Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 8 mei 2026
Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 8 mei 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag. Na een kort meireces is het kabinet vandaag weer bijeengekomen voor de wekelijkse ministerraad. Twee weken geleden zei ik tegen u dat we vandaag met aanvullende nationale maatregelen zouden komen op het Europese migratiepact, omdat het belangrijk is om grip op migratie te krijgen voor een streng en rechtvaardig beleid. In de eerste plaats heeft de ministerraad besloten de grenscontroles door de Koninklijke Marechaussee te verlengen tot en met 30 september van dit jaar. Zo willen we voorkomen dat migranten illegaal de grens oversteken en onrechtmatig in ons land verblijven. Ook ben ik blij te melden dat minister Van den Brink vandaag een zogenoemde Nota van Wijziging naar de Tweede Kamer stuurt waarmee we de mogelijkheden uitbreiden om vreemdelingen die overlast veroorzaken of strafbare feiten plegen, te weren uit ons land door middel van de ongewenstverklaring. Zo pakken we niet alleen ontoelaatbaar gedrag aan, maar dragen we ook bij aan meer ruimte in de asielketen en uiteindelijk aan draagvlak in de samenleving. Er ligt bij een wetsbehandeling voor komende maand ook een amendement van de SGP en JA21 om de rechterlijke dwangsommen af te schaffen en langs die weg de IND te ontlasten. Als kabinet willen we graag tempo maken op dit onderwerp, daarom omarmen we het amendement van SGP en JA21.
In verschillende plaatsen in het land zagen we de afgelopen weken protesten tegen de komst van asielzoekerscentra. Het kabinet begrijpt dat mensen vragen hebben, zorgen hebben over de opvang van asielzoekers in hun buurt en dat dat onderwerp ook emoties kan oproepen. Vanzelfsprekend is het ook goed dat mensen zich uitspreken als ze het niet eens zijn met beleid of keuzes die worden gemaakt, maar ik zeg daarbij ook: hou je aan de grenzen van de wet. Geweld en intimidatie horen daar niet bij. we zagen de afgelopen weken helaas ook een aantal protesten die grimmig werden of echt uit de hand zijn gelopen, waarbij politieagenten werden belaagd vernielingen werden aangericht en een deel van een snelweg werd geblokkeerd. Dat kan absoluut niet door de beugel. Onze steun vanuit het kabinet gaat natuurlijk ook uit naar de gemeentebesturen en ook de politie in het land, die de maatschappelijke protesten de afgelopen weken in goede banen hebben moeten leiden. Het kabinet realiseert zich ook dat gemeenten onder grote druk een moeilijke opgave te vervullen hebben. En we blijven benadrukken dat we samen met gemeenten optrekken om aan deze asielopgave te voldoen. Daarbij zijn er helaas geen snelle, makkelijke oplossingen. Maar ik ben er wel van overtuigd dat we met de langdurige inzet en samenwerking samen tot goede resultaten kunnen komen.
Dan een gebeurtenis die mij – en ik denk velen – gisteren diep heeft geschokt. Een vuurwerkbom die door de brievenbus van het D66-partijkantoor werd gegooid. Een laffe daad van intimidatie, waar wij ook in de ministerraad bij hebben stilgestaan. Ik heb ook vanochtend al mijn waardering uitgesproken voor het optreden van de lokale politie, die kort na de aanslag al direct een verdachte heeft gearresteerd. Gelukkig zijn de jonge mensen die in het gebouw aanwezig waren allemaal ongedeerd naar buiten gekomen, maar ik wil het eigenlijk vooral breder trekken, want we zien bijna elke week wel ergens iets in het land aan de hand waarbij sommige mensen denken dat ze met geweld en intimidatie hun punt moeten kunnen maken. We zagen gisterenavond ook in heel veel verschillende reacties dat de meeste Nederlanders dit gewoon echt volstrekt onacceptabel vinden. En voor al die mensen die denken dat ze met dit soort kansloze acties gerechtvaardigd kunnen optreden is de boodschap van bijna alle Nederlanders volgens mij heel duidelijk: in ons democratische Nederland laten wij ons nooit het zwijgen opleggen door geweld of intimidatie. Je mag het met elkaar oneens zijn, je mag boos zijn, je mag soms ook woedend zijn. Maar ook dan los je het op met woorden en niet met vuurwerkbommen. Hoe moeilijk dat gesprek het ook is, blijf dat gesprek met elkaar aangaan.
We hebben vandaag ook gesproken over de situatie op het cruiseschip Hondius. Het schip dat inmiddels onderweg is naar Tenerife en dat daar naar verwachting dit weekend zal aankomen. Er wordt door alle betrokkenen in Nederland en buitenland hard gewerkt om de aankomst op een veilige manier te organiseren. Prioriteit daarbij heeft natuurlijk de gezondheid van de opvarenden en dat het virus de kans niet krijgt zich verder te verspreiden. Vervolgens willen we de Nederlandse opvarenden zo snel mogelijk op een veilige manier naar Nederland laten terugkeren. We zijn nu heel precies aan het uitwerken welke maatregelen nodig zijn om dat zo snel en veilig mogelijk te laten verlopen. De minister van Volksgezondheid zal daarover later vandaag nog een brief aan de Tweede Kamer versturen. Ik zie heel veel vragen ook online over dit virus en ook vergelijkingen met het coronavirus en ik denk dat het goed is om één punt heel duidelijk te maken en dat is dat dit virus totaal niet te vergelijken is met corona. Het is echt een andere situatie, namelijk een bekend virus waarbij we weten wat we moeten doen om het virus te beheersen en we hebben tegelijkertijd natuurlijk ook heel veel geleerd uit die coronapandemie en al die lessen worden meteen toegepast.
Tot slot. Voor de mensen hier aanwezig, vanwege mijn reis aan het Caribisch deel van het Koninkrijk zal de ministerraad van volgende week die op woensdag plaatsvindt worden voorgezeten door vicepremier Yeşilgöz en zij zal dan ook de persconferentie doen.
BREMER (RTL)
U begon er net al mee: u stopt met de grenscontroles in deze vorm, ze gaan nog door september. Kunnen we dan zeggen dat ze niet goed gewerkt hebben en misschien toch een beetje voor de bühne waren in de vorm waarin mevrouw Faber ze heeft ingevoerd?
JETTEN
Nou, we gaan inderdaad tot september door met grenscontroles in de huidige vorm maar we zien ook kansen om ze nog veel effectiever in te zetten door de Koninklijke Marechaussee de mogelijkheid te bieden om via mobiele controles uit te voeren. Daar lopen nu de laatste voorbereidingen voor en dat kan dan inderdaad in de tweede helft van dit jaar ingaan. En dan hopen we nóg meer succes te boeken.
BREMER
Maar ze deden toch al dit soort mobiele controles voordat het ‘grenscontrole-gebeuren’ kwam?
