Afstand en adoptie in Nederland tussen 1956-1984

Tussen 1956 tot 1984 deden vrouwen afstand van hun kind voor adoptie, vaak onder druk. De overheid laat daarom onderzoek doen naar de situaties van afstandsouders, afstandskinderen en geadopteerden in die periode. En naar de rol van betrokken organisaties en de sociale omgeving zoals familie en hulpverleners.

Eerder onderzoek Radboud Universiteit: afstaan onder druk

De Radboud Universiteit deed in 2017 al onderzoek naar vrouwen die tussen 1956 en 1984 afstand deden van hun kind voor adoptie. Volgens dit onderzoek gebeurde de afstand vaak onder druk. Vaak omdat de vrouwen niet getrouwd waren. Afstandsmoeders voelden zich onder druk gezet door hun directe omgeving en hulpverleners. Zoals familie, artsen, maatschappelijk werkers en de kerk. Door de afstand werd de band tussen moeder, vader en kind verbroken. Dit zorgde voor veel blijvend verdriet en schaamte bij ouders en kinderen.

Verder onderzoek naar Nederlandse afstandsmoeders door Verwey-Jonker Instituut

De overheid wil meer duidelijkheid over de situaties van de moeders die afstand deden van hun kind tussen 1956 en 1984. En over de situaties van de vaders, kinderen, adoptieouders en de rol van de overheid. Het Verwey-Jonker Instituut doet daarom diepgaand onderzoek in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC). Het onderzoek loopt naar verwachting tot eind 2021. Dan worden de resultaten bekend gemaakt. 

Het Verwey-Jonker Instituut onderzoekt:

  • Wat was de rol van betrokken organisaties, zoals Fiom en de Raad van de Kinderbescherming?
  • Wat was de rol van de overheid?
  • Wat zijn de ervaringen van de betrokkenen?
  • Wat zijn de gevolgen van de afstand en adoptie voor de afstandsouders en kinderen?
  • Hebben betrokken organisaties of personen iets gedaan wat toen niet volgens de regels was?

De onderzoekers gebruiken voor het onderzoek naar binnenlandse afstand en adoptie meerdere informatiebronnen zoals archieven, documenten en het eerdere onderzoek. Ook de persoonlijke ervaringen van afstandsouders, afstandskinderen en geadopteerden worden meegenomen in het onderzoek. Tot en met 31 juli 2020 konden deze verhalen voor het onderzoek worden gedeeld met de onderzoekers via een aanmeldpunt. Die mogelijkheid is er nu niet meer.

Fouten aanmeldpunt worden gerepareerd

Van elk gesprek dat binnenkwam bij het Aanmeldpunt is een verslag gemaakt. Bij het verwerken en opslaan van de verslagen is niet aan alle eisen van de privacywetgeving voldaan. Aan de mensen die hun verhaal hebben gedaan, had schriftelijk om toestemming gevraagd moeten worden voor het gebruiken en bewaren van het gesprekverslag.

Ook hadden alle aanmelders de mogelijkheid moeten krijgen hun verslag te controleren en te corrigeren. Dat is destijds alleen gebeurd als de aanmelder daar zelf om vroeg tijdens of na het gesprek. Voor zover nu bekend, blijken in een aantal gespreksverslagen fouten te zijn gemaakt.  

Vanwege alle tekortkomingen heeft het verantwoordelijke ministerie een datalek gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. 

De Minister voor Rechtsbescherming neemt maatregelen om de gemaakte fouten te herstellen. En om te voorkomen dat deze fouten weer gemaakt worden. Dat staat in de Kamerbrief over herstel fouten Aanmeldpunt Nederlandse Afstand en Adoptie.

De minister heeft een commissie van onafhankelijke deskundigen benoemd (eerder genoemd de ‘deskundige van statuur’). Deze commissie beoordeelt vooraf of de voorgestelde herstelmaatregelen deugen en of de rechten van de aanmelders goed worden beschermd. Daarna starten de herstelmaatregelen. Dit staat in de Kamerbrief ‘Instelling commissie van onafhankelijk deskundigen’.

Omdat de Minister het belangrijk vindt dat de herstelmaatregelen pas starten als de commissie naar de procedure heeft gekeken, duurt het onderzoek naar afstaan en adoptie langer dan gepland. Het rapport Afstand en adoptie: Vertrouwen is mensenwerk van de commissie is op 8 juli 2021 aan de minister aangeboden. De minister heeft een kamerbrief en het rapport naar de Tweede Kamer gestuurd.

Alle mensen die hun verhaal hebben gedaan en hun contactgegevens hebben doorgegeven bij het aanmeldpunt hebben in januari en mei 2021 een bericht ontvangen. Hierin wordt uitgelegd hoe de fouten hersteld worden, wat de aanmelders daarvan merken en wanneer de resultaten van het onderzoek naar afstaan en adoptie verwacht worden. Ook krijgen zij bericht naar aanleiding van het verschijnen van het rapport Afstand en adoptie: vertrouwen is mensenwerk van de Commissie.

In het document ‘Veelgestelde vragen over Aanmeldpunt afstand en adoptie 1956-1984’ vindt u meer informatie over de herstelprocedure.

Documenten