Aanpak opvang asielzoekers

De Eerste Kamer heeft op 21 april 2026 tegen de Asielnoodmaatregelenwet en de novelle strafbaarstelling illegaal verblijf gestemd. Die wet moest onder andere de rechterlijke dwangsommen aan de IND afschaffen en meer mogelijkheden bieden om criminele vreemdelingen ongewenst te verklaren.
Het kabinet wil nog voor de zomer opnieuw wetsvoorstellen indienen om deze maatregelen te kunnen nemen.

Wat de Wet asielnoodmaatregelen moest regelen

In het wetvoorstel voor de Asielnoodmaatregelenwet stond onder andere:

• Kortere verblijfsvergunningen voor asielzoekers
  Het kabinet wil asielzoekers die daar recht op hebben een tijdelijke verblijfsvergunning geven voor 3 jaar in plaats van 5 jaar. Het gaat om de verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd. Verschillende buurlanden hebben tijdelijke verblijfsvergunningen voor 3 jaar voor asielzoekers.
• Schrappen verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd
  Het kabinet wil asielzoekers geen verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde tijd meer verstrekken. Asielzoekers met zo’n permanente verblijfsvergunning mogen in Nederland blijven, ook als de reden van hun asiel niet meer bestaat.
• Meer mogelijkheden om criminele vreemdelingen ongewenst te verklaren
  Vreemdelingen die zonder toestemming in Nederland zijn en veroordeeld zijn voor een misdrijf, kunnen door het kabinetsvoorstel ongewenst worden verklaard. Hun vertrek wordt daarmee gestimuleerd. Als zij toch weigeren te vertrekken, kunnen ze tot 6 maanden gevangenisstraf krijgen. Het kabinet wil zo vooral criminaliteit en overlast door vreemdelingen aanpakken.
• Schrappen mogelijkheid tot nareis van meerderjarige kinderen en ongehuwde partners
  Het kabinet wil het asielzoekers met een verblijfsvergunning (statushouders) moeilijker maken om hun volwassen kinderen en hun ongehuwde partner naar Nederland te halen. Als de plannen doorgaan kunnen alleen de minderjarige kinderen en gehuwde partner uit het gezin van de statushouder een aanvraag doen om te mogen nareizen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) beoordeelt aanvragen voor nareis aan de hand van de regels voor gezinsherening.
• Verminderen van nieuwe asielaanvragen bij nieuwe feiten
  Asielzoekers krijgen minder mogelijkheden voor een nieuwe asielaanvraag bij nieuwe feiten en omstandigheden. Het kabinet wil voorkomen dat uitgeprocedeerde asielzoekers hun terugkeer vertragen met zo’n nieuwe asielaanvraag. Het gaat dan om gevallen waarbij de situatie in het land van herkomst is veranderd, maar dat geen gevolgen heeft voor hun afgewezen asielverzoek.

Deze plannen stonden in het wetsvoorstel voor de Asielnoodmaatregelenwet. De Eerste Kamer heeft het op 21 april 2026 wetsvoorstel verworpen. 

Maatregelen kabinet om aantal asielzoekers te verminderen

Het kabinet heeft verschillende maatregelen genomen om het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt, te verminderen. Bijvoorbeeld:

• Invoeren tweestatusstelsel
  Er komt onderscheid tussen vluchtelingen die persoonlijk worden vervolgd om wie ze zijn, en vluchtelingen die bijvoorbeeld zijn gevlucht vanwege oorlog en geweld (zogenoemde subsidiair beschermden). Asielzoekers met subsidiaire bescherming vallen niet onder de Europese richtlijn voor gezinshereniging. Dat maakt het mogelijk om de nareis van gezinsleden voor deze groep te beperken. Deze maatregel is geregeld in de Wet invoering tweestatusstelsel. Die wet is op 21 april 2026 aangenomen door de Eerste Kamer.
• Tijdelijke controles aan grens
  Sinds 9 december 2024 voert de Koninklijke Marechaussee tijdelijk extra grenscontroles uit. 
• Nieuw beleid asielzoekers uit Syrië
  Het kabinet heeft het landenbeleid voor Syrië verscherpt. Tot december 2024 kregen vrijwel alle Syriërs bescherming in Nederland. Na de val van het Assad-regime is het land veiliger, zo bleek uit het ambtsbericht over de situatie in Syrië uit mei 2025. Syrische vluchtelingen die aannemelijk kunnen maken dat zij zelf te vrezen hebben, kunnen asiel krijgen. Asielzoekers die geen asiel krijgen, moeten terugkeren naar Syrië.
• Minder VN-vluchtelingen opvangen (hervestiging)
  Nederland neemt sinds 2025 maximaal 200 vluchtelingen per jaar op uit vluchtelingenkampen van de Verenigde Naties (VN). Tot 2025 kwamen jaarlijks zo’n 500 vluchtelingen via de VN-Vluchtelingenorganisatie Unhcr voor hervestiging naar Nederland.

