Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 2 april 2026
Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 2 april 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag allemaal. Het was een korte week vanwege het aanstaande paasweekend dat voor de deur staat. Maar er was toch ook weer genoeg te doen en te bespreken. Allereerst over de situatie in het Midden-Oosten. Want ondanks de signalen van diplomatieke toenadering is het einde van deze oorlog nog bepaald niet in zicht. We hebben daar ook vandaag in de ministerraad uiteraard weer uitgebreid over gesproken. Zoals u weet, is het kabinet bezig, hard bezig, om ons voor te bereiden op meerdere scenario's waarbij we ook een brede set aan instrumenten uitwerken om de klappen hier in Nederland zo goed mogelijk op te kunnen vangen. En ook de bredere dreiging in de regio blijft aanwezig. Zo is er deze week weer een ballistische raket, die koers zette naar Turkije, uit de lucht geschoten door NAVO-luchtafweer. Daarom hebben we na goed overleg met Frankrijk besloten om de inzet van Zr.Ms. Evertsen, het marineschip dat sinds vorige maand actief is in het oostelijk deel van de Middellandse Zee, te verlengen tot begin mei. En Nederland levert hiermee een bijdrage aan de verdediging van het vliegtuigschip Charles de Gaulle en de verdediging van Cyprus en andere bondgenoten in de regio. En dat doen we volgens hetzelfde defensieve mandaat dat al van kracht was en dat dus nog in ieder geval enkele weken doorloopt. En zoals gebruikelijk hebben we ook de Tweede Kamer hierover geïnformeerd middels een artikel 100-brief.
Verder heb ik gisteren een werkbezoek gebracht aan de Agrarische Hogeschool en het mbo in Dronten, waar de boeren van morgen worden opgeleid. En de toekomst van de landbouw, of misschien wel de landbouw van de toekomst, is een van de dossiers waar het kabinet werk van maakt. En op de leerboerderij waar ik was, sprak ik met studenten die daar al volop mee bezig zijn. Niet alleen theoretisch, maar juist ook in de praktijk met de toepassing van allerlei innovaties. Denk aan drones die helpen om gerichter onkruid te kunnen bestrijden of allerlei elektrische apparatuur die precisielandbouw mogelijk maken. Het was heel mooi om te zien hoe betrokken deze jongeren zijn bij een gezonde voedselproductie die tegelijkertijd ook minder impact heeft op de natuur. Maar ze gaven me ook één hele duidelijke boodschap mee: zorg dat er snel duidelijkheid komt en we weten welke toekomst er is voor boeren in Nederland. Het zijn hele waardevolle signalen waar we als kabinet volop mee aan de slag gaan samen met vertegenwoordigers uit die sector.
Ander goed nieuws vandaag is dat de gouden helm, die ruim een jaar na de diefstal uit het Drents Museum verdwenen was, is teruggevonden. Ik heb daar net ook contact over gehad met president Dan van Roemenië. Ik denk dat we in Nederland soms nog onderschatten hoe groot de historische waarde is van deze gouden helm. Niet alleen voor Roemenië zelf, maar ook als Europese kunstschat. Die was in bruikleen van het Nationaal Historisch Museum in Boekarest aan het Drents Museum uitgeleend. We zijn heel erg blij dat na volhardend werk van de politie, opsporingsdiensten en het OM deze kunstschatten weer zijn teruggevonden. En er vindt ook op dit moment een persbijeenkomst over plaats in Assen.
Tot slot wil ik alvast aankondigen dat viceminister-president Yeşilgöz volgende week de ministerraad zal voorzitten en u na afloop hier bij de persconferentie te woord zal staan, omdat ik zelf naar de Verenigde Staten ga voor een ontmoeting, onder andere van het Koningspaar met president Trump. Maar allereerst wens ik u allemaal een heel fijn paasweekend toe. Voor mij begint die morgen met de goede traditie van het bijwonen van de Matthäus Passion, dit keer in Delft. Ik hoop dat u ook wat rustige dagen heeft en voor iedereen die dat viert een zalig Pasen.
VAN BEURDEN (HART VAN NEDERLAND)
Ja, meneer Jetten, ik wilde even beginnen met een puntje wat u nu niet heeft uitgelicht. Wat vond u van het handelen van minister Sjoerdsma omtrent UNWRA de afgelopen dagen?
JETTEN
Hij heeft daar gisteren ook met de Kamer uitgebreid bij stilgestaan. Hij wilde graag maximale transparantie geven aan de Tweede Kamer na afloop van de begrotingsbehandeling. Nou, dat heeft, zoals u heeft gezien, aan alle kanten van de Kamer ook weer heel veel nieuwe discussie losgemaakt. Ik denk dat het goed is dat de Kamer daar zo snel al over heeft gedebatteerd.
VAN BEURDEN
Ja, helemaal een verrassing kon het natuurlijk niet zijn dat daar discussie over zou komen. De begroting is uiteindelijk met een meerderheid over rechts aangenomen. In ruil daartegenover moest de steun van extra miljoenen aan UNWRA niet doorgaan en binnen een paar dagen wordt dat toch bekendgemaakt en ook gevierd door D66’ers. Ook uzelf deelde blij en misschien ook trots een bericht. Was dat hou handig om te doen?
JETTEN
Nou, in het coalitieakkoord zijn afspraken gemaakt over de humanitaire steun voor hulp aan mensen in Gaza. De humanitaire situatie is daar nog altijd heel erg slecht, er zijn heel veel mensen die daar onderdak, voedsel, water en medicijnen nodig hebben. En het kabinet wil daar onze bijdrage aan leveren. Dat doen we deels met diversificatie via andere Ngo’s die daar hulp kunnen gaan verlenen maar voor de hele korte termijn speelt UNWRA daar een belangrijke rol en ik vind het ook goed dat we daar als kabinet dan ook daar eerlijk en transparant over zijn dat die hulp ook op die manier plaatsvindt de komende tijd.
VAN BEURDEN
Ja, minister Sjoerdsma zei ook ‘ik hou mij aan het coalitieakkoord’ maar dat coalitieakkoord wordt ondersteund door een minderheid van de Kamer. Is het dan niet belangrijk om juist naar die meerderheid van de Kamer, die zich daar vorige week over heeft uitgesproken, om daarnaar te luisteren.
JETTEN
Nou ja, een meerderheid van de Kamer heeft vorige week de begroting BHOS aangenomen. Nu ligt die begroting, net als alle andere begrotingen, in de Eerste Kamer. En ook daar gaan we als kabinet op een gegeven moment met alle fracties in gesprek over hoe we steun kunnen vinden voor de verschillende begrotingen.
VAN BEURDEN
Samen, samen, samen, met de oppositie. De handreiking doen. is dit het schoolvoorbeeld daarvan?
JETTEN
Nou dat dit anders had gekund, dat is ook gisteren door de minister in het debat uitgesproken.
VAN BEURDEN
Is dat ook iets dat u dus met hem heeft besproken nog en in het gevolg anders wilt zien?
JETTEN
Nou, de minister heeft ook met ons gedeeld hoe je in een Kamer, waar de verschillen over deze begroting zo groot zijn, hoe je daar kan zoeken naar meerderheden. Het is voor ons als kabinet wennen, het is voor coalitiefracties wennen, het is ook voor de oppositiefracties wennen, hoe we dat op een goede manier met elkaar kunnen doen.
VAN BEURDEN
Nou, wat had er hier anders gekund?
