedereen die deze verkiezingen mogelijk maakt heel veel succes. Van de medewerkers van gemeenten tot vrijwilligers op al die stembureaus.
Tot slot. Vannacht is er brand gesticht bij een synagoge in Rotterdam. De politie doet nader onderzoek. Er zijn inmiddels ook al een aantal verdachten aangehouden. Het is vooral verschrikkelijk dat dit is gebeurd. En het heeft ook weer tot heel veel angstgevoelens geleid bij de Joodse gemeenschap. Niet alleen in Rotterdam, maar in heel Nederland. Laat heel duidelijk zijn dat er in ons land geen plaats is voor antisemitisme. Geen plaats voor intimidatie, haat of geweld tegen welke religieuze minderheid dan ook.
DE WINTHER (Telegraaf)
U zat natuurlijk ook in het kabinet Rutte-IV, dat geconfronteerd werd vlak na het aantreden met de oorlog in Oekraïne. Hoe vaak denkt u deze dagen terug aan die tijd op het moment dat je aan een nieuw kabinet begint en er iets onverwachts gebeurt waardoor ook in eigen land de zaken op hun kop lijken te komen staan?
JETTEN
Heel vaak. Bij het aantreden van Rutte-IV was het volgens mij drieënhalve week nadat de Russische invasie in Oekraïne uitbrak. Nu was het binnen een week. Wat ik zie is dat zowel Nederland maar ook Europa door die Oekraïense oorlog nu wel beter zijn voorbereid, in de zin van er wordt veel sneller doorgeschakeld naar crisisoverleg. Naar het in kaart brengen van verschillende scenario's. Hoe kan zo'n oorlog zich ontwikkelen? Wat is dan de impact potentieel op de veiligheid, op energie, op economie, op migratiestromen? Dus waar ik in 2022 af en toe het gevoel had, iedereen zit ook naar elkaar te kijken hoe nu verder, is er nu veel meer een geoliede machine die vanuit Nederland en Europa begint te draaien. Maar het verschil is tegelijkertijd ook wel dat deze oorlog minder heftig nu is in de eerste economische gevolgen, als je dat vergelijkt met toen die Oekraïne oorlog, omdat we toen echt heel erg afhankelijk waren direct van die Russische energie import. Maar we weten ook dat als deze oorlog in Iran langer gaat aanhouden dat de wereldwijde impact daarvan groter kan zijn. Vanwege de enorme afhankelijkheid van alle energie die uit die straat van Hormuz komt. Dus de contacten ook met de partners in het Midden-Oosten zijn heel intensief nu om zo goed mogelijk te weten wat speelt er? Wat is er aan ontwikkelingen te verwachten? En hoe kunnen we daar dan ook snel op acteren?
DE WINTHER
Ik herinner me, en dat zal u zich waarschijnlijk ook nog herinneren dat een van de toenmalige vicepremiers in een interview opperde dat het regeerakkoord maar moest worden opengebroken naar aanleiding van de plotseling ontwikkelingen. Houdt u er rekening mee dat dat de komende maanden ook in Nederland weer opnieuw moet gaan gebeuren?
JETTEN
Nou kijk, als je een regeerkoord afsluit dan weet je dat de dag nadat de inkt is opgedroogd de wereld om je heen verandert. En dat dat ook kan leiden tot besluiten die je niet van tevoren in zo'n coalitieakkoord hebt bedacht. Zo'n oorlog in Iran is ook van een omvang dat je weet, we kunnen wellicht op korte termijn al besluiten moeten nemen die gewoon grote impact gaan hebben ook op voornemens van de coalitie. Dus daar zitten we in die zin ook gewoon heel realistisch in. Wij gaan als kabinet doen wat nodig is om Nederland ook in deze moeilijke fase er goed doorheen te loodsen.
DE WINTHER
Maar hoe realistisch is het om de toch wat ambitieuze agenda die u had nog gerealiseerd te krijgen? We zien nu eigenlijk al bij de wekelijks dat er zelfs door de Kamer van de maatregelen die u zelf heeft voorgesteld allerlei dingen vooral lijken te worden weggeschoten. En dat is ook een van de grote problemen die we nu hebben. En daar komt niet zoveel voor in de plaats, zeker niet qua financiële dekking. Hoe kijkt u daar tegenaan?
JETTEN
Nou, ik zie inderdaad in de debatten dat de Tweede Kamer nu vooral nog bezig is met wat er niet wenselijk is aan grote keuzes. Hervormingen, ombuigingen, wat dan ook. Maar ik denk dat juist deze situatie nogmaals onderstreept hoe belangrijk het is om echt wel een aantal fundamentele keuzes te maken over hoe houden we op lange termijn onze verzorgingsstaat ook gezond en ook financieel overeind. Zodat je op momenten dat het echt spannend wordt ook nog vet op de botten hebt om dan consumenten en ondernemers een extra steun in de rug te geven als dat nodig is. En daarom stond ik net in mijn verklaring ook stil bij de noodzaak voor een aantal structurele economische hervormingen die uiteindelijk Europa ook meer onafhankelijk maken van de rest van de wereld zodat we beter voor onszelf kunnen zorgen. Dus ik denk eigenlijk dat de ambitie uit het coalitieakkoord des te belangrijker zijn. Maar u heeft helemaal gelijk, dat zal de komende weken en maanden een aantal grote keuzes vragen en wellicht ook tot een bijstelling van onze ambities.
DE WINTHER
En weet u dan al welke bijstelling u aan zit te denken?
