Letterlijke tekst persconferentie na ministerraad 20 maart 2026
Letterlijke tekst van de persconferentie van minister-president Jetten na afloop van de ministerraad op 20 maart 2026. Bekijk de persconferentie via YouTube.
JETTEN
Goedemiddag. Gisteravond laat ben ik vanuit Brussel teruggekomen na een lange zit in de Europese Raad. En er lag dan ook het nodige op ons bordje. Vooral de situatie in en rond Iran is een grote bron van voortdurende zorg. En goed om dit ook met alle Europese collega's te kunnen bespreken. Want heel Europa wordt geraakt door de gevolgen van dit conflict. Indirect via hogere energieprijzen of direct omdat men te maken heeft met bijvoorbeeld droneaanvallen zoals op Cyprus. En voor Europa is het van het grootste belang dat er snel de-escalerende stappen worden gezet. En ook weer diplomatieke wegen worden bewandeld. Het is daarnaast van groot belang dat de veilige en vrije doorvaart door de straat van Hormuz weer mogelijk wordt. In bilateraal en Europees verband zullen we continu blijven kijken wat we kunnen doen om dat ook weer dichterbij te brengen.
En natuurlijk hebben we ook gesproken over de wereldwijde gevolgen van dit conflict. Met name de sterk stijgende energieprijzen. En ik kan me heel goed voorstellen dat dit veel zorgen geeft bij mensen en bedrijven. Het kabinet bereidt zich voor op alle mogelijke scenario's inclusief maatregelen die daarbij horen om in te kunnen zetten wanneer dat nodig is. En het gaat dan om tijdelijke en gerichte maatregelen om huishoudens en ondernemers zo nodig te beschermen tegen deze hoge prijzen. Het is wel goed om te benadrukken dat dit een andere situatie is dan bij de energiecrisis in 2022. Deze crisis kan langer duren met ook structurelere gevolgen voor de wereldeconomie als de spanningen in en rondom Iran aanhouden. En dat gaat dan niet alleen maar om de prijzen aan de pomp, maar om veel bredere effecten voor de gehele economie. En als steun nodig blijkt, dan zijn we ons daar nu maximaal op aan het voorbereiden. Tegelijkertijd moeten we ons er ook bewust van zijn dat we niet alles zullen kunnen compenseren. Het vraagt dus ook wat van ons aanpassingsvermogen. We moeten er ook op lange termijn voor blijven zorgen dat we minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en daarom de energietransitie ook op volle kracht voortzetten.
En dan een paar opmerkingen over de ministerraad van vandaag. Wij hebben besloten dat asielzoekers met een grotere kans op een asielvergunning al na drie maanden aan het werk mogen. Nu mag dat pas vanaf zes maanden. Het is goed dat deze mensen voortaan zo snel mogelijk mee kunnen doen. Een baan helpt hen integreren en zorgt ervoor dat je sneller een taal leert en kan meedoen in de samenleving. En bovendien ontvangen zij daardoor eerder loon en kunnen daar ook meer bijdragen aan de opvangkosten. En laten we ook niet vergeten dat het in tijden van een krappe arbeidsmarkt gunstig is dat mensen zo snel mogelijk aan het werk kunnen.
Daarnaast hebben we vandaag besloten dat studenten die tussen 2015 en 2023 studeerden zonder dat ze een basisbeurs ontvingen, nogmaals een financiële tegemoetkoming krijgen. Voor deze groep is het wrang dat de basisbeurs zo kort na afschaffing weer terugkwam. Het is goed dat we daar nu wat extra’s voor kunnen doen.
Dan over volgende week. Ik ben dan in Helsinki bij de bijeenkomst van de Joint Expeditionary Force, het militaire samenwerkingsverband van een tiental landen dat snel en flexibel kan optreden bij veiligheidsdreigingen. In Helsinki staat natuurlijk de Russische oorlog in Oekraïne centraal op de agenda. Door de crisis en oorlog in het Midden-Oosten lijkt de oorlog in Oekraïne wat op de achtergrond gedrongen. Maar helaas wordt er aan het front nog steeds hevig gevochten, naast de Russische aanvallen op burgers en ook op energieinfrastructuur in Oekraïene. Oekraïne verdient ook onze onverminderde steun. En we moeten de druk op Rusland maximaal blijven opvoeren om deze oorlog te beëindigen. Dat is de boodschap die we volgende week met deze 10 landen in Helsinki zullen uitdragen. Dat was het.
WESTER (RTL)
Meneer Jetten, president Trump heeft zojuist de bondgenoten, die niet willen helpen bij het zeg maar vrij houden van de doorvaart in de Straat van Hormuz, lafaards genoemd. Voelt u zich aangesproken?
JETTEN
Nee. Nederland helpt met Frankrijk en andere landen samen om in het oostelijk deel van de Middellandse Zee te helpen bij de bescherming, onder andere voor Cyprus, dat te maken heeft gehad met Iraanse raketten en drones. En we hebben ook gisteren een verklaring uitgedaan met een aantal partnerlanden dat we ons ook voorbereiden op scenario’s dat er bij de Straat van Hormuz wel weer via beveiliging scheepvaart kan worden mogelijk gemaakt. Niet alleen belangrijk voor olie- en gastransporten, maar ook bijvoorbeeld voor grondstoffen voor mest die de hele wereld daar bereiken. Maar we hebben ook met die landen aangegeven: op dit moment is het daar te onrustig en kun je niet op korte termijn daar veilig een missie opzetten.
WESTER
Die landen, waarmee die intentieverklaring is getekend, vinden het nog te onrustig. Dus zegt Trump: jullie durven niet, jullie zijn lafaards.
JETTEN
Ik heb deze week wel meerdere signalen van Trump gehoord. Aan het begin van de week wilde hij graag een missie, halverwege de week was het niet nodig. Nu dan dit laatste bericht dat ik zelf nog niet eens had gezien, zeg ik er ook eerlijk bij. Het werd me net ingefluisterd toen we hier naar binnen liepen. Maar ik denk dat het voor Nederland en voor heel veel andere bondgenoten wel geldt dat we ons heel goed realiseren dat deze oorlog dus echt grote impact kan hebben op de wereldeconomie, zeker als het langer aan duurt. Die straat van Hormuz is gewoon superbelangrijk voor toelevering van heel veel producten. Dus zodra de vijandigheden afnemen of stoppen en er mogelijkheden ontstaan om de scheepvaart daar ook weer een veilige doorvaart te geven, dan is het heel goed als de internationale gemeenschap kijkt hoe zou dat dan kunnen en onder welke voorwaarden. En door ons daar nu op voor te bereiden pakken we onze verantwoordelijkheid.
WESTER
Bij die voorbereiding, wat denkt u dan aan?
JETTEN
Nou, we hebben daar gisteren in Brussel tijdens de Europese Raad ook over gesproken met de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Die ook heel erg benadrukt dat deze crisis niet alleen impact heeft op het Midden-Oosten en Europa, maar op de hele wereld. Dus ook landen in Afrika en Azië die heel hard hierdoor worden geraakt. Waarvoor ook die vrije doorvaart van belang is. Dus er moet worden nagedacht over onder welk mandaat zou je daar eventueel de scheepvaart op een gegeven moment weer op gang kunnen brengen. Gaat het dan om het opruimen van zeemijnen of gaat het om het echt beveiligen van doorvaartroutes. Daar worden nu gewoon allerlei verschillende scenario's uitgedacht en uitgewerkt zodat het op een gegeven moment ook politiek kan worden voorgelegd.