JETTEN
Nou, ik denk dat hier niet heel veel anders had gekund want je moet ook wel transparant zijn over de voornemens van een kabinet uit een coalitieakkoord. En goed dat daar dus gisteren in het debat al meteen over van gedachten is gewisseld. En wellicht dat het ook aan marge van de begrotingsbehandeling had gekund.
VAN BEURDEN
Nou merk je aan de reacties vanuit de oppositie dat dit ook daadwerkelijk raakt aan het vertrouwen dat zij toch nodig zullen hebben om met u als minderheidskabinet samen te werken. Baalt u er dan niet enorm van dat dit zo is gelopen? En hoe kan dit dan gebeuren?
JETTEN
Nou ook hier is ook onderling contact over met verschillende fracties in de Kamer, dat heeft de minister gedaan en dat doet hij de komende dagen ook nog.
VAN BEURDEN
Het was een verrassing voor de oppositie zeiden zij gisteren. Zelfs uw coalitiepartijen noemden het een verrassing dat die binnen een week toch die steun kenbaar maakten. Dat was dan toch niet besproken?
JETTEN
Nou het is ook wel netjes dat we niet elke brief die het kabinet stuurt van tevoren met iedereen wisselen, maar het is wel goed om transparant te zijn over voornemens die het kabinet heeft. Vandaar dat die brief is gestuurd.
VAN BEURDEN
Ja en dan de ene keer over rechts, de andere keer over links. Het maakt allemaal niet uit wat de oppositie met u daarover bespreekt?
JETTEN
Wat ons betreft gaan we werken aan hele brede akkoorden op grote onderwerpen. Daar zijn we ook druk mee bezig, ook in aanloop naar de begrotingen die deze zomer gaan komen. De eerste begrotingen van dit kabinet, want dat moeten we niet vergeten, dit zijn ook begrotingen die nog door het demissionaire kabinet zijn vastgesteld en waar de huidige ministers zo goed mogelijk proberen die begrotingen aan meerderheden te helpen.
VAN BEURDEN
Oké, tot slot, dan kunnen we dan samen concluderen dat dit niet de schoonheidsprijs verdiende?
JETTEN
Ik denk dat iedereen het zonde vond dat er gisteren opnieuw een debat aan moest worden gewijd.
DE WINTHER (DE TELEGRAAF)
Ja, meneer Jetten, de toespraak van de Amerikaanse president van gisteravond. Heeft u er een beetje chocola van kunnen maken?
JETTEN
Er waren hoge verwachtingen over die toespraak aan de voorkant. Ik denk dat uiteindelijk daar geen grote doorbraken zijn gemeld, over de onderhandeling met Iran of het tempo waarin het einde van deze oorlog eventueel in zicht is. Voor ons blijft nogmaals heel erg duidelijk dat we echt die toenadering naar de Amerikanen moeten blijven zoeken om hen te wijzen op het belang van samenwerking binnen de NAVO, steun en Oekraïne. En dat we met een internationale gemeenschap kijken hoe we die Straat van Hormuz kunnen beveiligen zodra de vijandigheden daar zijn gestopt.
DE WINTHER
De NAVO kwam niet aan de orde in de toespraak. Weet u of daar vanuit Nederland of misschien andere landen, gremia, misschien de secretaris-generaal, nog contacten over zijn gezocht met de Amerikaanse regering, naar aanleiding van die uitspraken van Trump en van Rubio.
JETTEN
Ja, kijk eerder deze week zagen we stevige taal en ook de vraag die werd opgeworpen: zou de VS op een gegeven moment zich moeten terugtrekken uit die NAVO? Dat raakt direct onze veiligheidsbelangen dus daar is contact over. Ook om de Amerikanen te wijzen op het feit dat Europa juist nu veel meer geld uittrekt voor Defensie, dat we ook werken aan de Europese poot binnen de NAVO, zodat we ook minder afhankelijk zijn van de Amerikaanse inzet. Maar we moeten wel, denk ik, heel serieus nemen dat ook iemand als Marco Rubio stevigere teksten over de NAVO uit, omdat hij tot nu toe ook wel de persoon is in de Amerikaanse regering die eigenlijk nog het meest wijst op de belangen van het NAVO-bondgenootschap. Dus we moeten hier ook niet lichtzinnig mee omgaan dat dit soort signalen worden afgegeven.
DE WINTHER
Maar we kunnen het ons meenemen, wat is dan die afgelopen 24 uur gebeurd? Heeft Europa, heeft de NAVO-SG iets kunnen bijdraaien dat het gisteren NAVO-bondgenootschap niet werd omgezegd?
JETTEN
Nou, er is veel contact op allerlei niveaus, ook met de regering in de Verenigde Staten, om daar vooral voor te zorgen dat we samen weer stappen vooruit kunnen zetten in dat NAVO-bondgenootschap. Maar we wisten natuurlijk ook van tevoren niet precies wat het doel was van de toespraak van de Amerikaanse president. Dus er werd geanticipeerd op grote uitspraken over de NAVO, dat was misschien ook helemaal niet zijn bedoeling aan de voorkant.
DE WINTHER
Oké, als het dan gaat om het grote verwijt wat klinkt vanuit Washington richting een aantal Europese landen, namelijk dat ze geen steun willen geven, niet zozeer door zelf raketten of bommen af te vuren op Iran, maar om hun luchtruim bijvoorbeeld niet beschikbaar te stellen of bepaalde bases. Wat is eigenlijk het Nederlandse standpunt als Amerika ons vraagt of misschien al heeft gevraagd om gebruik te maken van Nederlandse logistiek en het luchtruim richting de oorlog tegen Iran?
JETTEN
Die vraag is tot nu toe niet aan ons gesteld en die verwachten we ook niet op korte termijn. Ik denk dat meer in algemene zin geldt dat alle EU-lidstaten en Europese NAVO-bondgenoten hebben aangegeven: we waren niet betrokken aan de voorkant bij de afweging om Iran aan te vallen. Het is ook echt een gecombineerde Amerikaanse-Israëlische actie tegen Iran en niet een NAVO-missie of wat dan ook. Maar de Amerikanen maken natuurlijk al decennia gebruik van een hele hoop faciliteiten in Europa, met name ook een aantal bases in het zuiden van Europa die hier relevant zijn. Daar zou het ook helpen als er iets meer in rust overleg zou plaatsvinden tussen Europese landen en de Amerikanen, in plaats van dat dat nu zo via de media gaat, omdat dat de relatie ook onnodig onder hoogspanning zet, terwijl die wederzijdse afhankelijkheid zo groot is.
DE WINTHER
Ja, ‘rust in die relatie en niet via de media’, gaat dat signaal nou richting de Amerikaanse president of wellicht ook richting bijvoorbeeld de Franse president of de Spaanse premier die het in het parlement gewoon zegt?
JETTEN
Het gaat volgens mij alle kanten op. Ik denk dat we er allemaal baat bij hebben om binnen dat NAVO-bondsgenootschap elkaar niet te veel te verrassen. En ook in open communicatie te kijken waar verschillen we van mening en wat doet ieder voor zich. Maar ook hoe kun je elkaar geheel houden in deze spannende geopolitieke tijd.
DE WINTHER
Ja, en dan toch nog even terug naar die vraag die ik u stelde over zo’n Amerikaans verzoek. U zegt ‘dat verzoek is tot nu toe niet aan ons gericht’. Maar mijn vraag was, wat is het standpunt? U hoeft natuurlijk niet af te wachten tot het verzoek komt. Ik kan me voorstellen dat u er al over heeft nagedacht?