JETTEN
Ja, dus voordat deze statiecontroles werden uitgevoerd waren er al mobiele controles maar nog niet in de mate waarin we dat vanaf het najaar willen gaan doen. Dus vandaag dat we ons daar volop aan het voorbereiden zijn. Het gaat dadelijk echt om de vraag: waar zitten risico’s voor illegale grensoversteken, waar heb je de grootste pakkans en hoe kan je daar de beschikbare capaciteit ook het beste op inzetten.
BREMER
Ja, want op deze manier waren ze dan niet effectief genoeg?
JETTEN
Nou, het heeft wel het een en ander opgeleverd maar wij denken dat het nog meer kan met de beschikbare middelen en mensen van de Koninklijke Marechaussee. De situatie in Nederland is ook echt een andere dan in een paar andere Europese landen die wat meer aan de buitengrenzen liggen. Dus dit is de zoektocht naar hoe ook grenscontroles in Nederland zoveel mogelijk kunnen bijdragen aan maximale grip op migratie.
BREMER
Ja, u zei het net ook al: ‘het is ook bedoeld om mensen die hier niet mogen zijn, tegen te houden’. Er kwamen vandaag ook alarmerende cijfers vanuit het COA over de asielopvang, dus de mensen die hier al zijn, en dat er eigenlijk te weinig plekken zijn en dat als het zo doorgaat, dat het echt een hele nijpende situatie gaat worden. Zou u dan zeggen dat er sprake is van een asielcrisis of een opvangcrisis of helemaal geen crisis?
JETTEN
Nou, ik denk dat heel veel mensen in Nederland het sowieso als een crisis ervaren, en we daar ook politiek al jaren gewoon een crisis van hebben gemaakt. Alleen we hebben te weinig gedaan om het op te lossen. Op de allereerste plaats is het belangrijk om veel meer grip op die instroom te krijgen, met Europese en nationale maatregelen. Maar één van de redenen waarom minister van Asiel nu een heel klemmend beroep op gemeenten moet doen, is omdat de asielketen onvoldoende op orde is. En daarom willen we dat veel stabieler organiseren met meer vaste opvangplekken, zodat we gewoon op een goede manier die instroom aankunnen. Eerlijk en netjes verdeeld over het land, zonder dat we steeds in de crisismodus moeten om dan met stomen en kokend water noodopvanglocaties te gaan openen. Omdat juist die noodopvanglocaties ook tot hele begrijpelijke emoties leiden in dorpen en wijken waarvan mensen zeggen: ‘ja, dit kunnen we nou net sociaal niet dragen hier in onze gemeenschap’.
BREMER
Maar is het dan een opvangcrisis of een asielcrisis wat u betreft?
JETTEN
Nou, u mag het voor mij een asielcrisis noemen. En één van de oplossingen daarvan is ervoor zorgen dat we de opvangketen veel beter op orde krijgen. Dat gaat even duren, omdat we die plekken niet van de een op de andere dag gerealiseerd hebben.
BREMER
En u zei het net zelf al: ‘mensen ervaren een asielcrisis’. Dat zei uw voorganger ook: ‘mensen ervaren een asielcrisis’. Wat vindt u dan van de protesten bij die asielzoekerscentra?
JETTEN
Nou, in sommige gevallen begrijp ik dat. Kijk, we hebben in dit land afgesproken met elkaar dat we opvang van asielzoekers netjes en eerlijk over het land verdelen. Maar we hebben de afgelopen jaren gezien dat de druk wel heel erg op een beperkt aantal gemeentes kwam te liggen. Of dat soms ook opvanglocaties in omvang niet helemaal passend waren bij de grootte van een dorp. Of dat inwoners ook soms het gevoel hebben: ‘het overkomt me nu, terwijl, ik wil daar graag aan de voorkant ook over meepraten, wat een geschikte plek is’. Dus dat zijn denk ik allemaal hele legitieme redenen om bij een gemeenteraad in te gaan spreken, om een protestdemonstratie te organiseren, om je te laten horen. En ik denk dat het aan ons is, als kabinet, als Rijk, om samen met gemeentes te kijken: hoe kunnen we dit veel beter organiseren, zodat we ook recht doen aan de zorgen die er zijn.
BREMER
Heeft u er dan ook begrip voor dat een aantal fractieleiders af zijn gereisd naar Loosdrecht, om daar de mensen hun hart onder de riem te steken?
JETTEN
Ja, kijk, dat is ook aan alle landelijke politici om te besluiten waar je je gezicht laat zien om met Nederlanders in gesprek te gaan, om soms ook deel te nemen aan een protest als je denkt dat dat nuttig is. Dat is ook heel nuttig, maar ik ben ook heel blij te zien, gisteravond en vandaag, dat ook van links tot rechts breed politici het wel veroordelen dat er ook af en toe momenten zijn die gewoon uit de hand lopen. En waarbij wordt geprobeerd met geweld, stenen, vuurwerk, lokale bestuurders of politie te intimideren. Want dat mag natuurlijk absoluut nooit.
BREMER
Nee, maar u zegt dat u er begrip voor heeft als fractieleiders afreizen naar Loosdrecht en zeggen van: ‘wij snappen dat mensen dit voelen’ en dat zo laten blijken?
JETTEN
Dat kan, dat is aan elke landelijke politicus om die afweging zelf te maken. Ik hoop ook dat iedereen dan ook heel stellig zegt: ‘demonstreer dan op een vreedzame manier en houdt geweld achterwege’. Ook omdat de relschoppers die wel geweld en intimidatie gebruiken daarmee ook al die vreedzame demonstranten eigenlijk de mogelijkheid ontnemen om op een goede manier hun stem te laten horen.
BREMER
Maar het liep toch uit de hand in Loosdrecht?
JETTEN
Ja, maar er zijn ook denk ik de afgelopen weken heel veel voorbeelden geweest dat demonstraties wel goed zijn verlopen.
BREMER
Maar niet in Loosdrecht, en daar gingen wel mensen naartoe.
JETTEN
Ja, maar volgens mij niet met het doel om het uit de hand te laten lopen.
BREMER
Nee, maar wel om te laten zien, want we hebben wel begrip voor dat u uw stem zou laten horen.
JETTEN
Ja, maar volgens mij zijn allebei de zaken waar. Namelijk, mensen in dit land mogen demonstreren, ook tegen voornemens voor asielopvang. Die zorgen kun je serieus nemen, moet je ook serieus nemen als landelijke politici. En tegelijkertijd is het volstrekt onacceptabel als mensen denken dat ze met geweld of intimidatie hun zin kunnen krijgen.
BREMER
Laatste vraag, u zei, ik hoop dat er na mijn kabinetsperiode, dat er niet meer over asiel gesproken wordt en dat alles goed geregeld is. Denkt u dat u op de goede weg bent?
JETTEN
Nou, deze eerste twee maanden laten zien dat het een heel spannend dossier is, met veel emoties en ook nog heel veel werk aan de winkel. Maar daar zijn we volop mee bezig.