WESTER
Moeten we dan denken aan het sturen van mijnenvegers. Daar heeft Nederland er nogal wat van. Daar zit Nederland ook goed in. Fregatten met een werkend kanon.
JETTEN
Ja, het is nu nog te vroeg om daar al zo specifiek op in te gaan omdat dit echt in de beginfase staat. Ik denk dat het een goed signaal is dat landen uit Europa, Azië en Oceanië zeggen: wij zien het belang van die veilige scheepvaart en willen daar samen kijken wat er eventueel nodig is. Maar of en hoe het eruit komt te zien, zover zijn we nog niet. Dus pas in een later stadium kun je ook de vraag beantwoorden welke rol Nederland daar eventueel aan zou kunnen bijdragen. En of dat het dan met materieel, middelen of mensen is, dat zullen we dan tegen die tijd moeten bezien. En daar zal het kabinet zich ook aan de belofte houden aan de Kamer, dat we bij elke volgende missie in dit gebied ook weer een artikel 100 procedure zullen opstarten en ook de Tweede Kamer uitgebreid vooraf zullen informeren.
WESTER
Tot het zover is, stijgen de energieprijzen, u zei het zojuist al, daar bereikt het kabinet zich ook op voor. Wat voor type maatregelen moeten we dan nu kunnen denken?
JETTEN
We zijn ons al eigenlijk sinds een paar dagen na de start van die oorlog aan het voorbereiden op alles wat je nationaal kan doen. We hebben natuurlijk in 2022 verschillende steunmaatregelen gehad voor huishoudens, voor bedrijven, voor het vullen van de gasvoorraden. En door dat nu eigenlijk allemaal al klaar te zetten, kun je ook heel snel overgaan tot inzet van die maatregelen. Maar als je ook gisteren en vanochtend naar de internationale berichten luistert, dan is er eigenlijk iets groters aan de hand. Namelijk aanvallen van Israël op Iraanse energie infrastructuur. En van Iran op energie infrastructuur in Qatar en andere landen. En dat kan echt leiden tot een veel grotere impact in de bevoorrading van met name olie, kerosine en in mindere mate ook LNG en mest. En dat heeft wereldwijd veel meer structurele consequenties dan dat er in 2022 het geval was toen het Russisch gas minder onze kant op stroomde. Dus je moet eigenlijk in de volle breedte kijken naar welke sectoren hierdoor geraakt kunnen worden. Welke maatregelen kun je daar nemen. Europa is daar echt beter voorbereid dan andere delen van de wereld. Maar ook hier kunnen we het een en ander extra nu alvast in de grondverf zetten.
WESTER
Maar goed, de consument die zal waarschijnlijk denken: ja, allemaal prachtig die internationale maatregelen en afwachten hoe dat internationaal allemaal verder loopt. Ik heb er nu mee te maken aan de pomp, met mijn gasprijs, met mijn energieleverancier. Waar kan ik dan aan denken?
JETTEN
Ja, dat snap ik heel goed. Wat is het vandaag? € 2,60 voor een liter diesel als je langs de snelweg gaat tanken. Dat zijn echt bizarre bedragen. En ik snap ook wel het gevoel van ja, kunnen we nu dan niet acuut wat doen om vandaag die prijs aan de pomp te verlagen? Toch is het verstandig om nog heel even te kijken hoe deze oorlog zich ontwikkelt. Want we weten pas in de komende weken of dat het echt een structurele energie-impact gaat hebben. Of dat die veel meer kortstondig is. Omdat je dan ook misschien een ander soort maatregelen gaat nemen. We willen er wel voor zorgen dat als we belastinggeld gaan inzetten om de pijn te verlichten. dat we dat belastinggeld ook zo gericht inzetten dat we die mensen en bedrijven helpen die ook het hardst worden geraakt. Want anders zou het ook zonde zijn van de maatregelen die we treffen.
WESTER
Nog heel even afwachten. Wat is heel even?
JETTEN
Nou, we hebben echt, daar mag je van op aangaan, dagelijks contact over die voorbereiding. En ik beleg ook begin volgende week een extra overleg met de meest betrokken ministers om daar weer na te kijken voordat woensdag de Kamer met een deel van het kabinet hierover debatteert.
BORGMAN (NOS)
In het verlengde hiervan in ieder geval. Want ik wilde even met u praten over de rapporten vandaag van het Internationaal Energieagentschap. Zij zeggen: er is sprake van de grootste energieverstoring ooit, de grote crisis. Wordt alleen maar groter. Wat moet het Nederlandse antwoord daarop zijn?
JETTEN
Daar zitten een paar antwoorden in. Kijk, wereldwijd geldt dat je moet kijken: kun je de vraag en het gebruik van fossiele energie naar beneden krijgen. Wij hebben daar in 2022 al een hele harde les geleerd toen we van de een op de andere dag geen Russisch gas meer konden importeren. Dus hier zijn heel veel van die besparende maatregelen al genomen of weten we welke we kunnen nemen. Er zijn ook heel veel landen in de wereld waar ze nu eigenlijk helemaal blanco beginnen zoals dat bij ons een paar jaar geleden ook het geval was. Dus die acute besparende maatregelen zijn vooral voor andere landen heel relevant. Wij moeten vooral kijken: kun je in de komende periode de behoefte aan fossiele energie nog verder afbouwen met ook besparende maatregelen in de industrie bijvoorbeeld. Het belangrijkste denk ik voor Kamer en kabinet is dat je ook wel weet dat een aantal mensen of veel huishoudens in Nederland en ook veel bedrijven onevenredig hard geraakt kunnen worden. En daar zou je hele gerichte maatregelen voor willen zoals bijvoorbeeld dat noodfonds energie voor mensen met de kleinste portemonnee die het grootste percentage van hun inkomen kwijt zijn aan de energierekening.
BORGMAN
Maar dit is een club van deskundigen die daarvoor speciaal zijn ingehuurd en die zeggen ook tegen regeringen en dus ook tegen u, neem op korte termijn maatregelen, laat mensen thuis werken, verlaag de maximumsnelheid. Is dat aan de orde, dat soort maatregelen?
JETTEN
Wat we gisteren in Brussel hebben afgesproken met de Europese regeringsleiders is dat eigenlijk de hele gereedschapskist aan maatregelen wordt gevuld maar ook wordt toegestaan. We hebben vier jaar geleden, weet ik nog, dat ik als energieminister soms eindeloos naar de Europese Commissie moest om toestemming te krijgen voor het nemen van maatregelen. Dat hebben we nu al gehad, waardoor je heel snel tot actie kan overgaan. En daarom ook volgende week dat ik die extra Nationale Veiligheidsraad beleg om met de meest betrokken ministers te kijken naar de economische gevolgen van de oorlog in Iran en eventuele maatregelen die in Nederland genomen kunnen worden.
BORGMAN
Maar zou daar dan kunnen worden besloten dat de maximumsnelheid naar beneden moet met 10 km per uur?
JETTEN
Nee, ik ga er... Kijk, het Internationaal Energieagentschap heeft nu een hele lange lijst van mogelijke maatregelen opgesomd die voor de hele wereld van toepassing kunnen zijn. Ik denk dat het heel goed is om vooral specifiek te kijken naar wat in Nederland verstandig is. En daar gaan we even rustig ons op laten adviseren. Dus daar ga ik nu niet op vooruit lopen.