JETTEN
Dat hangt ook echt af van wat voor soort verzoek het is. Dus daar ga ik ook niet op anticiperen. Maar als er verzoeken zijn, dan gaan we die altijd bekijken zoals we dat altijd doen. Maar tot nu toe hebben we natuurlijk wel ook zelf aan de Amerikanen duidelijk gemaakt dat wij als Nederland geen onderdeel zijn van offensieve acties. En dat is ook bij hen bekend.
DE WINTHER
Tot slot, u heeft het richting die aanval natuurlijk gehad over begrip. Begrip voor de Amerikaanse actie daar. Heeft u dan ook begrip voor het feit dat uw Europese collega's, Frankrijk, Spanje, waar dan ook, het standpunt innemen dat zij dus niet die logistieke samenwerking en die beschikbaarheid van het luchtgeheim vrijmaken?
JETTEN
Dat vind ik uiteindelijk ook wel echt een nationale afweging waar je ook niet te veel moet gaan oordelen over keuzes die andere landen maken. Maar in de contacten die wij met onze Europese partners hebben, wijzen we wel op het belang breed van de NAVO-samenwerking, de betrokkenheid van de Amerikanen bij Oekraïne en uiteindelijk ook de rol die de internationale gemeenschap kan spelen om in de Straat van Hormuz tot een rustigere situatie te (onverstaanbaar, red.)
DE WINTHER
Zouden Europese landen zich dan betere bondgenoten moeten tonen, ook richting Amerika?
JETTEN
Europese landen zouden er sowieso erg goed aan doen om beter met elkaar samen te werken in plaats van ieder voor zich, wat we nu ook deze week helaas weer te veel hebben gezien.
WESTER (RTL)
Meneer Jetten, even aansluitend. De signalen die de Amerikaanse president uitzendt, dat heeft toch iets van dagkoersen. Maar over goed anderhalve week zit u bij me aan tafel met het Koningspaar. Heeft u al een beetje nagedacht over de lijn die u gaat kiezen, de toon die u gaat kiezen in dat gesprek?
JETTEN
Zeker.
WESTER
En wat is het resultaat van het nadenken?
JETTEN
Dat je voorbereid moet zijn op een hele hoop verschillende scenario's. Ik denk dat dat het allerbelangrijkste is. Maar ook dat we niet in de valkuil trappen om elke dag op elke uitspraak van de Amerikaanse president te reageren maar vooral te kijken naar: wat is nou meer de rode draad die door zijn buitenlandpolitiek heen zit? En daar is in ieder geval wel heel consistent dat hij richting Europa zegt: zorg zelf beter voor je eigen veiligheid door meer uitgave aan je nationale defensie, door betere Europese defensiesamenwerking en binnen en na voor die Europese pijler op te bouwen. En daar zijn we ook volop mee bezig. En daar kun je, denk ik, ook de Amerikaanse regering op zo'n moment in alle rust, maar wel heel duidelijk op wijzen.
WESTER
Maar is dat ook iets wat u tegen de president gaat zeggen of gaat vragen: wat is nou precies de lijn in je verhaal? In plaats van iedere keer die uitschieters per dag die allerlei grote effecten hebben op de energiemarkt, noem alles maar op, spanning die dat iedere keer oproept. Gaat u hem dat signaal ook duidelijk geven?
JETTEN
Wel in het gezamenlijke overleg over: wat is het einddoel voor Iran en de bredere regio in het Midden-Oosten? Voor Iran geldt natuurlijk dat we de veiligheid van Israël en de Golfstaten, maar ook de beïnvloeding van Iran in andere landen heel erg meewegen zodat het regime niet meer in staat is om die destabiliserende rol te vervullen. Wij vinden het vanuit Nederland ook belangrijk dat de democratische krachten in Iran worden geholpen zodat de bevolking daar vrijer kan zijn, maar ook wel wijzen op de wereldwijde impact die deze oorlog heeft en hoe we daar gezamenlijk voor kunnen zorgen dat die economische en energie-disruptie niet al te groot wordt.
WESTER
U gaat hem wel vragen en ik zeg het even met eigen woorden: wat wil je nou precies?
JETTEN
Dat het helpt als ook de Europese bondgenoten meer zicht hebben op het einddoel van deze oorlog, ja.
PAK (ELSEVIER)
U zei net dat u vooral eigenlijk schrok van het feit dat ook minister van Buitenland Zaken Marco Rubio kritiek had op de NAVO. Neemt u Rubio serieuzer dan de wisselkoersen van de Amerikaanse president?
JETTEN
Nee, maar het helpt altijd om breder te kijken: wat is de trend ook in dit geval in de Verenigde Staten? En dan wijs ik er ook op dat niet alleen bij de Republikeinse partij, maar ook bij de Democratische partij natuurlijk al langer kritiek is geweest op achterblijvende defensie-uitgaven in Europa. Dus we maken het onszelf ook te makkelijk door alleen maar te zeggen: het zijn dagkoersen. Er zitten gewoon een aantal hele serieuze boodschappen vanuit de VS naar Europa in.
PAK
Nu is het misschien ook uw bezoek een kans om Trump op het belang van de NAVO te wijzen, want hij heeft veel kritiek op Europese landen die die NAVO-basissen niet openstellen voor de Amerikanen. Gaat u hem dan ook even onder de neus schrijven dat het dan toch wel fijn is dat die er überhaupt zijn op het Europese grondgebied als je dit soort aanvallen in het Midden-Oosten uitvoert?
JETTEN
Europa is heel erg afhankelijk al lang van dat NAVO-bondgenootschap. Ons belangrijkste bondgenootschap als het gaat om onze veiligheid, maar ook voor de Amerikanen is de NAVO relevant. Het feit dat ze hier in Europa een duidelijke aanwezigheid hebben, helpt ook de Amerikaanse veiligheidsbelangen. En ook in de defensiesamenwerking, maar ook economische samenwerking, kunnen de Amerikanen ook niet zonder Europa. En dat is denk ik goed om dat continu met elkaar te bespreken.
PAK
En u taxeert dus dat, ook als de Amerikaanse president er openlijk aan twijfelt, zoals dat al jarenlang is, dat dan die veiligheidsgaranties nog steeds gelden. Maar hoe weet u dat dan eigenlijk zeker?
JETTEN
Door daar continu over in gesprek te zijn. Niet alleen ik zelf, maar ook de SG van de NAVO en vele andere Europese regeringsleiders.
VRAAG (TROUW)
Als het bezoek is afgelegd, wanneer bent u dan blij als u wat heeft bereikt?
JETTEN
De Koning en Koningin hebben natuurlijk een veel breder programma ook die dagen met hele mooie kennismakingsbezoeken aan verschillende Amerikaanse staten. De ministers van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel reizen ook mee ook met een aantal Nederlandse bedrijven die grote economische belangen daar hebben. En het gesprek met de Amerikaanse president is er vooral op gericht om nogmaals te onderstrepen 250 jaar aan vriendschap tussen beide landen, een grote wederzijdse afhankelijkheid op het gebied van defensie en economische samenwerking en breder ook, de EU kan niet zonder de VS en de VS kan eigenlijk niet zonder de EU. En als je dat ook nogmaals in een persoonlijk gesprek onder de aandacht kan brengen, dan is dat denk ik erg nuttig op dit moment.
VRAAG
Dan bent u al blij. En wat is nou precies, kunt u nog een keer vertellen wat nou precies de overweging is om juist in deze tijd het Koningspaar mee te nemen? Of omgekeerd, het Koningspaar neemt u mee?