JETTEN
Nee, want wat dat betreft zullen we ook moeten afwachten hoe die oorlog zich ontwikkelt en wat de korte en de lange termijn impact daarvan gaat zijn. Maar de les die we dus uit 2022 hebben geleerd is bereid je nu op alle mogelijke scenario’s voor zodat je ook snel kan schakelen als dat nodig is.
DE WINTHER
Ja, tot slot, want u heeft het nu over scenario's. We hadden het net over de brief van aanstaande maandag waarin het over maatregelen gaat. We horen achter de schermen vooral scenario's en dat het kabinet eigenlijk nog helemaal niet zo snel de knip wil trekken of allerlei maatregelen wil nemen juist omdat de situatie nog zo volatiel is. Wat wordt het nou? Wordt het een brief met scenario's? Of wordt het een brief waarin allerlei maatregelen worden aangekondigd om Nederland te helpen?
JETTEN
Nee, het is een brief waarin scenario's worden geschetst, want dat heeft het CPB deze week ook gedaan. Over wat zouden de gevolgen van die oorlog kunnen zijn als die minder of langer duurt. En, dat hebben we ook aan de Kamer toegezegd, een overzicht van mogelijke maatregelen die je kunt nemen. Dus we gaan niet aankomende week al maatregelen aankondigen die acuut worden genomen maar we brengen in kaart wat de verschillende opties zijn die je Europees of nationaal kunt nemen, mocht dat nodig zijn.
DE KRUIJF (RTL)
Ja, u zegt, ik wil de ambities wel bijstellen. U bent net nog geen drie weken premier. Is dat niet wat vroeg?
JETTEN
Nee, de ambities staan als een huis. En ik denk dat deze situatie nogmaals onderstreept dat het belangrijk is dat je hervormt om de overheidsfinanciën gezond te houden. Dat je investeert in een sterke economie en een sterke defensie zodat Nederland en Europa ook beter voor zichzelf kunnen zorgen. Maar ja, regeren betekent ook dat je op basis van alles wat er in Nederland en in de wereld gebeurt elke keer kijkt wat je als volgende stap kan zetten. En dat zullen we daarom met die scenario's en mogelijke maatregelen in kaart brengen. En daarna vervolgens met de Kamer op zoek gaan naar steun voor de zaken waarvan wij denken dat die nu moeten worden genomen.
DE KRUIJF
Ja, want zijn die ambities dan realistisch? Kunnen die wel als de AOW-leeftijd inderdaad even wordt gepauzeerd, het verhogen daarvan. Als de bevalboete van tafel gaat. Wat hadden we nog meer deze week? De gehandicapten zorg wil de Tweede Kamer ook niet op bezuinigen. Blijft er nog wel geld over voor uw ambities?
JETTEN
Wij zullen ook de komende weken op basis van de debatten met de Kamer, maar ook de gesprekken die we voeren met partners in het sociaal en maatschappelijk middenveld, opzoek gaan naar plannen van het kabinet, uitgewerkte plannen vanuit het coalitieakkoord, die uitgaan van hoe zorgen we ervoor dat veel meer mensen kunnen meedoen. Hoe zorgen we ervoor dat heel veel mensen die aan de kant staan van de arbeidsmarkt sneller aan werk worden geholpen. Hoe zorgen we ervoor dat op lange termijn die AOW ook voor iedereen een mooie oudedagsvoorziening blijft. Hoe zorgen we er bij de zorg zegt ervoor dat we met een tekort aan arbeidskrachten toch goede en betaalbare zorg kunnen leveren. Dus de Kamer focust zich nu in het debat heel erg op specifieke maatregelen waarvan een deel van de Kamer zegt die kunnen we niet steunen. Maar de opgave en de ambitie die erachter zit die blijft gewoon overeind staan. En wij zullen dus als kabinet dan op zoek gaan naar een andere invulling van de maatregelen om nog steeds datzelfde doel te bereiken. De oorlog in Iran onderstreept nogmaals de noodzaak, en ook de oorlog in de Oekraïne die voortduurt, dat we extra investeren in defensie in Nederland. En dat we een aantal structurele hervormingen doorvoeren om onze economie sterk te houden. Ik denk dat dat nu nog meer nodig is dan dat we twee maanden geleden al vonden.
DE KRUIJF
Maar toch, gisteren werden de CPB-ramingen gepresenteerd. En als je daarnaar kijkt koerst dit minderheidskabinet dan niet af op een soort van perfect storm? Vooral als je enerzijds het overheidstekort loopt op, anderzijds de Tweede Kamer die allerlei bezuinigingen wil tegenhouden. En dan daar boven op een oorlog.
JETTEN
Tegelijkertijd heb ik ook in de start na de Russische oorlog in Oekraïne gezien dat juist dit soort cruciale en spannende momenten ook leiden tot veel verantwoordelijkheidsgevoel. Ook in het parlement. Het was ook toen na de start van de oorlog in Oekraïne het parlement dat onder andere met het prijsplafond voor de energierekeningen ervoor zorgde dat we mensen thuis veel meer rust en zekerheid gaven op de energierekening. En tegelijkertijd nam het parlement toen ook een aantal grote besluiten aan om juist de energietransitie te versnellen om ervoor te zorgen dat we minder afhankelijk werden van de import van Russisch gas. Dus dit soort crisissen en oorlogen zijn vaak ook een moment waarop we als Nederlanders de rug rechten en samen de schouders eronder zetten en daar gaan we nu ook voor.