BORGMAN
Ik hoor u toch een wat andere toon aanslaan dan zij doen, want zij hebben toch een alarmistische boodschap. Maar u slaat wel een andere toon aan.
JETTEN
Nou, ik ben wel oprecht heel bezorgd over wat we de afgelopen paar dagen hebben gezien aan escalatie. En de aanvallen op de energie-infrastructuur zijn echt van ongekende omvang. Ook het repareren van een deel van die infrastructuur kost veel tijd. Dus dit is ook als de oorlog vandaag zou stoppen, is het niet zo dat morgen die energielevering weer vol op gang komt. Daar moeten we echt gewoon heel serieus rekening mee houden. Maar we zijn in die zin ook veel beter voorbereid dan bij de vorige energiecrisis. En vastberaden om dit als Nederland ook goed door te komen.
BORGMAN
Ik hoorde vanochtend de minister zeggen, ja, er is nu eigenlijk geen tekort in Nederland. Dus dat is voor ons eigenlijk nog niet zo aan de orde. Maar mensen merken wel dat de prijzen oplopen. En wat is het antwoord van het kabinet daarop?
JETTEN
Ja, dus tweeledig. Eén is dat er geen acute tekorten zijn in Nederland of Europa en die ook niet op hele korte termijn zich gaan voordoen. Dus we hoeven niet nu vandaag meteen hele desastreuze maatregelen te nemen. Laten we dat ook een beetje met alle rust langzaamaan met elkaar afpellen. En ten tweede, die prijzen zijn inderdaad hoog. Met name nu aan de pomp. Veel meer dan op de energierekening thuis. Maar ook hier geldt dat het kabinet wel bereid om maatregelen te treffen, maar we wel de maatregelen willen nemen die ook echt de mensen en bedrijven helpen die straks het hardst geraakt gaan worden. En als je nu te snel heel veel belastinggeld gaat inzetten zonder dat je weet wie de meeste ondersteuning nodig heeft, dan gaan we daar over een paar weken of maanden heel veel spijt van hebben met elkaar.
BORGMAN
Maar u zegt: straks maatregelen nemen, maar mensen die nu € 2,60 betalen voor een liter benzine of een liter diesel, die hebben niet zoveel aan straks.
JETTEN
Nee, dat weet ik. En dat betekent ook dat deze oorlog en de consequenties daarvan vragen van ons allemaal ook wat aanpassingsvermogen om deze energieprijzen die we nu op korte termijn zien met elkaar op te vangen. En het kabinet zal maatregelen voorbereiden die ook langer kunnen worden ingezet, maar wel op een manier dat we dat belastinggeld verstandig inzetten om de mensen en bedrijven te helpen die het hardst geraakt gaan worden door deze hoge energieprijzen.
BORGMAN
Maar aanpassen? En wat als mensen dat niet kunnen?
JETTEN
Nou, dat geloof ik niet, want we hebben in 2022 gezien dat we als samenleving ons in een hele korte tijd konden aanpassen toen we van de een op de andere dag in een energiecrisis waren beland door de Russische oorlog in Oekraïne. En ik geloof dat we dat nu weer kunnen.
BORGMAN
Tot slot nog één vraag over de verklaring die u gisteren heeft ondertekend met vijf andere landen over passende inspanningen om eventueel te zijner tijd de Straat van Hormuz weer te openen. Wat zijn passende inspanningen?
JETTEN
Daar gaat het om de vraag: wat zouden, zodra de vijandigheden stoppen in en rondom Iran, de mogelijkheden kunnen zijn om de scheepvaart weer op gang te brengen? De vraag is: wat is daar straks het grootste risico? Zijn dat zeemijnen die al dan niet gelegd zijn door Iran? Is dat hele korte, snelle aanvallen op schepen die door de straat moeten? Moet je dan die schepen gaan begeleiden of beveiligen? Heel goed om daar nu verschillende scenario's voor uit te werken. En aan meerdere landen te vragen: wie heeft er eventueel capaciteiten om aan dat soort missies bij te dragen?
BORGMAN
Was het aan u gevraagd of hebt u zelf aangeboden om uw handtekening te zetten?
JETTEN
Nee, het is aan ons gevraagd. Er is een contact geweest met een aantal landen die goede capaciteiten hebben op het gebied van de marine.
HOEDEMAN (AD)
Meneer Jetten, uw Italiaanse collega Meloni heeft de brandstofprijzen voor een bepaalde periode van 25 eurocent verlaagd. Zij zegt: het kan wel. U zegt: het kan niet.
JETTEN
Ik zeg: je moet verstandige maatregelen nemen die gericht zijn op de huishoudens en bedrijven die het hardst geraakt kunnen worden door zo'n energiecrisis.
HOEDEMAN
Maar wat voor signaal geeft u dan af aan de samenleving?
JETTEN
Dat wij ons als kabinet voorbereiden op de langere impact die deze oorlog kan hebben op onze economie en op onze energieprijzen. En dat we ook als kabinet bereid zijn om daar forse maatregelen te nemen die ons ook door zo'n moeilijke fase heen kunnen helpen. Maar belastingbetalers mogen ook van mij verwachten dat we maatregelen treffen waar we belastinggeld ook verstandig inzetten.
HOEDEMAN
Maar als u zegt: aanpassingsvermogen is gevergd, zegt u dan: interen is gevergd?
JETTEN
Nou, dat is nog maar de vraag. Het Internationaal Energieagentschap waarschuwt ook vandaag dat deze oorlog misschien wel meerdere jaren tot grote energie- en economische gevolgen kan leiden. En dan moet je ook maatregelen nemen die je een paar jaar met elkaar kan volhouden. En aanpassingsvermogen zit soms in gedrag, zit soms in andere keuzes die we maken. Maar hier geldt ook: laten we ervoor zorgen dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. En dat we straks bedrijven, hele sectoren of huishoudens die dit echt heel serieus gaan voelen, dat we de maatregelen vooral op hen richten.
HOEDEMAN
U hebt net uw eerste internationale EU-top achter de rug. Hoe groot is de internationale schade na twee jaar Schoof, even los van Oekraïne?
JETTEN
Er zijn denk ik twee dingen die ik heel erg merk. Eén is dat er grote waardering is voor de inzet die premier Schoof heeft getoond voor Oekraïne en voor de Europese veiligheid. Je merkt dat hij vanuit zijn carrière als topambtenaar bij de veiligheidsdiensten daar gewoon een hele nuttige rol heeft kunnen spelen. En tegelijkertijd is het ook in de Europese besluitvorming fijn dat er nu een kabinet zit met een politiek mandaat waar ook een premier bij hoort die ook bij een politieke familie lid is. Omdat heel veel van de besluitvorming in Brussel ook langs politieke lijnen verloopt.
HOEDEMAN
Ander onderwerp, u gaat over een paar weken naar Trump met de Koning en de Koningin. Blijft u daar ook slapen?
JETTEN
Nee.
HOEDEMAN
Waarom niet?
JETTEN
Omdat Trump niet bij mij heeft gelogeerd, maar wel bij de Koning en Koningin toen hij in Nederland was.
HOEDEMAN
En hebt u de handshake met Rutte al geoefend, hoe u hem wel moet doen of niet?