BREMER
Bent u dan op de goede weg?
JETTEN
Ja, dat denk wel. Met de invoering van het EU-migratiepact, met de nationale maatregelen die we nu nemen, maar vooral ook met de inzet met gemeenten om tot die stabiele opvangketen te komen.
BORGMAN (NOS)
Meneer Jetten, nog even over die aanslag van gisteravond. Het was de tweede keer in negen maanden dat uw partijkantoor daar doelwit van was. Is het deze keer anders dan de vorige keer voor u?
JETTEN
Ja, in de zin van de vorige keer was er een grote demonstratie in Den Haag. En zagen we heel duidelijk mensen met vlaggen en het scanderen van leuzen naar het partijkantoor trekken om daar het partijkantoor echt aan te vallen. Nu is het waarschijnlijk een individu, die gelukkig wel is gearresteerd, maar waar we nog niet weten wat daar het motief van de dader is. Dus dat moeten we even afwachten. Wat echt niet anders is, is dat de schrik bij de mensen die op dat kantoor werken natuurlijk er behoorlijk in zat. Gelukkig is iedereen ongedeerd naar buiten gekomen. Maar volgens mij ook heel duidelijk werd snel al dat van links tot rechts politici zich ook realiseren. Het was nu een D66 kantoor en de volgende keer kan het van een andere partijkleur zijn.
BORGMAN
U zei vanochtend, deze dader is heel bewust naar het partijkantoor van D66 gelopen om daar een aanslag te plegen. Het was niet toevallig.
JETTEN
Dat klopt, maar ik weet nog niet met welke reden hij heel bewust naar dat kantoor is gelopen.
BORGMAN
Denkt u dat dit soort aanslagen iets te maken hebben met hoe mensen denken over de politiek?
JETTEN
Nou, als je uitzoomt en je kijkt hoe vaak er de afgelopen paar jaar met Cobra's en andere vuurwerkbommen aanslagen zijn gepleegd. Dan zie je dat bij burgemeesters, bij wethouders, bij politieagenten. Je ziet het op hulpverleners die aan het werk zijn. De kleinste ruzies in het land worden soms met vuurwerkbommen zogenaamd opgelost. Dus daar zie je een veel breder probleem. Dat sommige mensen in onze samenleving denken dat ze hun wil kunnen opleggen door met vuurwerk te gaan gooien of met stenen te gaan gooien. Nou, dat is natuurlijk absoluut onacceptabel. De frustratie van een deel van de samenleving richting de politiek, dat de politiek veel te weinig oplost, die is zeker aanwezig.
BORGMAN
Ja, want vanochtend zond de NOS Radio een paar straatinterviews uit met mensen die daar voorbij liepen in de straat waar uw partijkantoor gevestigd is. En die zeiden, ja, een vuurwerkbom is natuurlijk totaal onacceptabel, maar ja, de prijzen aan de pomp zijn ook heel erg hoog. Zij leggen daar een verband. Snapt u dat?
JETTEN
Ja en nee, want ik geloof ook dat echt het merendeel van de Nederlanders het nooit acceptabel vindt dat je welke vorm van geweld dan ook gebruikt om je punt kracht bij te zetten. Dat doen we in dit land echt met woorden en door met elkaar de discussie aan te gaan.
BORGMAN
Dit zijn niet alleen mensen die op straat lopen, het zijn ook bestuurders in dit land. Want de burgemeester van Wijdemeren, waar Loosdrecht onder valt, die zei ja, die koppelde de onrust in zijn gemeente aan wat er in Den Haag gebeurt. Ik kan dat niet los van elkaar zien, zei hij. Liever gezegd van wat er in Den Haag niet gebeurt. Heeft hij daar een punt?
JETTEN
Nou, onrust in de samenleving koppelen aan een gebrek dat de politiek de afgelopen tien jaar veel te weinig heeft opgelost. Die koppeling zie ik zeker. Maar ik geloof niet dat ook een burgemeester de link met geweld legt.
BORGMAN
Nee, maar hij zei wel, Mark Verheijen, die zei wel, ja, drie kabinetten op rij hebben gezegd we willen een grip op migratie krijgen. Maar drie kabinetten op rij lukt het steeds maar niet. Heeft hij gelijk?
JETTEN
Nou, dit kabinet doet er alles aan om dat verschil te maken. Door al in het coalitieakkoord hele uitgebreide afspraken te hebben gemaakt over hoe je die migratieketen op orde krijgt. We hebben daarbij ook meteen gezegd, dat gaat even duren. Want we hebben nogal een hoop op te ruimen met elkaar. En daar zijn we nu volop mee bezig.
BORGMAN
Maar een van de belangrijke manieren om dat te doen, die asielnoodmaatregelenwet, die werd drie weken geleden weggestemd door toedoen van uw partij.
JETTEN
Nou, de Eerste Kamer heeft daar in meerderheid tegen gestemd. En het kabinet heeft vandaag meteen weer een aantal besluiten genomen om met nationale maatregelen meer grip op migratie te krijgen.
BORGMAN
De onrust in de samenleving tegen de vestiging van die azc's gaat heel vaak over de spreidingswet. Toen die spreidingswet werd ingevoerd was er een koppeling aan het beperken van de instroom. Een van de redenen waarom de Tweede Kamer destijds instemde was, omdat het kabinet toen had beloofd, wij verdelen de asielzoekersopvang over het land. Maar daar staat tegenover dat we de instroom beperken. Van dat laatste is niet veel terechtgekomen?
JETTEN
Nee, en daar zijn we nu dus volop mee bezig. Door heel snel het EU-migratiepact in te voeren. Maar ook door nationaal te doen wat we kunnen om daar veel meer grip op te krijgen. Om ervoor te zorgen dat we veel sneller weten wie heeft recht op opvang in Nederland en hoe organiseer je dat dan goed. Hoe zorg je dat die mensen ook mee kunnen doen. Maar dat je ook streng durft te zijn op mensen die hier niks te zoeken hebben. En ze dan, als het zelfs moet, ongewenst verklaart.
BORGMAN
Ik hoorde u net wel zeggen, meneer Jetten, we hebben er niet zoveel van terechtgebracht. Van het beter organiseren van die asielketen.
JETTEN
De afgelopen tien jaar is het daar heel veel over gegaan hier in Den Haag, maar is er weinig veranderd. En dat is ook de reden waarom bij de formatie VVD, CDA en D66 ook met elkaar hebben gezegd, wij stappen alle drie daar over eigen schaduwen heen, om in de volle breedte die grip op migratie voor elkaar te boksen voor een streng en rechtvaardig beleid. En ik ben onder de indruk van hoe de minister van Asiel en Migratie daar vanaf dag één mee aan de slag is gegaan om dat ook ten uitvoer te brengen.
