Beleid voor het Noordpoolgebied

Steeds meer landen krijgen interesse in het Noordpoolgebied. Bijvoorbeeld vanwege:

• Mogelijk nieuwe, snellere vaarroutes tussen Azië en Europa.
  Dit kan gunstig zijn voor de economie. Maar het kan ook grote gevolgen hebben voor klimaat en natuur. Een van de routes loopt bovendien langs Rusland, waarmee we op dit moment niet samenwerken.
• De mogelijkheid om grondstoffen te delven.
  Naast olie en gas heeft het Noordpoolgebied ook veel kritieke mineralen en metalen. Door het smelten van ijs kunnen deze grondstoffen in de toekomst makkelijker te bereiken zijn. Veel landen zijn daarin geïnteresseerd. Maar ook dit kan grote gevolgen voor klimaat en natuur hebben.

Nederland wil dat er duidelijke afspraken komen om de veiligheid en stabiliteit in het gebied te beschermen. Bijvoorbeeld via samenwerking binnen de NAVO en Europese Unie (EU). Maar ook dat alle landen klimaatverandering blijven tegengaan en dat er onderzoek wordt gedaan naar de gevolgen van klimaatverandering.

Defensie oefent in de koude omstandigheden met haar Arctische partners. En Nederland neemt, naast de NAVO, ook deel aan andere militaire samenwerkingsverbanden, zoals de Joint Expeditionary Force.

Het Noordpoolgebied is erg gevoelig voor klimaatverandering. Het gebied speelt een belangrijke rol voor het wereldwijde klimaat.
Als de bevroren bodem (de permafrost) ontdooit, komen meer broeikasgassen vrij Hierdoor warmt de aarde sneller op. Door de opwarming smelten de ijskappen sneller en stijgt de zeespiegel. Dat is een risico voor laaggelegen landen als Nederland.  
Ook kunnen oceaanstromen veranderen of verdwijnen. Dit kan invloed hebben op het klimaat in Nederland, en daardoor ook op de landbouw en natuur.

Het Noordpoolgebied vormt de noordelijke grens van het NAVO-gebied. De regio speelt daarom een belangrijke rol in de veiligheid en verdediging van het NAVO-grondgebied.

Van de 8 Arctische landen zijn er 7 lid van de NAVO. Dit zijn Canada, Denemarken (inclusief Groenland en de Faeröer Eilanden), Finland, IJsland, Noorwegen, de Verenigde Staten (Alaska) en Zweden. Het 8^e Arctische land is Rusland.

Nederland werkt samen met NAVO-bondgenoten om de veiligheid in het gebied te beschermen. Bijvoorbeeld door mee te doen aan militaire oefeningen van de NAVO. Maar de NAVO wil bijvoorbeeld ook kabels en pijpleidingen die in de regio over de zeebodem lopen, beschermen. Bijvoorbeeld tussen Noord-Amerika en Europa.

3 van de Arctische staten zijn ook lid van de EU (Denemarken, Finland en Zweden). De EU heeft oktober 2026 een nieuwe strategie voor het Noordpoolgebied gepubliceerd (Engelstalig). Nederland is hierbij betrokken.

Samen met andere EU-landen werkt Nederland aan veiligheid van het Arctisch gebied. Dit vult de inzet van de NAVO aan. De EU wil bijvoorbeeld:

• belangrijke kabels en leidingen onder water beschermen;
• veilige communicatie via satellieten en kabels en betere bescherming tegen cyberaanvallen;
• satellieten gebruiken om de veiligheid op zee beter in de gaten te houden.

Nederland is sinds 1998 waarnemer bij de Arctische Raad. Deze raad bestaat uit de 8 Arctische landen. Daarnaast nemen 6 organisaties van de inheemse volken van het Noordpoolgebied permanent deel. 13 niet-Arctische landen hebben een waarnemende rol, waaronder Nederland. Alleen de 8 Arctische landen mogen stemmen in de Arctische Raad. Nederland heeft geen stemrecht, maar kan wel meepraten.  

In de Arctische Raad wordt onder andere gesproken over klimaat, duurzaamheid en bescherming van de natuur. De overleggen op politiek niveau liggen sinds de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 stil, maar de thematische werkgroepen gaan wel door.

Daarnaast heeft Nederland een Arctisch ambassadeur. Die is het aanspreekpunt in binnen- en buitenland voor de Nederlandse inzet in het Arctische gebied.