JETTEN
De reis van het Koningspaar stond al gepland. Ze leggen regelmatig bezoeken aan de Verenigde Staten af en bezoeken dan altijd een blauwe en een rode staat. Ik denk dat het een hele mooie traditie is van het Koningspaar. En na een succesvol bezoek van president Trump aan Den Haag tijdens de NAVO-top en zijn bezoek ook aan het Koningspaar, is dit de tegenuitnodiging die is gekomen. Dus dat is niet zozeer door ons zo gepland, maar het valt wel mooi samen. En dan is het denk ik ook voor Nederland wel een unieke kans, ook al een beetje ten opzichte van andere Europese landen, om juist op deze manier aan tafel te zitten en dat gesprek met de president te kunnen voeren.
VRAAG
En dan kom ik weer op de vraag, wat wilt u dan extra daarmee bereiken dat zij er zitten? Want het heeft ook een imago van: we zijn tegen deze oorlog, maar we gaan wel even een feestje bij Trump vieren.
JETTEN
Ja, maar er speelt wel heel veel meer dan alleen deze oorlog natuurlijk. En juist tijdens dit bezoek kun je daar ook met elkaar over spreken. Dat gaat makkelijker face-to-face dan in korte telefoongesprekken met de andere kant van de Atlantische Oceaan. En er zijn ook heel veel andere onderwerpen die natuurlijk op de agenda staan, onder andere op het gebied van economische samenwerking.
VRAAG
Maar is er nog een keer in het kabinet over gesproken of de afweging en het moment goed is?
JETTEN
Er wordt natuurlijk altijd goed afgewogen hoe de agenda van het Koningspaar eruit ziet.
VRAAG
Ja, dus. Oké.
ORNSTEIN
Ook over de NAVO. Met welke collega's uit Europa hebt u direct overleg gevoerd toen deze uitspraken over de NAVO kwamen van de president van Amerika?
JETTEN
Ja, maar ik wil ook wel even voor waken dat we, zoals ik net al zei, bij elke uitspraak van de Amerikaanse president meteen allemaal in de crisismodus schieten. Dat is niet nodig. Dat moeten we ook niet doen. En ik heb, zoals ik vorige week ook al aangaf, met met name de partners in het JEF-verband, dus het noordelijk deel van Europa, veel intensief contact over de samenwerking met de Amerikanen.
ORNSTEIN
De president van Amerika noemde de NAVO een papieren tijger. Hoe ziet u dat?
JETTEN
Dat is het zeker niet. Het is het belangrijkste militaire bondgenootschap dat ons allemaal veilig houdt.
ORNSTEIN
De Engelsen premier had het over in de eerste plaats gaat het om het verdedigen van het nationaal belang van Groot Brittannië.
ORNSTEIN
Hij zei ook dat de Engelse premier had het over in de eerste plaats gaat het om het verdedigen van het nationaal belang van Groot-Brittannië. Ziet u dat ook zo voor Nederland? Of zitten wij in een andere positie? Dat viel namelijk op dat hij zo nadrukkelijk zijn eigen land centraal stelde.
JETTEN
De spanning tussen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk zit wel ook op een iets ander niveau. De afgelopen weken met veel taal over en weer. Maar uiteindelijk zijn alle nationale belangen het beste gediend met een sterk NAVO-bondgenootschap, waar alle NAVO-partners hun verantwoordelijkheid blijven nemen.
ORNSTEIN
Moeten wij nu als Europa versneld onze defensie op orde hebben, denkt u?
JETTEN
Dat moest sowieso al. Daar heeft Europa gewoon heel lang veel te naïef gedacht over een soort van vanzelfsprekendheid dat de NAVO er altijd is en de Amerikanen altijd alles voor Europa zullen doen. De enorme toename aan defensie-uitgaven is belangrijk, maar het gaat ook echt om de vraag wat doe je met dat geld? En ben je ook versneld bezig om tussen EU-landen, Europese NAVO-landen, de militaire samenwerking te intensiveren? Nederland geeft daar echt het goede voorbeeld samen met onder andere Duitsland. Maar er kan echt nog wel een paar tandjes bij op allerlei plekken. Dus dat is ook waar ik samen met de minister van Defensie en minister van BZ veel mee bezig ben om daar ook andere Europese landen op te wijzen.
ORNSTEIN
Dat was mijn volgende vraag. Er zijn landen in Zuid-Europa die daar niet zo ontzettend veel waarde aan hechten. Op welke landen moet Nederland zich nu richten? Behalve dus die noordelijke staten. Bijvoorbeeld grote mogendheden: Frankrijk, Duitsland.
JETTEN
Voor Nederland is het in die zin best overzichtelijk. We werken op het gebied van de landmacht onder andere al heel intensief met Duitsland samen. Ik heb ook twee weken geleden met Bondskanselier Merz besproken dat we die samenwerking nog verder willen intensiveren. We hebben met Frankrijk onlangs afgesproken dat we met hen en een paar andere landen samen intensiever gaan samenwerken. Op het gebied van nucleaire afschrikking. En we zijn met het Verenigd Koninkrijk, Canada, Noorwegen en een aantal andere noordelijke NAVO-landen bezig om nog intensiever samen te werken. Om het Arctisch gebied te verdedigen, de Noordzee en de Baltische Zee veilig te houden en te kijken wat we extra kunnen doen voor de ondersteuning van Oekraïne.
ORNSTEIN
Tot slot, NAVO-secretaris-generaal Rutte gaat volgende week ook naar de president van Amerika. Vindt u dat hij daar het Europese belang misschien wat meer naar voren kan brengen in plaats van weer aan te geven hoe hij gesteld is op de Amerikaanse president?
JETTEN
In mijn beeld doet secretaris-generaal van de NAVO er alles aan om het bondgenootschap goed bij elkaar te houden en te versterken. En is hij ook dankzij zijn jarenlange ervaring eigenlijk wel de beste man op de beste plek. Omdat hij met iedereen contact kan onderhouden en iedereen op zijn manier bij de les kan houden.
ORNSTEIN
Maar moet hij meer het Europees belang daar ook naar voren brengen bij de president?
JETTEN
Ik twijfel er niet over dat hij dat elke dag doet.
GEERTS (NOS)
Meneer Jetten, u zei het al, u gaat morgen naar de Matthäuspassion. Er staat nog een breder paasweekend voor de deur. Was u verder nog van plan om erop uit te gaan?
JETTEN
Niet al te veel, als ik dat eerlijk zeg.
GEERTS
En heeft dat ook te maken met het feit dat het nogal duur is om de deur uit te gaan, zeker als je een auto hebt tegenwoordig?
JETTEN
Het is behoorlijk duur. Behoorlijk duur als je een benzine- of dieselauto hebt waarbij de tank je auto moet volgooien. Ja, dat klopt.
GEERTS
Ja, inmiddels staat de adviesprijs voor diesel op 2,70 euro. En staan de vrachtwagens stil op de Afsluitdijk. Wordt het die tijd voor de Nederlandse overheid om daar iets aan te doen?
JETTEN
We zijn volop bezig om met name ook in kaart te brengen hoe lang houden deze hoge prijzen aan. Wat betekent dat voor de Nederlandse economie, niet alleen in de komende maand, maar ook het komende jaar? En welke maatregelen kan je dan het beste treffen? Ik verwacht dat we later deze maand maatregelen kunnen vaststellen als kabinet.
GEERTS
Later deze maand. Het verhaal is nu dat op 10 april de laatste diesel-tanker vanuit het Midden-Oosten aankomt in Europa. En dat daar achteraan geen nieuwe schepen komen. Is dan eind deze maand niet te laat?