VAN BEURDEN (SBS)
Nog even aanvullend op de vraag van de collega van de NOS. U zegt ‘we zijn nu ook heel erg bezig met dat grip krijgen op die migratie’. Nou zien mensen een D66-premier en in de Eerste Kamer een tegenstem van de D66-fractie, hoe legt u dat dan uit aan die mensen?
JETTEN
Dat dat al was afgesproken bij de coalitieonderhandelingen, dus dat dat geen verrassing was, maar dat deze drie partijen zich wel hebben gecommitteerd aan een aantal inhoudelijke afspraken. Eén daarvan is dat we mensen die hier in de fout gaan en hier niks te zoeken hebben, dat we die sneller ongewenst willen verklaren. En dat we vandaag als kabinet hebben besloten, dat gaan we dus nu ook regelen. En ik heb er eigenlijk alle vertrouwen in dat dit voorstel van de minister al komende maand in de Tweede Kamer wordt aangenomen. Hopelijk ook met dat voorstel van JA21 en de SGP erbij. En als ik het debat in de Eerste Kamer heb gevolgd, is voor deze twee voorstellen ook een ruime meerderheid daar gewoon in die Eerste Kamer te halen.
VAN BEURDEN
Had u die afspraak dan liever niet gemaakt in dit coalitieakkoord?
JETTEN
Het is de afspraak die we hebben gemaakt toen met de inschatting dat het debat in de Eerste Kamer anders zou verlopen. Maar waarom we nu dus met deze combinatie er echt van overtuigd zijn dat we wel het verschil kunnen maken, is dat we nu niet maandenlang ruzie gaan lopen maken over een uitslag in de Eerste Kamer. Maar dat we binnen twee weken hebben besloten hoe we het dan wel gaan regelen.
VAN BEURDEN
Ja, dan dus over wat u nu nog wilt doen om onderdelen uit die asielwet, die is gesneuveld, te herstellen. Hoe denkt u daar meerderheden voor te gaan vinden? Want die onderdelen zijn dus al gestrand een paar weken terug in de Eerste Kamer.
JETTEN
Ja, in de Eerste Kamer zag je natuurlijk dat het wetsvoorstel van het vorige kabinet vooral sneuvelde vanwege één heel specifiek punt. Maar dat er op het aanpakken van enorme bedragen die de IND kwijt is, maar ook het sneller ongewenst verklaren van mensen die niks in Nederland te zoeken hebben, dat daar eigenlijk heel breed draagvlak voor is. Dus we hebben er ook als kabinet eigenlijk alle vertrouwen in dat deze twee voorstellen het nu heel snel gaan halen en dat we die dan ook snel kunnen toevoegen aan al die andere Europese maatregelen die sowieso al komende maand ingaan.
VAN BEURDEN
Nou, die kan D66 dan dus ook steunen?
JETTEN
Ja.
VAN BEURDEN
Ook in de Eerste Kamer?
JETTEN
Ja.
VAN BEURDEN
Dan nog even het punt, u zegt in de Eerste Kamer was het probleem van die asielwet vooral één punt. De strafbaarstelling illegaliteit. Dan zegt minister Van den Brink ook zojuist, ik ga daar ook zelf een nieuwe wet voor maken, maar in de inhoud gaat niet heel veel veranderen. Ik ga hem opnieuw goed opschrijven. Is dat dan ook iets waarvan u verwacht dat D66 die gaat steunen?
JETTEN
Nou, ik denk dat het heel verstandig is dat de minister eigenlijk heel breed, ook op basis van de debatten in allebei de Kamers, met een nieuw voorstel gaat komen, want daar zat een heel principieel punt rondom illegalen en dat zijn, nou, daar zijn verschillende partijen zeggen daarvan, ja, dat is soms ook iets wat je overkomt, waar je niet iets aan kan doen, dus dat als totaalconcept strafbaar stellen was voor een deel van de Kamer te vergaand.
VAN BEURDEN
Je zag wel in de novelle, in die aanpassing natuurlijk ook al, afgezwakt tot het bewust terugkeer frustreren. Het zou op zo'n 100 tot 300 gevallen uiteindelijk uitkomen per jaar…
JETTEN
Ja, maar blijkbaar in ieder geval voor de stemming in de Eerste Kamer onvoldoende opgelost. Maar wat de minister denk ik heel verstandig doet, is ook horen dat er breed draagvlak is om mensen die hun terugkeer frustreren, daar wat mee te doen. Dus de minister zal snel terugkomen met een uitgewerkter voorstel.
VAN BEURDEN
Ja, maar kunt u daar ook al zo duidelijk als net over uitspreken, D66 gaat dat ook steunen?
JETTEN
Dat zal afhangen van de uitwerking door de minister, maar ook op dit punt hoorde je ook in de Eerste Kamer vrij breed van links tot rechts dat als mensen echt het hele asielproces zijn doorlopen, dat het overduidelijk is dat ze terug moeten naar het land van herkomst en als dat ook kan, maar je dan alsnog er niet mee werkt, dat er dan veel meer ruimte is voor ook een breed gedragen oplossing.
VAN BEURDEN
Maar er is nog niet een harde afspraak overgemaakt in het kabinet over hoe de coalitie zich daartoe moet verhouden?
JETTEN
Hier is nog niet zo'n concreet voorstel op. Dus dat gaat de minister ook de komende weken en maanden verder uitwerken. Maar ik ben heel blij dat we in ieder geval op deze twee punten binnen twee weken meteen kunnen doorschakelen en dat dat ook snel kan bijdragen aan het terugdringen van de ongewenste instroom.
DE WINTHER (TELEGRAAF)
Ja, meneer Jetten, nog heel even terugkomend op wat u net zei, dat die tegenstem van D66 toch vooral hing op dat strafbaar stellen van illegaliteit. Ik neem aan dat u dat veronderstelde met dat ene punt. Maar uw partij stemde ook tegen twee statusstelsel. Hoe principieel was dat dan?
JETTEN
Nou, ook dat was in lijn met standpunten van de afgelopen paar jaar, maar ook hiervoor geldt, dat gaan we nu invoeren.
DE WINTHER
Ja, maar heeft het dan wel of niet met principes te maken?
JETTEN
Nee, dat was echt een ander punt. Daar was aan de kant van de Kamer... Maar goed, ik sta hier niet als lid van de Eerste Kamer, maar er zijn partijen die dachten, nou, dit gaat niet per se leiden tot een simpelere uitvoering bij IND en COA.
DE WINTHER
Nee, u staat niet als lid van de Eerste Kamer, maar u kon net wel alvast vertellen dat uw partij voor gaat stemmen voor het migratiepact.
JETTEN
Dat klopt.
DE WINTHER
Waarom heeft u daar eigenlijk wel zoveel zekerheid over en op die andere punten niet?
JETTEN
Nou, ik heb overal heel veel zekerheid over. Alleen dit is een wat makkelijkere vraag om te beantwoorden.
DE WINTHER
Ja, ja. Wat heeft het échec van het... Wat is het, drie weken geleden? Twee, drie weken geleden eigenlijk gedaan met de verhouding in de coalitie?
