Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 17 april 2026
Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 17 april 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag, ik ben iets later dan gebruikelijk op vrijdag, want dat komt doordat ik zojuist nog deelnam aan een internationale videoconferentie over een eventuele missie in de straat van Hormuz. Want het conflict in Iran raakt ons allemaal, niet alleen in Nederland en Europa, maar ook wereldwijd zien we hoge energieprijzen en bredere impact op de economie. En het is van het grootste belang dat er via een diplomatieke weg een duurzame oplossing wordt gevonden die een einde maakt aan het militaire geweld en die leidt tot de onvoorwaardelijke opening van de straat van Hormuz. We zien nu berichten over een tijdelijke opening, maar we willen uiteindelijk een onvoorwaardelijke opening. En zolang die niet gevonden is, zullen we hier in Europa ook de gevolgen van die oorlog moeten zien op te vangen. Want het feit blijft dat de situatie onzeker is en dat we ook niet weten hoelang die aan duurt en eventueel ook nog ernstiger kan worden.
En daarom werkt het kabinet met meerdere scenario's en zoeken we een balans tussen maatregelen op tekorten en op de lange termijn. Vandaag in de ministerraad hebben we uitgebreid gesproken over de acties die we willen ondernemen voor de weerbaarheid tegen de energieschok. En die acties lopen langs drie lijnen. Het versnellen van de transitie, zodat we minder afhankelijk zijn van de energie uit het buitenland. Het verlagen van olie- en gasconsumptie. En het ondersteunen van huishoudens en ondernemers die nu het hardst worden geraakt. De exacte invulling daarvan zullen we na het weekend uit de doeken doen. Nadat we ook nog met een aantal partijen uit de Tweede Kamer daarover hebben gesproken.
Ook op andere terreinen hebben we als ministerraad vandaag een aantal besluiten genomen. En het zijn niet altijd onderwerpen die in de spotlights staan, maar die wel degelijk ook belangrijk zijn om hard mee aan het werk te zijn. Zo hebben we vandaag vastgesteld dat het minimum jeugdloon per 1 januari 2027 wordt verhoogd. We zien nu dat heel veel jongeren die van hun loon afhankelijk zijn niet goed kunnen rondkomen. En met deze verhoging zorgen we echt voor een forse verbetering. We verhogen ook het minimum loon heel specifiek voor Bbl-studenten die werken bij een leerbedrijf en één dag in de week naar school gaan. Zodat hun beloning op gelijke hoogte komt met reguliere minimum jeugdloontrajecten. Ook zij gaan er dus op vooruit.
Ten tweede hebben we besloten dat we de Leegstandwet zodanig gaan wijzigen dat gemeenten meer slagkracht krijgen om leegstand aan te pakken. Zo wordt het bijvoorbeeld mogelijk om door het opvragen van het elektriciteitsverbruik sneller te bepalen of er sprake is van leegstand. En zorgen we ervoor dat gemeenten een eigenaar kunnen dwingen een pand weer in gebruik te nemen. En hiermee willen we stimuleren dat beschikbare woningen en gebouwen beter worden benut. Dat is hard nodig in een tijd van het woningtekort.
Ik kan daarnaast melden dat we een regeringscommissaris aanstellen die verantwoordelijk wordt voor de hersteloperatie van de aardbevingsschade in Groningen en Noord-Drenthe. Zoals we ook in het coalitieakkoord hebben afgesproken. En we zijn heel blij dat de heer Henk Nijboer die taak op zich gaat nemen. Hij zal zich richten op het soepel laten verlopen van de schadeafhandeling en aan het mogelijk afronden van de hersteloperatie. Ook wordt Henk Nijboer als regeringscommissaris mede verantwoordelijk voor de uitvoering van het bredere programma Nij Begun. En ik hoop dat we hiermee een positief signaal kunnen afgeven aan mensen in het gebied dat we als kabinet er bovenop blijven zitten om hun problemen serieus te nemen. En samen met de regio voor meer sociaal en economisch perspectief te zorgen.
Tot slot kan ik mededelen dat we ook een andere hele belangrijke post hebben ingevuld. Namelijk de vacature die Thom de Graaf achterlaat door zijn aangekondigde vertrek als vicepresident van de Raad van State. Hij zal worden opgevolgd door niemand minder dan Sybrand Buma. Een doorgewinterde en deskundig bestuurder. Gepokt en gemazeld in de lokale en de landelijke politiek. En bovendien iemand met een brede juridische kennis. Kortom de juiste persoon voor deze plek. En we wensen hem alvast heel veel succes.
DE WINTHER (TELEGRAAF)
Meneer Jetten, is het een goed of slecht nieuws voor Nederland als straks de asielwetten in de Senaat worden verworpen?
JETTEN
Als ze worden verworpen? Nou, u weet dat het kabinet klaar staat om die wetten onverkort uit te gaan voeren zodra ze zijn aangenomen.
DE WINTHER
Ja, maar de vraag was of het nou goed of slecht nieuws is voor Nederland als die asielwetten worden verworpen in de Senaat.
JETTEN
Nou, kijk, als ze worden verworpen dan zal het kabinet gewoon zijn verantwoordelijkheid nemen en kijken hoe we op andere manieren ervoor zorgen dat we met een aantal aanvullende nationale maatregelen de instroom van asiel oplossen. Ik denk dat de wetten die nu voorliggen en die ook met verve zijn verdedigd door de asielminister nu de snelste weg zijn om dat resultaat te bereiken. En daarom is de asielminister, de heer Bart van den Brink, hard aan het werk om ook voldoende steun in de Kamer daarvoor te krijgen.
DE WINTHER
Gaat hem dat lukken?
JETTEN
Daar heb ik eigenlijk alle vertrouwen in.
DE WINTHER
O ja?
JETTEN
Ja.
DE WINTHER
Wat weet u wat wij nog niet weten?
JETTEN
Nou, ik zie dat hij een heel inhoudelijk en zorgvuldig debat met de Eerste Kamer heeft gehad. En ook nu met een aantal senatoren nog geen goed overleg is om de laatste vragen te beantwoorden. En dan hoop ik dinsdag op een positieve uitslag bij de stemming.
DE WINTHER
Zou u het erg vinden als de wetten worden verworpen?
JETTEN
Nou, er zou denk ik een gemiste kans zijn in de Eerste Kamer na een lang wetstraject. Maar wat ook de uitslag is in de Eerste Kamer, want daar gaan senatoren echt zelf over, het kabinet is zeer gemotiveerd om met elkaar te gaan doen wat we in het coalitieakkoord hebben afgesproken, namelijk grip krijgen op migratie en de asielketen op orde krijgen.
DE WINTHER
Ja, maar als u het jammer vindt als ze worden verworpen, waarom zet u zich dan niet wat meer voor in om te zorgen dat ze niet worden verworpen?
JETTEN
Nou, we zijn als kabinet daar hard mee aan de slag.
DE WINTHER
Betekent dat dat u ook bij uw partijgenoten in de Senaat zegt dat het misschien verstandig is dat ze hun aanvankelijke aversie tegen die wetten wellicht terzijde schuiven?
JETTEN
Ik heb één ding wel geleerd in deze acht jaar in Den Haag: dat als je publiekelijk dingen gaat zeggen over wat senatoren zouden moeten doen, dat dat meestal geen hele nuttige bijdrage is aan de behandeling in de Eerste Kamer.
DE WINTHER
De vraag is wel of de senatoren van D66 voor ogen hebben wat wellicht de consequenties zouden kunnen zijn voor de coalitie, een coalitie die naar de Senaat komt met wetten, hoopt dat die worden aangenomen, maar zelf niet eensgezind is in het onderkennen van het belang ervan dat ze worden aangenomen.
JETTEN
Nou, maar daar is denk ik voor niemand een verrassing te vinden, want dit zijn wetten van een vorig kabinet waarover hele heldere afspraken zijn gemaakt over het voortzetten van de behandeling daarvan en het onverkort uitvoeren zodra ze zijn aangenomen. Er is denk ik niemand verrast over de inzet van de verschillende fracties tijdens het debat.