DE KRUIJF
Een les van de vorige energiecrisis was toen dat er eigenlijk te laat was gehandeld, zeiden veel betrokkenen op dat moment. Ziet het kabinet wel de urgentie? Want er zou vandaag eigenlijk een brief komen met die maatregelen die eventueel… de scenario's, die komt nu pas volgende week. Zien jullie de urgentie?
JETTEN
De urgentie wordt heel breed gevoeld. Ik heb ook deze week met Europese regeringsleiders al een videoconferentie gehad om hierover te spreken. En veel meer dan drie jaar geleden wordt nu alles meteen goed in kaart gebracht zodat je ook de verschillende scenario's en mogelijke maatregelen hebt. Dat scheelt echt maanden ten opzichte van een paar jaar geleden. Maar we moeten ook oppassen dat we niet overhaast nu een paar dingen uitkiezen terwijl die oorlog zich nog zo snel ontwikkelt. Want het zou zomaar kunnen dat de situatie over een paar dagen echt compleet anders is dan dat die gisteren was. En dan zou het heel erg zonde zijn als je de verkeerde maatregelen hebt gekozen die dan ook onvoldoende helpen om de grootste noden ook te verlichten.
DE KRUIJF
Bij de vorige crisis was er een noodfonds. Kunt u garanderen dat komende winter iedereen de energierekening kan betalen?
JETTEN
Het noodfonds energie is zo'n mooi voorbeeld waarbij je niet met een schot hagel probeert een wisselend en bewegend doel te bereiken. Maar toen is ook heel goed nagedacht welke huishoudens worden nu het hardst geraakt door de onzekerheid op de energiemarkt? En hoe kun je die mensen ook heel gericht helpen? Dus je kunt zich voorstellen dat is een van die maatregelen die volgende week concreet in die brief staat als een optie waar uitgekozen kan worden.
DE KRUIJF
Tot slot, de Amerikanen die schorten een deel van de sancties op de Russische olie op. Wat vindt u daarvan?
JETTEN
Zeer onverstandig. Omdat Rusland deze verschrikkelijke oorlog in Oekraïne deels financiert met de verkoop van energie. We hebben daar niet voor niks heel veel sancties op ingesteld. Het omzeilen van die sancties leidt ertoe dat Rusland de afgelopen tijd daar nog steeds geld aan heeft kunnen verdienen. En het verlichten van die sancties is echt een heel slecht signaal naar Poetin die geen enkele intentie laat zien om via onderhandelingen die oorlog te beëindigen.
BREEDVELD (NOS)
Heeft dit minderheidskabinet eigenlijk wel voldoende slagkracht om de zich opstapelende problemen het hoofd te bieden?
JETTEN
Absoluut. Er zit een ploeg die zeer gemotiveerd is om juist ook in dit soort crisis situaties te doen wat nodig is. En ook een beroep doet op oppositiepartijen en coalitiepartijen om samen te werken.
BREEDVELD
Maar bent u dan niet heel erg afhankelijk van de goede wil in dat parlement?
JETTEN
Ja, maar dat geldt ook in 2022 voor een meerderheidskabinet toen de Oekraïne oorlog uitbrak. Ik zie wat dat betreft niet echt een verschil. Ik denk dat het veel belangrijker is dat we ook in de Europese samenwerking, waar we de vorige keer een hele hoop getreuzel zagen, nu veel meer er met alle lidstaten bovenop zitten.
BREEDVELD
Ja, u spreekt die hoop uit, maar ik heb die in de Kamer nog niet gehoord. Daar hoor ik vooral eisen. Dit mag niet doorgaan, deze hervorming mag niet doorgaan, deze bezuiniging mag niet doorgaan. Ja, hoe dan?
JETTEN
Ja, dat hoor ik ook. Ik kijk ook delen van die debatten die de afgelopen weken hebben plaatsgevonden. Ik wil ook nog wel benadrukken dat dat zijn begrotingsbehandelingen van de begrotingen van het demissionaire kabinet. En veel van die debatten zijn, nog een keer, een duidelijke manier van alle fracties in de Kamer om even de piketpalen te slaan op basis van het coalitieakkoord. Dan is het ook helder waar iedereen staat. Maar ondertussen werken de ministers en staatssecretarissen hard aan de uitwerking van het coalitieakkoord en komen er de komende tijd heel veel wetsvoorstellen en beleidsvoorstellen richting de Kamer.
BREEDVELD
Ja, en dan komt dan nog bij dat dit kabinet zelf ook plannen wil aanpassen. Het ouderverlof, de box 3-plannen. Dat kost ook geld.
JETTEN
Zeker, en die rekening moet ook netjes betaald worden. Dus wij zullen als kabinet als we plannen uitwerken of plannen bijstellen, ook elke keer voorstellen doen hoe we die rekening dan netjes kunnen betalen.
BREEDVELD
Ja, de Kamer die gaat achterover leunen en zegt ‘laat maar zien’.
JETTEN
Maar ik zie ook de afgelopen weken van een aantal Kamer fracties ook wel degelijk de bereidheid om mee te denken, om ook zelf met suggesties te komen. En dat is het mooie aan een minderheidskabinet. Oppositiefracties die met concrete en uitgewerkte plannen komen, die kunnen ook veel invloed hebben.
BREEDVELD
Ja, want dat is wel een beetje de hoop geweest bij het instellen van dit kabinet, dat dat overleg, dat samenwerken ook tot stand zou komen. Maar u zegt, ik zie dat al?
