Ruim 135.000 Oekraïense ontheemden verblijven in Nederland sinds de grootschalige Russische inval in hun land. Ze krijgen sindsdien in de Europese Unie onder andere tijdelijk onderdak, leefgeld en medische zorg.
Na de Russische invasie in Oekraïne op 24 februari 2022 sloegen miljoenen Oekraïners op de vlucht. Europese regeringsleiders besloten om hen tijdelijke bescherming te bieden. Dat is een uitzonderlijke maatregel die mogelijk is bij een massale toestroom van ontheemden (informatie in het Engels). Deze maatregel moet voorkomen dat de asielopvang in de EU-landen wordt overweldigd.
De EU-landen hebben de tijdelijke bescherming voor Oekraïners verlengd tot en met 4 maart 2028.
Rechten ontheemden met tijdelijke bescherming
EU-landen moeten deze ontheemden onderdak, leefgeld, onderwijs en medische zorg bieden. Ontheemden mogen ook werken. Dat zijn rechten en voorzieningen die landen moeten bieden aan personen met tijdelijke bescherming (informatie in het Engels). Omdat het om tijdelijk verblijf gaat, zijn ze in Nederland niet verplicht om in te burgeren.
Welke ontheemden tijdelijke bescherming krijgen, staat in de Richtlijn tijdelijke bescherming (RTB).
Ruim 4 miljoen Oekraïense ontheemden in EU
De meeste ontheemden uit Oekraïne verblijven in Duitsland en Polen (informatie in het Engels). Die landen vangen ruim 2 miljoen ontheemden op. In Nederland hebben ruim 135.000 Oekraïners tijdelijke bescherming. Dit zijn de ontheemden die zich bij een gemeente hebben ingeschreven.
Ontheemden moeten zich registreren bij een gemeente
Oekraïense ontheemden moeten zich in een gemeente in Nederland registreren. Hun gegevens komen in de Basisregistratie Personen. Ze krijgen dan een burgerservicenummer (BSN) en kunnen een Digid aanvragen.
Tijdelijke bescherming voor ontheemden zonder Oekraïense nationaliteit
Ook ontheemden uit Oekraïne die niet de Oekraïense nationaliteit hebben, krijgen soms tijdelijke bescherming. Het gaat dan om mensen uit andere landen (derdelanders) met een permanente Oekraïense verblijfsvergunning.
Meer informatie: Wat je moet weten als je zonder Oekraïense nationaliteit in Nederland verblijft (refugeehelp.nl).
Als tijdelijke bescherming stopt: terugkeer, verblijfsvergunning of transitiedocument
Als de tijdelijke bescherming stopt, wil het kabinet ontheemden helpen om vrijwillig terug te keren naar Oekraïne.
Ontheemden die (nog) niet terug willen, kunnen een tijdelijke verblijfsvergunning aanvragen om nog wat langer in Nederland te blijven. Dat geeft ze bijvoorbeeld de tijd om hun terugkeer goed voor te bereiden.
Het kabinet onderzoekt of het de ontheemden makkelijker kan maken om een tijdelijke verblijfvergunning aan te vragen. Daar geeft het kabinet na de zomer van 2026 meer informatie over.
Met transitiedocument nog maximaal 3 jaar blijven
Voor wie niet terug wil en geen verblijfsvergunning kan krijgen, wil het kabinet een zogenoemd transitiedocument aanbieden. Daarmee kunnen ontheemden nog maximaal 3 jaar in Nederland wonen en werken, nadat de tijdelijke bescherming stopt. Ze hebben dan geen werkvergunning nodig. Ze kunnen ook studeren tegen het lagere, wettelijk collegegeld.
Speciale voorzieningen stoppen als tijdelijke bescherming eindigt
Als de tijdelijke bescherming stopt, wil het kabinet ook geleidelijk de speciale voorzieningen stoppen voor ontheemden, zoals een speciale zorgverzekering en leefgeld voor wie niet genoeg inkomen heeft. Ontheemden met een verblijfsvergunning of transitiedocument kunnen dan een gewone zorgverzekering afsluiten. En een bijstandsuitkering aanvragen als ze niet genoeg inkomen hebben. Ontheemden kunnen als de tijdelijke bescherming stopt in de gemeentelijke opvang blijven wonen tot ze zelf een woning kunnen huren of kopen.
Ontheemden hoeven het transitiedocument niet zelf aan te vragen. Zij krijgen bericht van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). De IND controleert dan ook of ze geen gevaar vormen voor de openbaar orde en vraagt hen om hun asielaanvraag in te trekken. Ontheemden moeten namelijk asiel aanvragen om tijdelijke bescherming te krijgen. Die aanvraag wordt niet behandeld zolang zij tijdelijke bescherming hebben en moet dus worden ingetrokken om een transitiedocument te krijgen.
De plannen voor een transitiedocument staan in de Verzamelbrief opvang Oekraïne van 26 juni 2026.