JETTEN
Nee, maar de handshakes de afgelopen weken in Parijs en Brussel gingen goed. Dus dat gaat in die zin vast ook goed komen
VRAAG (ONBEKEND)
Meneer Jetten, u zegt eigenlijk twee dingen naar aanleiding van de afgelopen week. Die vele aanvallen in het Midden-Oosten ook. Er is eigenlijk een langdurig probleem in de levering vanuit daar de hele keten. En u zegt: we moeten eigenlijk een oplossing zoeken waar we meerdere jaren mee vooruit kunnen. Komt dan toch misschien op een gegeven moment het Groninger gasveld weer op de agenda?
JETTEN
Nee, dat is nu voor het kabinet niet aan de orde.
VRAAG
Nu?
JETTEN
Het is gewoon voor het kabinet niet aan de orde. We hebben daar een duidelijke belofte aan de Groningers gedaan. En ik denk ook dat het goed is om even echt het verschil nog een keer met 2022 duidelijk te maken. Toen viel Russisch gas weg dat we echt gebruiken voor verwarmen van huizen en een stukje voor elektriciteitsproductie. De impact nu zien we vooral op het gebied van olie en allerlei producten die daarvan worden gemaakt. Zoals bijvoorbeeld kerosine of brandstoffen voor de scheepvaart. Dus het vraagt ook een ander type maatregelen om eventuele schaarste op te vangen of om hoge prijzen hier wat te dempen.
VRAAG
Als ik nu zelf op de gasvoorraad kijk, dat dashboard, dan zie ik daar 7% staan. Een maand geleden, nog geen maand geleden was dat 11%. Kunt u uitleggen, de logische rekensom is dan over twee maanden misschien wel nul. Kunt u uitleggen waarom we dan toch niet een probleem hebben met onze voorraad?
JETTEN
Nou, die lage gasvoorraad in Nederland nu is wel een flinke klus om die weer gevuld te krijgen, ook voor aankomende winter. Dat is ook precies de reden waarom het kabinet nu zegt, we gaan wederom EBN, dat is een staatsdeelneming, opdracht geven om naast marktpartijen, ook als overheidsdeelneming, de gasopslagen in Nederland weer op tijd te vullen. Zodat we zeker weten dat we genoeg gas hebben voor de volgende winter. Dat is ook een maatregel die ik destijds heb genomen in 2022, 2023. En die nemen we nu weer alvast preventief.
VRAAG
En is dat dan niet, gezien alle problemen die u zelf ook schept, is dat dan niet een probleem? Gaat dat dan wel gewoon lukken om die voorraden weer gevuld te krijgen?
JETTEN
Ja, kijk, de gasprijs is de afgelopen twee weken ongeveer, uit mijn hoofd zeg ik nu even, 52% gestegen. Dat is heel veel natuurlijk, maar in 2022 ging dat om honderden procenten prijsstijging. Dus het voordeel nu is dat we weten hoe we dit moeten aanpakken, namelijk met EBN zorgen dat we voldoende gas inkopen om de gasopslagen te vullen. En Nederland heeft sinds 2020 echt een enorme besparing op gasgebruik doorgemaakt, omdat we met elkaar enig aanpassingsvermogen hebben laten zien. Bijvoorbeeld met het verduurzamen van huizen, maar ook ingrepen bij bedrijven die op een andere manier zijn gaan produceren. Dus daar weten we eigenlijk precies wat we moeten doen en gaan we dat rustig aflopen.
VRAAG
U zegt er is voor het debat van woensdag nog een overleg met de betrokken ministers. Maar dat zal dan ook dan nog niet tot concrete maatregelen leiden?
JETTEN
Nee, het kabinet heeft, wat was het, afgelopen maandag een brief naar de Kamer gestuurd met eigenlijk de hele gereedschapskist aan mogelijke maatregelen die je kan nemen voor de energierekening, voor prijzen aan de pomp. Maar ik vind het ook nuttig om voorafgaand aan het debat dus een extra overleg te hebben op basis van alles wat we nu de afgelopen dagen hebben gezien aan aanvallen op de energie infrastructuur. Zodat de ministers die bij dat debat zijn dan ook de meest actuele stand van zaken kunnen geven. En zodra het nodig is om maatregelen te nemen, zullen we die nemen. Maar dat verwacht ik dan niet aankomende dinsdag.
VRAAG
De prijs aan de pomp is voor mij het meest nijpende probleem op dit moment. U zegt, we willen het eigenlijk niet ongericht doen. Maar op welke manier, behalve iedereen vragen om zijn loonstrookje mee te nemen tijdens het tanken, is het mogelijk om gericht steun te bieden aan mensen die tanken?
JETTEN
Ja, dat zijn we dus nu ook goed aan het uitzoeken. Want kijk, we weten ook dat verlagingen van accijnzen bijvoorbeeld vooral ten goede komen van mensen met de hoogste inkomens. En als je echt wil dat de hardwerkende Nederlander ook nog kan tanken om naar zijn werk te gaan dan moet je misschien een ander soort compensatie voor die mensen kiezen.
VRAAG
Als ik mag inbreken, want als die mogelijkheid er was om dat gericht te doen, dan was die toch inmiddels al wel bedacht, ook ten opzichte van vier jaar geleden.
JETTEN
Nou, toch vind ik dat we ook nog een keer alles op de kop mogen houden om te zien, kan het nog beter gerichter om die steun ook echt goed te geven. Dat is ook het gesprek dat we gisteren hadden in Brussel. Het klopt wat je net hebt gezegd, een enkel land in Europa heeft nu een eerste maatregel aangekondigd. Maar die geven ook daarbij meteen aan, ik zou heel graag een ander soort maatregel nemen, waarvan ik zeker weet dat het geld echt in de portemonnee van mensen terecht komt. Dus ja, dat is ook de opdracht nu aan de ministeries hier om nog eens te kijken, kan het nog beter.
VRAAG
Een mini vraagje over een ander onderwerp. Gisteren bij de behandeling van de begroting sociale zaken, uw partijgenoot meneer Nijenhuis, die deelde eigenlijk een standje uit aan Eelco Heinen. Omdat die al een tipje van de sluier had gelicht uit de voorjaarsnota wat betreft tegenvaller op arbeidsongeschiktheid. Heeft u hem ook nog een standje uitgedeeld vandaag?
JETTEN
Nee, ik vond het eigenlijk wel verstandig dat de minister van Financiën en ook de minister van SZW ook wel waarschuwen dat er op het gebied van de WIA gewoon nog een forse tegenvaller aan zit te komen. En even los van de bedragen, vind ik het eigenlijk veel interessanter wel, wat zit er nou aan menselijk verhaal achter? En je schrikt je echt kapot als je ziet hoeveel met name jonge mensen en vrouwen nu meer instromen omdat ze bijstand nodig hebben. Daar is dus iets veel fundamentelers aan de hand qua gezondheid en mentale werkdruk, waardoor mensen nu het gevoel hebben, ik kan niet werken en ik moet een beroep doen op die WIA, terwijl die uitvoering daar zo ontzettend slecht loopt. Dus ik denk dat dit een terechte waarschuwing was van de beide ministers. Let op, we doen die grote hervormingen niet omdat we het leuk vinden, maar dat doen we omdat ze heel noodzakelijk zijn.
EK (SBS)
Ja meneer Jetten, ik denk dat heel veel Nederlanders het niet echt begrijpen. Want van heel veel Nederlanders wordt flexibiliteit verwacht. Als er iets verandert in hun loon, als er iets verandert in hun woonsituatie dan moeten ze heel flexibel zijn en gelijk dingen aangeven bij de Belastingdienst. Want er verandert iets. Waarom kunt u niet gelijk aan een knop draaien om deze pijn aan de pomp te vangen?