JETTEN
Nou ja, de eerste stappen. En ik hoop dat dat de komende weken en maanden ook echt tot mooie afspraken kan leiden op verschillende onderwerpen. Nou vandaag zijn er een aantal zaken in de ministerraad goedgekeurd, waarvan ik verwacht dat die sowieso op veel steun kunnen rekenen. Maar zoals u weet zijn we richting de zomer op een aantal grote onderwerpen, bijvoorbeeld stikstof, bezig om het een en ander naar de Kamer toe te sturen, zodat die woningbouw weer op gang kan komen, zodat we de energietransitie kunnen versnellen. En we merken ook dat niet alleen in de Kamer, maar ook daarbuiten partijen zeggen ‘ja, kabinet kom maar op, want we staan ook klaar om hier met elkaar meters op te gaan maken’.
BREEDVELD
En na deze eerste weken zegt u dan van nou, ik mik het liefste op een groot akkoord op veel onderwerpen of ik ga toch per onderwerp proberen te shoppen?
JETTEN
Nou, we zullen richting de zomer echt ons best doen om met een aantal oppositiepartijen een breed akkoord te sluiten over de begroting voor volgend jaar en de jaren daarna. Omdat stabiliteit op die begrotingen uiteindelijk ook gewoon helpt voor voorspelbaar beleid, zodat mensen in Nederland en ondernemers in Nederland ook weten waar ze aan toe zijn.
LEMSOM (EenVandaag)
Ja, aansluitend daarop, u zegt een brede meerderheid in de Kamer. Bent u dan ook van plan om richting de zomer al een sociaal akkoord te sluiten of in ieder geval een deal te sluiten met de polder?
JETTEN
Wij staan als kabinet eigenlijk elke dag klaar om gesprekken te voeren met vakbonden, met werkgevers, met boerenorganisaties, met medeoverheden, om te kijken of we op een aantal van die hele belangrijke onderwerpen ook met hen afspraken kunnen maken.
LEMSOM
Oké, maar is het uw doel om dat voor de begroting van volgend jaar, dus voor Prinsjesdag, rond te hebben?
JETTEN
Ja, als dat lukt in de komende maanden, dan gaan we dat zeker doen. Maar daarvoor heb je natuurlijk ook partners aan de andere kant van de tafel nodig die dat ook in dat tempo willen.
LEMSOM
Waar op beide fronten nieuwe voorzitters komen, dus die moeten natuurlijk ook eerst hun piketpalen nog kunnen slaan.
JETTEN
Ja, tegelijkertijd biedt dat denk ik ook een hele mooie kans, als het gaat om de sociaaleconomische partners, dat daar straks bij al die organisaties nieuwe voorzitters en nieuwe besturen zitten. Als je ook ziet, bijvoorbeeld bij FNV, wat de ambitie is van het nieuwe aangekondigde bestuur, dan gaat het ook om zoveel mogelijk mensen mee te laten doen aan onze samenleving. Dat biedt denk ik hele mooie aanknopingspunten, dus ik kijk uit naar de samenwerking met hen.
LEMSOM
Gebruikt u dan een akkoord met de polder ook om juist de meerderheid in de Kamer te vinden? Zo van, nou we hebben een akkoord gesloten met de polder, nu kunnen jullie er eigenlijk niet meer onderuit?
JETTEN
Nou, voor mij loopt dat echt samen op. Het allermooiste is als je en met maatschappelijke partners afspraken kan maken en tegelijkertijd dat ook kan doen. En dat zijn dan ook de meest onmogelijke partijen in de Kamer, zodat je ook daar echt een aantal jaren mee vooruit kan.
LEMSOM
En waarom wilt u dat eigenlijk zo snel? Want de meeste sociaaleconomische hervormingen, die zijn niet voor volgend jaar, maar pas voor de jaren daarna.
JETTEN
Er zijn er een paar die heel snel en acuut moeten, bijvoorbeeld rondom de problematiek bij het UWV. Waar gewoon echt duizenden Nederlanders echt last van hebben. En een aantal anderen, die zijn misschien wat meer op de lange termijn. Maar als je bijvoorbeeld betere begeleiding van werk naar werk goed wil organiseren, met leven lang ontwikkelen voor elke Nederlander, dat kost ons ook even tijd om in te regelen. Dus hoe sneller we die akkoorden sluiten, hoe meer we ook in enige rust die afspraken kunnen uitwerken en kunnen invoeren.
LEMSOM
U spreekt deze wens eigenlijk heel hoopvol uit. Maar FNV zegt ‘we gaan niet praten, het gaat gewoon niet gebeuren’.
JETTEN
Nee, maar ik snap ook alle standpunten die er vanuit de polder zijn op dit moment. Heb ik ook begrip voor. Heb ik ook uitgebreid met hen in het Catshuis besproken. En tegelijkertijd voel ik ook breed dat er ook wel echt behoefte is om uiteindelijk met niet alleen het kabinet, maar breed met de Kamer toch ook een aantal dingen gewoon op te lossen omdat we de afgelopen jaren vooral naar elkaar hebben zitten kijken en er heel weinig is gebeurd. En dat zijn de meeste Nederlanders echt zat.
LEMSOM
Tot slot, een van uw voorgangers bij D66, Alexander Pechtold, die zei toen rond Rutte-II, toen er ook meerderheden gezocht moesten worden en er ook een sociaal akkoord gesloten werd van die polder, dat is geen democratisch gekozen orgaan. Waarom zouden we dat zoveel macht geven? Eigenlijk lijkt het alsof u nu de polder macht geeft zodat u ook meerderheden politiek kunt vinden. Omgekeerde wereld bijna.