JETTEN
Hier spelen twee thema's. Eén gaat over de prijs van energie. Die is hoog. En daar waarschuwen ook wel alle experts, kijk uit dat je niet met een schot hagel de verkeerde maatregelen treft, dus denk goed na welke huishoudens worden het hardst getroffen in de portemonnee. Welke bedrijfstakken krijg je hier ook de grootste schok te verduren? En hoe kun je heel gericht juist die huishoudens en bedrijven helpen? Daar zijn we naar aan het kijken. En de tweede vraag is, leidt die oorlog in Iran en de stilgevallen export vanuit die regio tot tekorten in Europa? Daar geldt dat er geen extreme tekorten worden verwacht nu, maar dat er wel minder beschikbaar is. Vandaar ook de oproep om te kijken, kan je besparen? Kan je zuiniger aandoen? En ons voor te bereiden op misschien extremere situaties.
GEERTS
U zegt er komen geen extreme tekorten aan. Maar dan spreken wij met mensen uit de sector en die zeggen, wij snappen niet goed waar de Nederlandse overheid dat op baseert. Want wij zien wel degelijk extreme tekorten aankomen.
JETTEN
Het hangt ervan af hoe lang de oorlog in Iran aanhoudt. En hoelang ook de stremming van de Straat van Hormuz aanhoudt. Dus je moet met alle scenario's rekening houden. Maar voor de korte termijn de komende maanden baseren we ons ook op de adviezen die er zijn van internationale energie experts. De afstemming tussen EU-lidstaten en een aantal ministers in het kabinet overlegt meerdere keren per week met de belangrijkste sectoren in Nederland.
GEERTS
En ondertussen kunt u wellicht met uw salaris en ik wellicht met mijn salaris de deur uit, maar er zitten toch een hoop mensen die dit paasweekend naar hun schoonfamilie willen en zich nog wel eens twee keer bedenken, omdat die afstand toch wel wat groot is geworden.
JETTEN
Ja, u en ik, in ieder geval ik, ben niet zielig, dus er hoeven voor mij ook geen steunmaatregelen te worden bedacht. En dat is precies de reden waarom we kijken hoe we die zo gericht mogelijk kunnen uitvoeren.
GEERTS
Ja, prijs en schaarste hebben met elkaar te maken. Dat geldt niet alleen voor diesel en benzine. Dat geldt ook voor gas. Is het verstandig om kolencentrales in Nederland langer open te houden?
JETTEN
Nou, op gas is denk ik allereerst het goede nieuws dat staatsonderneming EBN, die opdracht heeft gekregen om de gasopslagen deels te gaan vullen, daar inmiddels ook mee begonnen is. Dus dat is de voorbereiding voor de aankomende winter. En in het crisisplan dat we hebben voor gas en olie bij dreigende tekorten, zijn er allerlei mogelijke maatregelen die kunnen worden ingezet, inclusief het omschakelen naar andere brandstoffen. Maar op dit moment is dat niet nodig en niet aan de orde.
GEERTS
Niet? Want het CDA, een van uw coalitiepartners, die zegt dan moeten we toch eens serieus naar kijken om ze langer open te houden. Het kabinet wil ze sluiten in 2030. Om ze langer open te houden, omdat het kan zijn dat we die toch echt nog wel nodig zullen hebben voor onze energievoorziening.
JETTEN
Ja, maar hier moeten we wel precies zijn. Namelijk dat de inzet van kolen op een gegeven moment bij wet is verboden. Maar dat niet betekent dat je centrales hoeft te sluiten. Die centrales kunnen ook worden gebruikt voor elektriciteitsopwekking met andere brandstoffen, bijvoorbeeld met biomassa of andere bronnen. Dat is ook onderdeel van het Nationaal Plan Energiesysteem om te kijken hoe kun je de infrastructuur die we hebben slim benutten, dus ik denk dat achter de headlines er een best inhoudelijk verstandige lijn van de heer Bontenbal te beluisteren was.
GEERTS
Ja, maar dat geloof ik graag. Het punt was alleen dat hij zei dat kolenverbod geldt tot 2030. En het kan zijn dat die centrales langer nodig hebben om die omschakeling die u zegt naar biomassa mogelijk te maken. Is dat een optie die het kabinet openlaat?
JETTEN
Dat was al een optie, ook toen ik zelf minister van Klimaat en Energie was, die centrales hoeven niet meteen de eerste dag na het kolenverbod te worden afgebroken. Misschien kunnen die op een slimme manier worden omgebouwd en opnieuw worden gebruikt.
GEERTS
Maar krijgen ze daar ook langer de tijd voor dan tot 2030?
JETTEN
Ja, maar dat is nu niet aan de orde omdat er geen fysieke gastekorten op dit moment te verwachten zijn.
GEERTS
Op de een of andere manier heeft meneer Bontenbal het wel aan de orde gebracht, dus vandaar dat ik die vraag aan u stel.
JETTEN
Ja, dat is ook prima dat u dat aan de orde brengt.
GEERTS
En ik hoor ook bij uw opvolger als minister voor Klimaat en Energie. Dat u niet helemaal onwelwillend daar tegenover staat om ze wat langer open te houden.
JETTEN
Nee, dus wij zijn allemaal niet onwelwillend. We doen wat nodig is, maar het is nu niet nodig.
GEERTS
Het is nu niet nodig, ja. Dank u wel.
VAN ROOIJEN (ANP)
Ja, meneer Jetten. De gasopslagen moeten opnieuw gevuld worden. EBN is daarvoor het staatsbedrijf om het zo even te zeggen. Waar gaat u het geld vandaan halen om dat gas aan te kopen?
JETTEN
Zoals we dat ook in voorgaande jaren hebben gedaan, kan EBM daar een garantstelling voor krijgen, die heeft hij gekregen. Het doel is altijd om te kijken: kun je ook vanuit EBN zo slim inkopen dat het onder de streep voor de belastingbetaler niet te veel geld kost. Maar mocht dat nodig zijn, zijn we ook als staat bereid om daar de portemonnee voor te trekken omdat het uiteindelijk gaat om de vraag, heb je genoeg gas om de winter door te komen.
VAN ROOIJEN
En hoe groot bedrag heeft u daarvoor klaarstaan?
JETTEN
Nou, dat is denk ik niet zo relevant, omdat het belangrijk is dat EBN nu aan het werken is met het inkopen. Dat ze dat gelukkig, in ieder geval gisteren, konden doen, en met weer een dalende gasprijs, na de toespraak van president Trump, is hij weer een paar procent omhoog gegaan. Dus dit is de komende maanden slim en strategisch inkopen.
VAN ROOIJEN
Nu komt het kabinet, nou ja, laten we het houden op binnenkort met wat maatregelen eventueel om mensen tegemoet te komen. Hoe gaat u die betalen? Want als we kijken naar wat de wensen van de Kamer op dat punt zijn, die zijn nogal wisselend en volgens mij heeft de kwestie met meneer Sjoerdsma laten zien dat een wisselende Kamer niet per se het makkelijker maakt om daar een meerderheid voor te krijgen.
JETTEN
Dat is een hele goede vraag. We zullen ook in de komende weken met zowel coalitie- als oppositiefracties goed overleg voeren over welke maatregelen willen we nemen, hoe zijn die tijdelijk, hoe zijn die zo gericht mogelijk, hoe helpen ze ook in de energietransitie? Maar er zal snel ook een prijskaartje aan die maatregelen hangen die misschien nog wel meer politieke discussie oplevert dan welke maatregelen je neemt. Dus daarover zijn we ook in overleg met verschillende fracties in de Kamer. Dus dat zullen we de komende weken doen.