DE WINTHER
Is het een optie dat D66 wel voor de novellen gaat stemmen en niet voor de uiteindelijke wetten?
JETTEN
Nogmaals, ik denk dat het niet behulpzaam is als ik nu als minister-president iets ga zeggen over hoe senatoren stemmen. Wij doen er met het kabinet alles aan om voldoende voorstemmers te krijgen zodat die wetten het in zou gaan halen.
DE WINTHER
Dus u vindt het wel belangrijk dat ze worden aangenomen en u gaat er ook uw best in om te zorgen dat het gaat lukken?
JETTEN
Ja, dat is een team effort van het kabinet, absoluut.
DE WINTHER
En u bent daar ook bij betrokken?
JETTEN
Ja.
DE WINTHER
Dank u wel.
VAN BEURDEN (SBS)
Heel even nog door op dit onderwerp, want de afgelopen tijd heb ik ook veel gehoord: er is in de formatie afgesproken in dat coalitieakkoord dat D66 in de Eerste Kamer tegen mocht stemmen, maar als je dat coalitieakkoord erop naleest, lees ik dat eigenlijk niet terug. Er staat als de wetten worden aangenomen voeren we ze onverkort uit. Dus wat is er dan precies in de formatie afgesproken?
JETTEN
Dat is in het debat over het regeerakkoord uitgebreid aan de orde gekomen en daar heb ik niks aan toe te voegen.
VAN BEURDEN
Oké, want werd er toen van uitgegaan dat die wetten het zouden halen waardoor D66 tegen kon stemmen?
JETTEN
Nogmaals, ik heb daar niks aan toe te voegen, wat daar eerder al over is gewisseld.
VAN BEURDEN
Dan ben ik even…
JETTEN
Ik sta hier als minister-president en in het coalitieakkoord dat wij uitvoeren staat dat als die wetten zijn aangenomen we het onverkort uitvoeren. Zoals ik net ook aangaf: mocht de Eerste Kamer daar anders over denken, dan nog staan wij voor de taak om de asielketen op orde te krijgen en dat gaan we ook doen. Maar vooralsnog zijn we er hard mee aan het werk om aankomende dinsdag bij de stemmingen tot een goede uitslag te komen.
VAN BEURDEN
Toch even de vraag dus: van welke situatie werd uitgegaan bij het maken van die afspraak?
JETTEN
Ik denk dat het niet relevant is. Er was een afspraak: hoe voorkom je dat je na tien jaar discussie weer elkaar enorm gaat bestrijden vanuit de loopgraaf die we allemaal al kennen? Of respecteer je dat de drie coalitiepartijen anders in deze specifieke wetten zitten? En ik denk dat dat een goede balans was die tijdens die formatie is gevonden.
VAN BEURDEN
Hoe moeten we uw woorden uit de campagne duiden: ‘meer grip krijgen op migratie, daar ook als D66 stappen op zetten’?
JETTEN
Daar sta ik nog steeds achter en daar is het kabinet ook vol met aan de slag. Dat zien we niet alleen aan de verdediging van deze twee wetsvoorstellen, maar de bredere inzet op een asielketen die op orde is. Het terugdringen van de instroom en ervoor zorgen dat mensen die hier wel mogen blijven ook vanaf dag 1 goed kunnen meedoen.
VAN BEURDEN
Ik begrijp dat u hem nu als premier vanuit het kabinet beantwoordt, maar in de campagne zei u het namens D66. Wat doet uw partij?
JETTEN
Een handtekening onder een coalitieakkoord zetten en dat coalitieakkoord uitvoeren en daar zitten alle elementen in die we nodig hebben.
VAN BEURDEN
En wat doen ze dan dus concreet op asiel?
JETTEN
Nou, nogmaals, de Senaat gaat zelf over het stemmen bij deze wetsvoorstellen zoals dat ook bij de coalitieonderhandelingen is afgesproken.
VAN BEURDEN
Dus wat waren die woorden in de campagne van u toen u het had over meer grip op migratie en daar meer aan doen dan waard? Waar zien we dat nu terug bij D66?
JETTEN
Nou, als dit kabinet laat op een aantal onderwerpen zien dat we…
VAN BEURDEN
Niet dit kabinet, maar D66?
JETTEN
Maar ik sta hier als minister-president en u kunt mij vijf keer dezelfde vraag stellen, maar u krijgt dan wel vijf keer hetzelfde antwoord, misschien met wat andere woorden. Dat heb ik geleerd door de loop van jaren. Maar nogmaals: het kabinet is hard aan het werk met enorme extra investeringen in de asielketen, om die asielketen op orde te krijgen, zodat we eindelijk af kunnen van die belachelijke situatie waarin we miljarden belastinggeld uitgeven aan noodopvang, echt niet uit te leggen aan de belastingbetaler. We zorgen ervoor met het Europees Migratiepact en met nationale maatregelen dat we de instroom in Nederland beter onder controle krijgen. Dat we harder zijn op de aanpak van mensen die overlast veroorzaken in Nederland. En dat de mensen die wel mogen blijven, dat we die ook de taal leren en aan het werk helpen. En dat is een gebalanceerd, streng, maar ook menselijk pakket waar het kabinet mee aan de slag blijft, wat ook een stemmingsuitslag in Tweede of Eerste Kamer is.
VAN BEURDEN
Maar u bent wel nog de partijleider van D66, dus kunnen we toch ook dingen in die rol nog vragen?
JETTEN
Zeker, maar daar is niet de persconferentie van de minister-president voor bedoeld.
WESTER (RTL)
Ja, meneer Jetten, een vraag aan u als minister-president. U heeft eigenlijk twee belangrijke rollen: de Nederlandse politiek minister-president en politiek leider van D66. Hoe combineert u nu als politiek leider van D66, of sorry, als minister-president, de rol van politiek leider?
JETTEN
Nou, ik denk dat dat niet alleen voor mij geldt, maar ook voor de twee andere politieke leiders in deze coalitie: dat we ons verantwoordelijk voelen voor een goed functionerende coalitie in de Kamer en in het kabinet. En dat je natuurlijk als partijleider ook nog af en toe een paar uur in de week besteedt aan de partijen in het land.
WESTER
Ik zie maar één andere politiek leider in dit kabinet.
JETTEN
En er zit ook nog één in de coalitie in de Kamer. En die neemt zijn rol ook in de Kamer.
WESTER
Ja, precies. Maar zet u als minister-president de rol van partijleider ook in om als minister-president voor de coalitie een aantal dingen geregeld te krijgen?
JETTEN
Maar dat geldt denk ik breder, zoals ik net ook richting de heer De Winter ook al aangaf: we hebben hele goede vakministers die hard aan het werk zijn om beleid te maken, wetten te verdedigen die we door de Kamers te krijgen. En als zij af en toe denken dat het nuttig is dat de minister-president zich daar ook bij inzet, dan doe ik dat.
WESTER
Ook richting uw eigen partijgenoten in de Eerste Kamer?
JETTEN
Of naar andere partijen, dat maakt me niet zoveel uit.
WESTER
Maar in dit geval...
JETTEN
In die zin ben ik dienstbaar aan het belang van het kabinet.
WESTER
Ja, maar in dit geval gaat het wel even om uw partijgenoten in de Eerste Kamer. Pleegt u ook een aantal telefoontjes?
JETTEN
Nou, ik ga me hier niet uitlaten over met welke senator ik contact heb. Want dat heeft, denk ik, weinig toegevoegde waarde aan het uiteindelijke eindresultaat.
WESTER
Ja, maar straks heeft u wel een probleem in uw coalitie als dit allemaal niet doorgaat. En dan zou het de schuld zijn van D66.