JETTEN
Nou, het kabinet is zeer bereid om ook maatregelen te treffen. Alleen de knoppen waar je nu gelijk aan kan draaien zijn heel grof. Het kost heel veel belastinggeld. En het is maar de vraag of het dan mensen echt iets oplevert.
EK
Nou ja, als de prijzen aan de pomp daardoor naar beneden gaan, dan levert het in ieder geval toch iets op op dit moment.
JETTEN
Het zou zomaar kunnen dat die prijs aan de pomp dan voor één dag naar beneden gaat. En we de volgende dag weer tegen een hogere prijs aan kijken. En dan mogen mensen ook van mij verwachten dat ik even twee stappen langer nadenk om te zien: kan ik ze helpen met de maatregel die ze echt meer geld oplevert?
EK
Nou ja, ik denk dat mensen vooral hadden verwacht dat we na, wat mijn collega net ook al zei, na Oekraïne wel dingen hadden bedacht waardoor er snel kan worden ingegrepen.
JETTEN
Ja, en die zijn er ook wel. Dus onder andere dat noodfonds energie die echt mensen met een hoge energierekening kunnen dat gewoon aangeven. Krijgen dan ook heel gerichte compensatie. Dat heeft toen, nou ik denk wel anderhalf jaar geduurd. En nu kunnen we dat heel snel al inzetten. Dus we hebben gelukkig van die vorige energiecrisis wel degelijk een aantal goede lessen getroffen.
EK
Ja, maar dat heeft natuurlijk geen effect op de prijs aan de pompen op dit moment. Waarom is daar nog niet een hele snelle maatregel die nu gewoon genomen kan worden zonder dat wat u dan zegt generiek, het te generiek wordt?
JETTEN
Ja, je kan bij de prijs aan de pomp één ding doen en dat is de accijns verlagen. Alleen zagen we de afgelopen week ook dat de prijs voor benzine en diesel ook wereldwijd alle kanten opschiet. Dus dan is het ook de vraag wat dan de beste maatvoering is om die prijs aan de pomp te dempen. En wellicht is het dus beter om dat gericht te doen, dat je er iets op je loonstrook van merkt of ergens anders, in plaats van dat het per se aan de kassa is.
EK
Hoe lang gaat het duren voordat jullie hebben berekend wat dan de beste mogelijkheid is?
JETTEN
Eigenlijk is het allerbelangrijkste om nu in de komende dagen en weken helder te krijgen hoe gaat die oorlog zich verder ontwikkelen. Daar zijn wisselende signalen over. De Amerikanen zijn bijna klaar omdat ze hun doelen hebben bereikt tot het kan nog wel een paar weken duren. En heel relevant, hoeveel van die aanvallen op energie-infrastructuur gaan er nog plaatsvinden? Dus ik denk dat je in de komende weken hier een veel helderder beeld met elkaar hebt.
EK
Maar komende weken, dat betekent dat mensen die nu al moeite hebben met rondkomen en wel afhankelijk zijn van de auto, want laten we zeggen het OV is ook echt niet goedkoop, nu met een gebakken peren zitten.
JETTEN
Ja, dit is een hele uitdagende tijd die van ons allemaal veel vraagt. Dat realiseren we ons goed.
EK
Ja, maar dat is heel makkelijk om te zeggen als iemand die...
JETTEN
Nee hoor, dat is niet makkelijk.
EK
Ja, maar er zijn mensen die gewoon niet rond kunnen komen, wel afhankelijk zijn van die auto en die horen nu dat ze misschien nog weken geen tegemoetkoming kunnen krijgen.
JETTEN
Nee, en mijn zorg gaat ook naar de mensen die echt helemaal niet kunnen rondkomen. Die überhaupt niet aan een auto reizen of reizen met het OV denken omdat ze nog veel andere financiële zorgen hebben en daar misschien straks weer een hogere energierekening bovenop gaan krijgen. Ik denk dat we mogen verwachten als samenleving dat we juist die groepen ook het meeste gaan helpen. En zoals ik net ook al aangaf, we zullen allemaal ons iets moeten aanpassen aan deze nieuwe situatie die wellicht ook langere tijd kan gaan aanhouden. En nogmaals, mensen mogen echt van het kabinet verwachten dat we dan heel zorgvuldig kijken hoe gaan we extra belastinggeld zo inzetten dat mensen die het hardst geraakt worden ook echt hulp kunnen krijgen.
EK
Denkt u dan misschien ook aan maatregelen met terugwerkende kracht voor deze mensen?
JETTEN
Daar kan ik nu niks over zeggen. Als dat nodig is, dan nemen we dat mee in de afweging, maar dat ligt nu niet op tafel.
EK
Want de overheid ontvangt natuurlijk wel ook veel meer geld doordat die prijzen zo hoog zijn. Kunt u daar dan bijvoorbeeld niet iets mee doen voor die mensen die nu elke week al wel met die prijzen te maken hebben?
JETTEN
Ja, nee, dus een van de vragen is inderdaad ook, levert deze situatie de overheid extra inkomsten op en kun je daar dan eventueel slim mee omgaan.
EK
Een andere vraag nog. U zei: ik ga volgende week naar Helsinki. We zien nu eigenlijk heel veel in het buitenland. Vrijwel in ieder geval als u op de socials kijkt alleen maar. Waar bent u in Nederland al geweest?
JETTEN
Heel eerlijk, ik zou liever meer tijd ook in Nederland kunnen doorbrengen. Maar met twee oorlogen, één in Oekraïne en één in Iran, ontkom ik er ook niet aan om namens Nederland bij dit soort overleggen aanwezig te zijn. Gelukkig ook tijd voor hele mooie werkbezoeken. Maar die worden soms ook geannuleerd omdat ik dan bij een debat in de Tweede Kamer moet zijn. Maar we gaan op hele korte termijn een mooi bezoek inhalen waarbij we verschillende boeren gaan bezoeken. Ook de Agrarische Hogeschool en een aantal natuurgebieden.
EK
Wat is nou een plek waarvan u zegt: hier moet ik mijn gezicht als premier echt zo snel mogelijk laten zien in Nederland?
JETTEN
Er is veel gebeurd deze week maar het is nog geen week geleden dat we zijn opgeschikt door twee ontzettend laffe aanslagen op een Joodse synagoge in Rotterdam en een Joodse school in Amsterdam. Ik heb heel indringend gesproken met de Joodse gemeenschap die dit gewoon ziet als het zoveelste incident dat hun veiligheid en vrije manier van leven in Nederland onder druk staat. Ik heb de afgelopen maandag met een aantal vertegenwoordigers uit de Joodse gemeenschap over gesproken. Maar ik ga ook de komende tijd een aantal mensen bezoeken. Dat doen we dan ook een beetje onder de radar zodat we daar echt een heel mooi open gesprek met elkaar kunnen hebben en kunnen kijken: wat kunnen we nog meer doen in Nederland om antisemitisme te bestrijden? Ik denk dat dat een van de belangrijkste dingen is in mijn agenda op dit moment.
VAN ROOIJEN (ANP)
Meneer Jetten, we zagen vanmorgen de adviezen van het internationaal agentschap natuurlijk. En die energieprijzen zijn natuurlijk een internationaal probleem. Waarom legt Nederland toch die adviezen redelijk naast zich neer?