JETTEN
Ik denk dat iedereen baalde van de situatie die op dat moment ontstond, omdat je vooral ook tempo wil maken op dit belangrijke thema. Maar het feit dat we binnen twee weken nu hebben besloten hoe we op een aantal zaken alweer nationale maatregelen gaan nemen, laat zien wat juist de kracht van dit kabinet en deze coalitie is: namelijk niet eindeloos ouwehoeren met elkaar maar vooral kijken hoe je dingen wel kan oplossen.
DE WINTHER
Ja, is niet heel erg veel he, dus die dwangsommen waren al door de SGP en JA21 voorgesteld en de ongewenstverklaring is dan één maatregel…
JETTEN
Nou het is…
DE WINTHER
U doet het voorkomen alsof ik weet niet wat is…
JETTEN
Nou, het is 2,3 als u dat niet veel vindt, dan is dat denk ik uw inschatting.
DE WINTHER
Nou, en misschien van een heleboel Nederlanders ook, dat er wel was gezegd, ook door u, ‘binnen twee weken komt het kabinet met instroombeperkende maatregelen’. Welke maatregelen zijn er genomen die de instroom gaat beperken vandaag?
JETTEN
Nou, dit is niet anders dan de wet die een paar weken geleden voorlag in de Eerste Kamer en waar onder andere u toen nog erg enthousiast van was. Dus we doen precies wat er is gevraagd en waar ook breed draagvlak voor is, namelijk die ongewenstverklaring invoeren en aanscherpen zodat we meer mensen die hier niks te zoeken hebben, ook daadwerkelijk het land kunnen uitzetten. En voorkomen dat we heel veel belastingcenten via die dwangsommen kwijt zijn aan iets wat uiteindelijk helemaal niets oplost.
DE WINTHER
Er zijn wel harde woorden gevallen nadat uw partij het mede mogelijk maakte dat die asielnoodmaatregelenwet het niet haalde. VVD-fractievoorzitter zei dat D66 gezocht heeft naar argumenten om tegen te stemmen. Het lijkt niet echt op een hele goede sfeer dan in die coalitie waar u zo trots op bent.
JETTEN
Nou ja, ik was het daar niet mee eens en verder hebben we daar natuurlijk met elkaar over gesproken: wat betekent de uitslag van deze stemming in de Eerste Kamer. En we waren er eigenlijk binnen een uur uit hoe we verder gingen. En dat hebben we vandaag in de ministerraad met elkaar besloten. En dat hoeft ook helemaal niet altijd met een kumbaya-muziekje. Dat mag af en toe ook schuren. Daar mag je ook af en toe even stevig van mening verschillen. De vraag is vooral: hoe vind je dan met elkaar weer de weg vooruit. En ik denk dat we daar een aantal kabinetten op een rij hebben gezien, waar die weg vooruit niet werd gevonden. Ook een kabinet waar deze drie partijen eerder samen onderdeel van uitmaakten. Ik weet nog in Rutte IV dat we maandenlang in en uit moesten lopen met allerlei overleggen die nergens toe leidden. Het feit dat dat nu wel lukt, laat ook zien dat deze drie partijen gelukkig ook inmiddels een stap verder zijn op dit belangrijke moment.
DE WINTHER
Ja, dus die terminologie die dan de heer Brekelmans, en ik geloof ook meneer Bontenbal, gebruikte, dat vindt u allemaal geen probleem eigenlijk, als er zo over elkaar wordt gesproken in een coalitie?
JETTEN
Nou, dat hebben we met elkaar uitgesproken.
DE WINTHER
Oh ja?! Oh, daar was een overleg voor nodig om dat uit te spreken?
JETTEN
Nou, zoals ik net zei: ‘we hebben met elkaar gesproken over de uitslag van deze stemming en wat dat betekent en hoe je daar met elkaar weer verder gaat’.
DE WINTHER
Ik begrijp ook dat u met een ronde bezig bent langs fractievoorzitters in de Tweede Kamer, om een beetje, nou niet kennis te maken want u kent ze natuurlijk allemaal al, maar misschien ook een beetje te horen waar er mee samen te werken valt. Hoe gaat het met die ronde?
JETTEN
Nou, we gaan nu een tweede ronde in, want ik heb de ronde zoals u hem nu beschrijft afgelopen weken gedaan. Daar hebben een aantal partijen gezegd: ‘nou hartstikke gezellig dat u langskomt voor koffie, maar hier zit weinig muziek in om bij de Miljoennota echt zaken te doen’. Maar een aantal partijen die daar wel open voor staan. Dus ik ga samen met de minister van Financiën de komende weken bij een aantal partijen weer langs, of zij komen bij ons langs, om van hen te horen: wat zijn jullie ideeën voor aanpassingen bij de Miljoenennoten en bij Prinsjesdag. En dan gaan we op die route zoeken naar een mooie meerderheid om ook tot een Miljoenennota te komen die in beide kamers een meerderheid kan halen.
DE WINTHER
Welke partijen zijn dat?
JETTEN
Nou, dat komt binnenkort allemaal in de openbare agenda te staan, maar het zijn uit mijn hoofd nu zes partijen waar die afspraken mee worden ingediend.
DE WINTHER
En hoopt u dan om een alomvattende deal met die zes partijen?
JETTEN
Nou, dat zal moeten blijken uit de gesprekken of dat ook oppositiepartijen daar open voor staan.
DE WINTHER
Maar wat denkt u zelf?
JETTEN
Dat dat niet per se makkelijk is om een allesomvattende deal te sluiten. Maar op basis van de eerste gesprekken die ik heb gevoerd, zie ik wel dat ook veel oppositiepartijen echt voelen, in het licht van de Iran-oorlog, de energiecrisis, oplopende inflatie, is het heel erg belangrijk om op het gebied van koopkracht, economische ontwikkeling, wel echt een stevig totaalpakket met elkaar af te spreken. Maar of dat dat gaat lukken, dat zal dan de komende weken moeten blijken.
DE WINTHER
Maar dat gaat dan richting de begroting. Als het gaat om andere grote dossiers, bijvoorbeeld het stikstofdossier, is er nou zicht op een akkoord met meerdere oppositiepartijen over links en over rechts? Of gaat u echt kiezen voor die grote dossiers die u in voorbereiding heeft tussen bijvoorbeeld links of rechts?
JETTEN
Nou, u noemt specifiek stikstof, daar willen we voor de zomer als kabinet echt een aantal grote besluiten nemen in afstemming met de provincies en de maatschappelijke partijen die daarbij betrokken zijn. En daarvan, ja, dat gaat natuurlijk alleen of eigenlijk nog beter werken voor boeren, de natuur en voor bouw in dit land als je dat met breed draagvlak kan doen. Dus als het daar lukt om partijen te rechter- en ter linkerzijde mee te krijgen in die stikstofaanpak, dan is dat denk ik voor Nederland heel erg verstandig.