JETTEN
Nee hoor, uiteindelijk stemmen 75 senatoren over wetten nog van het vorige kabinet, die dit kabinet heeft overgenomen en we ook met overtuiging hebben verdedigd. En we doen er alles aan om dat over de eindstreep te trekken.
WESTER
U denkt dat de VVD, het VVD-smaldeel van het kabinet, niet als probleem ziet als dit niet doorgaat?
JETTEN
Dat zullen we dan na die stemming bezien. Maar we doen het met elkaar…
WESTER
U zegt: ‘dat gaan we daarna zien’, maar het is toch heel verstandig om er nu alvast even naar te kijken?
JETTEN
Ja, maar toch denk ik dat te veel dromen over een plan B ook dwars door de behandeling in de Eerste Kamer loopt. Dus dat moeten we volgens mij niet doen. De minister heeft vorige week uitvoerig uitgelegd hoe hij tegen de wet aan kijkt. Hoe hij die ook wil gaan implementeren. Hoe we daar ook als kabinet mee denken een bijdrage te leveren aan meer grip op migratie. En dat is ook de inzet tot en met het einde van de stemmingen dinsdagmiddag.
BORGMAN (NOS)
Meneer Jetten, wat vindt u er eigenlijk van dat de PVV zegt tegen de novelle te stemmen?
JETTEN
Ik ga ook niet over het stemgedrag van de PVV. Ik denk wel meer in algemene zin dat partijen die de afgelopen jaren zwaar hebben ingezet op een hoop extra maatregelen die het asielbeleid in Nederland strenger maken dat die nog nooit zo dicht bij een mogelijk eindresultaat zijn geweest. En ik hoop dat ze dat ook meewegen als er dinsdag gestemd wordt in de Eerste Kamer.
BORGMAN
U noemde net minister Van den Brink die heel hard aan het werk is, zegt u. Hij zei ook, ik doe een dringend appel op partijen in de Eerste Kamer die voor grip op migratie zijn. Zegt u hem dat na?
JETTEN
Zeker. Ik denk, het asieldebat in Nederland is al jarenlang extreem gepolariseerd zonder dat we als politiek hier in Den Haag ook echt daadwerkelijk stappen hebben weten te zetten. En dat leidt, begrijp ik, tot echt veel frustratie in de samenleving. En daarom denk ik dat juist na deze zorgvuldige uitvoerige wetsbehandeling het goed zou zijn als partijen die lang om deze maatregelen hebben gevraagd daar dinsdag ook rekenschap van geven tijdens de stemmingen.
BORGMAN
En rekent u uw eigen partij daar ook bij?
JETTEN
Zeker voor een heel groot deel als het gaat om meer grip op migratie. Maar zoals u weet is mijn partij vanaf het begin op één punt heel kritisch geweest. En dat is ook de reden waarom bij de formatie de afspraak is gemaakt dat alle drie de fracties hun eigen weging kunnen maken.
BORGMAN
Nu was er zeker een uur dat de Senaatsfractie van D66 dacht voor de novelle te gaan stemmen, denkt u dat het verstandig is als zij weer terugkomen op dat standpunt?
JETTEN
Ook voor de D66-fractie in het Senaat geldt dat zij hun eigen afweging moeten maken, net als dat voor inmiddels heel veel andere fracties in de Eerste Kamer geldt, want het zijn er nogal wat tegenwoordig. Maar wij doen er, ik, de minister van Asiel en Migratie en anderen, alles aan de komende dagen om ervoor te zorgen dat we iedereen van de juiste informatie hebben voorzien voordat die stemmingen plaatsvinden.
BORGMAN
En u zei net dat u dacht dat de wetten zullen worden aangenomen, dat u daar vertrouwen in heeft. Waar baseert u dat op?
JETTEN
Nou ja, dat baseer ik op het feit dat eigenlijk ook een meerderheid, ook van de Eerste Kamer, jarenlang om deze maatregelen heeft gevraagd en dat dit ook het moment is om daar dan ook definitief ja tegen te zeggen.
BREEDVELD (NOS)
Premier, u heeft het vandaag gehad over het verhogen weer van het eigen risico, stapsgewijs de komende jaren. Mensen moeten dus meer betalen, nodig voor de betaalbaarheid van de zorg, zegt u. Maar nu blijkt met een telling in de Eerste Kamer al dat daar geen meerderheid is met een tegenstem van GL-PvdA en BBB bijvoorbeeld. Ja, ziet u dit wetsvoorstel ook stranden?
JETTEN
Nou, verhoging van het eigen risico leidt in onze overtuiging uiteindelijk tot een lagere zorgpremie per maand. En ik denk dat de meeste Nederlanders vooral balen als ze elk jaar aan het eind van het jaar weer zien hoe hard die zorgpremie stijgt. En een verhoging van het eigen risico willen we ook combineren met een aantal andere maatregelen, waaronder een beperking van hoeveel geld je elke keer kwijt bent van het eigen risico. Dus we gaan er alles aan doen om de Kamer ervan te overtuigen dat dit een gebalanceerd voorstel is, dat uiteindelijk voor de meeste Nederlanders ook de zorg gewoon betaalbaarder en toegankelijker maakt.
BREEDVELD
Ja, maar welke argumenten u ook gebruikt, de Eerste Kamer is onverbiddelijk, dit willen we niet?
JETTEN
Die signalen heb ik ook gehoord. Maar in een bredere inzet voor de begroting van Volksgezondheid, denk ik dat we de komende maanden met verschillende oppositiepartijen hier wel degelijk het gesprek over kunnen voeren. Veel partijen realiseren zich dat de alsmaar doorstijgende rekening van zorg onhoudbaar is. En dat we linksom of rechtsom hier wat aan zullen moeten doen.
BREEDVELD
Het gesprek aangaan, dat geldt dan ook voor de asielmaatregelen, dat geldt ook voor de AOW, waar toch keiharde uitspraken liggen. In de Kamer, waar het toch moeizamer gaat dan misschien u zelf wel gedacht had. Is dat zo?
JETTEN
Nou, ik denk ook dat de oppositiepartijen geen knip voor de neus waard zouden zijn als ze nu al overal mee akkoord zouden gaan. Dus ik zie het ook als een duidelijke positiebepaling van een aantal partijen. Vorige week hebben we in de Eerste Kamer een debat gehad over de regeringsverklaring. En daar telde ik toch zeven oppositiepartijen die eigenlijk zeggen, wij willen heel graag constructief samenwerken, dat betekent niet dat we overal mee akkoord gaan, maar de deur staat wel open om die gesprekken te gaan starten.
BREEDVELD
Maar toch zien we voorstel na voorstel in politiek stranden. Die wil dit niet, die wil dat niet. En u staat uiteindelijk met lege handen. Is dat de toekomst?
JETTEN
Nou, dit is de zevende week van dit kabinet. Tot nu toe hebben we vooral heel veel wetsvoorstellen ook nog van het vorige kabinet staan verdedigen. Alle nieuwe voorstellen komen er nu de komende tijd aan. En we zijn zeer gemotiveerd om niet alleen hier in Politiek Den Haag maar juist ook met sociale partners, met medeoverheden, met maatschappelijke organisaties dat brede draagvlak te bouwen voor echt een aantal doorbraken waarvan Nederlanders zeggen, er is de afgelopen jaren te weinig op gebeurd.
BREEDVELD
Maar zien we hier geen patroon? Want als het gaat om investeringen, defensie, de woningbouw, infrastructuur ontmoet u weinig tegenstand. Maar op het moment dat er ook maar ergens omgebogen moet worden, bezuinigd moet worden, dan is het weer zwaar politiek spel in de Tweede en de Eerste Kamer?