JETTEN
Nou, dat doen we niet. We nemen dat advies heel serieus. Maar we nemen het mee in de kabinetsaanpak om te kijken: waar kunnen we nog energieverbruik besparen? Waar kan je gerichte maatregelen nemen om enorme prijsstijgingen een beetje te dempen? Ik denk dat het Internationaal Energieagentschap ook heel nuttig nu een advies heeft uitgebracht voor heel veel landen die de afgelopen jaren nog niet al met een forse energiecrisis geconfronteerd zijn geweest en helemaal aan het begin staan van het uitdenken van mogelijke maatregelen. We hebben daar met een paar hele harde lessen de afgelopen jaren al het een en ander aan ervaring in opgedaan.
VAN ROOIJEN
Want ik hoor u nu veel zeggen over dat het kabinet graag gerichte maatregelen wil nemen. Dat je niet verkeerd geld wilt uitgeven dat uiteindelijk niet bij mensen terechtkomt die het nodig hebben. Maar er zijn natuurlijk ook maatregelen te brengen die de staatskast niks kost. Bijvoorbeeld zo'n kilometerbeperking, de snelheid verlagen. Waarom doen we dat dan toch niet?
JETTEN
We gaan naar alle mogelijke opties kijken. Maar ik ga ook nu niet vooruit lopen op wat we wel en niet gaan doen. Want ik heb dus de ministers gevraagd: kom met voorstellen. Die bespreken we dan in de Nationale Veiligheidsraad.
VAN ROOIJEN
Dus u denkt nog niet aan bijvoorbeeld een advies: ga eens wat vaker thuis werken, ambtenaren wat meer mogelijkheden geven, dat ze hier niet allemaal in de trein van Utrecht naar Den Haag hoeven te zitten? Dat heeft nog geen…
JETTEN
U wil graag een zitplaats in de trein, begrijp ik.
VAN ROOIJEN
En veel mensen met mij. Nee, maar in alle ernst.
JETTEN
Nee, maar in alle ernst denk ik ook, en dat weet ik ook, dat heel veel Nederlanders ook heel goed zelf kunnen nadenken. En dat mensen hoge prijzen zien, mensen lezen het nieuws, lezen de berichten en kunnen voor een heel groot deel ook zelf nadenken: wat zou ik kunnen aanpassen in mijn dagelijks leven om dit met elkaar een beetje op te vangen? En dan gaan wij ons als kabinet buigen over de maatregelen waar je echt de overheid voor nodig hebt.
VAN ROOIJEN
Dus u denkt dat de Nederlander heeft de wijze adviezen van het kabinet niet nodig in deze?
JETTEN
Gelukkig heeft Nederland heel vaak de wijsheid van de politiek niet nodig om deze samenleving ook nog goed draaiende te houden.
BEEKMAN (BNR)
Meneer Jetten, de prijs wordt bepaald door vraag en aanbod. Het aanbod stokt nu. Moet je dan niet de vraag naar fossiele brandstoffen verlagen? Kortom, dus niet de prijzen aan de pomp verlagen, waardoor de vraag weer toeneemt?
JETTEN
Dat wordt een leuk college over prijselasticiteit. Tuurlijk, het aanbod neemt af nu. In eerste instantie, omdat er geen of veel minder transport mogelijk was. Wat er nu is bijgekomen de afgelopen paar dagen, is dat het aanbod ook gaat afnemen omdat opslag- en productiefaciliteiten zijn aangevallen. Dan is minder vraag heel nuttig. Daarom ook kijken naar welke besparende maatregelen we kunnen nemen. Soms als advies of suggestie, soms meer verplichtend. Ik geloof zelf niet dat prijsmaatregelen nu tot een enorme piek aan vraag zullen leiden, want ik denk dat, en dit gesprek ook wel duidelijk, die prijzen zijn echt heel hoog. En ook met een beetje overheidshulp blijft die nog steeds hoog.
BEEKMAN
Maar dan blijft de vraag hetzelfde, met de kans dat de prijzen aan de pomp dan uiteindelijk toch weer gaan stijgen. Maar zo werkt het nou eenmaal.
JETTEN
Dat klopt, en daarom legt u ook heel goed uit, misschien beter nog dan ik dat tot nu toe heb gedaan, dat het nemen van gerichte maatregelen nuttig is. Omdat, het kan heel snel heel veel geld kosten als je die maatregelen neemt. En als het dan vervolgens niet leidt tot meer zekerheid in de energieleveringen of meer voorspelbaarheid in de prijzen, dan is niemand ermee geholpen.
BEEKMAN
Maar dan is daarmee impliciete boodschap toch ook dat we minder fossiel moeten gaan verbruiken? Kortom, minder moeten gaan rijden?
JETTEN
Kijk, we hebben daar ook gisteren in de Europese Raad over gesproken, dat deze crisis toont wel aan hoe belangrijk het is om door te gaan met die energietransitie. Dus dan moet je je voorstellen dat we niet al als Nederland de afgelopen jaren stappen hadden gezet op meer duurzame energie of het voorbereiden van meer kernenergie of energiebesparende maatregelen thuis, dan waren we nog voor vele miljarden meer aan fossiele energie nu aan het importeren en hadden we daar allemaal de rekening voor betaald. Dus doorgaan met de energietransitie, kijken waar je kan besparen, is nog steeds heel relevant, misschien nog relevanter dan het al was.
BEEKMAN
Ik probeer een beetje te kijken hoe u daarin staat. U zegt al dat het niet gericht is, maar überhaupt die prijzen aan de pomp, om die kunstmatig te verlagen door de accijns. Je zou kunnen zeggen, door de accijns is die voor een deel kunstmatig hoog maar om het nu te gaan doen, vindt u dat persoonlijk wel of niet verstandig? Dat is een beetje mijn vraag.
JETTEN
Ja, dat is een keuze die we de komende...
BEEKMAN
Ja, maar nu vraag ik het u.
JETTEN
Ja, maar ik heb daar nu nog geen antwoord op, is ook het eerlijke antwoord daar. Mijn vraag is dan aan de ambtenaren die dat voor ons uitwerken: wie is ermee geholpen? Is dat inderdaad die hardwerkende Nederlander die niet zonder auto kan als hij naar zijn of haar werk moet? Want dat vind ik het overwegen waard. Is het iemand zoals hier achter de microfoon staat die dat geld niet nodig heeft? Ja, dan vind ik het een beetje zonde van het inzetten van belastinggeld.
BEEKMAN
U heeft over gericht kijken hoe we dat belastinggeld inzetten. Je hebt natuurlijk de consument, maar ook de ondernemer. Dus iemand die bedrijfsmatig moet tanken. De transportsector heeft vandaag al de noodklok geluid. Gerichte maatregelen, zouden die ook specifiek kunnen zijn voor juist alleen maar bedrijven? Zodat zo'n transportsector door kan gaan. En misschien niet aan de pomp voor de consument.
JETTEN
Ja, we hebben in het crisisplan dat we hebben voor zowel gas als olieproducten, kijken we ook soms naar wat zijn echt cruciale sectoren. Dat zijn dus… vaak denken we dan aan ziekenhuizen en de energieproductie. Maar de transportsector heeft daar ook een aparte status omdat die natuurlijk heel belangrijk zijn in de toelevering van supermarkten en alles wat onze samenleving draaiende houdt. Dus ook de ministers van klimaat en I&W gaan ook echt gericht met sectoren in overleg om te kijken wat is de impact van deze crisis op deze sector en wat kunnen we eventueel aan sectorspecifieke maatregelen daar voorbereiden.