DE WINTHER
Ja, maar wat gaat er gebeuren?
JETTEN
Nou, ik denk dat dat echt mogelijk is, ook omdat provincies, maar ook ondernemersorganisaties, boerenorganisaties dat ook als oproep aan de Tweede Kamer hebben. Ook hier bij stikstof geldt, net als bij migratie waar we het net over hadden: al tien jaar politieke discussie, het zou echt een zege voor het land zijn als we die een keer kunnen beslechten. En dat zou natuurlijk heel mooi zijn als je daar met veel partijen samen de handtekening onder kan zetten.
DE WINTHER
Dus voor de zomer een deal met zowel Progressief Nederland als JA21 over stikstof?
JETTEN
Nou, als dat zou lukken, zou dat geweldig zijn.
DE WINTHER
Hoe groot acht u de kans?
JETTEN
Daar zijn we hard mee bezig. En ja, als ik nu dat ga doen, dat begrijp u ook, die gesprekken lopen met oppositiepartijen en de minister van Landbouw is daar volop mee bezig, met de woordvoerders daar.
HOEDEMAN (AD)
Meneer Jetten, u bent nu een paar maanden minister-president. Hoe is het om bijna week in, week uit geweld in de Nederlandse samenleving te moeten veroordelen?
JETTEN
Ja, dat is een hele goede vraag. Kijk, ik vind dat het niet alleen bij mijn rol, maar bij alle politieke leiders hoort om te normeren en je uit te spreken als er dingen gebeuren die niet door de beugel kunnen. Ik denk ook dat veel Nederlanders, net als ik, soms ook wel voelen van, ja, daar gaan we weer. En hoe kunnen we hier nog veel meer aan doen? Want je mag het niet normaal laten zijn wat niet normaal is, maar het komt nu zo vaak voor dat je er soms ook aan gaat twijfelen. Hoe kunnen we dit als land weer met elkaar in goede banen leiden? Maar hier is toch de houvast dat echt het gros van de Nederlanders dit zeer verwerpelijk vindt. We daar met burgemeester en de politie hard aan werken. En dat bijvoorbeeld ook als het gaat om vuurwerk, we nu de Europese Unie ook eindelijk hebben overtuigd om ook op Europees niveau dat zware vuurwerk aan te pakken, zodat dat niet meer zo makkelijk voor handen is voor het plegen van dit soort aanslagen.
HOEDEMAN
Waar komt dat korte lontje van de Nederlander vandaan? Van de Nederlander die gebruik maakt van geweld. Wat is dat?
JETTEN
Nou, ik vind het ook wel belangrijk om te benadrukken dat echt wel het merendeel van de Nederlanders hier niks mee heeft. En dat een aantal mensen toch denken dat dit een acceptabele manier is om je punt te maken. Dat heeft deels te maken met verharding van het publieke debat. Online, dat je daar veel voorbeelden ziet die niet worden genormeerd. En dat des te meer reden, om daar ook een hele gerichte aanpak op te zetten om juist ook deze mensen te bereiken en hen te laten zien, dit pikken we niet. En laat je dan op een andere manier ook horen.
HOEDEMAN
Ja, maar hoe valt dat tij nou te keren? Want misschien staat die volgende week weer met een dergelijk verhaal.
JETTEN
Nou, tij keren doe je op een aantal manieren. Op de eerste plaats door gewoon als politiek dingen op te lossen. Van betaalbare woningen tot boeren die een stikstofvergunning willen. Van de aanpak van de klimaatcrisis tot meer kansen gelijkheid. Dat zijn allemaal manieren om gewoon onvrede in de samenleving op te lossen. Tweede is om echt pal te staan ook voor de vrijheid van meningsuiting, vrijheid en het recht op demonstraties zodat je op allerlei manieren deel kan nemen aan het democratisch debat. En derde is door wel echt snoeihard te zijn voor die hele kleine groep die het voor de rest probeert te verpesten.
HOEDEMAN
Even een ander onderwerp, Bevrijdingsdag, 5 mei, u hebt gezegd dat het een goed idee te vinden als dat een vrije dag werd voor iedereen, jaar in, jaar uit. Nou zei een van uw voorgangers Mark Rutte in 2021 dat wij heel dicht bij een vrije dag jaarlijks waren voor iedereen?
JETTEN
Dat klopt. Ik werd daar ook even aan herinnerd en ik heb gisteren ook nog contact gehad met een aantal mensen uit de polder, die daar een paar jaar geleden al over hebben gesproken. Daar is toen niets uitgekomen, maar nu ook wel voelen dat ook bij hun medewerkers erg veel behoefte bestaat om 5 mei echt met elkaar goed te vieren. Juist in deze tijden de vrijheid te vieren. Maar sowieso ook meer ruimte te laten ontstaan voor feestdagen en vrije dagen. Dus ik hoop dat het feit dat er deze Bevrijdingsdag weer zoveel aandacht voor was, dat het een aansporing is voor de sociale partners om dit gesprek weer met elkaar te gaan voeren.
HOEDEMAN
Maar dat was vijf jaar geleden. Toen was het op een oor na gevild. En nu? Is het geregeld?
JETTEN
Nog niet. Maar ik spreek zelf binnenkort ook met een aantal partijen om te kijken of we dat gesprek weer een duwtje kunnen geven.
HOEDEMAN
Vijf jaar geleden was het verhaal van de werkgevers. Ja, maar we hebben Pasen, we hebben Pinksteren, we hebben Hemelvaart, we hebben Koningsdag. Er is zoveel vrij in die periode. Wat kunt u tegen die werkgevers zeggen?
JETTEN
Ik begrijp deze eerste reactie. Tegelijkertijd vinden volgens mij ook heel veel ondernemers het superbelangrijk dat we juist hier in het democratische vrije land leven. En is daar ook heel veel besef dat Bevrijdingsdag wel een hele mooie dag zou zijn om nationaal met elkaar vrij te zijn.
AKKERMAN (WNL)
Toch nog even een hele concrete vraag. Ziet u nou een direct verband tussen de rol die D66 heeft gespeeld in het sneuvelen van die asielwetten en het feit dat er uitgerekend bij D66 een vuurwerkbom door de brievenbus gaat?
JETTEN
Nee.
AKKERMAN
Waarom niet?
JETTEN
Maar omdat we sowieso niet weten, u en ik allebei niet, wat het motief van deze dader is. En zoals ik ook al aan het begin aangaf, we zien tegenwoordig bijna elke week in Nederland ergens vuurwerkbommen of andere vormen van geweld en intimidatie. En ik weiger om dat aan welk ander maatschappelijk issue dan ook te koppelen, want dan gaan we met elkaar een hele glijdende schaal op, waarbij we geweld en intimidatie misschien wel gaan vergoelijken, en daar ga ik echt niet aan deelnemen.
AKKERMAN
Herkent u wel breder het beeld dat de woede over het sneuvelen van die asielwetten zich met name richt tegen D66?