JETTEN
Ja, dat is een terecht punt. Veel partijen willen graag meedoen met extra geld, met investeringen, met goed nieuws voor Nederland. Maar we zullen ook onder de streep met elkaar de rekening moeten betalen en een aantal noodzakelijke hervormingen moeten doorvoeren. Daarover voer ik ook de komende weken weer tweede ronde gesprekken. met een aantal oppositiepartijen om te kijken wie wil met het kabinet en de coalitie meebouwen aan een sterker Nederland. En dat laten landen in de begroting voor volgend jaar die we bij Prinsjesdag zullen presenteren.
BREEDVELD
Ja, en dan streeft u naar een breed akkoord. Zo zei u dat eerder hier in de persconferentie. Heeft u de signalen dat fracties daar wel toe bereid zijn, terwijl we dus nu in de Eerste en Tweede Kamer vooral problemen zien?
JETTEN
Ja, die signalen heb ik zeker. En ik merk ook dat met een aantal partijen de gesprekken met een kop koffie achter gesloten deuren al een stuk constructiever zijn dan we soms in de buitenwereld zien.
BREEDVELD
Ja, want wat we nu vooral zien is dat het kabinet een voorstel doet, maar dan moet de Kamer maar zien hoe ze daarop reageren. Nou, dat gaat dus heel moeizaam. Is dat de manier? Of zegt u, ik verkies toch een andere?
JETTEN
Nee, kijk, ik hoop ook dat er ook voorstellen vanuit de oppositie komen. Die zien we deze week ook al een paar met initiatiefvoorstellen of initiatiefwetten van de oppositie. Dus dat is soms ook de start van een brede samenwerking. Maar zoals ik eerder heb aangegeven de ronde die ik maak, ook met de minister van Financiën langs verschillende partijen, is er ook echt op gericht om uiteindelijk dat brede akkoord te sluiten. En daar hebben we ook nog even de tijd voor.
BREEDVELD
Ja, er is ook wat wantrouwen over de slagkracht van dat minderheidskabinet, uw kabinet. Maar is het misschien ook een kwestie van een beetje wennen, dat we het politieke wheelen en dealen nu in alle openheid kunnen zien?
JETTEN
Het is zeker wennen. Dat geldt voor de kabinetsleden, voor de coalitiefracties. en voor de oppositiefracties. Maar ik voel ook dat iedereen echt al snakt naar die nieuwe politiek waar we niet alleen maar hier staan te bekvechten met elkaar, maar ook af en toe een akkoord sluiten en wat regelen voor het land. Dat is gelukkig bij de meeste politici hier nu de belangrijkste drijfveer.
BREEDVELD
En wat maakt dan dat u denkt dat dat wel kan?
JETTEN
We leven nu in een wereld waar oorlog op oorlog volgt, met grote economische impact ook op Nederland. Duizenden Nederlanders die staan te schreeuwen om een betaalbaar huis of een betere baan. Het is ook wel aan deze politieke generatie om daar schouder aan schouder wat aan te doen. Dat betekent niet dat je het altijd 100% met elkaar eens hoeft te zijn maar wel dat je af en toe over je eigen schaduw kan heen stappen om noodzakelijke keuzes te maken.
BREEDVELD
Dan afsluitend, wat maakt Sybrand van Haarsma Buma de geschikte onderkoning van Nederland?
JETTEN
Hij is ooit zijn carrière begonnen bij de Raad van State. Hij weet als jurist, als geen ander, hoe belangrijk daar het werk is om onafhankelijk te adviseren of onafhankelijk te oordelen over het handelen van de overheid. Hij heeft niet alleen hier die Haagse ervaring, maar zeker nu ook als burgemeester in Leeuwarden, begrijpt hij heel goed wat de impact is van keuzes hier in Den Haag op het dagelijks leven van mensen in alle hoeken van het land. Hij heeft ook als informateur laten zien dat hij geen enkele politicus naar de mond zal praten en zijn onafhankelijke rol ook heel serieus zal invullen.
BREEDVELD
Geeft hij dan het kritische tegengeluid waar u dan ook bereid bent naar te luisteren?
JETTEN
Ja, want het is ook heel belangrijk dat de Raad van State niet een moetje is maar dat je het belangrijkste adviesorgaan ook echt gebruikt om wetgeving en begrotingen te verbeteren.
BREEDVELD
Het wordt nog wel eens genegeerd.
JETTEN
Dat is de afgelopen jaren te vaak gebeurd.
WESTER
Kort even, een kort vraag over de heer Buma die nu vicevoorzitter van de Raad van State wordt. Bij zijn herbenoeming in Leeuwarden zei hij: ‘ik maak die termijn, de tweede termijn helemaal vol, daar kunt u van op aan in Leeuwarden’. Vindt u dat een burgemeester zijn inwoners dan teleur mag stellen als er iets anders voorbij komt?
JETTEN
Nou, ik weet dat de heer Buma dit ook een zware weging vond, maar toen hij een half jaartje geleden informateur werd, kreeg ik appjes uit Leeuwarden van allemaal mensen die heel trots waren dat juist hun burgemeester die rol op zich nam. Ik hoop dat Leeuwardenaren nu ook trots zijn dat hij de vicepresident van de Raad van State wordt.
WESTER
Of zijn die misschien blij dat hij vertrekt?
JETTEN
Dat moet u in Leeuwarden vragen, dat weet ik niet, maar volgens mij valt dat wel mee.
WESTER
Even eens anders, de energiemaatregelen. Het pakket waar u over gesproken heeft, hoe gaat dat er ongeveer uitzien?
JETTEN
Dat wordt een heel saai antwoord, maar dan moeten we nog heel even een paar dagen geduld hebben. Het is een pakket dat een aantal tijdelijke en zich gerichte maatregelen bevat om de hardste klappen in onze economie op te vangen. Maar zoals ik net zei: we gebruiken ook het weekend nog even om bij een aantal politieke partijen nog te sonderen voordat het pakket wordt gepresenteerd.
WESTER
Nu hebben al heel veel van die maatregelen de publiciteit gehaald de afgelopen dagen. Wat klopte er niet?
JETTEN
Ik zie van alles voorbij komen dat ik ook met interesse heb gelezen maar als het pakket helemaal rond is, dan zullen de drie betrokken ministers dat aan u presenteren.
WESTER
Nu gaat de Straat van Hormuz voorlopig wel open. De olieprijzen, de energieprijzen dalen meteen behoorlijk. Is dat een bewijs dat het kabinet er heel verstandig aan doet om even te wachten met het nemen van maatregelen?
JETTEN
Kijk, het bericht van, wat is het nu, een uur geleden, dat Iran de Straat weer opent, leidt tot een daling van de olieprijs met, toen ik het laatst keek, 12 procent. Dat is met geen enkele nationale maatregel voor elkaar te krijgen. Dus uiteindelijk is het allerbelangrijkste wat we kunnen doen, die vrijheid van de scheepvaart weer garanderen. Daarom werkt Nederland ook met die internationale coalitie daaraan mee. En dit is ook precies de reden waarom we onze maatregelen echt richten op die burgers en bedrijven die het hardst de klappen nu moeten vangen, in plaats van dat we generieke maatregelen nemen die veel belastinggeld kosten, maar weinig opleveren.
WESTER
Maar dan zie je zo’n maatregel als bijvoorbeeld het verlagen van de wegenbelasting, motorrijtuigenbelasting voor bestelbusjes met grijze kentekens, dat is echt tientjeswerk, want die busjes betalen niet zoveel belasting, hebben geen provinciale opcenten. Dat soort maatregelen, zetten die echt wel zoden aan de dijk?
JETTEN
Nou, meer in algemene zin hebben we afgelopen weken vaak met verschillende bedrijfssectoren ook gesproken, die ons ook vragen: neem nou maatregelen, die helpen in de ontwikkeling die we al hebben ingezet namelijk de energietransitie die dit soort ondernemers ook veel onafhankelijker maakt van prijsschokken op de wereldmarkt en kijk af en toe of je tijdelijk wat kan verzachten. Maar dat doet het wel in combinatie met het echt ondersteunen van al die voorlopers die ook al het goede voorbeeld hebben gegeven.