Maatregelen om meer asielzoekers te laten terugkeren

Tijdelijk 90 extra plekken voor vreemdelingenbewaring bij Schiphol
Het gaat om cellen in het Justitieel Complex Schiphol. Bijvoorbeeld voor uitgeprocedeerde asielzoekers die mogelijk verdwijnen in de illegaliteit voor ze kunnen worden uitgezet. Illegalen die moeten terugkeren naar het land van herkomst. Of voor asielzoekers die zonder documenten het land in komen en weigeren te vertrekken. Ze kunnen worden opgesloten om te voorkomen dat ze uit het zicht van de autoriteiten verdwijnen. Dat staat in een Kamerbrief over vergroten capaciteit vreemdelingenbewaring uit maart 2025.

Plannen kabinet voor voldoende opvangplekken asielzoekers

Wekelijks vragen ongeveer 700 mensen asiel aan in Nederland. Zij worden door het COA opgevangen. Bijna een kwart van alle bewoners van COA-opvanglocaties zijn statushouders. Te weinig statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) verhuizen naar huisvesting in gemeenten. 

Het kabinet neemt onder andere de volgende maatregelen om te zorgen voor voldoende opvangplekken. 

• Verplichte aantal opvangplekken per gemeente intrekken (Spreidingswet)
  Het kabinet wil asielzoekers niet meer verplicht verspreiden over provincies en gemeenten. Het wil de Spreidingswet in 2026 intrekken. Die wet verplicht gemeenten om asielzoekers op te vangen. Het kabinet heeft in het Hoofdlijnenakkoord afgesproken de Spreidingswet in te trekken. Het kabinet wil dat er minder asielzoekers naar Nederland komen zodat minder opvangplekken nodig zijn. Die plannen moeten er voor zorgen dat er voldoende opvang is voor asielzoekers zonder een wettelijke plicht voor provincies en gemeenten om asielzoekers op te vangen.
  Provincies hebben in 2024 plannen gemaakt om te zorgen voor 96.000 opvangplekken voor asielzoekers. Het gaat om plekken die provincies en gemeenten tot minimaal 1 februari 2026 beschikbaar hebben.
• 8.500 plekken realiseren in doorstroomlocaties
  Het kabinet wil dat gemeenten tot 2028 zorgen voor maximaal 8.500 plekken in zogenoemde doorstroomlocaties. Statushouders kunnen in deze locaties tijdelijk verblijven in of vlakbij de gemeente waar ze gaan wonen, en moeten daar alvast taalles volgen en werk zoeken. Meer informatie: Huisvesting statushouders.
• Sluiten van noodopvanglocaties
  Het kabinet wil dure noodopvanglocaties zo snel mogelijk sluiten en asielzoekers huisvesten in asielzoekerscentra (azc’s). Dat is afgesproken in het Regeerprogramma.
• Extra geld gemeenten voor woning of tijdelijke huisvesting voor statushouders
  Het kabinet wil extra tijdelijke woonruimte voor asielzoekers met een verblijfsvergunning (statushouders) die nog geen woning kunnen krijgen in een gemeente. Dat kunnen opstartwoningen zijn waar ook andere doelgroepen gehuisvest worden. Zoals Oekraïense vluchtelingen en inwoners van de gemeente die met spoed een woning nodig hebben. Statushouders moeten huur betalen voor deze tijdelijke woonruimte. Dat staat in de Kamerbrief over versnelde uitstroom statushouders.
  Het kabinet wil dat met deze tijdelijke huisvesting meer woonruimte beschikbaar komt voor bijvoorbeeld starters, studenten en dak- en thuislozen. Gemeenten kunnen gebruik maken van de stimuleringsregeling Flex- en transformatiewoningen om deze woningen te realiseren.

Verbetering situatie Ter Apel

De druk op de asielopvang wordt het eerst zichtbaar in Ter Apel. Met de gemeente Westerwolde en het COA is afgesproken dat hier maximaal 2.000 asielzoekers worden opgevangen.