VAN ROOIJEN
Maar stel er komt een besluit om bijvoorbeeld toch de benzineactie te verlagen. Gaat u dan ook al direct met oppositie regelen hoe dat betaald wordt?
JETTEN
Het nemen van maatregelen loopt wel gelijk op ook met de vraag hoe je dan daar de rekening voor betaalt. Dus dat zal in hetzelfde debat moeten worden afgehecht met de Kamer. Maar eigenlijk hebben alle experts nu geadviseerd om niet zo’n generieke maatregel te nemen, omdat die heel veel belastinggeld kost maar eigenlijk huishoudens en ondernemers onvoldoende helpt. Dus we zijn vooral op zoek naar betere gerichte maatregelen.
VAN ROOIJEN
Maar ook die gerichte maatregelen die kosten geld. En dan wil ik toch nog even kijken naar hoe zit de Kamer nu tegenover het kabinet, want we zien toch zowel van links als van rechts, naar aanleiding van de begroting bij BHOS, dat daar toch best wel een knauw in het vertrouwen heeft gekregen. Hoe gaat u dat vertrouwen terugwinnen om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld dit soort maatregelen, waar de meeste mensen toch ook wel voor zullen zijn, hoe gaat u die de Kamer doorloodsen?
JETTEN
Nou wat je nu ziet richting het debat over die steunmaatregelen, dat is eigenlijk heel erg vergelijkbaar met de situatie in 2022, dat eigenlijk heel breed in de Kamer een grote verantwoordelijkheid wordt gevoeld om de economische klap hiervan op Nederland zoveel mogelijk te verzachten. Dus ik heb er goede hoop op dat we dat in overleg met verschillende fracties in de Kamer tot een goed pakket kunnen brengen later deze maand. En zoals ik net al heb aangegeven bij de eerste vraag, is dat de minister van BHOS ook nog wat kopjes koffie drinkt met een aantal fracties in de Kamer om het chagrijn van afgelopen week ook uit te spreken.
VAN ROOIJEN
Heeft u ook al op de agenda staan om nog wat kopjes koffie te drinken met de fractievoorzitters in de Kamer om dat zelf te regelen? Om misschien toch nog eens even aan die band te gaan werken?
JETTEN
Zeker, ik weet niet precies wanneer mijn openbare agenda wordt gepubliceerd, maar ook komende week staan er weer behoorlijk wat bezoeken hier aan Kamerfracties op de agenda.
VAN DER GOOT (NU.NL)
Oh, nou, we blijven op bijna het onderwerp, nu.nl. Ik wil ook heel even inzoomen op het commissiezaaltje, wat we deze week hebben gezien met minister Sjoerdsma. Wat verwacht dit kabinet nou van de oppositie? Is een beetje de vraag die bij mij bleef hangen.
JETTEN
Dat is wel een hele brede vraag.
VAN DER GOOT
Ja, heeft u vast wel een antwoord op?
JETTEN
Nee, eigenlijk niet, want we zullen iets specifieker moeten zijn.
VAN DER GOOT
Het is ook een beetje een vraag die ik afleid uit wat CU-lid Don Ceder zei, want die zei van: ‘ja, weet je, als wij een begroting voor onze neus krijgen en die wordt achteraf nog aangepast, welke handreiking is dat dan naar de oppositie?’
JETTEN
Nou, dat is een hele specifieke vraag, daarvan heb ik net al aangegeven dat de minister, dat is ook niet gek als je een commissiedebat hebt, humanitaire hulp, wel transparant wilde zijn over de voornemens die het kabinet heeft op basis van het coalitieakkoord. Dat dat heeft geleid tot een heel verhit debat, dat heb ik ook gezien en dat vraagt nu dus ook wat extra overleg met die fracties om daar weer tot een goede samenwerking te komen.
VAN DER GOOT
Maar is de steun van JA21, toen die begroting werd aangenomen, is JA21 een beetje gebruikt, vindt u?
JETTEN
Nee, er is ook niet in die zin een deal gesloten voordat de stemmingen over die begroting in plaats vonden.
VAN DER GOOT
Nee, geen deal gesloten, maar die partij had wel gezegd: ‘ik stem alleen in als inderdaad UNRWA niet wordt gefinancierd of als die financiering niet wordt hervat’. En precies dat werd natuurlijk wel gedaan nadat die begroting werd aangenomen, even afgezien wat je vindt van die financiering van UNRWA, maar er is natuurlijk niet zwart op wit een afspraak gemaakt. Maar gaat dit hele minderheidscoalitieverhaal niet ook over vertrouwen? Dus als je zegt: ‘ik steun jullie, maar verras me dan niet achteraf’, dat werd namelijk gezegd.
JETTEN
Maar hier zat de bedoeling achter dat het versturen van die Kamerbrief juist uit het voorkomen van verrassingen op momenten dat die financiële steun wordt uitbetaald. En verder is daar gisteren in het debat, denk ik, uitvoerig over van gedachten geweest tussen de minister en de Kamer.
VAN DER GOOT
Maar vrees je nou dat dit ook overslaat op andere dossiers? Bijvoorbeeld de SZW werd al genoemd, van: ‘ja, als wij nu instemmen met begroting van de SZW, dan willen we niet achteraf om de oren worden geslagen met een begroting op de AOW’, ik noem maar wat.
JETTEN
Ja, maar ik vind die vergelijking toch ook niet helemaal opgaan, omdat de Kamer heeft nu gestemd over begrotingen die nog door het demissionaire kabinet zijn gemaakt. Ik maak nu zelf en later ook nog met de minister van Financiën een brede ronde langs alle fracties in de Kamer om met hen te spreken over de Miljoenennota die we zelf met Prinsjesdag gaan publiceren, waar eigenlijk alle voornemens uit het coalitieakkoord in de begrotingen worden verwerkt. En daar vindt natuurlijk heel breed overleg plaats met verschillende fracties in de Kamer om te kijken hoe we daar steun kunnen vinden.
VAN DER GOOT
Waar gaat u nou als eerst langs? Bij wie?
JETTEN
Nou, nu in deze ronde ga ik bij alle fracties langs en op basis van de interesse en bereidheid daar om met het kabinet zaken te doen, zal ik met de minister van Financiën denk ik een beperkt aantal fracties een tweede keer spreken.
VAN DER GOOT
Tot slot hebben we nou een beetje deze week gezien hoe grillig zo’n minderheidscoalitie kan zijn. Het is voor iedereen wennen, voor het kabinet, voor de coalitiefracties en ook voor de oppositiepartijen.
AKKERMAN (WNL)
Ja, ook nog even over Sjoerdsma aanvullend. De week voordat u op het bordes stond was natuurlijk de week van de cv-fraude van Nathalie van Berkel, toen hadden we de bitches van Hans Vijlbrief, de douche-muntjes van Elanor Boekholt en nu deze toch wel onhandige actie van Sjoerd Sjoerdsma. Hoe verklaart u nou dat het steeds de D66-bewindspersonen zijn die slecht in het nieuws komen?
JETTEN
Ja, daar ga ik verder geen duiding op geven.
AKKERMAN
Kent u die uitspraak van als iets één keer gebeurt is het een incident en op een gegeven moment is er sprake van een patroon? Is er sprake van een patroon?
JETTEN
Zijn wel hele verschillende voorbeelden die u aanhaalt, dus daar zie ik geen patroon in.
AKKERMAN
U ziet het als incidenten?
JETTEN
Ja.
AKKERMAN
En hoe kijkt u naar uw rol hierin als toch de aanvoerder van het D66-smaldeel?