WESTER
De opening van de Straat van Hormuz brengt die een missie van Nederlandse marine ook dichterbij?
JETTEN
Nou, wat ik net heb besproken met president Macron en met anderen is dat we vooral tempo moeten maken echt op de voorbereiding van die missie, dat zodra er echt een permanent staak tot vuren komt, we snel in actie kunnen komen en niet nog weken bezig zijn met plannen en voorbereiden. Maar het klopt, echt als de aanvallen over en weer afnemen of helemaal stoppen, dan ontstaat ook de kans om met inmiddels bijna 50 landen die aan die coalitie willen deelnemen, zeemijnen te gaan opruimen en de scheepvaart daar permanent te beveiligen.
WESTER
En hebben we het dan over een kwestie van weken of maanden?
JETTEN
Nou ja, ik hoop weken, maar dat zal afhangen van de onderhandelingen die ook dit weekend weer gaan plaatsvinden tussen de VS en Iran. Ik sprak daar afgelopen maandag met president Trump over, hij was toen heel opgewekt en optimistisch dat er binnen een week of enkele weken een permanente vredesdeal zou komen. Maar ik denk dat we hier toch beter even kunnen afwachten en niet te vroeg feest moeten vieren.
ONBEKEND
Ja, die Straat van Hormuz, dit weekend wordt opnieuw gesproken. Stel nu dat er inderdaad wel degelijk akkoord wordt bereikt en die daling van de groothandelsprijzen voor olie en gas houdt aan. Is dat hele pakket dan eigenlijk nog wel nodig?
JETTEN
Het pakket dat we nu aan het voorbereiden zijn, is ook nuttig als de oorlog na dit weekend ten einde komt omdat de impact van de afgelopen weken, hoge energieprijzen, gestegen prijzen, over kunstmest, voedsel, dat zal echt nog wel weken, zo niet maanden aanhouden, omdat er veel energie-infrastructuur beschadigd is in het Midden-Oosten. En we dus ook niet meteen weer terugkomen op de oude niveaus van levering aan Europa en de rest van de wereld.
VAN VLASTUIN (REFORMATORISCH DAGBLAD)
President Trump en Hormuz, ik heb gelezen dat u heel open gesprekken hebt gehad. Kunt u zo eens wat geopolitieke thema’s noemen die u daar hebt besproken in het Witte Huis?
JETTEN
Eigenlijk is bijna alles wat je kan bedenken aan de orde gekomen. We hebben met president Trump gesproken over het belang van de economische samenwerking tussen de EU en de VS en vanuit mijn perspectief, dat handelstarieven en andere handelsbelemmeringen dan niet helpen, slecht nieuws zijn voor Nederlandse en Amerikaanse consumenten. Gesproken over Iran, over de NAVO, over Oekraïne. En daarmee de brede impact op de veiligheidssamenwerking tussen Noord-Amerika en Europa. En dat was een open gesprek zoals ik zei, maar niet een gesprek waar we het altijd eens zijn geworden.
VAN VLASTUIN
Ja, want hoe reageerde hij dan? Bijvoorbeeld op handelstarieven en op NAVO?
JETTEN
Verrassend geïnteresseerd met veel vragen om te begrijpen wat de Nederlandse situatie is. Maar ook hoe kijken we dan vanuit Nederland naar de standpunten van de Amerikanen.
VAN VLASTUIN
Had u het idee dat u begrip kon wekken, voor de Nederlandse kant?
JETTEN
Zeker begrip, maar ik denk ook het besef dat wij als Europeanen nog veel vaker en uitvoeriger met de totale Amerikaanse regering over dit soort onderwerpen moeten spreken, om ervoor te zorgen dat dat begrip ook blijft hangen.
VAN VLASTUIN
Waren er nou ook momenten tijdens die ontmoeting dat u dacht: dit zou wel eens fout kunnen gaan?
JETTEN
Nee, we waren goed voorbereid.
BORGMAN
Dan toch maar even nog, want ik zag een filmpje van u na afloop van het bezoek aan Washington waarin u zei: ‘ja ik ben echt niet zo snel onder de indruk’, ook niet van dat mooie grote Witte Huis dat u hebt bezocht. Vond u het helemaal niet spannend?
JETTEN
Ja, we waren gewoon heel goed voorbereid op dit bezoek omdat we natuurlijk de afgelopen tijd vaak hebben gezien dat bezoeken van regeringsleiders aan het Witte Huis ook niet altijd even succesvol zijn verlopen. Dus wees voorbereid op al het onmogelijke en onverwachte en dan gebeurt er waarschijnlijk alsnog iets wat je niet al had bedacht. Maar dat gaf ook dat we daar zelfverzekerd zaten. En bovendien, Nederland heeft ook nogal wat te brengen voor de Verenigde Staten. Wij hebben een aantal bedrijven, een aantal sectoren die ook cruciaal zijn voor de Amerikaanse economie. Dus we kwamen daar zeker niet als vragende partij, maar als gelijkwaardige partij waar de Amerikanen ook zaken mee zullen moeten doen.
BORGMAN
Begrijp u wel dat er zoveel over te doen was in ons land?
JETTEN
Zeker, zeker. Ik was ook niet helemaal niet verrast over het ongemak dat ik in kranten en op tv en op radio voorbij heb zien komen in aanloop naar dit bezoek. Toen wij aankondigden dat het bezoek van de koning en koningin aan de Verenigde Staten zou worden gecombineerd met een diner en overnachting op het Witte Huis, dat was op een van de dieptepunten denk ik van de escalaties in het Midden-Oosten. Dus ik begreep ook echt wel de vraag, is dat dan de timing om daar gezellig te gaan zitten doen? Nou was dat ook nooit onze intentie. We hebben dit moment gebruikt om de vriendschap tussen de VS en Nederland verder te versterken. Maar juist dan ook heel open met elkaar van gedachten te kunnen wisselen en ook van mening te kunnen verschillen.
BORGMAN
U hebt het over die voorbereiding. Hoe zag u er dan uit? Waar was u dan op voorbereid?
JETTEN
Nou inhoudelijk voorbereid op alle mogelijke onderwerpen die voorbij kunnen komen. En om daar ook steeds aan te kunnen tonen wat Nederland doet aan extra defensie investeringen. Aan het versterken van de Europese pijler binnen de NAVO.
BORGMAN
U had alle cijfertjes uit uw hoofd geleerd?
JETTEN
Nou ja, maar ook gewoon een aantal hele concrete voorbeelden. Zodat het ook gaat leven dat ons land de zeventiende economie van de wereld is en al decennialang een trouwe bondgenoot in de EU en in de NAVO. Maar dat we dus ook wel wat verwachten van de andere kant in een gelijkwaardig bondgenootschap.
BORGMAN
En is er dan ook een protocollaire voorbereiding? Dat je weet wanneer je wie een hand moet geven. En dat je voorbereid bent op de handdrukking ook van de president?
JETTEN
Het voordeel is dan van een zelf in een monarchie wonen, dat we hier nog iets meer protocollen hebben dan aan de andere kant van de Atlantische Oceaan het geval is. Dus hier heb ik samen met het Koningspaar heel snel aan alle protocollaire verplichtingen kunnen voldoen.
BORGMAN
Maar was u voorbereid op bijvoorbeeld de handdruk?
JETTEN
Nou ik heb...
BORGMAN
Die schijnt legendarisch te zijn. Was dit ook zo trouwens?
JETTEN
Ja dat viel mee. Maar dat kwam misschien ook door de setting. Dat ik er daardoor iets makkelijker vanaf kwam dan een aantal andere mensen die daar de laatste tijd op bezoek is geweest.
BORGMAN
Er zijn niet zo heel veel filmpjes van gemaakt natuurlijk. Maar een van die weinige filmpjes die laat zien dat u Melania Trump een hand geeft, dan Trump een hand geeft. Dan steekt u uw hand uit naar de koning. Maar die steekt zijn hand omhoog in die wijs naar tulpen. Wat gebeurt er daar?