BEEKMAN
Dus uw antwoord is eigenlijk ja. Het zou zo kunnen zijn dat die gerichte maatregelen, ook als je het over fossiele brandstoffen hebt wel gaan gelden bijvoorbeeld voor bepaalde sectoren, zoals het transportsector, maar niet voor de consument aan de pomp. Dat zou zo kunnen uitpakken.
JETTEN
Ja, maar toch ga ik daar niet met een ja of nee op antwoorden. Omdat ik dat nu gewoon… Dat zal ook de komende week moeten blijken bij die verdere uitwerking. En gaat het dan om besparende maatregelen die je neemt of gaat het om voorrang voor partijen in een hele acute situatie of gaat het inderdaad om gerichte compensaties?
MEIJER (VOLKSKRANT)
Meneer Jetten, is Nederland voorbereid op een eventuele nieuwe vluchtelingenstroom, in dit geval vanuit het Midden-Oosten?
JETTEN
Veel beter dan in 2015, omdat de komende maanden het Europese Migratiepact in werking treedt, waarin in Europa veel betere afspraken zijn gemaakt over het beschermen van de Europese buitengrens, over het sneller afwikkelen van kansloze aanvragen, over een betere verdeling over Europa. En eigenlijk dat totale pakket wat er aan zit te komen is relevant. Maar gisteren tijdens de Europese Raad hebben we ook wel uitgebreid gesproken over wat de impact van de oorlog in Iran kan zijn op migratiestromen. In Iran zelf verblijven natuurlijk veel Iraniërs die nu vanwege hun veiligheid zich ook afvragen, kan ik hier blijven? Maar in dat land zijn ook, wat is het, 4 miljoen vluchtelingen uit Afghanistan en Pakistan. Je ziet een land als Libanon, dat daar nu een miljoen mensen op de vlucht of in beweging zijn. En ook breder in de regio. Dus daar speelt mee dat Europa beter is voorbereid door dat Europese Migratiepact. Maar we ook wel weten, ja we moeten een aantal landen in de regio misschien wel extra hulp bieden om ervoor te zorgen dat de opvang in die regio ook op een goede manier kan blijven plaatsvinden.
MEIJER
Ik vraag natuurlijk ook omdat in het coalitieakkoord staat dat dit kabinet de immigratie wil terugdringen. Dat zou wel eens heel moeilijk kunnen worden in deze geopolitieke situatie.
JETTEN
Dat is ook, ik was gisterochtend bij de ontbijtsessie migratie met een tiental regeringsleiders. We hebben daar later ook tijdens de vergadering met alle Europese leiders heel uitgebreid over gesproken. In hoeverre zijn alle landen nu klaar met de implementatie van het Migratiepact. Zijn er landen waar nog zorgen zijn over hun buitengrenzen of de eerste opvang en aanmeldplekken daar. Dus de Europese Commissie zit daar vol bovenop. Commissievoorzitter Von der Leyen heeft ook toegezegd dat ze hier de komende week ons ook extra op zal updaten. En dat er ook vanuit de Europese landen extra diplomatieke contacten zijn met landen als Libanon om ervoor te zorgen dat de opvang in de regio daar nog voldoende overeind kan blijven. Ook in deze onrustige situatie.
MEIJER
Nog even een vraag over de logeerpartij op het Witte Huis. Kunt u zich voorstellen dat er mensen zijn die dat op dit moment ongepast vinden om bij president Trump te gaan logeren?
JETTEN
Nou er zijn verschillende Europese landen nu die bezoeken aan de VS brengen. Er is denk ik in alle landen dezelfde discussie. Dat zal ook hier in Nederland de komende weken niet anders zijn. Maar ik denk dat juist in deze tijd het heel belangrijk is om in die 250 jaar vriendschap tussen de VS en Nederland juist ook de open lijnen met elkaar te houden. Elkaar ook te blijven bezoeken. En dan heb je ook de mogelijkheid om in die gesprekken ook af en toe stevig van mening te wisselen over welk onderwerp dan ook.
MEIJER
Is het nog overwogen om het bij dat diner te laten en de uitnodiging om te logeren af te slaan?
JETTEN
Nou u weet dat ik verder geen mededelingen doe over de afwegingen die worden gemaakt achter het programma van de reizen van het Koningspaar.
ORNSTEIN
Ik wil nog even een paar vragen stellen over die straat van Hormuz. Wat zijn nou precies de voorwaarden dat die Nederlandse fregatten daar wel naartoe gaan? U zegt het is nu al niet het moment.
JETTEN
Nou ja, sowieso is het de vraag of er überhaupt ooit Nederlandse fregatten naartoe gaan. Want het zou zomaar kunnen dat er internationaal wordt afgesproken om een bepaalde missie daar vorm te geven waar Nederland geen rol van betekenis kan of wil spelen. Wat het allerbelangrijkste is, wat we met deze landen hebben aangegeven,dus Frankrijk, Duitsland, Nederland, Japan, anderen, is dat de vijandigheden zullen moeten stoppen voordat er sprake kan zijn van inzet om de scheepvaart daar te beveiligen en te bewaken. Dus eigenlijk is dat het allerbelangrijkste, dat raketten en drones er nu over en weer gaan, dat dat afneemt of helemaal stopt.
ORNSTEIN
Hebt u ook overleg met de landen aan de oostkant, bijvoorbeeld China, Japan en India, want die worden ook zeer ernstig getroffen hierdoor. En Japan stuurt bijvoorbeeld af fregatten, of is dat van plan?
JETTEN
Ja, daarom was ik ook blij dat we gisteren dit gesprek met de secretaris-generaal van de VN konden hebben. Die straat van Hormuz is dus belangrijk voor de hele wereld. En dan zou het ook goed zijn als je met een sterke internationale coalitie afspraken kan maken over hoe je daar de scheepvaart op een gegeven moment weer op gang brengt. En zeer terecht geeft u aan juist Zuid-Azië, Zuidoost-Azië en ook grote delen van Afrika zijn ook veel afhankelijker van de doorvaart daar dan wij dat zijn. Niet alleen op het gebied van energie, maar zeker ook op het gebied van landbouw en voedsel. Daar kan de impact op korte termijn al heel groot zijn. Dus we zien ook berichten in de media dat bijvoorbeeld India heel actief is nu om Iran te overtuigen om te stoppen met het leggen van zeemijnen en ook de scheepvaart weer door te laten, omdat zij daar een heel direct belang hebben.
ORNSTEIN
Een aanval op dat olie-eiland Kharg. Hoe funest zou dat zijn in uw ogen? Dat wordt nu zeer serieus overwogen.
JETTEN
Ik kan niet inschatten wat er aan militaire doelen is die in het vizier zijn om aan te vallen. Maar niet alleen voor de energiefaciliteiten op dit eiland, maar breder. Het grote gasveld of de grote LNG- en opslaginstallaties in Qatar, Bahrein en Kuwait. Voor al die installaties geldt eigenlijk dat een aanval daarop wereldwijde gevolgen zal hebben. En vandaar dat we gisteren ook met die coalitie van landen ook aan alle strijdende partijen de oproep hebben gedaan om niet langer energie-infrastructuur aan te grijpen.
ORNSTEIN
De collega vroeg al iets over het Groningse gas. Ik kan me voorstellen dat er ook buitenlandse druk op Nederland zal komen. Met name vanuit Italië is dat in het verleden al eens geweest. Om toch Groningen open te zetten. Daar komt toch op een gegeven moment politieke druk op u af. Hoe lang kunt u daar nog een taboe op leggen?