JETTEN
Nou, het geldt voor het hele kabinet dat we nu vijf weken erop hebben zitten, dat zowel nieuwkomers in de politiek, maar ook mensen die al langer hier in Den Haag rondlopen, nu ook met vallen en opstaan hebben geleerd hoe de dynamiek tussen Kamer en kabinet is. En dat je daar iedereen ook bij kan helpen, kan coachen, begeleiden, tips kan geven, zodat we de komende tijd tot die goede samenwerking komen.
AKKERMAN
Evalueert u dit dan ook met elkaar in uw bewindspersonenoverleg?
JETTEN
Ja, dat heb ik ook vorige week gezegd. Het mooie is aan deze hele kabinetsploeg dat mensen heel erg klaarstaan om elkaar te helpen en van elkaar te leren.
AKKERMAN
Oké, en wie is de volgende die slecht in het nieuws gaat komen?
JETTEN
Misschien ben ik het zelf wel.
AKKERMAN
Morgen is het Goede Vrijdag, voor de meeste hardwerkende Nederlanders toch een gewone werkdag. Kunt u even uitleggen waarom dat voor het kabinet niet zo is?
JETTEN
Nou, het kabinet werkt soms ook door, als andere vakantie hebben, we hebben een vast aantal dagen per week dat er geen ministerraad op vrijdag plaatsvindt, en dat is onder andere op enkele christelijke feestdagen.
AKKERMAN
Ja, dus het kabinet hecht de waarde aan om rekening te houden met christelijke feestdagen?
JETTEN
Dat is al decennialang de traditie, ja.
AKKERMAN
Hoe is dat in het kabinet met feestdagen van andere religies?
JETTEN
Naar mijn weten, zijn er wel ministerraden op andere feestdagen, maar wordt er wel regelmatig stilgestaan bij belangrijke momenten ook voor andere geloven. Zo was ik zelf gisteravond bij de Pesachviering in Amsterdam met ongeveer 150 mensen uit de Joodse gemeenschap in Amsterdam om met hen het Joodse leven te vieren.
AKKERMAN
Zou het denkbaar zijn als er behoefte aan is om de ministerraad te onderbreken voor een iftar-maaltijd?
JETTEN
Ik zie het wel als mijn taak om ervoor te zorgen dat de ministerraad niet zo lang duurt.
AKKERMAN
Oké, dat is inderdaad meestal niet zo. Maar laat ik het maar anders zeggen: stel dat er een islamitisch bewindspersoon zou zijn en het Suikerfeest valt bijvoorbeeld op een vrijdag, zou dat een reden zijn om de ministerraad dan te verplaatsen?
JETTEN
Dat is een als-danvraag. Maar ik denk dat het net zoals in de rest van de samenleving ook heel mooi is dat mensen ook zelf de afweging kunnen maken wanneer je vanwege welke overtuiging dan ook een vrije dag opneemt omdat je iets met familie, vrienden of bekenden te vieren hebt.
AKKERMAN
Oké, maar dan is het samen kabinetsbeleid om rekening te houden met de christelijke feestdagen en vooralsnog niet andere feestdagen?
JETTEN
Ik denk dat dit al sinds de eind jaren ‘40 ongeveer het geval is.
AKKERMAN
Oké, en tot slot, hoe kijkt u dan naar die discussie die er daarover nu loopt in de Tweede Kamer?
JETTEN
Ik heb daar niet echt een mening over eerlijk gezegd. Dat moet de Tweede Kamer echt onderling met elkaar bedenken hoe ze hiermee willen omgaan.
HOEDEMAN (AD)
Meneer Jetten, NRC Handelsblad had gisteren een reconstructie van hoe de Russische schaduwvloot ongehinderd door de Nederlandse Noordzee vaart en zelfs aanlegt in Rotterdam om vervolgens door de Belgen geënterd te worden. Waarom kunnen wij dat niet?
JETTEN
Ik vond het een hele goede reconstructie en die onderstreept in mijn overtuiging dat ook Nederland meer moet doen tegen die schaduwvloot. Daar zijn we sinds het aantreden van dit kabinet al erg druk mee bezig en ik verwacht op korte termijn daar meer mededelingen over te kunnen doen.
HOEDEMAN
Maar er meer aan doen, er gebeurt niks aan.
JETTEN
Er is tot nu toe veel te weinig aan gebeurd. Ook omdat de Nederlandse wetgeving het moeilijker maakt om in te grijpen tegen die schaduwvloot. Maar het is wel cruciaal om de oorlogskas van Poetin te raken. Dus we bewandelen nu alle mogelijke wegen om ook meer te kunnen doen tegen de Russische schaduwvloot.
HOEDEMAN
Hoelang duurt het voordat er een wet is die het mogelijk maakt dat Nederlandse militairen dat soort schepen enteren?
JETTEN
Wetgeving aanpassen, ook op dit punt, duurt lang. En daarom ben ik samen met de ministers van JV, Defensie en I&W hard aan het werk om ook binnen de bestaande wetgeving meer tegen die Russische schaduwvloot te kunnen doen.
HOEDEMAN
Ik heb begrepen dat ook de nationale strategie moet worden aangepast om die schepen te kunnen enteren. Wat moet eraan worden aangepast?
JETTEN
Laat ik het erbij houden dat we binnen de bestaande wet- en regelgeving alles doen wat we kunnen om die Russische schaduwvloot harder aan te pakken en dat u daar binnenkort meer over hoort.
HOEDEMAN
Ander onderwerp over hetzelfde, energie. Later deze maand zijn de scenario's bekend waaruit geput kan worden. Is dat ook het moment dat u het Nederlandse volk gaat toespreken? Net zoals Joop den Uyl in 1975 deed?
JETTEN
Als er aanleiding toe is om buiten persconferenties en reguliere contacten met de pers het volk toe te spreken, dan zullen we dat altijd overwegen. Maar dat is echt wel bij de hele acute tekorten het geval of bij hele grote, vergaande ingrepen. Volgens mij is het ook verstandig om dat soort momenten dus ook heel gericht in te zetten en alleen te doen als het echt nodig is.
STANS (NIEUWSUUR)
Premier Jetten, een heel ander onderwerp, migratie. De Tweede Kamer heeft net ingestemd met het Europese Migratiepact. Is dat een opluchting voor het kabinet?
JETTEN
Ik ben heel blij, en dat geldt voor het hele kabinet, dat het Migratiepact nu door de Tweede Kamer is aangenomen omdat het eigenlijk de beste route is daar meer grip te krijgen op instroom, zorgen dat de asielketen ook beter kan functioneren en daarmee levert dat een hele belangrijke bijdrage aan afspraken uit het coalitieakkoord.
STANS
Dan is er nog een sluitstuk, namelijk het terugsturen van mensen die niet mogen blijven. Nou is vorige maand in Brussel de Europese Terugkeerwet aangenomen. Wat vindt u daar inhoudelijk eigenlijk van, van die wet?
JETTEN
Dat dat inderdaad nog een missend puzzelstukje was om tot dat brede Europese migratiebeleid te komen. De stemming in het Europees parlement maakt het nu mogelijk om de laatste ronde van onderhandelingen daar af te ronden en hopelijk wordt daar veel vaart gemaakt, omdat dat ook het succes van het Migratiepact kan ondersteunen.
STANS
Maar inhoudelijk maakt die Terugkeerwet het mogelijk bijvoorbeeld om gezinnen met kinderen te sturen naar terugkeerhubs buiten de EU. Gaat het kabinet-Jetten dat mogelijk maken?