JETTEN
Je ziet verderop, ik weet niet of u dat heeft gezien, maar daar staat verderop op het grasveld een prachtig stukje met tulpen in allerlei kleuren die een bepaalde vorm vormen. Dus de koning werd net heel enthousiast over die aanplanting toen ik hem de hand wilde schudden. Maar het was misschien ook een beetje suf van mij, want ik had hem vijf minuten daarvoor al ergens anders gezien. Dus het was ook niet nodig om elkaar de hand te schudden.
BORGMAN
U werd gered door hem eigenlijk.
JETTEN
Ja, zo zou je dat kunnen zeggen op dat moment.
BORGMAN
U zegt u had van tevoren ook met de koning erover afgesproken. Had u een strategie afgesproken? Dat hij de bad cop of de good cop en u de andere rol?
JETTEN
Nou, u weet ook dat het wel zo werkt dat ik als minister-president hier de volle politieke verantwoordelijkheid voor draag, dus dat ik zowel de good cop als de bad cop moest zijn. En dat met dit Koningspaar, ik denk niet alleen aan Washington DC, maar ook aan Pennsylvania en Florida, gewoon een heel succesvol werkbezoek hebben kunnen afleggen. En dat we hen ook dankbaar zijn voor de rol die ze spelen namens Nederland en de rest van de wereld.
BORGMAN
U zegt steeds dat het een open en constructief gesprek is geweest daar. Is het nou zo dat de president achter de schermen zich anders gedraagt dan hoe wij hem allemaal zien?
JETTEN
Niet per se, maar ik denk dat, want ik kreeg ook de vraag, bent u vier uur binnen geweest omdat de president continu buiten de deur was, omdat hij moest bellen of appen, dat was niet het geval. Er is geen enkele telefoon in die ruimte geweest. En ik denk dat het feit dat er echt vier uur de tijd werd genomen voor een indringend gesprek, dat dat het belangrijkste signaal was, dat het ook vanaf Amerikaanse zijde heel serieus werd genomen.
BORGMAN
Want die vier uur was langer dan gepland?
JETTEN
Zeker, we waren ook gewaarschuwd dat Amerikaanse diners soms minder dan een uur duren.
BORGMAN
Dat was in dit geval niet nodig, kennelijk. Had de president, had u de indruk dat hij luisterde naar wat u te vertellen had?
JETTEN
Ja, zeker.
BORGMAN
En waar bleek dat dan uit?
JETTEN
Veel vragen die ook onze kant op kwamen. Dus het was ook echt een interesse vanuit de Amerikaanse zijde.
BORGMAN
En als u de balans opmaakt van het gesprek, was het nou alle beroering waard, vindt u? Wat heeft het concreet opgeleverd?
JETTEN
Ik hoop dat ik zelf of een ander lid van dit kabinet op vrij korte termijn weer terug kan naar de Verenigde Staten om door te praten over de economische banden tussen beide landen en de versterking daarvan. Op een aantal sectoren die niet alleen voor de VS nu cruciaal zijn om minder afhankelijk te worden van import uit China, maar die ook een impuls zouden kunnen geven aan het Nederlands bedrijfsleven.
BORGMAN
En hebt u daar aanleiding voor gekregen, voor die hoop?
JETTEN
Ja.
BORGMAN
Want?
JETTEN
Dat het ook vanuit de Amerikaanse kant werd aangeduid als zeer interessant en dat we het prettig zouden vinden als we dit gaan vervolgen de komende tijd.
ONBEKEND
Ja, meneer Jetten, u bent nu een poosje bezig met het kabinet. Hoe vindt u dat het binnen de coalitie gaat?
JETTEN
Dat is een hele brede vraag. Maar ik denk dat het zowel voor de leden van het kabinet als voor de Kamerleden van de coalitie geldt dat we de afgelopen maanden ook af en toe hebben moeten wennen aan het zijn van een minderheidskabinet. Veel nieuwe mensen ook die nu een eerste ervaring hebben opgedaan. Maar al met al heel positief, ook als ik dat afzet, tegen voorgaande coalities.
ONBEKEND
Nou ja, we hebben toch wel wat gekke dingen weer gezien deze week. Uw partij D66 en het CDA, die zeiden in de Tweede Kamer opeens hé, die bezuiniging in de voorjaarsnota, die willen we eigenlijk niet. Het gaat niet om heel veel geld, maar wel vreemd als je net een afspraak hebt gemaakt als coalitie, lijkt mij. In het debat over het Midden-Oosten hoorde je toch ook wel verschillende visies, met name tussen D66 en de VVD op een vrij belangrijk onderwerp op dit moment in de wereld, in de geopolitiek. We hebben natuurlijk meerdere voorbeelden afgelopen weken gezien waarin de coalitie anders stemde of via een draaibeweging nog iets moest bijstellen. Dat laat toch niet zien dat het op dit moment allemaal in kan en kruiken is en dat het vooral wennen is aan een minderheidsvariant, maar dat het binnen de coalitie ook nog niet zo lekker gaat?
JETTEN
Nou, deze drie partijen hebben wel eens vaker samen in een coalitie gezeten. En wat toen absoluut niet beviel, is dat je op elk onderwerp op zoek gaat naar een grijs gedraaid, compleet zouteloos compromis. Dus als u de komende weken hoopt bij debatten 100% dezelfde lijn vanuit de drie coalitiefracties te horen, dan hoop ik eerlijk gezegd dat u dat niet gaat aantreffen. En dat die fracties ook voor hun eigen standpunten blijven opkomen. Zolang iedereen zich houdt aan de afspraken uit het coalitieakkoord.
ONBEKEND
Maar dat is bij de voorjaarsnota wel wat ingewikkelder. Dat er een afspraak is die gemaakt is, daar komen partijen op terug. Hoe kijkt u daar dan naar?
JETTEN
Ik denk dat in dit specifieke voorbeeld geldt dat het kabinet een keuze heeft gemaakt over de voorjaarsnota, waarvan Kamerfracties zeggen, moet dat nou op die manier?
ONBEKEND
Maar als de Kamerfracties dat al zeggen, hoe gaat u er dan vanuit dat u de samenwerking met de oppositie op kan zoeken? Als de coalitie het eigenlijk onderling ook niet eens eens kan worden in de Kamer?
JETTEN
Nou, kijk dit voorbeeld laat zien dat ook wij als kabinet gewoon onze eigen verantwoordelijkheid hebben. En als we merken dat partijen in de Kamer vinden dat we iets niet goed hebben gedaan of moeten bijsturen. Dat het ook een opdracht aan het kabinet kan zijn. Ik denk dat het ook vooral laat zien dat oppositiepartijen heel veel invloed kunnen uitoefenen op keuzes van het kabinet en op wetten en begrotingen die een meerderheid in beide Kamers zou halen. En dat dat ook precies is waar een aantal oppositiefracties nu erg geïnteresseerd in zijn. Waarom ik binnenkort met de minister van Financiën weer een tweede ronde langs die fracties ga maken.
ONBEKEND
U benadrukt heel erg de afstand tussen de kamer en het kabinet. Dat is natuurlijk ook een mooi gegeven in de politiek. Tegelijkertijd moet u wel zorgen dat er genoeg steun is voor dit beleid. Dat is nog belangrijker dan in voorgaande constructies. Denkt u dat het kabinet zich daar wel bewust van is? En dat ze genoeg dat contact zoeken? Want op het moment lijkt het gewoon van we leggen er een plan neer en we zien het wel.
JETTEN
Dat bewustzijn is er zeker. En er zijn vast ook voorbeelden waarop ministers of staatssecretarissen nog meer hier in de Tweede Kamer langs kunnen gaan bij Kamerleden om die afstemming goed te laten plaatsen.
ONBEKEND
Wat voor voorbeelden? Waar denkt u dan aan?
