Afstand en adoptie in Nederland tussen 1956-1984

Tussen 1956 tot 1984 deden vrouwen afstand van hun kind voor adoptie, vaak onder druk. De overheid laat daarom onderzoek doen naar de situaties van afstandsouders, afstandskinderen en geadopteerden in die periode. En naar de rol van betrokken organisaties en de sociale omgeving zoals familie en hulpverleners.

Eerder onderzoek Radboud Universiteit: afstaan onder druk

De Radboud Universiteit deed in 2017 al onderzoek naar vrouwen die tussen 1956 en 1984 afstand deden van hun kind voor adoptie. Volgens dit onderzoek gebeurde de afstand vaak onder druk. Vaak omdat de vrouwen niet getrouwd waren. Afstandsmoeders voelden zich onder druk gezet door hun directe omgeving en hulpverleners. Zoals familie, artsen, maatschappelijk werkers en de kerk. Door de afstand werd de band tussen moeder, vader en kind verbroken. Dit zorgde voor veel blijvend verdriet en schaamte bij ouders en kinderen.

Onderzoek Verwey-Jonker Instituut

Het Verwey-Jonker Instituut startte,  in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC), in september 2019 met een verdiepend onderzoek dat zich richt op:

Het Verwey-Jonker Instituut onderzoekt:

  • de rol van betrokken organisaties, zoals Fiom en de Raad van de Kinderbescherming;
  • de rol van de overheid;
  • de ervaringen van de betrokkenen;
  • de gevolgen van de afstand en adoptie voor de afstandsouders en kinderen;
  • en of betrokken organisaties of personen iets deden wat toen niet volgens de regels was.

De onderzoekers gebruiken voor het onderzoek naar binnenlandse afstand en adoptie meerdere informatiebronnen zoals archieven, documenten en het eerdere onderzoek. Ook de persoonlijke ervaringen van afstandsouders, afstandskinderen en geadopteerden worden meegenomen in het onderzoek. In de periode september 2019 tot juni 2020 hebben ongeveer 700 mensen zich aangemeld bij het Aanmeldpunt voor deelname aan het onderzoek. 75 Mensen uit deze groep zijn uitgenodigd voor een diepte-interview.

Fouten aanmeldpunt

Van elk gesprek dat binnenkwam bij het Aanmeldpunt is een verslag gemaakt. Bij het verwerken en opslaan van de verslagen is niet aan alle eisen van de privacywetgeving voldaan. Aan de mensen die hun verhaal hebben gedaan, had schriftelijk om toestemming gevraagd moeten worden voor het gebruiken en bewaren van het gesprekverslag.

Ook hadden alle aanmelders de mogelijkheid moeten krijgen hun verslag te controleren en te corrigeren. Dat is destijds alleen gebeurd als de aanmelder daar zelf om vroeg tijdens of na het gesprek. Voor zover nu bekend, blijken in een aantal gespreksverslagen fouten te zijn gemaakt.  

Vanwege alle tekortkomingen heeft het verantwoordelijke ministerie een datalek gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. 

De Minister voor Rechtsbescherming heeft maatregelen genomen om de gemaakte fouten te herstellen. En om te voorkomen dat deze fouten weer gemaakt worden. Dat staat in de Kamerbrief over herstel fouten Aanmeldpunt Nederlandse Afstand en Adoptie.

De minister heeft een commissie van onafhankelijke deskundigen benoemd (eerder genoemd de ‘deskundige van statuur’). Deze commissie beoordeelt vooraf of de voorgestelde herstelmaatregelen deugen en of de rechten van de aanmelders goed worden beschermd. Daarna starten de herstelmaatregelen. Dit staat in de Kamerbrief ‘Instelling commissie van onafhankelijk deskundigen’.

Omdat de Minister het belangrijk vindt dat de herstelmaatregelen pas starten als de commissie naar de procedure heeft gekeken, duurt het onderzoek naar afstaan en adoptie langer dan gepland.

Het rapport Afstand en adoptie: Vertrouwen is mensenwerk van de commissie is op 8 juli 2021 aan de minister aangeboden. De minister heeft een kamerbrief en het rapport naar de Tweede Kamer gestuurd.

Stopzetten onderzoek en instellen nieuwe commissie

Begin november 2021 heeft de Minister voor Rechtsbescherming na een zorgvuldige weging van de argumenten voor en tegen, geconcludeerd dat het beter is het onderzoek te stoppen. Hij heeft het WODC gevraagd dat te doen. Hij doet dat op basis van het rapport van de Commissie van onafhankelijke deskundigen en gesprekken met verschillende belangengroepen. De fouten die bij de inrichting van het Aanmeldpunt hebben plaatsgevonden, hebben het vertrouwen in het onderzoek ernstig geschaad. Ook de tijd die inmiddels verstreken is sinds de aanmelding is hier debet aan. Hij heeft zijn besluit toegelicht in een brief met een beleidsreactie op rapporten Commissie van onafhankelijke deskundige afstand en adoptie en ADR.

Grondig onderzoek naar de geschiedenis van binnenlandse afstand en adoptie 1956 – 1984 is en blijft van groot belang voor de erkenning van alle belanghebbenden. Daarom zal de Minister een nieuwe, onafhankelijke, commissie de opdracht geven om onderzoek te doen naar de geschiedenis en het hele systeem van binnenlandse afstand en adoptie tussen 1956 en 1984. Ook de rol van de overheid wordt daarin meegenomen. De in te stellen commissie zal onafhankelijk werken  en zal  haar eigen werkwijze bepalen.
 

Vernietigen verslagen en gegevens

De keuze om het huidige onderzoek te stoppen en de aanmeldverslagen evenmin voor het nageslacht te bewaren, heeft gevolgen voor de wijze waarop met de aanmeldingen en de verslagen moet worden omgegaan. Hiervoor wordt een procedure gestart en de betrokkenen worden daarover geïnformeerd.

Projectteam Binnenlandse Afstand en Adoptie

Het projectteam Binnenlandse Afstand en Adoptie is sinds juli 2020 actief en ondersteunt de Minister voor Rechtsbescherming. Het projectteam werkt ook aan erkenningsmaatregelen én is aanspreekpunt voor de belanghebbenden. Wilt u in contact met het projectteam komen, mail dan naar projectafstandenadoptie@minjenv.nl.

Meer informatie

In het document Veelgestelde vragen met antwoorden over het onderzoek Binnenlandse afstand en adoptie 1956 - 1984 vindt u meer informatie over het stopzetten van het huidige onderzoek en de gevolgen voor belanghebbenden.