JETTTEN
Onder hele strikte voorwaarden is dat mogelijk. Maar u weet, de Nederlandse inzet bij die terugkeerhubs is er ook op gericht dat dat op een humane manier wordt vormgegeven.
STANS
Deze Terugkeerwet is strenger geworden dan afhankelijk werd gedacht. Daar staat in het coalitieakkoord een hele duidelijke zin over. En ik citeer: we steunen de nieuwe EU-terugkeerverordening. Dus deze hele strenge wet gaat u onverkort overnemen als kabinet?
JETTEN
Ja, maar er zit ook nog een heel groot deel uitwerking achter, namelijk: met welke landen kan je terugkeerhubs organiseren, onder welke voorwaarden vindt dat dan plaats? En we zijn ook heel bewust als Nederland in de kopgroep van landen gaan zitten die daar met de uitwerking bezig is. Want als je aan tafel zit, kun je er ook voor zorgen dat er goede afspraken komen.
STANS
Maar hij is dus strenger geworden dan aanvankelijk gedacht. Want nogmaals de vraag: in het coalitieakkoord is een hele duidelijke passage opgenomen. Neemt u dat als kabinet onverkort over?
JETTEN
Ja, er lopen nog onderhandelingen tussen het Europese parlement en de Europese lidstaten en de commissie om tot een definitief akkoord te komen. En dat definitieve akkoord, dat zullen we dan wegen.
STANS
De D66-fractie zegt nu: hier willen we toch nog een keertje over praten, over deze Terugkeerwet.
JETTEN
In het Europese parlement?
STANS
Nee, in de Tweede Kamer, over die Terugkeerwet. Terwijl het coalitieakkoord dus heel duidelijk is. De andere twee partijen zeggen nee, zeggen er geen woord Spaans bij. Is er ruimte om daar opnieuw over te onderhandelen?
JETTEN
We steunen een goede Europese terugkeerverordening en vinden het belangrijk dat dat op een menswaardige manier wordt vormgegeven. En dat kan volgens mij prima binnen de kaders die er nu zijn.
STANS
Maar is dit een goede terugkeerverordening, zoals die er nu ligt?
JETTEN
Ik denk dat de inzet van Malik Azmani, die namens het Europese parlement hier volop mee bezig was, een hele goede was, dat daar de stemming van het Europese parlement het nog het een en ander heeft aangescherpt. Maar het was eigenlijk nog erger geweest als er geen Europees akkoord was bereikt. Want nogmaals, zonder goede afspraken over terugkeer, kan het migratiepact minder goed zijn werk doen dan met een terugkeerverordening.
STANS
Maar in de campagne had u het als lijsttrekker over dat u en uw partijen voor streng asielbeleid zouden zijn. Nu zien we dus in het Europese parlement dat de D66-fractie daar tegen deze terugkeerwet is. Hier in de Tweede Kamer wil de fractie opnieuw erover praten. In de Senaat zegt de D66-fractie over de nationale asielwetten: daar stemmen we tegen. Waar staat D66 dan? Dat is toch heel onduidelijk? Want als de wetten worden aangenomen, gaat het kabinet-Jetten ze uitvoeren.
JETTEN
Ja, dat is klip en klaar. En daar heb ik ook vorige week bij de persconferentie al uitgebreide toelichting op gegeven.
STANS
Dus dan is er wel de ruimte voor andere fracties om daar tegen te zijn of opnieuw te gaan praten over een akkoord uit het coalitieakkoord?
JETTEN
U haalt nu wel heel veel dingen door elkaar. Ik sta hier als minister-president. Dus laat ik daar nogmaals heel helder over zijn: er is al in de kabinetsformatie een afspraak gemaakt over de houding van de Eerste Kamerfractie ten aanzien van de asielwetten die al in de Eerste Kamer liggen. En verder is het coalitieakkoord heel helder, zijn we volop bezig met de uitvoering daarvan.
STANS
Dus die Terugkeerwet, die afspraak staat gewoon? Die hebben drie coalitiepartijen gesloten. En als die Terugkeerwet dan strenger is geworden in de tussentijd, fact of life?
JETTEN
En dan ga ik nu voor de derde keer antwoord geven. Namelijk dat die terugkeerverordening een goed sluitstuk is van de Europese migratieafspraken. En dat we juist als Nederland erbij zijn om er ook voor te zorgen dat die terugkeerhubs op een menswaardige manier worden vormgegeven.
BEEKMAN (BNR)
Onze collega van NRC, Lemya Aharouay, schreef vorige week een opiniestuk in haar krant over het vertrek als parlementair verslaggever hier uit Den Haag van haar. Heeft u dat gelezen?
JETTEN
Nee, eerlijk gezegd niet. Ik heb een hele korte video gezien op Instagram.
BEEKMAN
Oké, dan heeft het ook niet zoveel zin om er verder over door te vragen.
JETTEN
Ik ga het lezen, dan kunt u de volgende keer ernaar vragen.
VAN VLASTUIN (REFORMATORISCH DAGBLAD)
Ik wilde even terugkomen op uw bezoek aan de Matthäus Passion. Dat is natuurlijk een lijdensgeschiedenis van Jezus Christus. En als ik uw familiegeschiedenis uit de publiciteit ken, is de actieve geloofsbeoefening daar wat uit weggegleden. Hoe zit u onder zo'n uitvoering?
JETTEN
Ik vind het zelf altijd een prachtig stuk en ook een heel mooi moment van reflectie. Ik moet wel eerlijk bekennen dat dit mijn eerste keer wordt in zo'n grote setting met zoveel media-aandacht. Dus ik hoop dat ik er dan net zo goed van kan genieten als normaal het geval is.
VAN VLASTUIN
En welk onderdeel spreekt u normaal het meest aan? Van de Passion?
JETTEN
Nou, voor mij, eerlijk gezegd wel, is het vooral een moment van normaal gesproken met de familie door te maken en te vieren en samen te komen. Dat zit er voor mij helaas dit jaar niet in.
VAN VLASTUIN
Eerder ging het kabinet vaak naar Naarden. Ik meen dat daar ook een hele traditie was. U gaat nu naar Delft. Waarom is dat?
JETTEN
Omdat we daar morgen met alle nog levende oud-premiers en deze premier aanwezig zijn. En dan komend jaar ga ik naar, in ieder geval volgend jaar, naar Naarden toe. Dat heb ik daar al toe gezegd.
VAN VLASTUIN
Dank u wel.
BREEDVELD
Nog even kort, u noemde het al in uw inleiding. Goed nieuws over de kunstroof uit het Drents Museum. Was u opgelucht om dit nieuws ook over te brengen aan uw ambtsgenoot in Roemenië?
JETTEN
Zeker, want deze kunstroof heeft in Roemenië vorig jaar en eigenlijk het hele afgelopen jaar heel veel losgemaakt. Roemenië was ook gewoon echt chagrijnig dat dit hier in Nederland was gebeurd. Ik denk dat zij heel blij zijn dat deze enorm belangrijke kunstschat weer gevonden is.
BREEDVELD
Het is toch bijzonder dat een kunstroof een regeringskwestie is. Kunt u uitleggen waarom dat is?
JETTEN
Het gebeurt niet heel vaak dat kunstschatten, die van groot nationaal belang zijn, rondreizen, worden uitgeleend aan musea in het buitenland. Het was ook een prachtige tentoonstelling die daar door het Drents Museum was samengesteld. Het was voor iedereen gewoon een hele harde klap dat criminelen erin waren geslaagd om deze kunstschatten te roven. Ik ben heel blij dat dankzij goed werk van de politie en de diensten dit nu is teruggevonden.
BREEDVELD
Helder, dank u wel.