JETTEN
Nou, niet meteen, maar die zijn er vast. Maar ik hoop ook dat dat niet alleen maar gaat gebeuren achter gesloten deuren. Maar dat we ook naar een politieke cultuur toe gaan waarin je in het debat open met elkaar van gedachten kan wisselen. En daar kan zoeken naar het draagvlak dat nodig is.
ONBEKEND
Heeft u vertrouwen in de voorjaarsnota volgende week?
JETTEN
Ja, eigenlijk wel.
PAK (EW)
Woensdag haalde Peter Wennink, de man die het invloedrijke rapport over de toekomstige welvaart heeft opgesteld, hard uit naar uw kabinet. Het voelt de urgentie niet om de 1,5% economische groei te halen. En het gaat nog altijd te traag. Wat vindt u daarvan?
JETTEN
Ik heb de heer Wennink woensdagochtend aan de telefoon gehad. Kort voordat hij zijn toespraak deed. En we waren het eigenlijk na 10 minuten aan de telefoon helemaal met elkaar eens, namelijk dat er drie rapporten liggen, Draghi, Letta en Wennink, die hele duidelijke aanbevelingen doen over hoe we de Nederlandse economie kunnen versterken, moeten versterken. En dat het alleen maar gaat lukken als je daar niet eindeloos over gaat ouwehoeren, maar gewoon een paar dingen uitkiest waarmee je aan de slag gaat. Dus ik heb hem ook uitgelegd dat dat precies is wat we nu met de taskforce in het kabinet aan het doen zijn.
PAK
En u bent het dan dus ook helemaal met hem eens dat uw coalitieakkoord te veel dichtgetimmerd is, uzelf politieke koehandel bedrijft en uw politieke strategie te veel is gericht om kiezers op de korte termijn tevreden te houden?
JETTEN
Nou, dat laatste zeker niet. Dat heeft deze persconferentie ook alweer laten zien: we zijn wel degelijk bereid om een aantal lange termijn keuzes te maken. En waar ik mee bezig ben, ook met betrokken ministers, is juist gewoon een aantal hele concrete dingen, onder andere uit dat Wennink-rapport, gewoon beet te pakken, die over de eindstreep te trekken en daarna weer drie nieuwe prioriteiten te gaan doen, in plaats van dat je alles maar een beetje doet. Dat is ook de aanpak waar de heer Wennink het mee eens is.
PAK
Maar hij gaf u wel voor die aanpak een onvoldoende. Hij zei dat hij u een vijf zou geven voor de aanpak die u nu uitvoert. Wat gaat u dan doen om dat te verbeteren?
JETTEN
Ja, maar ik weet niet hoe goed u de heer Wennink kent, maar hij houdt er ook wel van om een beetje scherp in zijn formulering te zijn om iedereen ook weer wakker te schudden. Dat is ook zijn rol, denk ik, als de opsteller van dat rapport. En ik ben blij dat hij samen met de minister van Economische Zaken gewoon lekker aan het werk is om dit ook voor mekaar te boksen.
PAK
Eén van de dingen die hij ook voorstelde om dat rapport verder te vertolken in de samenleving is een nationaal akkoord voor toekomstige welvaart. Dat zou moeten gesloten worden door de politiek, de vakbonden en de werkgevers. Is dat dan ook iets wat u graag omarmt en gaat overnemen?
JETTEN
We hebben binnenkort, ik weet even niet de datum uit mijn hoofd, een bijeenkomst met werkgevers en werknemers waarin we ook hierover doorpraten: hoe kunnen we met elkaar die doelen voor veel meer concurrentievermogen van de Nederlandse economie voor elkaar krijgen? Of dat dat per se in een maatschappelijk akkoord moet landen, dat weet ik nog niet, want ik wil er ook voor waarschuwen dat we nog een rapport en nog een lijst met aanbevelingen met elkaar opstellen. We moeten vooral aan het werk met een aantal zaken waarvan iedereen het over eens is dat het moet gebeuren.
PAK
Maar een rapport is natuurlijk wel iets anders dan een akkoord, zoals bijvoorbeeld het akkoord van Wassenaar in 1982 dat heel invloedrijk was om een kwakkelende economie weer bovenop te halen.
JETTEN
Klopt, daar ben ik het wel mee eens. En dat is ook de inzet die we hebben in de overleggen met de sociale partners en we hopen dat ze binnenkort ook weer formeel met ons aan tafel willen voor onderhandelingen.
PAK
En waar baseert u die hoop op? Want de partners wilden natuurlijk niet aan tafel nadat u ook maar de meest voorzichtige sociale bezuinigingen voor heeft gesteld.
JETTEN
Nee, maar ook daar zijn we druk aan het werk om die relaties ook op te bouwen. En ik heb ook vorige week in de Eerste Kamer aangegeven dat het kabinet binnenkort ook met een nieuw voorstel zal komen richting de sociale partners.
ORNSTEIN
Ik wilde het toch nog even terugkomen op dat bezoek aan de Verenigde Staten, want dat staat heel erg in het teken van damage control. Maar welke zorgen die toch breed in Nederland leven onder het publiek over de Verenigde Staten en het beleid van president Trump, hebt u daar overgebracht?
JETTEN
Zoals ik net al aangaf, zijn eigenlijk bijna elk onderwerp dat je kan bedenken, zijn aan de orde gekomen. En daar ben ik ook heel duidelijk geweest over hoe we als Nederland aankijken tegen keuzes van de Amerikaanse regering.
ORNSTEIN
Maar welke concreet, welke zorgen hebt u overgebracht?
JETTEN
Nou, dat gaat onder andere over de afnemende steun voor Oekraïne, cruciaal om daar de strijd tegen Rusland te kunnen winnen. Het gaat over zorgen ten aanzien van eenzijdig ingrijpen in de internationale rechtsorde, zonder bondgenoten daarover te informeren of zonder op zoek te gaan naar een mandaat en vervolgens wel allemaal de consequenties daarvan te moeten ondervinden. Ik heb benadrukt dat we het belangrijk vinden dat dus alle diplomatieke pogingen ook worden ingezet, niet alleen bij Iran, maar ook als het gaat om Libanon, als het gaat om Gaza, als het gaat om Oekraïne. En ja, het zal u niet verbazen dat de president het dan daar zeker niet altijd mee eens was maar wel dus geïnteresseerd was naar het begrijpen waarom kijk je er dan vanuit Europa daar zo tegenaan.
ORNSTEIN
Toen hebt u waarschijnlijk geantwoord: ‘omdat wij een Nederland zijn en hechten aan een internationalisme’.
JETTEN
Ja, dat klopt.
ORNSTEIN
Wat werd daarop teruggezegd? Vinden de Amerikanen dat ook belangrijk?
JETTEN
Ja, maar dat zij dus nu ook soms echt fundamenteel anders aankijken tegen de vraag: hoe kun je de internationale rechtsorde versterken of beschermen.
ORNSTEIN
Door die niet eenzijdig militaire actie te ondernemen?
JETTEN
Ja, dat vinden u en ik, maar dat wordt dus aan de andere kant niet per se als het logische gevonden.
ORNSTEIN
Daar werd anders naar gekeken?
JETTEN
Ja.
ORNSTEIN
Hebt u ook nagedacht over een ander accent van het Nederlands buitenlands beleid in relatie tot het vorige kabinet en waar gaat dan dat in zitten?
JETTEN
Dat zit eigenlijk vrij breed. Ik denk dat voor iedereen inmiddels wel duidelijk is dat we de afgelopen jaren gewoon heel naïef zijn geweest over een paar zaken, namelijk: de Amerikanen zullen altijd alles doen wat nodig is om Europa te beschermen zonder dat Europa daar zelf ook verantwoordelijkheid voor neemt, die tijd is echt voorbij. We zullen zelf meer moeten betalen voor onze veiligheid, meer moeten inzetten voor die veiligheid en binnen de NAVO die Europese pijler echt aanzienlijk moeten versterken. Daar zijn we volop mee bezig. Maar ook op het gebied van handel: de VS en de Europese markt zijn ongeveer 44% van de wereldeconomie maar als de Verenigde Staten met handelsbelemmeringen die vriendschap op een andere manier gaan invullen, dan moet je ook als Europa nu wel handelsverdragen sluiten. En dat doen we met Latijns-Amerika, met India, met Australië, maar wat mij betreft ook nog met veel meer andere landen, om daarmee echt een alternatief ook te bouwen.