JETTEN
Ik vind zelf dat polderen niet een vies woord is. Dat is een Nederlandse traditie waardoor we decennialang hele complexe problemen hebben kunnen oplossen met breed maatschappelijk draagvlak. Het politieke primaat ligt hier in de Tweede Kamer. Daarom ook mijn antwoord zojuist dat maatschappelijke akkoorden en politieke akkoorden zoveel mogelijk hand in hand moeten gaan. Maar Pechtold heeft destijds niet alleen vanuit D66 maar bijvoorbeeld met de SGP en de ChristenUnie laten zien dat oppositiepartijen een cruciale rol kunnen spelen voor stabiel overheidsbeleid. En daar werken we nu dus ook vanuit dit minderheidskabinet hard aan.
HENDRICKX (Volkskrant)
Maar we hebben, deze week de Raad van State heeft een streep gehaald door die verbreding van de ring rond Utrecht. We hebben ook een PBL-rapport waarin staat dat we die stikstofdoelen niet gaan halen. Allereerst was u verrast door die twee oordelen over de huidige stand van zaken in dat stikstofdossier?
JETTEN
Nee, kijk. Het is echt aan de Raad van State om hier gewoon onafhankelijk een oordeel over te vellen. Alle uitspraken want er zijn er een paar meer geweest onder andere ook over luchthavens die worden nu zorgvuldig bestudeerd door de minister van I&W. Maar ik denk dat de rode draad daarbij er doorheen wel was dat het politiek wensdenken van de afgelopen jaren uiteindelijk ertoe leidt dat je als land tegen de muur aanrijdt. En als je het stikstofprobleem wil oplossen als je woningbouw wil versnellen als je meer infrastructuur wil aanleggen, als je economische groei wil bevorderen, dan is het de hoogste tijd dat we een aantal politieke knopen doorhakken.
HENDRICKX
Dat is mijn vraag eigenlijk. Is dat stikstofbeleid nou onderdeel van zo'n breed akkoord? Of kan dat wat u betreft daar los van gezien worden?
JETTEN
Nou, daar zitten twee kanten aan. Ook tijdens de kabinetsformatie hebben medeoverheden, boerenorganisaties en natuurorganisaties tegen ons gezegd, neem je verantwoordelijkheid. Neem een aantal besluiten. En maak ook duidelijk binnen welke kaders of ruimte stikstofbeleid moet plaatsvinden. Binnen welke spelregels je als boer in het land gewoon goed voedsel voor een eerlijke prijs kan produceren. En als je als kabinet een aantal van die grote besluiten neemt dan is er ook heel veel ruimte om met het stikstoffonds in de hand vervolgens maatschappelijke afspraken te maken over hoe we dat dan de komende jaren doen. En daarom ook de ambitie om voor de zomer al een aantal van die knopen door te hakken.
HENDRICKX
Maar er is dus geen politiek akkoord voor nodig verder?
JETTEN
Nou, het is natuurlijk wel fijn dat als we als kabinet een paar van die knopen doorhakken, dat dat ook op een meerderheid in beide kamers kan rekenen. Dus in dit geval minister en staatssecretaris van LVVN zullen ook de komende weken uitgebreid in gesprek gaan met meerdere partijen in de Kamer.
HENDRICKX
Want dat komt dus ook voor de zomer dan? Eigenlijk tegelijkertijd met dat, of dat is onderdeel van het brede akkoord of is dat...?
JETTEN
Nee, dat komt echt, de aparte taskforce stikstof heeft de ambitie om de komende maanden tot aan de zomer een aantal van die knopen door te hakken. En dat betekent dat dat voor een deel ook los staat van het akkoord dat we bij de begroting willen sluiten.
HENDRICKX
Oké, want u zegt snel hè, dat is ook tijdens de campagne steeds gezegd, we moeten snel van het stikstofslot. Dus snel is wanneer dan? Wanneer zijn we dan van het stikstofslot?
JETTEN
Dat zal echt per regio verschillen, omdat in sommige regio's met een paar maatregelen er al extra ruimte ontstaat voor vergunningverlening. En in andere regio's dat echt langer zal duren.
WARNAR (SBS)
Ja, meneer Jetten, u zei het net al even in uw inleiding, gemeenteraadsverkiezingen komen eraan. U deed even een oproep, ga stemmen. Toch traditioneel gezien gaan er heel weinig mensen naar de stembus. Vorige keer was het ongeveer 50%. Wat zegt u als minister-president tegen die andere helft?
JETTEN
Dat in de gemeenteraad heel veel belangrijke besluiten worden genomen die ons allemaal raken. Niet alleen maar de inrichting van je wijk of je buurt, maar ook veiligheid in je dorp of in je stad. De kansen die je voor lokale ondernemers kan organiseren. En heel belangrijk ook, veel van de zorg en de hulp die we dicht bij huis krijgen, wordt juist door de lokale overheid georganiseerd. Dus gebruik dat stemrecht, zodat je ook mee kan bepalen hoe je dorp of stad nog mooier kan worden.
WARNAR
Toch is ondertussen ook bijvoorbeeld asiel voor heel veel mensen een belangrijk thema. Dat speelt landelijk, maar ook zeker in gemeentes. We hebben natuurlijk ook veel protesten gezien in gemeentes rondom azc's die er wel of niet zouden komen. Wat vindt u ervan dat dat zo'n lokaal thema gemaakt wordt, terwijl eigenlijk jullie in de landelijke politiek hierover gaan?