JETTEN
Tot nu toe is daar geen enkele druk. Omdat landen ook begrijpen, ook in het licht van de aardbeving die afgelopen week in Drenthe plaatsvond, wel de keuze die Nederland heeft gemaakt om het Groningerveld te stoppen. Maar ik was afgelopen maandag bij Bondskanselier Merz van Duitsland, waar we nogmaals hebben afgesproken om de gaswinning op de Noordzee ook versneld op te schroeven. Om juist uit die kleine velden op de Noordzee ook meer gas te produceren. Dat veel in Nederland en Duitsland wordt gebruikt.
VRAAG (ONBEKEND)
Ik heb een vraag over maandag. Uw gesprek met de vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap. U zei na afloop dat bepaalde gemeenschappen veel vaker lelijk spreken over Joden. U sprak ook over gelovige gemeenschappen die recht tegenover de Joodse gemeenschap staan. Wie bedoelt u precies?
JETTEN
Ik heb dat dinsdagavond nog wat uitgebreider gezien. Antisemitisme zit in onze hele samenleving. Daar moeten we echt klip en klaar over zijn. Het komt in alle rangen en standen voor. En het is overal onacceptabel. We zien dat in een aantal islamitische gemeenschappen waar veel fundamentalistische invloeden zijn, dat daar het antisemitisme echt veel meer ook aan de oppervlakte zit. Daar hebben ook veel Joodse Nederlanders ook last van. Op straat, in de supermarkt, op andere plekken. Maar ik wil me niet alleen maar daarop blindstaren. Want antisemitisme komt ook voor bij spreekkoren in voetbalstadions, bij een bepaalde politieke partij, Waar je gewoon op de lijst kan staan voor gemeenteraadsverkiezingen als je openlijk antisemiet bent geweest. Dus we moeten al die vormen van antisemitisme benoemen. Met die mensen ook in gesprek gaan. Als mensen de schreef over gaan, zorgen dat ze daar ook de consequenties van ondervinden. En in de hele samenleving dat bewustzijn sterk vergroten.
VRAAG
Op welke onderzoeken baseert u dat?
JETTEN
Op verschillende onderzoeken, van ook waarschuwingen die eerder zijn gedaan door de diensten en de politie over toenemend antisemitisme. Gemeentes die daar ons af en toe wijzen op plekken waar dat plaatsvindt. En heel vaak hoef je het niet te onderzoeken, maar hoef je alleen maar je Twitter-tijdlijn te openen. En dan krijg je ze zo gevonden.
VRAAG
En u noemde net ook al even de islamitische gemeenschap. Kunt u dat specificeren?
JETTEN
Ik weet niet waar u dan precies naar op zoek bent. Het is ook niet de hele gemeenschap. Want het mooie was vorige week, dat zeiden namelijk ook een aantal van de mensen die bij het gesprek aanwezig waren van de Joodse vertegenwoordigers: zij hadden ook berichten gekregen van een aantal islamitische koepelorganisaties die zich ook heel ferm uitspraken tegen de aanvallen die ze vrijdag en zaterdag in Rotterdam en Amsterdam hadden gezien. Organisaties die gezamenlijk dialogen organiseren. Ik ben zelf bij een Iftar aanwezig geweest tijdens de Ramadan afgelopen maand, waar juist ook heel bewust mensen van verschillende geloven waren uitgenodigd om met elkaar die dialoog te voeren. En het interessante is, en dat is ergens ook alweer heel pijnlijk, dat een aantal van die vertegenwoordigers uit de islamitische gemeenschap dan ook zeggen: ik begrijp ergens wel waar je doorheen gaat nu. Want ook wij hebben vaak te maken met racisme, discriminatie, iedereen die over één kam wordt geschoren. En hoe kunnen we daar samen tegen ten strijde trekken?
WESTER
Meneer Jetten, u zei zojuist in een opsomming: antisemitisme komt ook voor bij een bepaalde politieke partij waar je gewoon op de lijst kunt staan. Welke partij bedoelt u dan?
JETTEN
Forum voor Democratie.
WESTER
Vindt u Forum voor Democratie een antisemitische partij?
JETTEN
Nee, ik doe alleen een beroep op de partijleider, net zoals bij alle andere partijleiders, om ook gewoon aan het werk te gaan als er overduidelijk signalen zijn dat leden van je partij dingen doen of hebben gedaan die niet door de beugel kunnen.
WESTER
Heeft u daar wel eens met haar over?
JETTEN
Zeker, wij hebben elkaar regelmatig over allerlei dingen gesproken.
WESTER
En hoe reageert ze dan?
JETTEN
Dat we agree to disagree.
WESTER
Zij ziet zowel dat antisemitisme wel in haar partij ook…
JETTEN
Nee, nee, dat is, daar heeft ze denk ik de afgelopen weken ook het een en ander over gezegd. Dat dat, ik weet even niet de exacte bewoordingen, maar dat dat dingen uit het verleden zijn die nu niet relevant zijn voor deze verkiezing. Maar ik denk dat het ook bij zaken uit het verleden soms goed is om daarop te reflecteren en daar ook op te normeren zodat we in het hier en nu kunnen zeggen dat antisemitisme in dit land geen enkele plek verdient. Ook niet in de politiek.
EK
Even een vervolgvraag nog eerder op de migratiestromen die mogelijk op gang gaan komen vanuit het Midden-Oosten. Want u verwijst dan eigenlijk direct naar het Europese Migratiepact. Nu blijkt alleen uit een vertrouwelijk rapport wat vanochtend is gelekt, dat het onzeker is of de IND op tijd klaar is om die invoering van die Europese regels wel geregeld te krijgen. En dan hebben ze het over allerlei zaken die ze eigenlijk nog helemaal niet op orde hebben. Hoe kunt u dan vertrouwen op dat het Europese Migratiepact als Nederland de zaakjes zelf nog niet op orde heeft?
JETTEN
Er zijn 27 landen die dat migratiepact invoeren. Veel landen lopen daar ook echt heel mooi op schema. Ik heb eerder ook aangegeven dat juist hier in Nederland ook door de val van het kabinet, de demissionaire periode, de coalitieonderhandelingen, we echt alles op alles moeten zetten om op tijd hier klaar te zijn. Daar hebben we ook in de formatie met COA en IND over gesproken. Die ons toen ook hebben aangegeven: we pakken de meest urgente zaken nu als eerste beet. En een aantal zaken zullen wat later moeten volgen. Maar de belangrijkste nieuwe Europese regels over het bewaken van de buitengrenzen, het sneller kunnen afhandelen van kansloze aanvragen, daarvan heb ik er vertrouwen in dat we dat met de EU lidstaten op tijd gereed hebben nu.
EK
U denkt niet dat het feit dat de IND achterloopt op de voorbereiding, dat een invloed zal hebben op de mensen die al dan niet binnenkomen?
JETTEN
Nee, dat denk ik niet. Het is wel zaak om die achterstand zo snel mogelijk in te lopen. Volgens mij maandag verdedigt de minister van Asiel en Migratie de invoering van het pact in de Kamer. En ik hoop dat de Tweede en de Eerste Kamer dat dan ook snel aannemen. Want dan hebben we ook alle wetgeving, zodat de IND en COA ook kunnen doen wat nodig is.