ORNSTEIN
En ziet u ook kansen voor Nederland om andere accenten te leggen want we hebben een rijke traditie daarin, van, weet ik wat, mensenrechten, kruisraketten. Gaat dat de komende tijd, gaan we dat merken?
JETTEN
Ja, en ik denk ook dat verkiezingen in Hongarije van afgelopen weekend daar een kans voor bieden, omdat er nu in de Europese Unie hopelijk ook gewoon unanieme steun bestaat om ook Europa te versterken als het gaat om buitenlandbeleid, defensiebeleid, hoe gaan we om met sancties tegen landen die zich niet aan die internationale rechtsorde houden, dus ik zal met een aantal collega’s in de Europese Raad ook voorstellen doen over hoe we dit moment kunnen benutten. We hadden vanochtend voorafgaand aan de ministerraad de secretaris-generaal van de VN op bezoek, die is hier om 80 jaar Internationaal Strafhof te vieren en hij deed ook een pleidooi dat juist de middelgrote landen met elkaar moeten samenwerken om te voorkomen dat de Russen, Chinezen en de Amerikanen eigenlijk kunnen dicteren hoe de rest van de wereld functioneert.
ORNSTEIN
Ja, hebt u hem daar ook op gewezen, want ik wilde juist nog maar die ontmoeting vragen, dat de secretaris-generaal van de VN heeft vaak nog wel wat eenzijdige verhalen om het zomaar te zeggen, hebt u ruimte gekregen om ook aan te geven dat er ook Europese belangen zijn?
JETTEN
Ja, nee zeker de secretaris-generaal van de VN realiseert zich heel goed dat ook in Europa er vaak ook wel kritiek is op zijn inzet en dat ook het hervormen van de VN als organisatie cruciaal is om het ook echt een goede toekomst te geven, daar heeft hij uitgebreide toedichting op gegeven.
ORNSTEIN
Want de VN is een vrij machteloze organisatie die vrij weinig bereikt als het om Oekraïne gaat, als het om Iran gaat, wat zegt hij daar, wat zei hij daar op terug tegen u?
JETTEN
Nou, de VN doet denk ik heel goed werk op klimaataanpak, humanitaire hulp, watermanagement AI-ontwikkeling en dat soort zaken, maar echt op geopolitieke grote conflicten waar één van de leden van de VN-veiligheidsraad zich niet houdt aan de internationale spelregels, dat daar de VN inderdaad vrij tandeloos is geworden en dat dat ook vraagt om hervormingen en dat die alleen maar gaan gebeuren als de Europese landen samen met gelijkstemde partners daar ook hard op blijven drukken.
ORNSTEIN
En dat gaat hij doen, kortom?
JETTEN
Nou, de secretaris-generaal van de VN gaat richting het einde van zijn mandaat, dus dat was ook zijn oproep aan ons om daar ook zelf als Nederland actief in te blijven, juist vanwege onze traditie.
ONBEKEND
Nog even over het overleg, net over de straat van Hormuz. Zijn er al concrete toezeggingen gedaan tijdens het overleg?
JETTEN
De coalitie die net bijeenkwam bestaat inmiddels uit bijna vijftig landen, dus naast de landen die ik eerder heb genoemd, zijn er inmiddels ook verschillende landen uit Afrika en Azië bijgekomen, maar ook Australië en Nieuw-Zeeland. Meerdere landen hebben aangegeven bereid te zijn om militaire capaciteiten te leveren als er een missie komt. En verschillende landen richten zich op meer diplomatieke druk op Iran, het vormgeven van eventuele extra economische sancties mocht dat nodig zijn en ervoor zorgen dat die hele logistieke keten weer op gang komt. Dus het is mooi dat dan landen die bijvoorbeeld geen mijnenvegers hebben of andere capaciteit hebben toch hun rol kunnen pakken.
ONBEKEND
Nederland heeft wel mijnenvegers, is dat een toezegging die u heeft gedaan of een andere misschien?
JETTEN
Nou Nederland werkt al heel actief met de Britten en de Fransen aan de militaire planning. Daar is volgende week ook weer een topontmoeting over op militair niveau en daar zal concreter aan landen worden uitgevraagd wat ze aan bijdrage kunnen en willen leveren.
ONBEKEND
U had het over meerdere landen, klopt het dat China ook bij het overleg was aangeschoven?
JETTEN
Ja, dus China was een van de Aziatische landen die nu is aangeschoven, juist ook vanwege een heel fundamenteel element, namelijk in Engels freedom of navigation, maar in het Nederlands gewoon vrije scheepvaart is zo'n fundamentele afspraak die al decennialang standhoudt en waardoor onze wereldeconomie ook goed kan draaien. Dat raakt natuurlijk ook de Chinezen hard. Ook in Azië zijn er een aantal hele belangrijke handelsroutes die enorm geraakt zouden kunnen worden als dit het nieuwe normaal wordt. En gelukkig willen de Chinezen dat ook niet.
ONBEKEND
Wordt met een deelname van China dan een mogelijk VN-mandaat ook waarschijnlijker?
JETTEN
Het zou ideaal zijn als er een VN-mandaat voor zo’n missie komt. Het kan ook op andere manieren via de Europese Unie of via de golfstaten. Ik denk dat het feit dat de Chinezen aanwezig waren vooral laat zien dat zij ook druk kunnen en moeten zetten op de Iraniërs, waar ze een stuk nauwere banden mee hebben dan Nederland dat heeft. Iran gaat natuurlijk alleen maar bewegen als de bondgenoten van Iran ook tegen hen zeggen kappen met die oorlog en open die Straat.
ONBEKEND
Ik begreep dat Zelensky er ook bij was. Wat voor rol is daar weggelegd voor Oekraïne?
JETTEN
Ja, indrukwekkend dat Zelensky nu weer inbelde nadat hij de hele week op pad was geweest in Europa. Gisteren nog in het mooie Zeeland. Oekraïne heeft natuurlijk heel veel kennis en expertise nu op drone technieken en counter drone technieken. Dus naast al het grote materiaal dat Europese landen kunnen leveren heb je ook die slimme inzet nodig. En voor de Oekraïners zit daar dan ook in, als zij daarbij helpen dan zijn misschien Golfstaten bereid om ook financieel de oorlog in Oekraïne te steunen.
HENDRICKX (VOLKSKRANT)
U zei eerst we moesten allemaal nog wennen aan het minderheidskabinet. Maar ik vroeg me af, geldt dat niet ook een beetje voor de rol van de premier? Want u bent nu internationaal heel actief. Het minderheidskabinet vergt ook intern heel veel werk. U moet dan dit weekend weer gaan sonderen. U bent ook voorzitter van al die taskforces. Is dat eigenlijk niet wat veel voor u?
JETTEN
Nou, ik heb nog twee kopieën in de gang staan. Dus die pakken we een deel van die agenda. Nee, maar het is veel. Maar ik doe het ook met heel veel plezier, volle overtuiging. En als je dan af en toe het weekend moet doorwerken, dat is in mijn rol echt niet erg.
HENDRICKX
Maar zijn er niet wat veel taken eigenlijk voor 1 iemand?
JETTEN
Ik doe het ook zeker niet alleen, want als ik er niet hier ben, omdat ik bijvoorbeeld in de VS ben, dan heb ik maar liefst 2 vicepremiers die mij dan met evenveel overtuiging kunnen vervangen.