JETTEN
Dat is een hele goede vraag. Ook omdat de afgelopen tijd ook vaak burgemeesters, wethouders, gemeenteraadsleden voor dit soort moeilijke besluiten staan, te maken hebben gekregen, ook met intimidatie of geweld. En als je dan praat met gemeenteraadsleden of lokale bestuurders, dan zeggen ze ook, ja, wij zitten nu in dit duivelse dilemma, omdat politiek Den Haag de afgelopen jaren heeft gefaald om dit op te lossen. En ze voelen zich soms ook gewoon in de steek gelaten door de landelijke politiek. Dat is ook de reden waarom we met dit kabinet de asielketen op orde willen krijgen. Een belangrijk onderdeel daarvan is, naast het beperken van de instroom, is dat we het beter delen van de lasten rondom opvang zodat niet een paar gemeentes hier steeds voor aan de lat staan, maar we verspreid door Nederland daar allemaal onze verantwoordelijkheid nemen. Ik weet dat het ook nu bij de gemeenteraadsverkiezingen aan een aantal gemeenten echt een heel belangrijk onderwerp is. Daar zou ik ook willen zeggen: het is ook heel belangrijk om juist op lokaal niveau niet overvallen te worden door keuzes hier, maar vooral als gemeenteraad samen met je inwoners te kijken hoe kunnen we ons steentje bijdragen in het asieldossier. En dat dat niet van bovenaf voor anderen wordt bedacht.
WARNAR
Moet er niet ook duidelijker worden gemaakt aan lokale kiezers dat die lokale partijen gewoon niet zo heel veel te zeggen hebben als het gaat over asiel?
JETTEN
We beslissen landelijk inderdaad over hoe beperken we de instroom, hoe pakken we overlast aan en hoe spreiden we eerlijk de lasten van de asielopvang over het land. Maar op lokaal niveau kan je wel degelijk ook met elkaar afspraken maken over wat is dan de beste locatie, hoe doen we dat op een manier dat eventuele overlast daar wordt voorkomen of wordt opgelost. Hoe ga je om ook met goed inburgeren en meedoen. Dus daar is ook op lokaal niveau wel degelijk invloed op uit te oefenen, maar het begint wel bij een aantal keuzes die landelijk worden gemaakt.
WARNAR
Ja, ondertussen worden veel van die lokale keuzes op dit gebied ook uitgesteld en tot na de gemeenteraadsverkiezingen, dat heeft de Telegraaf ook onderzocht, dat dat in veel gemeenten speelt. Ja, natuurlijk omdat ze geen gezichtsverlies willen leiden tijdens verkiezingen. Wat vindt u daarvan?
JETTEN
Ik denk dat ook veel gemeentes even hebben zitten wachten op een nieuw kabinet en de keuzes die in het coalitieakkoord werden gemaakt. En ik snap heel goed dat je niet in de laatste weken of maanden voor verkiezingen ook op lokaal niveau nog grote besluiten neemt. Niet alleen op dit dossier, maar ook op andere. Maar vanaf woensdag ligt er een nieuw mandaat na de uitspraak van de kiezer en dan kunnen die gemeenteraden daar ook vier jaar mee vooruit. Dus nogmaals de oproep aan iedereen om woensdag van dat stemrecht gebruik te maken, want u geeft daarmee het mandaat aan gemeenteraadsleden om belangrijke beslissingen te nemen.
WARNAR
Ja, u begrijpt het. Bart van den Brink zei dat ook al. Maar dat betekent dus eigenlijk in de praktijk dat elk jaar er wel lokaal, provinciaal of landelijk grote dossiers stilstaan.
JETTEN
Ja, en dan komt het aan ook op politieke moed en leiderschap om soms ook dingen te doen die gewoon nodig zijn. Maar het is natuurlijk wel heel mooi dat we elke vier jaar als kiezer onze stem kunnen gebruiken. En laten we hopen dat het ook op het nationaal niveau eens een keer eens in de vier jaar is en niet om de havenklap.
HOEDEMAN (AD)
Meneer Jetten, vanochtend heeft de Tweede Kamer zich kritisch uitgelaten over de ruimte die prins Constantijn inneemt in het publieke debat. Wat vindt u ervan dat hij losgaat op kakelverse wetgeving zoals die van box-3?
JETTEN
Nou, ik ben op de eerste plaats heel blij dat leden van de Koninklijke Familie en het Koninklijk Huis zich maatschappelijk inzetten en ook op allerlei onderwerpen hard aan het werk zijn. En soms schuurt dat, of kan dat schuren, ook met de ministeriële verantwoordelijkheid die wij over hen dragen. En als dat het geval is, dan bespreken we dat natuurlijk. Maar het neemt niet weg dat die maatschappelijke inzet en betrokkenheid ook heel waardevol is.
HOEDEMAN
Hebt u Prins Constantijn al gesproken?
JETTEN
Zoals ik net zei, als het schuurt, dan bespreken we dat, maar dan doe ik daar verder geen uitspraken over.
HOEDEMAN
Zou de koning zich op dezelfde manier kunnen uitlaten?
JETTEN
De koning speelt helemaal een bijzondere rol in onze staatsbestel. Hij is ons staatshoofd. Het belangrijkste uithangbord dat we als Nederland hebben. En ook daar geldt dat dat altijd voor hem en de minister-president goed balanceren is wie wat waarover zegt.