JETTEN
Nou, er zijn heel veel vragen aan D66, maar het antwoord daarop is ook heel simpel, en dat is dat die stem al bij voorbaat duidelijk was.
AKKERMAN
Wat vindt u dan van de rol van uw coalitiegenoten daarin in de aanloop naar die stemming bijvoorbeeld, die vooraf gingen zeggen, ja, dit wordt de eerste grote test van Jetten. Als die wet het halen, is het de eerste grote overwinning van Jetten. En waarmee ze dus eigenlijk ook impliciet zeiden, als die wet het niet halen, is het de schuld van Jetten.
JETTEN
Ja, alles is politiek. Wat ik als mijn taak zie, is dat we als kabinet recht doen aan de belofte uit het coalitieakkoord, namelijk een streng en rechtvaardig asielsysteem. En dat regelen we linksom of rechtsom. En als de ene wet sneuvelt in de Eerste Kamer, dan gaan we niet huilend in een hoekje zitten, maar dan komen we binnen twee weken met nieuwe voorstellen om het alsnog te regelen. En dat is mijn rol en de rol van alle andere leden in het kabinet.
AKKERMAN
U neemt uw coalitiegenoten dus niet kwalijk dat ze u in de positie dat u overal de schuld van krijgt?
JETTEN
Ik denk dat dat de roeping van een minister-president is.
AKKERMAN
Ik heb ook nog een paar vragen over het migratiepact wat u net zelf noemde. Want u noemt dat als een van de dingen die echt gaat bijdragen aan de oplossing van dit probleem. Nu lezen we ook vandaag weer in de Telegraaf dat pas 11 van de 27 lidstaten er klaar voor zijn om dat pact over een maand in te voeren. Dus worden wij niet nu al blij gemaakt of warm gemaakt voor de volgende teleurstelling?
JETTEN
Nou Nederland was natuurlijk een van de landen die al lang achterliep op de implementatie van het migratiepact. Dus ook wij moeten daar tempo maken. Dat zijn we ook aan het doen sinds de start van dit kabinet. En natuurlijk als alle landen het helemaal hebben geïmplementeerd, dan ga je er ook het meest profijt van hebben. Maar de eerste echte verbeteringen gaan we gewoon de komende maanden daar al van merken.
AKKERMAN
Maar bijvoorbeeld heel concreet, we moeten bijvoorbeeld de vingerafdrukken van asielzoekers gaan registreren. Zodat je weet waar ze als eerst aangemeld hebben, zodat je ze naar dat eerste land kan terugsturen. Dat wil Nederland heel graag, want anders moeten ze in Ter Apel blijven. Maar Nederland is een van de landen waarbij dat systeem nog niet werkt.
JETTEN
Klopt, en daarom moeten wij ook echt dat been bijtrekken. Niet alleen met de wetgeving die daarvoor nodig is, de implementatiewetgeving. Maar ook door bij COA en IND daar volop door te gaan met die voorbereiding. Tijdens de kabinetsformatie hebben we die uitvoerders ook een keer te gast gehad. Die ons daar ook vertelden hoe ze zich hiervoor klaarmaken. En daar geldt dat niet alles op 1 juni meteen helemaal klaar staat. Maar dan wel elke paar weken weer nieuwe implementaties elementen van het migratiepak kunnen worden toegevoegd aan de gereedschapskist. En we daardoor steeds effectiever dat Europese migratiebeleid kunnen uitvoeren.
AKKERMAN
Toch spreken wij ook mensen, bijvoorbeeld ook Europarlementariërs, die zeggen, wij horen eigenlijk ook best weinig terug van de Europese Commissie, hoe dit nou precies gaat werken, waarom bent u eigenlijk wel zo hoopvol?
JETTEN
We hebben in mijn Europese Raden, maar dat geldt ook voor de gesprekken die de minister van Agile Migratie heeft, er is niet zo dat er nog politieke discussie is op Europees niveau of dat het wel of niet een goed pact is. Iedereen is daarvan overtuigd. Iedereen begrijpt ook dat snelle implementatie eigenlijk voor alle Europese landen goed is. En dat er nog een paar dingen aan kunnen worden toegevoegd, waaronder een betere Europese terugkeerrichtlijn. Dus daar wordt gewoon hard aan gewerkt.
STANS (NIEUWSUUR)
Premier Jetten, u vindt verlengde nog van asielmigratie. Afgelopen weekeinde zagen we vicepremier Yeşilgöz nog bij WNL zitten. En daarin vertelden ze dat de gesprekken over Oeganda, de zogeheten terugkeerhubs, weer worden opgepakt. Vindt u dat een goed idee?
JETTEN
Op Europees niveau lopen die gesprekken met Oeganda specifiek. En voor Nederland geldt, wij hebben ook in het coalitieakkoord afgesproken dat we terugkeerhubs als een manier zien om het totale migratiebeleid af te maken, maar dat de Nederlandse samenwerking met Oeganda voorlopig even op de pauze stand staat.
STANS
Ze zei specifiek dat minister Van der Brink dat ging oppakken. Dat klonk toch als nationaal? Die gesprekken waren on hold gezet vanwege de verkiezingen in Oeganda. De president daar is herkozen met de meest extreme anti-homo-wetgeving. Dat klinkt alsof er vanuit Nederland dan ook nog weer actieve gesprekken worden gevoerd. Zo verstond ik het.
JETTEN
Nee, maar die gesprekken bilateraal zijn nog altijd gepauzeerd. En de minister van Asiel en Migratie bekijkt met een aantal Europese landen, die samen in een kopgroep zitten: wat kunnen we in de volle breedte doen om ook het terugkeerbeleid in Europa sterker te krijgen, welke rol kunnen terugkeerhubs daarbij spelen en met welke landen, buiten de EU, zou je daar goede afspraken over kunnen maken.
VRAAG
Maar als u eerst de vicepremier zegt: ‘die gesprekken met Oeganda gaan we weer oppakken’. Dan zegt u iets heel anders toch?
JETTEN
Nou, wat ik u zeg, is waar de minister van Asiel en Migratie mee bezig is.
VRAAG
Ja, maar wordt de afspraak uit het coalitieakkoord, namelijk dat die gesprekken on hold staan vanwege de verkiezingen daar, dan verkeerd verschillend geïnterpreteerd door in dit geval de premier en de vicepremier?
JETTEN
Ze staan on hold.
VRAAG
En ze gaan niet van hold worden afgehaald wat u betreft?
JETTEN
Daar is nu nog geen sprake van.
VRAAG
Kunt u zich voorstellen dat u met het land waar de president zit, is herkozen, met de meest extreem homo-onvriendelijke wetgeving, dat die gesprekken wel worden opgestart door uw kabinet?