HOEDEMAN
Waar ligt voor u de grens dat een lid van het Koninklijk Huis niet horend bij het kernteam zich kan uitlaten? Dus leden als Prins Constantijn, die hebben iets meer ruimte. Maar waar houdt die ruimte op?
JETTEN
Ik denk niet dat dat zwart-wit te vangen is. En dat je elke keer gewoon met elkaar moet bespreken hoe dit op een goede manier vorm te geven is.
HOEDEMAN
Nog een bruggetje in het volgende onderwerp. Hebt u al besloten of u meegaat met de koning naar president Trump?
JETTEN
U gaat dit elke week proberen, maar ik doe geen mededelingen over de reisagenda van het Koningspaar.
VAN WETTEN (ANP)
Ja, premier Jetten, nog even om kort ter verduidelijking door te gaan op een paar punten. Eerst even financieel. U zegt, u ziet bij een deel van de fracties al dat ze ook die verantwoordelijkheid nemen om zelf met voorstellen te komen om geld te zoeken voor bezuinigingen die ze niet willen. Maar bij wie ligt die verantwoordelijkheid precies om dat geld te vinden? Bij de oppositie of bij u?
JETTEN
Nou, de allereerste verantwoordelijkheid ligt echt bij het kabinet om meerderheden te zoeken voor wetsvoorstellen en begrotingen. Op basis van het coalitieakkoord te kijken, is daar steun voor of moeten plannen worden bijgesteld om daarmee een meerderheid in Tweede en de Eerste Kamer voor elkaar te boxen. Maar, we hebben de afgelopen jaren natuurlijk ook vaak gezien dat oppositiepartijen die daar ook zelf het initiatief nemen, een hele grote plek aan tafel kunnen krijgen.
VAN WETTEN
Ja, maar dus, om het concreet te maken, zo'n motie als de gehandicaptenzorg, kunt u hen dan geruststellen, ook als zij zonder concreet alternatief aankomen, maar ze willen die bezuinigingen niet? Gaat u die motie uitvoeren? Gaat u geld zoeken?
JETTEN
Nou, kijk, alleen maar zeggen, ik wil dus niet zoeken het verder maar uit, dat werkt niet. Wij zullen ook als kabinet gewoon een nette begroting moeten afleveren. Deze uitspraak ten aanzien van de gehandicaptenzorg van de Kamer is wel helder. En dat betekent dat de minister van Langdurige Zorg de komende tijd in gesprek zal gaan met het zorgveld. En daarna ook weer met partijen in de Kamer om te kijken hoe we tot een nette begroting voor VWS kunnen komen.
VAN WETTEN
Dus als ik het goed begrijp ligt die verantwoordelijkheid om geld te zoeken, zeker deels ook bij de oppositie?
JETTEN
Ja, kijk, nogmaals, primair ligt hij bij het kabinet, maar als je als oppositiepartijen, maar dat geldt overigens ook voor coalitiepartijen, dus voor partijen in de Kamer geldt dat als je bepaalde plannen van het kabinet niet wil, dat je meer invloed kan uitoefenen als je er dan ook bij vertelt wat je wel wil.
VAN WETTEN
Ja, oké, dan nog die sanctieverlichtingen van de VS op Russische olie, u noemde dat al een slecht idee, wat kunt u nog doen eventueel in Europees verband om de VS op andere ideeën te brengen?
JETTEN
Wij zijn met de Europese partners continu in overleg ook met de Amerikanen om hen te wijzen op het belang van het blijven steunen van Oekraïne in de oorlog tegen Rusland. Het maximale druk zetten op de vredesbesprekingen voor zover dat die plaatsvinden, maar ook te wijzen op de impact die sancties hebben om die Russische oorlogskas te raken. In de wetenschap dat dat niet genoeg is, moeten we ook in Europa gewoon blijven werken aan aanvullende sanctiepakketten, om ook als Europa die druk op Rusland maximaal op te blijven voeren.
VAN WETTEN
Wilt u ook proberen om meer te doen om die Russische schaduwvloot te onderscheppen, zodat die olie met of zonder sancties zijn bestemming niet bereikt?
JETTEN
Ja, ik vind dat we afgelopen week zagen dat onze buren in België zijn in staat geweest om zo’n tanker van die Russische schaduwvloot echt effectief aan te pakken. Dat is een heel duidelijk signaal ook naar de Russen, dat we als EU niet accepteren dat ze op die manier sancties omzeilen. De minister heeft nu aangekondigd dat we op hele korte termijn verbeterde wetgeving zullen maken om ook in Nederland die schaduwvloot beter aan te pakken. En in afwachting van die wetgeving kijken we hoe we die schaduwvloot ook extra in de weg kunnen zetten.
VAN WETTEN
Dan nog over de synagogebrand. U zei al verschrikkelijk. Nog even ter verduidelijking, is dit ook een voorbeeld van antisemitisme?
JETTEN
Het onderzoek loopt natuurlijk nog. Maar als je ziet dat, overigens met heel knap werk van de Rotterdamse politie, zo snel mensen hebt kunnen aanhouden die met een jerrycan in de auto brand hebben gesticht bij een synagoge. Dan lijkt het me klip en klaar dat er hier sprake is van antisemitisme. En dan past het ons ook allemaal om daar heel hard afstand van te nemen. Maar ook, en dat heb ik vanochtend meteen gedaan, ook contact te hebben met de Joodse gemeenschap in Nederland, voor wie dit een zoveelste uiting is van toenemend antisemitisme, waardoor zij zich steeds minder veilig voelen in ons eigen land. Het zijn gewoon onze Joodse Nederlanders. En daar blijf je met je poten van af.
VAN WETTEN
Er worden suggesties gedaan dat Iran betrokken zou zijn. Hoe aannemelijk vindt u dat?
JETTEN
Ik zag wat berichten online voorbij komen. Dit wordt natuurlijk helemaal tot de bodem uitgezocht.
VAN WETTEN
Tot slot nog over de gemeenteraadsverkiezingen. De opkomst daalt natuurlijk al jaren. Waar komt dat door?
JETTEN
Goeie vraag, degene die het antwoord heeft verdient denk ik een grote prijs. Maar ik ben zelf acht jaar lang lid geweest van de Nijmeegse gemeenteraad. En daar zag ik ook dat het soms gewoon heel moeilijk is om te laten zien wat je als gemeente allemaal doet voor je inwoners. Het is de overheid die het meest dichtbij staat en toch kunnen mensen er soms een enorme afstand toe voelen. Ik denk algemeen ook het vertrouwen in de politiek is natuurlijk in Nederland laag. Dus de bereidheid om bij verkiezingen naar de stembus te gaan is niet altijd even hoog. Ik ben wel erg benieuwd nu ook bij deze gemeenteraadsverkiezingen wordt de pilot weer voortgezet om met een simpeler stembiljet bijvoorbeeld te werken. Door op meer plekken stembureaus in te richten om de drempel om te gaan stemmen zo laag mogelijk te maken. Dus als u dit nu hoort, leg alvast die stempas klaar met uw identiteitsbewijs. Zodat als woensdag de hele dag door die stembureaus open zijn en je het kan combineren met de kinderen naar school brengen, van of naar het werk of naar de supermarkt even snel zo'n stembureau binnen lopen om gebruik te maken van het stemrecht.
VAN WETTEN
Zou het kunnen dat mensen met zo'n korte tijd sinds de vorige verkiezingen nog een beetje verkiezingsmoe zijn?
JETTEN
Zou kunnen, maar ik hoop dat mensen juist door die vorige Tweede Kamerverkiezingen weten dat stemmen wel degelijk uitmaakt en daardoor extra gemotiveerd zijn om dat opnieuw woensdag weer te doen.
VAN DER GOOT (NU.nl)
Even over iets heel anders. Namelijk de genocidezaak tegen Israël bij het internationaal gerechtshof. Het kabinet besloot deze week om daaraan deel te nemen. Het vorige kabinet nadrukkelijk niet. Waarom nu wel eigenlijk?
JETTEN
Dit is iets wat gebruikelijk is bij genocidezaken bij het hof. Dan worden landen die daar lid van zijn gevraagd om ook een juridische zienswijze daarop in te dienen. Dus dat heeft Nederland ook bij eerdere zaken gedaan. De deadline daarvoor liep ongeveer nu af. En dat is de reden waarom dat nu is ingediend. En ik wil ook benadrukken dat dit een duiding is van Nederland over hoe dat verdrag moet worden geïnterpreteerd. Om ook de werking van dat verdrag zo goed mogelijk te ondersteunen. Het is niet een standpuntbepaling in de zaak die Zuid-Afrika tegen Israël heeft aangespannen. Dat is echt aan de rechters om daar een uitspraak over te doen.
VAN DER GOOT
Ja, want het kabinet heeft een vraag gesteld, of tenminste hoe dat geïnterpreteerd moet worden en daarbij wordt de nadruk gelegd, volgens het kabinet, over gedwongen verplaatsing van de bevolking, uithongering of het bewust aanvallen van kinderen. Ja, dat zijn natuurlijk allemaal zaken die Israël niet per se helpen?
JETTEN
Maar ik denk dat het ook goed is om dit soort verduidelijkende vragen nu te stellen, ook in deze zaak.
VAN DER GOOT
Maar daarmee kiest u toch ook kant?
JETTEN
Nee, we kiezen nadrukkelijk geen kant. Dat is ook niet de rol van deze procedure. Lidstaten kunnen vragen stellen, juridische opinie inbrengen ten behoeve van een goede behandeling van die zaak.
VAN DER GOOT
Nou, laat ik dan zo zeggen, u kiest geen kant of het kabinet kiest geen kant, maar ze helpen de zaak wel voor Zuid-Afrika?
JETTEN
Nou, dat ben ik niet met u eens. Dit is nogmaals de gebruikelijke werkwijze dat je bij zo'n lopende zaak, en Nederland is niet het enige land, er zijn talloze landen die dat doen, juist ook voor een goede werking van het verdrag met dit soort inbrengen voor wordt gezorgd dat in de volle breedte zo'n zaak wordt gewogen. En dan is het straks aan de rechters van het hof om hier een uitspraak over te doen.
VAN DER GOOT
Ja, nu zijn er experts die zeggen de inbreng van Nederland kan wel degelijk helpen die zaak tegen Israël succesvol af te ronden.
JETTEN
Nogmaals, de Nederlandse inbreng is echt bedoeld om alle aspecten hier goed mee te wegen, zonder een standpunt daarover in te nemen, dat is echt aan de rechters straks.
VAN DER GOOT
Ja, want tot slot, er zijn instanties als de VN-commissie, die spreken wel degelijk van genocide. Doet dit kabinet dat ook?
JETTEN
Nee, zoals ook eerder gemeld, is het aan de commissies om daar onderzoek naar te doen en de rechters van het hof om daar een uitspraak over te doen. En als die uitspraak er is, dan zal het Nederlandse kabinet daarop reageren.