JETTEN
Nou kijk, dat geldt sowieso in de volle breedte: dat als Europa afspraken wil maken met landen buiten de EU over het tegenhouden van mensensmokkelaars en illegale migratie, of over terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers, of terugkeerhubs waar mensen naartoe worden gestuurd niet zijnde het land van herkomst, dat je elke keer als Europa goed zal moeten kijken: wat is de situatie in dat land. Op het gebied van mensenrechten, het politieke systeem, noem het allemaal op. Daar is geen perfecte wereld buiten de EU. Dus er zal bij elk land goed moeten worden gekeken wat daar de voor- en nadelen van zijn. En dan moet je daar goede afspraken over maken. En daarom is het ook zo belangrijk dat Nederland wel onderdeel is van die kopgroep zodat we op Europees niveau in ieder geval dit beleid verder uitwerken.
VRAAG
‘Geen perfecte wereld’, maar hoe ver zit Oeganda dan van perfectie af? Want er was toch een reden dat u die gesprekken on hold wilde zetten. U vond het afschuwelijk.
JETTEN
Ja precies wat u zelf ook zei, oneerlijke verkiezingen en hele heftige wetgeving die daar vorig jaar is aangenomen, die totaal niet aan de Nederlandse normen en waarde voldoet.
VRAAG
Uw andere vicepremier had deze week gesprekken met het Syrische regime, betekent dat ook dat er dan Syriërs ook teruggestuurd gaan worden naar Syrië, dat de banden met het regime worden aangehaald, dat daar een nieuwe stap gaat plaatsvinden?
JETTEN
Nu nog niet, maar het is wel heel belangrijk om die gesprekken met Syrië te voeren. Ik heb zelf 2,5 weken geleden met de Syrische president gesproken in brede Europees verband. Hij geeft daar ook bij aan dat ook Syrië zelf hard bezig is natuurlijk om daar een veel stabielere en veiligere situatie te creëren en dat ook Syrië zelf graag ook ziet dat op een gegeven moment Syriërs terugkeren naar het land van herkomst om ook te helpen bij de wederopbouw. Maar dat Syrië zelf ook nog veel werk aan de winkel heeft om die mensen überhaupt daar goed te kunnen ontvangen. En dat Syrië heel graag met Europese landen dus ook intensiever samenwerkt aan de wederopbouw van het land, dus daarom goed dat de Syrische president bij de Europese Raad is aangeschoven om dit ook te bespreken en we dit ook opvolging kunnen geven.
STANS
De Duitse bondskanselier Merz zei eerder dat 80 % van de Syriërs in Duitsland dan terug zou gaan naar Syrië. Gaat dan 80 % van de Syriërs in Nederland ook terug naar Syrië? Is dat ook uw verwachting dan?
JETTEN
De Duitse bondskanselier is denk ik in minder dan 24 uur teruggekomen op deze uitspraak. Die leek me ook iets te gortig. Maar ik geloof wel dat het in ons aller belang is dat Syrië ook een stabiel en veilig land wordt en dat je wat je ook vindt van het regime dat er nu zit, je ze moet ondersteunen bij de poging om tot een inclusieve Syrische samenleving te komen en dat land ook echt moet helpen bij de wederopbouw. Niet alleen vanwege de eventuele terugkeer van Syrische vluchtelingen die nu in Europa verblijven. Maar ook omdat een instabiel Syrië uiteindelijk de veiligheid van de regio en Europa ook bedreigt.
STANS
En tot slot, als u dan zegt die gesprekken moeten we aanhalen ook voor de wederopbouw van Syrië, dus de gesprekken met het Syrische regime haal je aan. Vindt u dan ook dat Syriërs op een gegeven moment terug moeten gaan naar Syrië?
JETTEN
Er zijn heel veel Syriërs die inmiddels in Nederland ook een permanente verblijfsvergunning hebben en die mensen gaan ook zelf over de vraag waar ze hun toekomst opbouwen. Maar ik heb zelf een tijdje geleden ook met een aantal jonge Syriërs gesproken die al een hele tijd in Nederland verblijven, die opleidingen volgen. Hier aan het werk zijn. Hier een gezin stichten. Maar dan nog steeds zeggen ik zou heel graag een bijdrage leveren aan de toekomst van mijn eigen land, omdat daar uiteindelijk mijn hart ligt. Maar ja, ook voor hen geldt dat moet dan wel op een veilige en verantwoorde manier kunnen.
VRAAG (ONBEKEND)
Gaat u niet de mist in in uw analyse van het politiek geweld dat we in Nederland zien? U zegt dat het om een kleine minderheid gaat en het gros van de Nederlanders dit niet toejuicht of afkeurt, maar we zien juist al jarenlang al waarschuwingen van bijvoorbeeld de NCTV dat de groep groeit die bereid is tot dit soort acties?
JETTEN
Die groep is groeiende, maar is wel een kleine groep. En ik wil ook voorkomen dat we met elkaar het beeld gaan creëren alsof dat iedereen in Nederland die zich ergens boos of onmachtig over voelt of zich uit tegen een gemeente of een Rijk, dat we al die mensen wegzetten als dezelfde geradicaliseerde reelschoppers, want dat zijn wel echt twee aparte groepen.
VRAAG
Dat zijn inderdaad de reelschoppers. Maar we zien breder in de samenleving, bijvoorbeeld in nationale kiezersonderzoeken terug dat een meningsverschil tegenwoordig er niet alleen voor zorgt dat je het niet eens bent met elkaar, maar dat je ook een hekel krijgt aan elkaar. Of erger dan dat. Wat ziet u dan als de rol van de politiek daarbij?
JETTEN
Nou, met dit punt ben ik het zeer met u eens dat meningsverschillen steeds vaker leiden tot verharding en dat je de ander ook niet meer leuk vindt en dat je überhaupt niet meer mee in gesprek wil. Ik denk dat online daar een hele grote negatieve rol in speelt in de zin van algoritmes die je in een bepaalde hoek duwen waardoor je ook buiten je bubbel eigenlijk niks meer ziet, dus de rol van de politiek is onder andere om ervoor te zorgen dat we ook online een fatsoenlijk maatschappelijk debat met elkaar kunnen voeren, maar eigenlijk in de volle breedte met elkaar in de democratische waarden blijven werken.
VRAAG
Dat gaat heel concreet over misschien wel maatregelen, maar is er ook bijvoorbeeld een rol voor de manier waarop er gedebatteerd wordt zelf in de politiek en er wordt omgegaan met elkaar in de politiek?
JETTEN
Eh, ja. En daar vind ik zelf dat we als je kijkt naar de afgelopen maanden we hier in ieder geval in de Tweede Kamer al een wat normaler debat met elkaar voeren dan dat we de afgelopen jaren wel eens gewend waren.
VRAAG
Waaraan ziet u dat?
JETTEN
Dat eh, ik hoor ook wel eens terug dat de debatten wel erg saai waren en daar wordt dan volgens mij mee bedoeld inhoudelijk en minder op de man of op de vrouw.
VRAAG
Oké. Dank u wel.